# data[].attributes.body
Trúarlegt inntak með áherslu á lútherska trú, siðaskiptin og guðræknislega texta.

Mikilvægi prentlistar og trúarlegra rita, t.d. Passíusálmarnir.

Viðvörunarboðskapur um dauðann og dómadaginn.

Helstu skáld:

Hallgrímur Pétursson: Passíusálmarnir – trúarlegur skáldskapur um þjáningu og frelsun.

Páll Jónsson (Staðarhóls-Páll): Eikarlundurinn – táknrænn skáldskapur um líf mannsins.

Stefán Ólafsson: Meyjarmissir – veraldlegur og tilfinningaríkur kveðskapur.

Bjarni Gissurarson: Náttúru- og ástarljóð.

Bókmenntir: Aðallega trúarleg ljóð og textar en einnig veraldlegur kveðskapur, með formfestu og myndríkum stíl.

# data[].attributes.body
Einkenni stefnunnar:

Áhersla á skynsemi, fræðslu og framfarir.

Vísindaleg nálgun, gagnrýni á hjátrú og trúarofstæki.

Markmið var að bæta samfélagið með menntun og upplýsingamiðlun.

Bókmenntir voru oft fræðandi eða uppfræðandi, frekar en skáldlegar.

Helstu skáld og fræðimenn:

1. Eggert Ólafsson (1726–1768)

Þekkt fyrir ferðabók sína og ljóð, t.d. Búnaðarbálk.

Ljóð hans hvöttu til bjartsýni, nýtingar landsins og framfara.

2. Björn Halldórsson (1724–1794)

Rit um landbúnað og lífsleikni, t.d. Atli og Arnbjörg.

Áhersla á hagnýta þekkingu og fræðslu.

3. Magnús Stephensen (1762–1833)

Stóð fyrir útgáfu bóka og tímarita. Vildi miðla upplýsingum til almennings.

Gagnrýninn á hefðbundna trú og hjátrú.

Bókmenntir og fræðsla:

Rit um landbúnað, náttúruvísindi og siðfræði voru algeng.

Ferðabækur, tímarit og hagnýt fræði voru vinsæl.

Skáldskapur var oft tengdur fræðslu, eins og í ljóðum Eggerts.

Meginmarkmið:

Upplýsa almenning, bæta samfélagið og vinna gegn hjátrú og fáfræði.

Stuðla að aukinni framþróun og menntun á öllum sviðum samfélagsins.

# data[].attributes.body
Fæddist á Hólum í Hjaltadal og hlaut ungur menntun í latínu og guðfræði.

Stundaði nám í Kaupmannahöfn en lauk ekki prófi. Hann vann síðar sem prestur í Hvalnesi og Saurbæ.

Giftist Guðríði Símonardóttur, sem hafði verið hertekin í Tyrkjaráninu.

# data[].attributes.body
Páll var fæddur á Staðarhóli í Dölum og var vel menntaður fyrir sinn tíma.

Hann var sýslumaður en átti í deilum sem leiddu til þess að hann missti embættið.

Þekktur fyrir að vera glæsilegur og rómantískur í skáldskap sínum, ólíkt trúarlegu yfirbragði annarra skálda lærdómsaldar.

# data[].attributes.body
Stefán fæddist í Kirkjubæ á Rangárvöllum.

Hann var vel menntaður og lærði í Skálholtsskóla og Kaupmannahöfn.

Hann var prestur í Vallanesi og er talinn eitt merkasta skáld lærdómsaldarinnar.

# data[].attributes.body
Fæddist í Þingmúla í Skriðdal og var prestur á því svæði alla sína ævi.

Vel menntaður fyrir tíma sinn, þekktur fyrir hófsemi og trúmennsku.

# data[].attributes.body
Fæddist í Svefneyjum á Breiðafirði.

Menntaðist í Skálholtsskóla og síðar í Kaupmannahöfn, þar sem hann stundaði nám í náttúruvísindum og fornfræði.

