# data[].attributes.body
In veel voedingsmiddelen zitten E-nummers als toevoeging. Ze danken hun kleur, smaak of lange houdbaarheid aan een E-nummer.

Hoewel E-nummers ook van nature in producten kunnen zitten, bedoelen we doorgaans met E-nummers de hulpstoffen die aan een voedingsmiddel worden toegevoegd. Stoffen krijgen pas een E-nummers als ze door de Europese Unie zijn goedgekeurd om te gebruiken in voedsel.

Zijn E-nummers schadelijk?

Alle E-nummers zijn onderzocht op schadelijke bijwerkingen. Alleen als uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat een stof veilig is mag het in Europa worden gebruikt. Veel van de verhalen over E-nummers die op internet en in sommige boeken worden verteld, zijn overdreven. Dat neemt niet weg dat sommige E-nummers ongezonde kanten hebben.

Alle E-nummers op een rij

E-nummers zijn onder te verdelen in soorten, afhankelijk van de werking die ze hebben in een voedingsmiddel.

kleurstoffen

conserveermiddelen

smaakverstrekers

antioxidanten en voedingszuren

emulgatoren,stabilisatoren, verdikkingsmiddelen

zuurteregelaars, antiklontermiddelen en rijsmiddelen

glansmiddelen en antischuimmiddelen

verpakkingsgassen

# data[].attributes.body
Om de sawa's nat te houden moeten de akkers kunstmatige worden bevloeid. Voor de irrigatie van de sawa huren de rijstbouwers vaak speciale boeren in. Zij leiden rivierwater via grote en kleine kanaaltjes naar de sawa's. Met sluizen en pompen kunnen de rijstbouwers dan het waterpeil regelen. Sawa's aanleggen is een hele kunst. De akker moet helemaal vlak liggen, anders staat er op de ene helft veel meer water dan op de andere. Dijken en sloten moeten goed onderhouden worden, anders stroomt het water de verkeerde kant op. Daardoor kan de hele oogst mislukken.
Doordat de bevolking toeneemt is er steeds meer rijst nodig. Omdat er in het laaggelegen land geen ruimte meer is voor sawa's, worden ze nu ook tegen de berghellingen aangelegd.(terrassen)
Het is al veel werk om de sawa's op het laaggelegen land te bewerken en te onderhouden, maar op de hellingen is het nog een stuk moeilijker; arbeidsintensieve landbouw. Bijna alles wordt met de hand gedaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Rijstbouw in Bangladesh - Hoe groeit rijst eigenlijk en wat is irrigatie?

# data[].attributes.attachment_link.description
In Bangladesh is rijst het belangrijkste voedselproduct. En omdat er héél veel mensen wonen is er héél veel rijst nodig. Dit clipje laat zien hoe rijst groeit én hoe een irrigatiesysteem werkt.

# data[].attributes.body
Rijst is in Indonesië het belangrijkste landbouwproduct en het hoofdvoedsel voor veel mensen. Omdat Indonesiërs 3x per dag rijst eten, is er heel wat rijst nodig. Een akker waarop rijst wordt verbouwd, heet een sawa. Voor rijstbouw zijn water en warmte nodig, maar ook vruchtbare grond.
Rijstbouw is een vorm van arbeidsintensieve landbouw. Het is landbouw waar veel werk bij nodig is. Op plekken waar veel mensen wonen is veel landbouwgrond nodig. Daarom werd er veel tropisch regenwoud gekapt om sawa's aan te leggen.

# data[].attributes.body
Je kijkt naar de kaart en je ziet allemaal landen en dan denk je dat je de EU wel gehad hebt. Niks van waar.  Nee, de EU is ook zee. Wist jij dat de EU meer dan 70.000 kilometer kust heeft? Deze kust is heel belangrijk voor de handel. En er zijn wat zeeën in de EU. De Noordzee, de Oostzee, delen van de Atlantische Oceaan en natuurlijk de Middellandse Zee.
Noordzee is in 1958 verdeeld, in een verdrag met België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk... zodat we precies weten welk stuk zee nu van ons is.
Als de mannen en ik de zee opgaan dan vissen we op  zo’n 25 soorten vis. Dan moet je denken aan kabeljauw, schelvis, wijting, schol, tong, schar, tarbot... de haring natuurlijk, de sprot en de makreel.
En hoewel er veel vis in de Noordzee zit, moet je goed weten waar ze zijn. Daar heb je tegenwoordig geweldige apparatuur voor. Op die manier vang je nooit bot... zo noemen we dat als je niks in het net hebt. Vroeger, dan haalden ze me wel eens op uit de zee. En dan zat er niks in. Kijk, er zijn honderdduizenden vissersvaartuigen op de zee. Als die goed hun best doen, blijft er geen vis meer over. Dat kan niet.
En daarom zijn er in de EU maatregelen genomen.  Je mag maar zoveel vis van de ene soort en zoveel vis van de andere soort vangen. Net zoals bij de landbouw wordt dat een quotum genoemd.
Tegenwoordig worden er ook veel vissen gekweekt in kwekerijen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Veel vis die we eten komt uit de viskwekerij. Want sommige vissoorten zijn beschermd en mogen maar beperkt worden gevangen. Bart laat het kweekproces van de claresse zien.

# data[].attributes.body
Voedsel levert ons brandstoffen en bouwstoffen. Brandstoffen zijn nodig om lichamelijke arbeid te kunnen verrichten, de processen in ons lichaam aan de gang en de temperatuur op peil te houden. De voornaamste brandstoffen zijn vetten en suikers (koolhydraten). Bouwstoffen zijn vanzelfsprekend nodig in periodes van groei. Echter ook de volwassene heeft dagelijks bouwstoffen nodig; in zijn hele lichaam gaan voortdurend cellen kapot, opgeloste stoffen worden afgebroken en moeten vervangen worden door nieuwe.

De belangrijkste bouwstoffen zijn eiwitten en mineralen als kalk (calcium), ijzer, kalium en fosfor. Natrium, ook een belangrijk bestanddeel in het lichaam, krijgen we, meestal meer dan genoeg en gezond is, binnen via het zout in ons voedsel.

Koolhydraten: Suikers, zetmeel en vezels zijn vormen van koolhydraten in onze voeding. Suikers en zetmeel zijn koolhydraten die een belangrijke bron van energie zijn voor het lichaam.

Eiwitten: Eiwit is belangrijk. Het levert calorieën en aminozuren. Aminozuren zijn bouwstenen voor het eiwit in lichaamscellen. Sommige aminozuren kan het lichaam zelf maken. Andere moeten uit het eten komen. Deze aminozuren heten essentiële aminozuren.

Er zijn dierlijke en plantaardige eiwitten. Dierlijke eiwitten zitten vooral in vlees, vis, melk, kaas en eieren. Plantaardige eiwitten zitten vooral in brood, graanproducten, peulvruchten, noten en paddenstoelen.

