# data[].attributes.body
Taakjes

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ziekte en dood worden in onze samenleving vaak verstopt. Thuis en op school. Op welke leeftijd praat je daar met kinderen over en hoe verloopt hun rouwproces? Klinisch psycholoog Manu Keirse legt uit hoe rouw en verwerking verlopen bij kinderen.

Hoe rouwt een kind?

Een kind rouwt gedeeltelijk anders dan een volwassene. Soms is het in eerste instantie bezorgd om zijn eigen behoeften ("Wie brengt me nu naar de muziekschool?"). Soms stelt het zijn rouwen weken of maanden uit tot het zich veilig genoeg voelt om zijn verdriet te uiten. Geen van beide zijn een teken van gevoelloosheid.

Hoewel elke leerling volgens zijn eigen persoonlijkheid en ontwikkeling anders reageert, zijn er toch enkele kenmerken per leeftijd.

Het rouwproces

Rouwen bestaat uit 4 taken die iedereen moet doorlopen om een verlies echt te verwerken. Sommige leerlingen rouwen niet op het moment zelf en beginnen pas later na een schijnbaar onbelangrijk incident hun verdriet te verwerken. Rouwen gebeurt niet vanzelf. Het is werken. Daarom spreken specialisten van rouwarbeid.

1. Het verlies onder ogen zien

Vaak probeert men kinderen en jongeren te beschermen voor de realiteit. Dat maakt verwerken moeilijk. Leerlingen in rouw hebben behoefte aan aandacht, liefde en veiligheid, een klimaat waarin ze hun verlies onder ogen durven te zien. Maar ze hebben ook behoefte aan duidelijke informatie over wat er is gebeurd en de concrete omstandigheden.

De confrontatie met de werkelijkheid is belangrijk om de realiteit onder ogen te kunnen zien. Een koekje of "Huil maar niet meer" helpen niemand. Om leerlingen te steunen moeten leraren en ouders vragen uitlokken en ze beantwoorden.

2. De pijn van het verlies ervaren

Ouders en opvoeders willen kinderen behoeden voor pijn. De omgeving voelt zich bovendien oncomfortabel als iemand verdriet uit en probeert het toe te dekken. Maar als leerlingen de pijn niet voelen, komt die vaak op een later moment terug in de vorm van een psychosomatische klacht (hoofdpijn, slapeloosheid) of van afwijkend gedrag (plotse onverklaarbare agressie, slechte schoolresultaten).

Wie met de dood wordt geconfronteerd, moet door de pijn heen. Alles wat dat proces onderdrukt, verlengt het. Iemand die rouwt is overigens niet de hele tijd verdrietig. Er zijn periodes van hevige angst en verdriet, afgewisseld met momenten dat het beter gaat. Uit die goede tijden kan men echter niet afleiden dat iemand over het verlies heen is. Helpen is het onderwerp durven aan te raken en duidelijk maken dat golven van verdriet, moeheid, gebrekkige concentratie, boosheid en schuldgevoelens normale reacties zijn.

Het resultaat is niet: vergeten. Verdriet gaat een heel verder leven mee.
Manu Keirse
Klinisch psycholoog

3. Aanpassen aan het leven zonder de overledene

Het is niet altijd makkelijk om de draad weer op te pikken. Als iemand sterft, gaat men soms de dode idealiseren. Als het rouwproces normaal verloopt, komt er stilaan weer een realistisch beeld in de plaats met goede en slechte(re) kanten. Helpen is steeds opnieuw luisteren naar het verhaal. Door te 'verhalen over' kom je 'op verhaal' in het leven.

4. Opnieuw leren genieten van het leven en herinneringen levendig bewaren

Sommigen denken de dode oneer aan te doen door te investeren in andere relaties. Of ze laten zich afschrikken door het feit dat ook die nieuwe relaties kunnen eindigen in afscheid en verdriet. Sommigen vinden het verlies zo pijnlijk dat ze zich nooit meer emotioneel willen binden. Zo willen leerlingen bijvoorbeeld geen vriendje meer hebben en trekken ze zich eenzaam terug. Deze vierde taak is voor velen de moeilijkste om te vervullen.

Het resultaat van geslaagde rouwarbeid is niet: vergeten. Iets van het verdriet gaat een heel verder leven mee. Maar leerlingen gaan zich wel opnieuw goed voelen. Ze kunnen opnieuw afrekenen met de problemen van alledag en worden minder in beslag genomen door het verdriet.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Kinderen rouwen anders dan volwassenen"

# data[].attributes.attachment_link.description
Het rouwproces bestaat voor iedereen uit 4 taken. Maar kinderen reageren soms anders dan volwassenen. Klinisch psycholoog Manu Keirse legt uit.