Ferðaðist víða um Ísland með Bjarna Pálssyni til að rannsaka náttúru og þjóðlíf; afraksturinn var Ferðabók Eggerts og Bjarna.

Drukknaði ásamt konu sinni í Breiðafirði árið 1768.

# data[].attributes.body
Fæddist í Vogsósum í Selvogi og stundaði nám í Skálholtsskóla.

Var prestur í Sauðlauksdal og fræðimaður með áherslu á nýjungar í búskap og uppeldismálum.

Þekktur fyrir áhuga á hagnýtum fræðum og fræðslu til bænda og almennings.

# data[].attributes.body
Fæddist í Leirá í Borgarfirði.

Stundaði nám í lögfræði í Kaupmannahöfn og varð síðar dómari og landfógeti.

Gegndi lykilhlutverki í íslenskum menningarmálum og var einn áhrifamesti fræðimaður og útgefandi á upplýsingartímanum.

# data[].attributes.body
Einkenni stefnunnar

Einstaklingshyggja

Einstaklingurinn og hans innra líf voru í forgrunni

Áhersla á snilligáfu, sköpunarkraft og frumleika einstaklingsins

Tilfinningar eins og þrá, sorg, ást og aðdáun á fegurð voru oft miðpunktur skáldskapar

Þjóðernishyggja

Sterk áhersla á þjóðlegan arfleið, menningu og sjálfstæði

Endurvakning fornbókmennta, Íslendingasagna og Eddukvæða

Ísland var upphafið sem land hetjanna, sögunnar og hreinnar náttúru

Náttúran og hið háleita

Náttúran var stórbrotin og göfug, oft táknrænt tengd lífi og tilfinningum

Fossar, fjöll og eldfjöll táknuðu styrk, frelsi og dularfullt afl

Náttúran var stundum persónugerð sem móðir eða kraftur sem átti sér sál

Hetjudýrkun

Hetjudýrkun var áberandi, bæði í tengslum við fortíðina og framtíðardrauma

Fornar hetjur voru lofaðar fyrir hugrekki og frelsisbaráttu

Ættjarðarást og þrá eftir sjálfstæði voru mikilvæg þemu

Ljóðræn tjáning

Rómantísk skáld höfðu tilhneigingu til að skrifa ljóðrænt og myndrænt

Notuðu táknrænar myndir úr náttúrunni, t.d. blóm, fjöll, vötn og höf

Endurtekningar, stuðlar og rím áberandi í ljóðum

# data[].attributes.body
Endurreisn íslenskrar tungu

Rómantíkin efldi vitund um mikilvægi tungumálsins og hvatti til sköpunar nýyrða

Skáldin leituðu innblásturs í fornbókmenntum og þjóðsögum, sem varveittu þjóðararfinn

Varanleg áhrif

Rómantíski skáldskapurinn varð fyrirmynd fyrir síðari kynslóðir íslenskra höfunda og skálda

# data[].attributes.body
Jónas Hallgrímsson (1807-1845)

Ólst að mestu upp í Öxnadal

Jónas er helsti boðberi rómantíkur á Íslandi og frumkvöðull stefnunnar í íslenskum bókmenntum

Verk hans, svo sem ljóðið Ég bið að heilsa, lofsungu fegurð íslenskrar náttúru og þjóðlegar rætur

Hann var einnig frumkvöðull í íslenskri málrækt og nýyrðasmíði

Samdi meðal annars orðin, aðdráttarafl, stuttbuxur, páfagaukur og jarðfræði

# data[].attributes.body
Steingrímur Thorsteinsson (1831-1913)

Steingrímur var eitt helsta skáld á Íslandi á 19.öld og hafði mikil áhrif á þróun stefnunnar

Verk hans bera merki þjóðernislegrar vakningar og dýrkunar á náttúrunni. Hann samdi til dæmis ljóðið Sumarljóð sem fjallar um íslenska náttúru og ljóma hennar

Hann var mikilvirkur þýðandi og færði Íslendingum þekkt verk eins og ævintýri H.C. Andersen og söguljóð eftir Byron

# data[].attributes.body
Matthias Jochumsson (1835-1920)

Var prestur og eitt af stórskáldum þessa tímabils

Hann samdi Lofsönginn, þjóðsöng Íslendinga, sem er sterkt tákn rómantískrar þjóðerniskenndar

Ljóð hans, svo sem Hafísinn, er fögur lýsing á náttúru og lífi þjóðarinnar

Hann skrifaði einnig leikrit, þar á meðal Útileigumennirnir (síðar kallað, Skugga-Sveinn), sem byggir á þjóðsagnararfi.