Olie: Oliën bestaan volledig uit vet. Ze worden gebruikt bij het klaarmaken van eten of verwerkt in voedingsmiddelen. De meeste oliën bevatten veel onverzadigd vet. Dit type vet is goed voor de gezondheid.

Oliën met veel onverzadigd vet staan in Schijf van Vijf. Olie levert energie en is een bron van de in vet oplosbare vitamine E.

Vetten: Vet is een bron van energie. Er bestaat onverzadigd en verzadigd vet. Vet in voedingsmiddelen bestaat altijd uit een combinatie van beide.

Verzadigd vet

Verzadigd vet vergroot de kans op hart- en vaatziekten. Verzadigd vet kan namelijk het cholesterolgehalte in je bloed laten stijgen en daardoor kunnen je bloedvaten verstopt raken. Kies vooral producten met weinig verzadigd vet en vervang ze door producten met onverzadigd vet.

Hoe minder  verzadigd vet je eet, hoe beter. Vaak kun je op het etiket van een product zien hoeveel verzadigd vet erin zit. Lees daarom het etiket als je boodschappen doet en vergelijk de hoeveelheid verzadigd vet.

Onverzadigd vet

Onverzadigd vet verlaagt het cholesterolgehalte in je bloed en verkleint daarmee het risico op hart- en vaatziekten. Onverzadigd vet levert ook vetzuren. Dat zijn vetzuren die het lichaam niet zelf kan maken, maar ze zijn wel nodig voor een goede gezondheid. Daarom moeten we ze via de voeding binnenkrijgen. Visvetzuren hebben een positief effect op hart en bloedvaten. Daarom is het advies om twee keer per week vis te eten, waarvan minimaal 1 keer vette vis, zoals makreel, zalm en haring

Vitamines: Vitamines zijn net als mineralen stoffen die in kleine hoeveelheden voorkomen in eten en drinken. Ze zijn onmisbaar voor een goede gezondheid en normale groei en ontwikkeling. Ze leveren geen energie.

Het lichaam kan zelf geen vitamines maken, met uitzondering van vitamine D, maar dat is niet voor iedereen, en onder alle omstandigheden voldoende.

Vitamines zijn onmisbaar voor je lichaam. Vitamines zorgen dat je goed kan functioneren en zijn ook onmisbaar voor je groei. Je hebt heel veel verschillende vitamines. Bijvoorbeeld B1, B2 enzovoort. Er zijn 13 soorten vitamines. Wanneer je veel van dezelfde vitamines binnen krijgt, kan je ziek en misselijk worden. Eet daarom gevarieerd! Je hebt ook vitaminepillen.

Vitamine A is één van de vitamines die het lichaam zelf kan aanmaken. Vitamine A zorgt voor een beter zicht. Vitamines zorgen ervoor dat de huid en het haar gezond blijven, voor de werking van het zenuwstelsel, voor het herstellen van weefsel en kan de weerstand tegen ziektes verhogen en zorgt voor het gezond houden van steunweefsel, botten, tanden en bloedvaten.

Mineralen: Mineralen zijn net als vitamines stoffen die in kleine hoeveelheden voorkomen in eten en drinken. Ze zijn onmisbaar voor een goede gezondheid en normale groei en ontwikkeling. Ze leveren geen energie.

Ze zorgen onder andere voor groei, de overdracht van zenuwprikkels en de opbouw van lichaamsweefsel. Het verschil tussen vitamines en mineralen is dan ook vooral de herkomst. Vitamines zijn stoffen die door levende planten of dieren aangemaakt worden. Mineralen, daarentegen, zijn afkomstig uit de ‘dode’ natuur.

De meeste mineralen krijg je binnen via eten en drinken.

Als je sterke en gezonde botten wilt houden, is calcium (kalk) absoluut onmisbaar. Om er genoeg van binnen te krijgen, moet je bijvoorbeeld dagelijks 2-3 glazen melk (of melkproducten), 1 boterham belegd met kaas en voldoende groente eten. Vitamine D zorgt er vervolgens voor dat je die calcium goed opneemt en kunt gebruiken voor de botopbouw.

Magnesium is ook een voorbeeld van een mineraal. Dit mineraal is vooral belangrijk om je spieren te kunnen ontspannen. Daarnaast laat het je hart- en zenuwstelsel goed functioneren.

Voedingsvezels: Voedingsvezels (vezels) zijn belangrijke stoffen voor een gezonde spijsvertering. Ze dragen bij aan een verzadigd gevoel na het eten.

Vezels zijn er in verschillende soorten en maten. Per dag wordt geadviseerd zo’n 30 tot 40 gram vezels te eten. Volkorenproducten, groenten, fruit en peulvruchten bevatten veel vezels. Ze leveren een beetje energie en houden de massa in de darm soepel en zorgen voor een goede doorstroom, wat de stoelgang bevordert.

# data[].attributes.body
De schrijf van vijf helpt mensen om gezond te eten. Maar hoe eet je nou gezond? Wat moet je allemaal eten en welk eten is nou gezond? Het Voedingscentrum Nederland heeft daarom deze schijf van vijf ontworpen. Dit is een plaatje dat verdeeld is in vijf vakken. In elk vak staat verschillend eten. Als je gezond wilt gaan eten moet je elke dag iets eten uit elk vakje van de schijf van vijf.

Het eerste vak is groenten en fruit. Door veel verschillend groenten en fruit te eten zorg je ervoor dat je minder snel ziek wordt. Het is de bedoeling dat je per dag een beetje groenten eet en fruit.

Het tweede vak is smeer en bereidingsvetten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de boter die je op je brood smeert of de boter waar je vlees in bakt. In boter zit vet. Het is de bedoeling dat je de juiste vetten eet.

Het derde vak is vis, peulvruchten, vlees en ei. Door elke dag iets van deze producten te eten zorg je ervoor dat je minder snel ziek wordt. In het eten zitten erg voedingstoffen en vitamines.

Het vierde vakje is brood, graanproducten en aardappelen. Door van het bovenstaande eten te kiezen voor volkoren, denk dan aan volkorenbrood, verlaag je de kans op ziektes. Ook zit in dit eten veel energie en dat heeft je lichaam nodig.

Het vijfde vakje is dranken. Het is belangrijk om genoeg te drinken. Zo kunnen alle stoffen die je lichaam niet nodig heeft uitgeplast worden. Het beste wat je kan drinken is zwarte en groene thee. Door dit te drinken blijven je aders schoon. Het drinken van frisdrank en andere dranken is niet goed voor je lichaam, omdat daar teveel suiker in zit.