# data[].attributes.body
Vorig schooljaar bezorgde Inse me enkele quotes in Word. Ik zette ze elk op een illustratie of foto. Hopelijk kan je er iets mee.
Groetjes Virginie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Er zullen zeker veranderingen gebeuren op kleine schaal", zegt Johan Braeckman. "Cash geld bijvoorbeeld, is sowieso al aan het verminderen en mensen begrijpen dat het hoe dan ook veiliger is om digitaal of met de kaart te betalen. Telewerken zal misschien ook toenemen. Of er zal minder fysiek vergaderd worden."

Dramatische veranderingen zitten er niet aan te komen, denkt Braeckman. "Mensen zullen niet stoppen met op restaurant of naar optredens te gaan en studenten zullen nog steeds in overvolle auditoria les volgen. Want we gaan niet plots alle lessen online geven. De zaak zal zich normaliseren nadat het ergste achter de rug is."

Tijdelijk

Deze coronatijden brengen wel heel wat teweeg. We merken een stijgend gemeenschapsgevoel en mensen leren zichzelf ook beter kennen, omdat ze meer op zichzelf aangewezen zijn.

Is dit dan van tijdelijke aard? "Ik vrees van wel", zegt Braeckman. "Het zou positief zijn als dat zou standhouden. Er vallen bijvoorbeeld minder slachtoffers op de weg. Het kan cynisch klinken en ik bedoel het niet zo, maar corona kan voor minder doden zorgen op lange termijn. Er is ook minder fijn stof. De rivieren worden gezonder en in China schat men zelfs dat er 100 000 minder doden zullen vallen doordat er veel minder luchtvervuiling is."

De echte helden in de samenleving, denk aan dokters, verplegers, leraren, truckers, vuilnisophalers, winkelpersoneel, havenarbeiders, noem maar op, dat blijken nu de sleutelfiguren te zijn. "Inderdaad, en vuilnisophalers en mensen in de zorg en ga zo maar door, dat zijn eigenlijk mensen die te weinig verdienen. Het zou positief zijn als we aan een herwaardering kunnen toekomen met z'n allen", zegt Braeckman.

Externe vijand over de grenzen heen

"Ik hoop dat we zullen inzien dat zoiets als corona een soort vijand is die de wereld in principe moet verenigen. Want we hebben zoiets nodig om verenigd te kunnen worden", legt Braeckman uit. "We zijn goed in samenwerken, maar werken vaak samen tegen andere mensen die op hun beurt ook samenwerken. Om de wereld volledig verbonden te krijgen, heb je een externe vijand nodig."

"Neem nu de klimaatopwarming, voor sommigen lijkt dat nog ver weg. Bij corona ligt het anders. We zitten wereldwijd in hetzelfde schuitje. We zullen moeten samenwerken over de grenzen heen. Een virus trekt zich niks aan van grenzen, religies, culturen, huidskleur of wat dan ook. Dat zou misschien een positief effect kunnen zijn. Dat we de parochiale belangen moeten overstijgen."

"Investeren in de wetenschap"

De coronacrisis zou dus wel eens een positief effect kunnen hebben op onze samenleving. Braeckman voegt er nog iets aan toe: "Hopelijk zullen mensen ook begrijpen dat we niet alleen goede medische zorg nodig hebben, en daarin moeten investeren, maar dat we ook moeten investeren in de wetenschap. We hebben betrouwbare informatie nodig om zoiets aan te kunnen. Denk aan wiskunde. Als we geen goeie wiskundige modellen hebben, kunnen we geen inschatting maken van hoe dit virus zich kan verspreiden."

"Als er iets positiefs uit de coronacrisis komt, dan zou ik het in de richting van internationale samenwerking zoeken" zegt Braeckman. "Neem nu de handel in exotische dieren. Je kan in België aap eten, die gevangen wordt in Afrika en in de illegale handel terechtkomt. Het is door zo'n zaken dat er virussen uitbreken, oorspronkelijk bij dieren, maar die dan overslaan op mensen. Dus dit is een mooi voorbeeld van het belang van internationale samenwerking waarbij we onder andere de concurrentie opzijschuiven."

Beluister hieronder het gesprek in 'Nieuwe Feiten':

# data[].attributes.attachment_link.title
"Corona is een soort vijand die de wereld moet verenigen" | Radio 1

# data[].attributes.attachment_link.description
"Er zullen zeker veranderingen gebeuren op kleine schaal", zegt Johan Braeckman. "Cash geld bijvoorbeeld, is sowieso al aan het verminderen en mensen begrijpen dat het hoe dan ook veiliger is om digitaal of met de kaart te betalen. Telewerken zal misschien ook toenemen. Of er zal minder fysiek vergaderd worden."