# data[].attributes.body
Bjarni Thorarensen (1786-1841)

Fæddist á Kjalarnesi

Bjarni var meðal fyrstu rómantísku skáldanna á Íslandi og hafði mikil áhrif á yngri skáld

Verk hans, svo sem ljóðið Veturinn, eru rómantískir söngvar til náttúrunnar og fortíðarinnar

Einn helsti brautryðjandi og boðberi rómantísku stefnunnar á Íslandi

# data[].attributes.body
Vatnsenda-Rósa (1795-1855)

Raunverulegt nafn, Rósa Guðmundsdóttir

Fæddist í Ásgerðarhreppi í Húnavatnssýslu

Orti frægar vísur til Páls Melsteð

Orti ljóð sem fjalla um ást, harm, náttúruna og persónulegan missi

Þekkt ljóð hennar eru t.d., ,,Augun mín og augun þín" og ,,Þó að vængjum þöndað fljúgðir"

Hún er tákn fyrir þolgæði og listfengi kvenna á 19.öld

# data[].attributes.body
1844: Alþingi endurreist

Upphaf umræðna um sjálfstæði

1851: Þjóðfundurinn

Íslendingar krefjast stjórnarskrár og sjálfforæðis. Jón Sigurðsson mótmælir ,,Vér mótmælum allir"

1874: Fyrsta stjórnarskráin:

Ísland fær takmarkaða sjálfsstjórn í innanlandmálum

1904: Heimastjórn

Ísland fær eigin ráðherra, Hannes Hafstein, sem er ábyrgur gagnvart Alþingi

1918: Fullveldi Íslands

Ísland verður sjálfstætt ríki í persónusambandi með Danmörku

1944: Ísland verður lýðveldi

Sambandið við Danmörku slitið og Ísland, alveg fullkomlega sjálfstætt

# data[].attributes.body
Einkenni stefnunnar

Raunsæ lýsing á samfélaginu

Lýsing á lífinu eins og það er

Án fegrunar

Með áherslu á fátækt

Ójöfnuð

Einstaklingshyggja

Áhersla á einstaklinginn

Hvernig hann er mótaður af samfélaginu

Hetjudýrkun

Raunverulegar persónur glíma við vandamál og erfiðleika

Mótar líf þeirra og ákvarðanartöku

Ljóð áberandi

Samfélagslega og pólitíska gagnrýni

Með áherslur á félagslegan vanda og orsakir þeirra

# data[].attributes.body
Hafði mikil áhrif á íslenskar bókmenntir og menningu

Vakti fólk til vitundar um siðferðisleg og félagsleg mál

Stuðlaði að umræðu um bætt samfélag

Lagði grunn af sósíalískri hugsun

# data[].attributes.body
Gestur Pálsson (1852-1915)

Fæddist í Reykhólasveit

Ein helsta táknmynd raunsæisstefnunnar

Skrifaði aðallega smásögur sem fjölluðu um samfélagsvandamál

Mikill fyrirlesari

Tók þátt í því að kynna raunsæisstefnuna fyrir Íslendingum

Skrifaði smásögurnar, Hans Vöggur og Kærleiksvöggur

Ritstjóri Heimskringlu í Vesturheimi

# data[].attributes.body
Hét að réttu nafni Jón Stefánsson

Bóndi í Mývatnssveit

Afar umdeildur á sínum tíma

Skrifaði sögur sem fjalla um mannlegt eðli, samfélagsmál og siðferðislegt óréttlæti