# data[].attributes.body
Nieren zijn bedoeld om de bloed constant te houden, hiermee wordt bedoeld dat ze ongewenste stoffen verwijderen, zoals afvalstoffen van stoffen die je binnenkrijgt door te eten of andere dingen die je inneemt zoals medicijnen.

Het stofje wat de nieren maken met al die afvalstoffen is urine, ofwel jouw plas. Nieren zijn het belangrijkste filter in ons lichaam. Ze filteren het bloed, waardoor afvalstoffen en vocht het lichaam verlaten. De meeste mensen hebben twee boonvormige nieren, ongeveer zo groot als een citroen. Ze zitten aan de achterkant van het lichaam, ter hoogte van de onderste ribben aan beide zijden van ruggengraat.

De nieren zijn via de urineleider verbonden met de blaas. Hier wordt de urine verzameld. Als de blaas vol is, krijgen we aandrang om te plassen.

# data[].attributes.body
Het hart- en vaatstelsel of het bloedvatenstelsel is een orgaanstelsel (groep samenwerkende organen met dezelfde functie) in het menselijk lichaam. Het hart en vaatstelsel is vernoemd naar het hart en de bloedvaten. Het stelsel bestaat hier ook haast alleen maar uit. Door dit orgaanstelsel kunnen voedingsstoffen, zuurstof, hormonen en afvalstoffen door het lichaam vervoerd worden.

Soms zeggen mensen weleens het woord bloedsomloop. In principe is dit haast hetzelfde als het hart- en vaatstelsel. Het enige verschil is dat met bloedsomloop vaak alleen het "rondje" wordt bedoeld waarin het bloed door het lichaam heen loopt. Het hart en vaatstelsel is eigenlijk groter dan dat. Als je dat zegt bedoel je ook de functies die het stelsel heeft.

Voedingstoffen worden opgehaald in de darmhaarvaten. Via de poortader komen deze aan bij de lever. Als een soort van politieagent controleert de lever de stoffen of ze misschien giftig zijn. De lever ziet bijvoorbeeld alcohol als gif. De lever breekt dit af en maakt er een minder gevaarlijke stof van. Maar eerst gaat het "gif" nog een aantal maal het lichaam rond. De minder gevaarlijke stof komt via hetzelfde bloed terecht in de nieren, waar het uiteindelijk samen met het overtollig water en zout wordt uitgeplast. Voedingstoffen hebben ook iedere cel nodig en daarom wordt dit via het bloed rondgebracht. Via de weefselvloeistof kunnen de voedingstoffen het haar en vaatstelsel verlaten. Veel mensen eten meer voedingstoffen dan dat ze nodig hebben. Bepaalde voedingstoffen als vet kunnen worden opgeslagen in het lichaam als reservestof, maar andere blijven in het bloed tot dat ze op zijn. Sommige mineralen, zoals zout, en water moet soms het lichaam verlaten en dit gebeurt ook via de nieren.

Grote bloedsomloop

De grote bloedsomloop is het deel van het hart- en vaatstelsel dat zuurstofrijk bloed vanuit het hart naar alle delen van het lichaam transporteert en het zuurstofarme bloed terug voert naar het hart. Vanuit de linkerkamer gaat het bloed naar de aorta. Van de aorta komt het in de slagaders.

Kleine bloedsomloop

De kleine bloedsomloop brengt zuurstofarm/koolzuurhoudend bloed van de rechter hartkamer naar de longslagader; vanuit de longslagader wordt het koolzuurhoudende bloed in de long-haarvaten geperst. De kleine bloedsomloop is de kleinste van de twee bloedsomlopen in ons lichaam. Het doel van de kleine bloedsomloop is om zuurstof op te halen in de longen. In de longen wordt ook gelijk de koolstofdioxide uit het bloed gehaald, wat wij weer uit ademen. De kleine bloedsomloop begint bij het verlaten van het linkerdeel van het hart en stopt bij binnenkomst van het rechterdeel van het hart. De longader, de longslagader en de longhaarvaten zijn de drie bloedvaten die bij deze bloedsomloop horen.

Rode en witte bloedlichaampjes en bloedplaatjes

·         Rode bloedcellen, deze zorgen voor de rode kleur van ons bloed. Rode bloedcellen zien er uit als ronde schijfjes, die in het midden iets dunner zijn dan aan de rand. Vergelijkbaar met een frisbee. Rode bloedcellen worden gemaakt van hemoglobine. Dit wordt weer gemaakt van het ijzer wat we binnenkrijgen (bijv. uit spinazie). Rode bloedcellen zorgen ervoor dat het zuurstof door het bloed heen vervoerd wordt. Gedurende de reis door het bloed laten ze het zuurstof los. Hierdoor zit er altijd een beetje zuurstof in het bloedplasma.

·         Witte bloedcellen, deze beschermen ons en het bloed tegen indringers. Er zijn verschillende soorten witte bloedcellen, met elk hun eigen taak. Zo zijn er witte bloedcellen die de indringers opeten, waarbij de witte bloedcellen ook langzaam dood gaan. Andere witte bloedcellen maken antistoffen aan tegen de indringers, zodat je niet of zo min mogelijk ziek ervan wordt. Witte bloedcellen hebben geen vaste vorm.

·         Bloedplaatjes, dit zijn stukje van dode cellen. Hierdoor leven ze niet meer. Bloedplaatjes zorgen ervoor dat als je een wondje hebt, dat hier een korstje overheen komt. Bloedstolling heet dit. Bloedplaatjes komen dan in aanraking met de wand van het bloedvat op de plek van beschadiging. Op de wand zit het eiwit fibrinogeen. Dit is vloeibaar en in contact met een bloedplaatje wordt het een dun draadje van fibrine. Na een paar seconden wordt dit een heel netwerk van draadjes die de wond samen met de bloedplaatjes dichten.

# data[].attributes.body
De spijsvertering is het losmaken, opnemen en omzetten van voedingsstoffen in energie en bouwstenen voor het lichaam.

Het eten en drinken dat door de mond het lichaam binnenkomt, wordt behandeld en in kleine stukjes geknipt. Zodoende kan het lichaam alle voedingsstoffen via de darmen opnemen in het bloed.

Vanaf de mond tot de anus is voeding 24 tot 28 uur onderweg. Het voedsel wordt klein gemalen, vermengd en voortgestuwd om zo de voedingsstoffen op te nemen in het bloed. Hieronder staat per onderdeel kort weergegeven hoe dat proces werkt.

Mond

In de mond komt het eten binnen. De tanden, kiezen en tong malen het eten fijn. Doordat het vermengt raakt met speeksel is het gemakkelijk om het voedsel door te slikken. In het speeksel zit een enzym (amylase) dat vast kan gaan inwerken op het zetmeel. Als we aan eten denken komt er al speeksel vrij. Op een dag is dat in totaal ongeveer een liter. En afhankelijk van wat we eten verandert de samenstelling van het speeksel: eten we droog, dan komt er veel water bij, eten we iets taais, dan komt er meer slijm bij.