# data[].attributes.attachment_link.title
we leven met jullie mee..docx (1) (Hersteld)

# data[].attributes.body
Boekje dat Corona uitlegt aan kinderen. Er staat wel een schrijffoutje in. 😉

# data[].attributes.body
Zo leg je aan kinderen uit waarom ze hun handen van moeten wassen.

# data[].attributes.body
Verlies

# data[].attributes.body
Advies en tips : leerlingen

# data[].attributes.attachment_link.title
Ik stuur je een brief aan een rode ballon, doosje

# data[].attributes.body
Advies en tips: leerkrachten

# data[].attributes.body
Regels

# data[].attributes.body
feest!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de discussie over het heropenen van de scholen gaat alle aandacht naar het digitale afstandsleren en het vermijden van leerachterstand. Maar kinderen dienen niet alleen vol gestouwd te worden met leerinhouden. Ze snakken momenteel naar sociale contacten, om samen met andere kinderen dingen te doen.

Het onderwijs is opnieuw het middelpunt geworden van een brede discussie omtrent het hoe en het wat in Corona-tijden. Opvallend daarbij is hoe stil het soms blijft van de kant van de leerkrachten, leerlingen, ouders, enz. Wellicht hebben ze het de voorbije twee weken erg druk met de omschakeling naar afstandsonderwijs.

Vakantie zou ik het niet noemen. Mijn tienjarige dochter smeekte de voorbije twee weken om naar school te gaan (ja, in de vakantie); en haar (bijna) pensioengerechtigde meester deed verwoede pogingen om digitale middelen onder de knie te krijgen en alles klaar te krijgen voor de week na de vakantie (alle respect!).

Over één iets zijn zo goed als alle leerkrachten het eens: Digitaal afstandsleren kan nooit het schoolse gebeuren ten volle vervangen. Het blijft een surrogaat waarbij een belangrijk motorisch aspect van het leren bovendien onderbelicht blijft. Kinderen leren door (samen) te doen, niet enkel door te kijken of te typen. De politiek doet er, goed bedoelend, alles aan om allerlei meningen de wereld in te sturen, soms druk te zetten, en ad hoc oplossingen voor te stellen. Er mag geen achterstand worden opgelopen! Wat een inzet!

Ik neem even de vrijheid om terug te keren naar de essentie. Onderwijs heeft als bedoeling kinderen te begeleiden in hun ontwikkeling tot kritische, wetende, zelfstandige, probleemoplossende wezens. Op hun eigen tempo en volgens hun persoonlijke ontwikkeling. Ja toch?

De voorbije weken en de komende weken worden ze daarin constant uitgedaagd; niet enkel met 'de tafels' of dt-regels, maar in de eerste plaats om zich te handhaven en te functioneren in een wereld die in één klap 180° gedraaid is. En de meeste kinderen (en ouders en leerkrachten) doen dit meesterlijk. Met vallen en opstaan, maar er wordt hard gewerkt, vaak aan vaardigheden die ze in de veilige comfortabele schoolcontext nooit hadden geleerd. Kinderen (mensen) stoppen niet met zich te ontwikkelen omdat de scholen even dicht zijn ...

Uiteraard dienen er ook leerinhouden worden aangebracht. Maar neen, laat ons niet doen of er niet geleerd wordt

Uiteraard dienen er ook leerinhouden worden aangebracht. Maar neen, laat ons niet doen of er niet geleerd wordt, achterstand wordt opgelopen, of wat dan ook; wel in tegendeel. De focus op een zogenaamde "leerachterstand" houdt jammer genoeg het risico in dat een ander wezenlijk en onderbelicht aspect van het onderwijs en het schools gebeuren dreigt verloren te gaan.

Kinderen zijn sociale en emotionele wezens ... Ze dienen niet alleen vol gestouwd te worden met leerinhouden. Ze snakken momenteel naar sociale contacten, met anderen samen dingen doen, soms (nare) ervaringen delen, enz. , zoals de natuur momenteel snakt naar water. Rituelen die net daar aandacht voor hebben (denk maar aan de schoolfeesten, de eindejaarsreizen, klasgesprekken, enz.) vallen dan ook nog eens weg. En van die huidige "sociaal-emotionele woestijn" lopen sommige kinderen en jongeren misschien nog veel meer schade op dan enkel van leerdoel A of B dat is weg gevallen.