Ein frægasta bók eftir hann, Ofan í sveitum, kom út árið 1892

Þekktasta saga Þorgils, Upp við fossa, kom út árið 1902

Verk hans höfðu djúp áhrif á íslenskar bókmenntir

# data[].attributes.body
Fyrsti atvinnuhöfundur Íslands og er talin einn af fyrstu höfundunum sem skrifuðu skáldskap í anda rausæisstefnunnar

Fyrst íslenskra kvenna til að gefa út og ritstýra tímariti

Gaf út tímaritið Draupnir á árunum 1891 til 1908

Tímaritið Dvöl á árunum 1901 til 1917

Hafði mikil áhrif á viðhorf til kvenna í bókmenntum og samfélagi

Ævi og feril

Fæddist í Kálfafellsstað í Vestur-Skaftafellssýslu

Var elst fimm barna

Flutti til Vesturheims árið 1876, dvaldi hún meðal íslenskra innflytjenda í Kanada og Bandaríkjunum

Lést úr spænsku veikinni árið 1918

Helstu skáldsögur

Brynjólfur Sveinsson biskup (1882)

Fyrsta íslenska skáldsagan skrifuð af konu, byggð á lífi Brynjólfs

Elding (1889)

Gerist á Landnámssöld, 870-1030

Smásögur

Spekingurinn og heimskinginn (Framfari, 1878)

Stjarnan mín (Framfari, 1878)

Seint fyrnist forn ást (Framfari, 1879)

Tárablómið (Framfari, 1879)

# data[].attributes.body
Fæddist að Vallanesi í Héraði

Eitt af stofnendum tímaritsins, Verðandi árið 1882

Varð fyrir áhrifum spíritisma eftir að hann misst konu sína og tvö börn

Átti þátt í stofnun Heimskringlu pg Lögbergs

Stofnaði Sálarrannsóknarfélag Íslands

Lést 79 ára gamall

Skáldsaga

Sálin vaknar, 1916

Smásögur

Vonir, sem segir frá Ólafi sem var svikinn á miskunarlausan hátt af stúlku sem hann var hrifin af

Upp og niður, sem birtist í tímaritinu, Verðandi

# data[].attributes.headline
Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum (1857-1933)

# data[].attributes.subject
Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum (1857-1933)

# data[].attributes.body
Ólst upp í mikilli fátækt og fékk tækifæri til að mennta sig 19 ára

Fór í ljósmóðurfræðumi

Var næstyngst af systkinum mínum

Átti samtals sextán börn í heildina

Var fyrsta íslenska konan til að gefa út ljóðabók undir eigin nafni

Ólst upp á bænum Hlöðum í Hörgárdal og við þann bæ er hún jafnan kennd

Skrifin

Gaf út ljóðabókina, Nokkur smákvæði, árið 1888

Árið 1913 gaf hún út aðra ljóðabók sem bar sama nafn

Fékk verðlaun fyrir smásöguna, Móðir snillingsins, birt árið 1910

Ritsafn Ólafar kom út árið 1945

Orti gagnrýnin ljóð um hlutskipti kvenna

# data[].attributes.body
Einkenni stefnunnar

Skáldlegt myndmál og ljóðræn tjáning

Ljóðin voru gjarnan sett fram með ríku myndmáli og merkingarfullum orðum

Þuluformið var endurnýjað, og rímið var frjálslegra en áður

Tilfinningadýpt og þrá

Melankólía, sorg og angurvæðing einkenndu mörg verk

Þungar tilfinningar eins og vonleysi, dauðahvöt voru algengar

Dauðinn og hið dulræna

Dauðinn var stórt þema í nýrómantískum verkum

Hið óþekkta, draumar og dulræn fyrirbæri

Náttúra og táknsæi

Náttúran var persónugerð og oft notuð sem spegilmynd af tilfinningum og sálarástandi persónanna

Táknræn notkun náttúrufyrirbæra, eins og fjalla, fossa og sólarlags var áberandi

Dýpt náttúrunnar gaf til kynna eitthvað dularfullt og æðra