Slokdarm

Na dat je het eten hebt doorgeslikt, komt het in de slokdarm op weg naar de maag. Dat is een gespierde buis van ongeveer dertig centimeter. Doordat er spieren omheen zitten kan de slokdarm kneden en wordt het voedsel geleidelijk naar de maag geleid. Daarvoor moet het eten nog door een sluitspiertje. Deze kringspier zorgt er ook voor dat het eten uit de maag niet meer terug omhoog komt.

Maag

In de maag komt het eten samen met het maagsap. Dit is heel zuur en daarom is de binnenkant van de maag beschermd met een slijmvlies. Het maagsap bevat onder andere spijsverteringsenzymen en daardoor komt de vertering van het voedsel verder op gang. Het zoutzuur in het maagsap doodt bacteriën die we met ons voedsel binnenkrijgen. De spieren aan de buitenkant van de maag kneden bovendien de inhoud.

Dunne darm

De dunne darm zorgt ervoor dat voedingsstoffen die door de vertering beschikbaar komen via de darmwand in het lichaam terecht komen. Dat gaat in een paar onderdelen van de dunne darm. Het eten komt na de maag via een sluitspier uit in de twaalfvingerige darm. In dit deel komen er verteringssappen uit de alvleesklier en galblaas bij. Daarna gaat het voedsel via de nuchtere darm en de kronkeldarm als waterdunne vloeistof door naar de dikke darm. Doordat de wand van de dunne darm sterk geplooid is, heeft het een groot oppervlakte. Dit is nodig om er voor te zorgen dat de opname van voedingsstoffen goed verloopt.

Alvleesklier

In de alvleesklier wordt alvleeskliersap gemaakt dat aan het begin van de dunne darm wordt toegevoegd aan de voedselbrij. Hierin zitten verschillende soorten spijsverteringsenzymen, bijvoorbeeld lipase voor de vertering van vetten. In de alvleesklier wordt ook insuline gemaakt dat de suikerstofwisseling regelt.

Galblaas

Op hetzelfde punt in de dunne darm komt galvloeistof bij de voedselbrij uit de galblaas. Gal wordt gemaakt door de lever. Deze vloeistof is vooral nodig om vetten te verteren.

Lever

Tot slot draagt ook de lever bij aan het spijsverteringsproces. Dit orgaan maakt dus galvloeistof, maar staat via de poortader ook vrij direct in contact met de darmen. Alle stoffen, die net zijn opgenomen in het bloed, komen zo eerst langs de lever. De lever kan deze stoffen dan verder behandelen of het lichaam in sturen.

Dikke darm, endeldarm en anus

Het waterige mengsel met onverteerbare voedselresten komt in de dikke darm een mix van darmbacteriën tegen. De bacteriën zorgen ervoor dat de laatste voedingsstoffen worden opgenomen. Bovendien onttrekt de dikke darm water en zouten uit de dunne brij, zodat een soepele en toch vaste ontlasting ontstaat. Dit wordt tijdelijk opgeslagen in de endeldarm net zolang tot je aandrang krijgt en de ontlasting via de anus het lichaam verlaat.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: De spijsvertering - De weg die het voedsel in het lichaam aflegt: van mond tot einddarm

# data[].attributes.attachment_link.description
De mens heeft voedsel nodig om in leven te blijven en energie te hebben. In voedsel zitten bouwstoffen. Die komen pas beschikbaar als voedsel verkleind, fijngemalen en oplosbaar is. Dan kan het door de darmwand in het bloed worden opgenomen.

# data[].attributes.body
Het was oorlog. Ik zie nog de mensen uit de stad komen op hun fietsen, met lakens en met andere spullen... om wat aardappels bij ons te kopen of wat knollen, wat bloemkool. 1944, de winter. De Hongerwinter. Dat was dan oorlog. En die oorlog plus een winter er boven op; in de stad was niks te eten meer. Na de oorlog zeiden de mensen — waaronder mijn toenmalige baas — dát nooit meer.
Als een land beschaafd is, dan zorgt het er voor dat de mensen op z’n minst een fatsoenlijk maal kunnen eten. En als we dat als land dan niet redden, dan moeten we dat in de Europese Unie maar regelen. Dat is dan ook de afspraak geworden in de EU. Dat we in de EU genoeg voedsel zouden produceren, dat niet te duur was. Daarom gaven ze de boeren subsidie. Ze kregen een vaste prijs voor hun producten.
De boeren gingen hierdoor en door de komst van de machines veel meer produceren. In het begin was dit nodig en was immers een tekort, maar al gauw produceerden de boeren veel meer dan nodig was. Er ontstond een overproductie.  In 1985 werd de oude subsidieregeling afgeschaft. De boeren moesten nu anders gaan werken, want anders bleven ze met grote voorraden zitten. Veel boeren gingen andere producten produceren, om toch een fatsoenlijk inkomen te hebben krijgen alle boeren wel een startsubsidie. Daarnaast werd er afgesproken dat ze niet meer mochten produceren dan vooraf wordt afgesproken. Het melkquotum. Ook mogen de boeren die veel grond hebben op 15% van hun grond geen gewassen verbouwen. Zo ontstaan er geen nieuwe overschotten.
De EU heeft geld gestoken in die machines. De EU heeft veel geld en energie gestoken in de landbouw. Omdat iedereen wist: dat voedsel moet goedkoop blijven. Omdat iedereen wist: als voedsel goedkoop is, kan de hele bevolking voldoende voedsel krijgen
Maar nu er eenmaal voldoende voedsel is, kijkt de EU samen met de boeren vooral naar de kwaliteit van het eten, naar de natuur en dat het met de dieren goed gaat
Door de groei van de diverse landbouwbedrijven waren er ook meer regels nodig. Zoals voor de koeienmest die slecht is voor het milieu en het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen.
Ondanks alle subsidie zijn er toch veel boeren die met hun bedrijf moeten stoppen. Ze verdienen niet genoeg of kunnen niet voldoen aan de regels. De EU wil niet dat het platteland verandert, ze willen het landschap behouden zoals het is. Daarom krijgen boeren die hu bedrijf willen aanpassen ook een subsidie. Zo kan de boer zijn bedrijf bijvoorbeeld geschikt maken voor recreatie.