Als de scholen weer open gaan zullen kinderen in de eerste plaats juichen om het weerzien, de verbondenheid en de kans samen te leren

Als er een moment komt dat de scholen terug open gaan zullen kinderen (en leerkrachten en ouders) dan ook in de eerste plaats daarom juichen: om het weerzien, de verbondenheid, de kans samen te leren. Dus, mag ik, in alle bescheidenheid, dames en heren politici, experten, onderwijsmanagers, jullie vragen, om als het even kan ook wat oog te hebben voor bovenstaande andere noden. Als 'de tafel van 9' een jaartje later komt zullen ze heus geen dommere volwassenen worden.

Heb de moed en de mildheid om leerkrachten, directies, ouders en kinderen het vertrouwen te geven dat ze het goed zullen doen. Druk zetten, de zomervakantie in vraag stellen, enz. werkt contraproductief (zeker in stresserende tijden) en lijkt de indruk te wekken dat er nu te weinig gebeurt of dat het niet goed zou komen. Heb vertrouwen, geef vertrouwen. Dat zal de aankomende generatie meer dan nodig hebben. Laat de heropening van de scholen, vroeg of laat, een feest zijn. Bang zijn mag, maar laat het niet de leidraad zijn. Het komt goed.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema's. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

# data[].attributes.attachment_link.title
Laat de heropening van de scholen een feest zijn

# data[].attributes.attachment_link.description
In de huidige discussie over het heropenen van de scholen wordt te veel de nadruk gelegd op het beperken van de leerachterstand.

# data[].attributes.body
opvoeden in corona tijden

# data[].attributes.attachment_link.description
Na acht jaar bloggen werd het tijd om Filosofiejuf.nl eens goed op te ruimen met als resultaat nog betere informatie, tips en inspiratie!

# data[].attributes.body
Lagere school

# data[].attributes.body
Activiteitensuggesties

# data[].attributes.body
veerkracht en welbevinden

# data[].attributes.headline
Afsluiten schooljaar: suggesties en tips

# data[].attributes.subject
Afsluiten schooljaar: suggesties en tips

# data[].attributes.attachment_link.title
Bleekweide 进行了直播。 | By Bleekweide | Facebook

# data[].attributes.attachment_link.description
1,753 views, 21 likes, 15 loves, 6 comments, 13 shares, Facebook Watch Videos from Bleekweide: Bleekweide 进行了直播。

# data[].attributes.headline
Corona en mensen met migratie achtergrond

# data[].attributes.subject
Corona en mensen met migratie achtergrond

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In een nieuwe blog in ons coronadossier vertelt Emma van Ameijde over haar werkzaamheden als NT2-docent tijdens de coronamaatregelen. Over digitale improvisatie en het verschil tussen chatroom en klaslokaal-lessen.

# data[].attributes.attachment_link.description
In een nieuwe blog in ons coronadossier vertelt Emma van Ameijde over haar werkzaamheden als NT2-docent tijdens de coronamaatregelen. Over digitale improvisatie en het verschil tussen chatroom en klaslokaal-lessen.

# data[].attributes.body
Klasse

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In je klas is één blik soms genoeg om te weten hoe het gaat met je leerlingen. Van achter je computer is dat minder vanzelfsprekend. Met deze vragenlijst kom je te weten hoe ze zich écht voelen.

De impact van de coronacrisis op het leven van je leerlingen is groot. Sommigen worstelen met zelfstandig werk of gebrek aan een rustige studeerplek. Of ze zijn verward, angstig of gestresseerd door de verontrustende nieuwsberichten.

Een online gesprek of klaschat is belangrijk om verbonden te blijven met elkaar. Maar leerlingen zeggen er misschien niet wat ze echt voelen. Omdat ze niet durven of omdat ze hun gevoelens niet kunnen benoemen.

Met de vragenlijst 'Aandacht voor sociaal-emotioneel leren op afstand' van onderwijsspecialist Kees Van Overveld ga je dieper in op de emotionele en sociale noden van je leerlingen. De vragen zijn het meest geschikt de 2de en 3de graad basisonderwijs.

Download hier de vragenlijst, deze PDF is ook digitaal invulbaar. Je gebruikt hiervoor best Adobe Acrobat Reader.

Stappenplan: welbevinden op afstand
VOORAF

Bezorg de vragenlijst in een invulbare vorm aan je leerlingen. Digitaal, in de brievenbus of bij de werkbundels die ouders komen ophalen.

Leg uit waarom je hen de vragenlijst laat invullen en wat je met hun antwoorden zal doen.