# data[].attributes.body
Ik denk dat jullie niet eens meer weten wat grenzen zijn. Als je naar Frankrijk rijdt of naar Spanje... ja, dan zie je wel een bord dat je daar bent. “Zijn we al in Frankrijk?” En dan kijkt je moeder op de mobiele telefoon en dan ziet ze dat jullie daar al zijn of niet... Dat was in mijn tijd wel anders. Dan kon je niet zomaar van Nederland naar België. Of naar Duitsland. Daar was De Grens. Heel streng was dat. Met slagbomen. En dan stond daar een douanier en dan moest je je paspoort laten zien. Vroeger waren die grenzen ook veel belangrijker. Vroeg in de vorige eeuw, toen was in Nederland de boter veel goedkoper. En die mocht je dus niet zomaar verkopen in België... nee, dat was verboden. En dan had je smokkelaars.
De smokkelaars die gepakt werden door de douaniers gingen in de gevangenis.
Het stoppen bij elke grens kostte veel tijd. Voor bedrijven was het ook duur als vrachtwagens bij elke grens moesten stoppen.  Dan moesten ze wel bij vier of vijf grensovergangen de papieren laten controleren en afstempelen dan ook weer de lading laten controleren. Daar moest geld voor worden betaald... invoerrechten heette dat. En daardoor werden die producten dan weer veel duurder in het buitenland.
Er moest vrije handel komen in Europa. Dat was juist goed voor de economie.   En vrij reizen ook... dat je gewoon — zonder al dat paspoortengedoe — van het ene land naar het andere kon komen.
In 1985 heeft een aantal landen daarom een Verdrag ondertekend. Dat waren in eerste instantie België, Nederland, Luxemburg, Duitsland en Frankrijk. Zij vonden dat het wel klaar was met die paspoortcontrole. Dat verdrag werd het Verdrag van Schengen genoemd. Schengen is een klein dorp dat op het Luxemburgse drielandenpunt ligt, met grenzen aan Duitsland en Frankrijk. Daar werd die eerste overeenkomst ondertekend.  Vierhonderd miljoen Europeanen kunnen nu zonder douanecontrole reizen binnen het Schengengebied. En dat betekent dat we de grenzen tussen al die landen heel snel kunnen passeren. We noemen dat binnengrenzen.

Niet alle van de Europese Unie doen mee, maar er zijn wel landen van buiten die Europese Unie die wel mee doen.

# data[].attributes.body
Bouw van je tong

Iedereen heeft een tong. Hij zit in je mond en is heel sterk. Je kunt ermee praten en proeven. Soms brand je je tong, als je bijvoorbeeld hete thee drinkt. Ook kun je in je tong bijten, als je heel snel eet. Dat doet erg pijn.

Je tong kan smaken onderscheiden:

·         zout

·         zoet

·         zuur

·         bitter

De tong van een mens

In veel schoolboeken staat hetzelfde plaatje van de smaakgebieden op de tong. We zijn erachter dat deze niet helemaal meer klopt. De zintuigcellen die de verschillende smaken opnemen zitten namelijk over heel je tong. Het is wel zo dat sommige gebieden wat gevoeliger zijn voor een bepaalde smaak dan andere.

Op je tong zitten heel kleine bultjes, daarmee proef je de dingen die je eet en drinkt. Die bultjes noemen we de smaakpapillen. In je smaakpapillen zitten smaakknopjes. Smaakknopjes kan je niet zien. Je kan wel de uitstulpingen zien (de smaakpapillen). Elke smaakknop bevat smaakcellen en aan die cellen zitten haartjes. Als die haartjes in aanraking komen met smaakdeeltjes, sturen zij informatie naar je hersenen via de smaakzenuw. Als de informatie aangekomen is in je hersenen, wordt dat vertaald naar een smaak. Dan kunnen we genieten van ons eten. Het waarschuwt ons ook voor andere dingen, zoals giftige stoffen.

Je tong is roze. Je tong kan ook bewegen, omdat er allemaal spiertjes in zitten. De voorkant van je tong is vrij. Daarmee kan je heen en weer bewegen en de voorste rij van je tanden aanraken.

De functies van de tong zijn:

·         kauwen

·         slikken

·         zuigen

·         spreken

Je tong is nodig om te slikken en helpt met kauwen, want hij duwt je gekauwde eten naar achter, de keelholte in. Zonder je tong kan je ook geen letters uitspreken. Mensen die een korte tong hebben kunnen bijvoorbeeld moeilijk de letter R en L uitspreken.

# data[].attributes.body
Bouw van je neus

De neus is een orgaan dat zich in het midden van je gezicht bevindt. Globaal gezien is je neus opgebouwd uit twee delen:  je uitwendige neus en je neusholte.

Anatomie van de neus
Uitwendige neus: De uitwendige neus heeft een redelijk complex anatomie. Het bestaat uit de volgende delen:

Neusbeen. Het neusbeen is het bovenste deel van je neus.

Neuskraakbeen. Het neuskraakbeen bevindt zich aan de onderkant van je uitwendige neus. Bindweefsel verbindt het kraakbeen met het neusbeen en andere botten.

Neusvleugels.

Neustussenschot.

De huid die om je neus heen zit, heeft veel zogenaamde talgklieren. Deze talgklieren maken talg of huidsmeer.

Neusholte: Je neusholte bestaat uit twee ruimten in je neus. Deze twee ruimten worden gescheiden door het tussenschot. Je neusholte is bekleed met slijmvliezen waarin zich ook bloedvaten en reukzenuwen bevinden. Je neusholte staat in verbinding met:

De buitenlucht via je neusgaten.

Je keelholte via de zogenaamde neusschelpen.

De neusbijholten.

Het slijmvlies van je neus kan weer verdeeld worden in twee delen:

Het ademhalingsgedeelte. Het grootste deel van je neus behoort tot het zogenaamde ademhalingsgedeelte. In dit deel van je neus bevat het neusslijmvlies lange trilharen. De trilharen vervoeren alles wat op hen terecht komt aan slijm en deeltjes uit de lucht naar je keelholte. Eventuele bacteriën en giftige stofdeeltjes uit de lucht kunnen zo opgeruimd worden voordat ze je besmetten of beschadigen.

Het reukgedeelte. Het reukgedeelte van je neusslijmvlies bevindt zich in het bovenste deel van de neusholte. Hier zit in het slijmvlies het zogenaamde olfactorische systeem of reukreceptoren. Deze receptoren staan in contact met de hersenen en geven informatie over de geuren door.

Functie van je neus

Hoewel ruiken een belangrijke functie van de neus is, is het niet het enige. De neus is vooral een deel van de ademhalingsorganen. Verder speelt de neus ook een belangrijke rol bij de stemvorming. De neusholte is belangrijk bij het vormen van klanken. Dit merk je vooral als iemand verkouden is en ‘door zijn neus praat’. Daarnaast voert de neus  slijm en vocht van de neusbijholten en traanvocht af naar de keelholte.

Werking van je neus

Je neus is een onderdeel van het ademhalingsstelsel. De lucht die je via je neus inademt, wordt verwarmd en bevochtigd. Door middel van de trilharen wordt de lucht ook gefilterd en gereinigd.  Als de lucht vervolgens hoger in je neus komt, dan komt het langs sensoren. Deze sensoren geven informatie over de geur door aan de hersenen. Op deze manier word je bijvoorbeeld gewaarschuwd voor gevaar door een brandlucht.  Maar hoe werkt dit precies? In de lucht bevinden zich zogenaamde geurmoleculen. Aan het oppervlak van je sensoren zitten zogenaamde receptoren voor deze geurmoleculen. Als een geurmolecuul precies op de receptor past, dan wordt er een signaal naar de hersenen gestuurd, anders niet. De receptoren zijn erg specifiek. Op ieder slot (receptor), past maar één soort sleutel (geurmolecuul). Als de hersenen alle verschillende prikkels hebben ontvangen in de hersenen, dan kun je de geur herkennen.

Problemen met de neus

Er zijn verschillende aandoeningen aan de neus of die te maken hebben met de neus. Een voorbeeld is een neusinfectie of een verkoudheid die een loopneus of neusverstopping tot gevolg kan hebben.

# data[].attributes.body
Je ogen maken afbeeldingen van de buitenwereld, het is net zoals iets als een foto camera. Je kunt grote kleine dingen zien en kleuren.

Wat gebeurt er met je zintuigen als er een niet meer werkt?

Het kan zijn dat een zintuig uitvalt, je wordt bijvoorbeeld blind of doof. De zenuwcellen van je zintuigen geven geen prikkels meer door aan je hersenen. Het hersendeel dat de prikkels van je zintuigen ontvangt is verdeeld in 5 delen, dus voor elk zintuigen een stukje. Als je blind bent en je ogen geven geen prikkels meer door aan je hersenen dan zijn deze zo slim om dit op te vangen. De hersenen zien dit als een stukje wat niet wordt gebruikt en laat dit stukje hersenen prikkels ontvangen van andere zintuigen. Zo kan het zijn dat als iemand blind is erg goed zijn omgeving een beeld kan geven door de geluiden die hij om zich heen hoort. Zo zijn er sommige mensen die niet meer kunnen zien die geluidjes maken (klikken met je tong) en zo horen zij hoever de afstand is tot voorwerpen. Zo kunnen mensen door geluiden te maken de omgeving verkennen en kunnen zij zonder geleide stok door de straat lopen.

# data[].attributes.body
Je voelt met je huid. Je huid raakt de voorwerpen om je heen aan en vertelt je of het heet of koud, zacht of hard, ruw of glad, of pijnlijk is. Je hele lichaam is dan ook bedekt met je huid. Je huid past perfect om je lichaam, en rekt mee wanneer je beweegt, en houd je ingewanden binnen. Onder je huid bevinden zich miljoenen kleine zenuwen. Ze versturen dan je boodschappen naar je hersenen, om te vertellen wat je voelt met je hand voet enz.

# data[].attributes.body
Chemische stoffen in de lucht

Er zijn een hele boel kleine 'geurige' chemische stoffen in de lucht. Je kunt ze niet zien maar wel ruiken. Als je de lucht op snuift, dan raken de 'geurige' chemische stoffen geur detectoren (geur verklikkers)boven in je neus. De geur detectoren geven de boodschap dan door naar je hersenen.

Je neus van binnen

Als je snuift, helpt dit om geuren beter te kunnen ruiken. Wanneer je ademhaalt, neem je meestal maar een kleine hap lucht. Maar wanneer je flink snuift, neem je een hele grote hap lucht, en de geuren gaan dan rechtstreeks naar de zenuwen in je neus. Het orgaan waarin de reukzin zich bevindt is de neusholte.

Niezen

Als er iets in de binnen kant van je neus prikkelt dan ga je niezen. Als je niest probeer je iets weg te blazen.

Verschillende geuren

Er zitten lekkere geuren bij, maar ook hele vieze geuren. Niet iedereen vind het zelfde geuren lekker ruiken. Maar van bloemen geuren houden de meeste mensen wel. Maar ze vinden poep en rottend eten niet lekker ruiken. Dat we bedorven en giftig eten vinden stinken was heel lang geleden heel belangrijk voor de mensen. Er zat toen namelijk nog geen houdbaarheid datum op het eten, dus moesten ze het ruiken als het giftig of bedorven was. Zelfs dokters gebruiken hun neus, want sommige ziektes hadden een eigen geur. Het lijkt nu alsof onze neus niet belangrijk is, toch is die heel belangrijk en doen we er heel veel mee. Een baby die herkent haar moeder dan ook meteen aan de geur die de moeder heeft. Mensen slapen veel beter als er lavendelgeur (lavendel) in de slaapkamer is. De geur van de lavendel werkt zelfs beter dan een slaappil. Mensen kunnen zelfs verliefd worden door de geur die iemand anders heeft.

Als je ruikend proeft, zorgt dit ervoor dat je beter kan proeven. Probeer maar eens met je neus dicht te eten, dan proef je een stuk minder! Je kunt als mens ook sommige geuren onthouden. Zo doet de geur van popcorn je snel denken aan de bioscoop. Je maakt dan bij een bepaalde geur en herinnering.

# data[].attributes.body
Je kan houden van zoete dingen zoals ijsjes, zoute dingen zoals chips, maar je wordt ook gewaarschuwd als iets bedorven is. Je proeft met je tong, je tong is bedekt met heel veel kleine bultjes, die we smaakpapillen noemen. Ze versturen via je zenuwen boodschappen naar je hersenen, je hersenen vertellen dan wat voor smaak je proeft. Je tong vertelt ook of het eten koud of warm is.

De tong

Een tong bestaat uit buigzame spieren. Je proeft er niet alleen mee, maar je gebruikt je tong ook om te zingen en praten. Je tong helpt je ook met eten, door je eten in je mond van de ene kant naar de andere kant te laten gaan waardoor je tanden het eten fijn kunnen kauwen. Dan duwt je tong je eten naar de achterkant van je mond om het door te slikken.

Verschillende smaken

Er zijn 4 basissmaken die je met je tong kan proeven: zoet, zout, zuur, bitter. Bittere smaken zijn bijvoorbeeld koffie, witlof, spruitjes en pure chocolade. Het meeste dat je 'proeft' ruik je eigenlijk. Als je je neus dichtknijpt en dan een ui en een appel eet proef je geen verschil. Als je je neus weer loslaat proef je het wel. Je zintuigcellen zitten vermengd over je hele tong.

Kleuren proeven

Snoep fabrikanten geven snoepjes vaak een kleur, die kleur geeft ook een smaak aan behalve alleen een mooi kleurtje. Een snoepje met citroensmaak heeft dan ook een gele kleur en een snoepje met sinaasappelsmaak een oranje kleur.