Verzeker je leerlingen dat alleen jij leest wat ze invullen, maar dat je wel hulp inschakelt als je denkt dat ze in nood zijn.

Benadruk dat je leerlingen zich niet verplicht moeten voelen om de vragenlijst in te vullen. Zeg hen dat ze je ook op een andere manier mogen contacteren als ze een probleem hebben.

Laat je leerlingen kiezen of ze hem op hun eentje invullen of samen met een ouder of broer of zus.

NADIEN

Alles gaat goed? Stuur een bemoedigend berichtje. Ga eventueel even in op de kleine zorgpuntjes die de leerling aanhaalt.

Je leerling heeft het moeilijk? Bel, chat wat vaker. Bied een luisterend oor. Vraag door op zijn of haar emoties en pols of hij of zij nog normaal kan functioneren. Heeft de leerling zelf al actie ondernomen of heeft de leerling hulp nodig van jou, ouders of iemand anders? Verwijs eventueel door CLB-ch@t of naar Awel, de hulplijn voor kinderen en jongeren.

Ben je ongerust? Gaat het echt niet goed met een leerling, overleg dan met hem of haar (en met de ouders bij een minderjarige of niet-bekwame leerling) of je het CLB mag inschakelen. Je kan een leerling ook rechtstreeks doorverwijzen naar CLB-ch@t.

Krijg je te maken met een acute noodsituatie? Als je leerling je contacteert terwijl hij of zij in onmiddellijk gevaar is, schakel dan meteen de hulpdiensten en nadien het CLB in. Daar heb je geen toestemming van leerling of ouders nodig.

# data[].attributes.attachment_link.title
Welbevinden in coronatijd: hoe voelen je leerlingen zich? - Klasse

# data[].attributes.attachment_link.description
In je klas is één blik soms genoeg om te weten hoe het gaat met je leerlingen. Van achter je computer is dat minder vanzelfsprekend. Met deze vragenlijst kom je te weten hoe ze zich écht voelen. De impact van de coronacrisis op het leven van je leerlingen is groot.

# data[].attributes.attachment_link.title
Bleekweide 进行了直播。 | By Bleekweide | Facebook

# data[].attributes.attachment_link.description
1,753 views, 21 likes, 15 loves, 6 comments, 13 shares, Facebook Watch Videos from Bleekweide: Bleekweide 进行了直播。

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Samen met je leerlingen aftellen naar de eerste schooldag? Bezorg hen dit vlaggetje om thuis te pimpen met jouw opdracht. Nu al samen uitkijken, straks een leuke babbel en in 1-2-3 de klas versierd!

STAP 1 - Geef je leerlingen vooraf een vlaggetje

Bezorg tijdens de laatste vakantieweek je toekomstige leerlingen een blanco vlaggetje. Voeg er voor iedereen een opdracht op maat van jouw klas aan toe. Inspiratie vind je in het lijstje hieronder.

Drop bij elke leerling een vlaggetje in de brievenbus, of bezorg het ze digitaal en vraag ze om het zelf te printen. Of misschien is er nog een bezoekmomentje eind augustus waarop je de vlaggetjes kan meegeven?

STAP 2 - De eerste schooldag met je leerlingen

Alle leerlingen brengen hun vlaggetje mee naar de klas. Dé kans om het gesprek aan te gaan over de vakantie, iedereen te leren kennen én de klas feestelijk in te kleden met een mooie slinger.

Heb je ook oog voor kinderen die om een bepaalde reden er niet bij kunnen zijn op de eerste schooldag? Geef ook hun vlaggetje een plek in de klas. Zo betrek je elk kind bij de heropstart.

Mogelijke opdrachten

Teken hoe je denkt dat je leraar voor het nieuwe schooljaar eruitziet.

Wanneer moest jij heel hard lachen tijdens de laatste weken vakantie? Teken of schrijf over dat grappige moment.

Wat is het woord dat je het vaakst gebruikt? Schrijf het op in versierde letters.

Waarom verlangde je (een beetje) opnieuw naar school? Teken of schrijf over dat verlangen.

Teken een boeketje bloemen in het vlaggetje om de klas op te fleuren.

Wat deed jij voor de allereerste keer tijdens de vakantie? Schrijf of teken over dat moment.

Beschrijf jezelf in 3 woorden.

Schrijf een gedichtje dat begint met: "De schoolpoort is weer open".

Vorm het woord 'welkom' met een collage van letters uit tijdschriften.

...

Seppe Goossens

# data[].attributes.attachment_link.description
Aftellen naar de eerste dag op school? Nu al samen uitkijken, straks samen de klas versieren!