Baby's en kleine kinderen kunnen beter proeven dan volwassenen. Dit komt omdat zij niet alleen op hun tong smaakpapillen hebben, maar ook in hun wangen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zintuig - Ontdek thuis de wereld om je heen - NEMO Science Museum

# data[].attributes.attachment_link.description
Iedereen kent wel de vijf zintuigen: horen, zien, ruiken, proeven en voelen. Maar eigenlijk hebben we er veel meer. Om te proeven hebben we vijf verschillende receptoren voor de basissmaken zoet, zuur, zout, bitter en umami. Onder 'voelen' valt de afzonderlijke waarneming van warmte, koude, pijn, vibraties, vluchtige en aanhoudende aanraking, en de stand van ons lichaam.

# data[].attributes.body
Je oren laten je allerlei verschillende geluiden horen. Je kunt met je vriendinnen of vrienden kletsen, je kunt muziek luisteren. Met twee oren is het makkelijker om te bepalen waar geluiden vandaan komen. De geluiden komen eerder bij het ene oor dan bij het andere oor, dus de trillingen zijn sterker in het ene oor dan in het andere oor. Je oren horen ook geluiden zo luid als een straalvliegtuig, of zo zacht als een fluisterend iemand. Maar je moet niet te lang naar harde geluiden luisteren want daar beschadigen je oren van. Je oren horen ook het verschil tussen lage geluiden en hoge geluiden. De hoge geluiden laten de lucht snel trillen, en lage geluiden laten de geluiden langzaam trillen.

# data[].attributes.body
Zintuigen zijn uitwendige organen die mensen en dieren de mogelijkheid geven om dingen waar te nemen. Je kunt hiermee je omgeving beter verkennen. Ieder mens heeft 5 zintuigen waarmee hij zo goed mogelijk zijn omgeving een beeld geeft. Deze zintuigen zijn zijn lichaamsdelen waar je iets mee kunt. - oren (horen) - tong (proeven) - neus (ruiken) - huid (voelen) - ogen (zien

In deze lichaamsdelen zitten hele kleine draadjes die naar je hersenen gaan. Deze draadjes noemen wij zenuwcellen. Je hebt er in je lichaam een heleboel van. Als wij iets horen of ruiken dan noemen wij dit een prikkel. Bijvoorbeeld je oor denkt dan dat er iets in de omgeving is wat hij normaal niet hoort. Iemand zegt iets en je oren willen dit doorgeven. Dit geluid noemen wij de prikkel. Dit wordt als een soort elektrisch stroompje via de draadjes van je oor naar je hersenen geleid. Je hersenen krijgen dan de boodschap dat je iets hoort en op welke toon. Zo weten wij dat er in je omgeving een geluid is.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Zintuigen - Hoe ervaar je de wereld om je heen?

# data[].attributes.attachment_link.description
De hersenen verwerken de informatie die je zintuigen versturen. Sommige lichaamsdelen hebben meer zintuigcellen dan andere.

# data[].attributes.headline
De Hamer: Het bestuur van de Europese Unie

# data[].attributes.subject
De Hamer: Het bestuur van de Europese Unie

# data[].attributes.body
Kijk, in een land — zoals dat van jullie — heb je een regering. In de EU gaat dat een beetje anders. Want wat is nou zo’n Unie? Nou, dat is een vereniging van Landen én Burgers. Dus zowel de regeringen van al die landen áls de burgers beslissen mee over Europese zaken. En binnen die EU heb je dan een paar hele belangrijke instellingen.

Je hebt bijvoorbeeld de Europese Commissie. Met Eurocommissarissen. Van elk land zit één lid in die Europese Commissie. En die vertegenwoordigen niet hun land. Nee. Zij komen op voor de belangen van de HELE EU. En elke Eurocommissaris is dan verantwoordelijk voor een bepaald terrein. Bijvoorbeeld: Landbouw. Of: Onderwijs. Of: Milieu. En die Commissie die maakt voorstellen voor Europese Wetten. En ze kunnen ook boetes uitdelen als iemand zich niet houdt aan die Wetten.

En dan heb je ook nog het Europees Parlement. Inwoners van alle landen die verenigd zijn in de EU mogen daar voor stemmen en daardoor komen er van die burgers “vertegenwoordigers” in het Europees Parlement. Daar heb je vast wel eens van gehoord. De Europese Verkiezingen. Je begrijpt dat Grote Landen in dat Parlement meer zetels — dat is een duur woord voor stoelen maar ze zitten precies hetzelfde, hoor — meer zetels hebben dan Kleine Landen. In Nederland hebben we al meer dan tien partijen, dus je kunt je zomaar voorstellen dat je in al die lidstaten bij elkaar meer dan honderd verschillende partijen hebt waar je uit kunt kiezen. Nee, als jij — uit Nederland — mocht stemmen en waarschijnlijk mag je dat nog niet want daar moet je 18 voor zijn... dan mag je NIET stemmen op een partij uit Frankrijk  Je stemt op Nederlandse partijen en die komen dan terecht in dat Europees Parlement.

En dan is er nog de Raad van ministers. Dat is dan toch weer iets anders. In die raad zitten ministers van alle landen. Daarom wordt deze Raad ook wel Raad van Ministers genoemd, dan begrijp je gelijk dat die Raad van belang is bij het nemen van besluiten. En dan hangt het af van het onderwerp welke ministers. Gaat het over onderwijs, dan zitten alle ministers van onderwijs in die Raad. Maar gaat het over landbouw, dan alle ministers van landbouw. Elke 6 maanden is er een ander land voorzitter van deze Raad van ministers.

We hebben ook nog de Europese Raad. Daarin zitten de regeringsleiders van alle landen. Dat is bij ons de premier. In Duitsland is dat de bondskanselier en in Frankrijk de president. Zij besluiten over wat er de komende jaren gedaan moet worden. Bijvoorbeeld wat betreft de veiligheid, economie en werk.

# data[].attributes.body
Om dat te mogen zeggen, moeten de veehouder aan strenge regels voldoen. Het mag als de dieren op een zo natuurlijk mogelijke manier geleefd hebben. Ze hebben meer ruimte, kunnen lekker naar buiten, leven langer, vertonen natuurlijk gedrag ( varkens wroeten bijvoorbeeld graag), ze worden niet vooraf ingeënt tegen ziektes en krijgen biologisch voer.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Biologische boerderij - Een beter leven voor dieren

# data[].attributes.attachment_link.description
Dieren op een biologische boerderij worden op een natuurlijke manier verzorgd. Ze zitten niet in kleine hokjes. Ze hebben de ruimte. Maar een beter dierenleven kost wel meer geld.

# data[].attributes.body
Producten uit deze landbouw worden zonder gif geproduceerd. De boer mag geen kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen gebruiken.

# data[].attributes.body
Begin vorige eeuw produceerden de boeren voor hun eigen gebruiken om de dieren te kunnen voeden. Dit is tegenwoordig niet meer het geval, ze produceren nu om producten te verkopen. Door het gebruik van kunstmest en grote machines kan een bedrijf nu veel meer produceren. Daarom zijn veel boeren zich gaan specialiseren. Dit betekent dat ze nog maar één product verbouwen. Op die manier krijgen ze grotere en betere opbrengsten.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Het ontstaan van de intensieve landbouw in Nederland - Van klein en armoedig naar groot en geautomatiseerd

# data[].attributes.attachment_link.description
Als je door Nederland reist zie je overal grote boeren bedrijven. Al die bedrijven produceren voedsel voor de Europese markt. Hoe zijn die bedrijven ontstaan en in de jaren steeds groter gegroeid?

# data[].attributes.body
Ook veehouders hebben zich gespecialiseerd en willen met zo min mogelijk kosten zoveel mogelijk eieren, vlees en melk produceren. Dit noem je bio-industrie. Het voordeel is dat de boeren genoeg kunnen verdienen en dat het vlees goedkoop blijft. Het nadeel is dat dieren vaak heel dicht op elkaar leven en niet naar buiten kunnen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Megastallen: veel en goedkoop - Intensieve veehouderij in Nederland

# data[].attributes.attachment_link.description
In Nederland komen steeds meer megastallen: boerenbedrijven die grote aantallen koeien, kippen of varkens houden. Dieren in een megastal komen nooit buiten. Maar zo kunnen de boeren wel een constante kwaliteit bieden en de prijs laag houden.

# data[].attributes.headline
Vormen van landbouw in het noorden van Nederland

# data[].attributes.subject
Vormen van landbouw in het noorden van Nederland

# data[].attributes.headline
Vormen van landbouw in het zuiden van Nederland

# data[].attributes.subject
Vormen van landbouw in het zuiden van Nederland

# data[].attributes.headline
Vormen van landbouw in het midden van Nederland

# data[].attributes.subject
Vormen van landbouw in het midden van Nederland

# data[].attributes.headline
Juffrouw Kaart: De Lidstaten van de Europese Unie

# data[].attributes.subject
Juffrouw Kaart: De Lidstaten van de Europese Unie

# data[].attributes.body
Alles wat je eet komt van de landbouw. Zo heet het werk dat boeren op hun land doen. Bijvoorbeeld groente en fruit verbouwen of dieren houden.

# data[].attributes.body
In 1951 werd de EU opgericht. Toen heette dat nog anders (EGKS: Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal) maar toen waren alleen Frankrijk, Duitsland, België, Luxemburg, Nederland en Italië van de partij. De landen zouden zich bezighouden met vreedzame activiteiten en Europa helpen op te staan uit de puinhopen van de oorlog. Deze 6 landen bleken zo goed te kunnen samenwerken dat ze al snel besloten (1957) een andere club op te richten: de EEG: Europese Economische Gemeenschap. Een van de belangrijkste ideeën was dat ze een gemeenschappelijke markt zouden krijgen, zodat ze makkelijker handel met elkaar konden drijven. In 1973 kwamen Denemarken en Ierland en het hele Verenigd Koninkrijk erbij. Het Verenigd Koninkrijk, dat is dus Engeland, Schotland, Wales en Noord Ierland. En in 1981 was Griekenland aan de beurt. Dat kon ook niet uitblijven. Daar is Europa als het ware geboren. In Griekenland hadden ze allerlei mythes, prachtige verhalen over goden en halfgoden... En in die mythologie was Europa een beeldschone Fenicische prinses op wie de oppergod Zeus zijn oog liet vallen. Ze speelde op het strand en Zeus was meteen smoorverliefd. In 1986 kwamen Spanje en Portugal erbij. En in 1995 ook nog Oostenrijk, Finland en Zweden. En als je dacht dat het daarmee klaar was... nee, hoor. Weet je... na de Tweede Wereldoorlog was het helemaal mis tussen het Oosten en het Westen. Het Westen, dat zijn wij hier. En het Oosten was de Sovjet-Unie. En om te laten zien dat het Oosten echt iets anders was dan het Westen werd er een IJzeren Gordijn gemaakt... en liep er een muur dwars door Berlijn om de boel te scheiden. De communisten — want dat was hun vorm van regeren en van samenleven — wilden niets te maken hebben met het Westen en de democratie hier. En andersom was het eigenlijk hetzelfde, hoewel het Westen nooit blij was met die muur en met dat IJzeren Gordijn. Er ontstond een Koude Oorlog tussen Oost en West. Er werd weliswaar niet gevochten maar wel gedreigd met atoomwapens en oorlog. Tot in 1989 de muur viel. Het was niet meer te houden. De Sovjet-Unie viel uiteen. De satellietstaten van die Sovjet-Unie, zoals Polen en Tsjechië, hadden genoeg van het communisme... ze wilden de vrijheid van de democratie van het Westen. Mensen willen vrijheid. Vrijheid om te kunnen zeggen wat ze willen zeggen. Vrijheid om te doen en laten wat ze willen, zolang dat de vrijheid van de ander maar niet belemmert. In 2004 werden Estland, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slowakije, Tsjechië, Hongarije, Slovenië en Cyprus lid van de EU. In 2007 waren het Bulgarije en Roemenië die zich aansloten en daarna ook nog — dat was in 2013 — Kroatië. In de EU wonen nu 505 miljoen mensen. Dat is meer dan de hele Verenigde Staten van Amerika en Japan samen! Echt waar. De EU is hartstikke groot.  Er zijn nog veel landen die staan te trapppelen om toe te treden tot de EU: Turkije, IJsland, ik noem Bosnië-Herzegovina, ik zeg Servië en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en dan heb ik het nog niet gehad over Albanië en Kosovo en Montenegro. Dat was vroeger allemaal Joegoslavië, dat zijn nu allemaal onafhankelijke landen, die willen allemaal bij mij op de kaart.  Je moet als land aan allerlei voorwaarden voldoen: de menselijke waardigheid eerbiedigen, de rechten van minderheden, de democratie, de gelijkheid, de rechtstaat en je moet de mensenrechten eerbiedigen. Dat is logisch, want we willen vrede... en we willen in vrede op de kaart samenwonen. En dan kunnen we niet toelaten dat een van die vlekjes zich misdraagt. Een land moet dan ook economisch stabiel zijn. En als je daar — als land — dan allemaal aan voldoet dan wordt jouw toelating in stemming gebracht, in de EU... en dan moeten alle 28 EU-landen, dan moeten ze alle 28 zeggen: ja, het is goed...
Op 23 juni 2016 werd een door het Britse parlement georganiseerd raadgevend referendum (volksraadpleging) gehouden over het EU-lidmaatschap van het Verenigd Koninkrijk.Een meerderheid van 51,9% van de stemmers koos voor uittreden. Brexit is een samenstelling van 'Britain' en 'exit'.