# data[].attributes.attachment_link.title
TheBrainMaze on Instagram: "This bird helps the crocodile
- What happens when a tiny bird walks straight into a crocodile’s mouth—danger or an unbelievable partnership?"

# data[].attributes.attachment_link.description
263 likes, 4 comments - thebrainmaze on May 4, 2026: "This bird helps the crocodile
- What happens when a tiny bird walks straight into a crocodile’s mouth—danger or an unbelievable partnership?". 

# data[].attributes.attachment_link.embed_code
View this post on Instagram

# data[].attributes.attachment_link.title
ekosystem: biotop i biocenoza, łańcuchy pokarmowe i sieci pokarmowe

# data[].attributes.attachment_link.description
Dopasuj zdania do właściwych haseł.
Powodzenia :)

# data[].attributes.attachment_link.description
Ułóż w odpowiedniej kolejności łańcuch pokarmowy. Jeżeli ułożysz go poprawnie, to na ekranie pojawi się hasło.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak dobrze znasz się na przemianach ekosystemu? 
Sprawdź się!  POWODZENIA!

# data[].attributes.attachment_link.title
Quiz: Czym jest ekosystem. Biologia dla klas 8

# data[].attributes.attachment_link.description
Test wiedzy dla uczniów klas 8: Quiz: Czym jest ekosystem. Przygotuj się do kartkówki czy sprawdzianu z naszym quizem.

# data[].attributes.attachment_link.title
Czym jest ekosystem? - klasa 8 | Genially

# data[].attributes.attachment_link.title
I.4. PODSTAWOWE PRAWA DZIEDZICZENIA, I prawo MENDLA, KLASA VIII

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pochodzenie człowieka

Wszyscy ludzie, mimo że różnią się od siebie, należą do jednego gatunku-

Homo sapiens, co znaczy człowiek rozumny.

Dzięki badaniom z różnych dziedzin biologii, między

i anatomii, możliwe jest dokładne określenie pokrewieństwa człowieka z innymi gatunkami.

Naczelne to rząd wysoko rozwiniętych ssaków, który obecnie liczy około 200 gatunków. Zalicza się min. lemur, pawiany i małpy człekokształtne (goryle, szympanse, orangutany i gibony)

Człowiek a inne człekokształtne

Przebieg ewolucji człowieka

Homo habilis

Homo erectus

Sahelantrop
Ardipitek Australopitek Homo habilis Homo erectus Neandertalczyk
Około 400 tys. lat temu Europę i Azję Centralną zamieszkiwał zarówno człowiek wyprostowany, jak i człowiek rozumny neandertalski.

Drugi z tych gatunków przetrwał znacznie dłużej, wyginął zaledwie 20 tys. lat temu. W czasach neandertalczyków w Europie panowały bardzo trudne warunki. Na północy kontynentu zalegał lądolód. Jednak w tych warunkach neandertalczycy radzili sobie znakomicie. Tworzyli duże grupy rodzinne, w których istniał podział pracy, wspólnie polowali

na wielkie zwierzęta. Używali odzieży i biżuterii. Posługiwali się mową, tworzyli naskalne rysunki, grali na instrumentach z kości. Oddawali cześć siłom przyrody (kult ognia czy niedźwiedzia jaskiniowego). Ceremonialnie grzebali zmarłych, składając do grobu ich ulubione przedmioty, pokarm i kwiaty. Prawdopodobnie mieli jasną skórę.

Ich mózg był o ok. 1/3 większy niż mózg człowieka współczesnego.
Człowiek rozumny
Nasz gatunek - Homo sapiens sapiens - pojawił się około 40 tys. lat temu.

W Europie żył przez długi czas równocześnie z neandertalczykiem (Homo sapiens neanderthalensis). Prawdopodobnie oba podgatunki konkurowały ze sobą, a słabszym konkurentem okazał się człowiek neandertalski, który wyginął około 20 tys. lat temu. Europejczycy mają około 4‑5% genów neandertalczyków, co świadczy o tym, że te gatunki krzyżowały się ze sobą.
Przełomowe momenty w ewolucji człowieka:
---> przystosowanie do dwunożnego chodzenia oraz stopniowy zanik umiejętności wspinania się po drzewach,

--->przejście do życia w otwartych przestrzeniach,

---> zwiększenie pojemności mózgu i rozwój umiejętności psychicznych,

---> wzrost znaczenia sygnałów dźwiękowych, a w kosekwencji rozwój mowy,

---> rozwój zachowań społecznych,

---> umiejętność wytwarzania narzędzi,

---> wzrost udziału wysokoenergetycznego pożywienia w diecie,

---> powstanie rolnictwa, pasterstwa i hodowli,

---> powstanie ostadnictwa.

Zapisz w zeszycie notatkę,

1. Pięć cech łączących człowieka z innymi człekokształtnymi

2. Cechy charakterystyczne tylko dla człowieka.

3. Wyjaśnij przyczynę pionizacji ciała człowieka.

Zdjęcie notatki wyślij do mnie za pośrednictwem Teams.

Dziękuję za uwagę:)

# data[].attributes.attachment_link.description
Pochodzenie człowieka Wszyscy ludzie, mimo że różnią się od siebie, należą do jednego gatunku- Homo sapiens, co znaczy człowiek rozumny. Dzięki badaniom z różnych dziedzin biologii, między i anatomii, możliwe jest dokładne określenie pokrewieństwa człowieka z innymi gatunkami. Naczelne to rząd wysoko rozwiniętych ssaków, który obecnie liczy około 200 gatunków.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Człowieki! Mam tutaj w części głowowej najprawdziwszom burzę mózgowom!

Po pierwsze, musimy rozwiązać te zagadki, co bym mógł zasiąść na tronie.

No! To do dzieła!

Szukajta trzycyfrowego kodu Człowieki!
2 3
To podstawowy mechanizm ewolucji

Człowiek wybiera osobniki o pożądanych przez niego cechach

Selekcjonerem jest środowisko

Dziko rosnąca kapusta warzywna dała początek innym popularnym dzisiaj warzywom. Który rodzaj doboru spowodował wytworzenie tak wielu odmian warzyw z jednego gatunku - kapusty warzywnej

Dziko rosnąca kapusta warzywna dała początek innym popularnym dzisiaj warzywom. Jaki był cel tworzenia tak wielu odmian warzyw z jednego gatunku wyjściowego?

stworzenie odmian bardziej korzystniejszych z punktu widzenia na przykład pod względem smaku, wielkości liści oraz mozliwości uprawy w różnych strefach klimatycznych

to był konkurs - stworzenie jak największej liczby odmian

Spróbuj jeszcze raz

ALBOWIEM TWOJE DZIAŁANIE JEST GENIALNE TAK JAK JA. ZAPISUJ TE PIERWSIEJSZA CYFRE, ALE TO JUŻ!

W genotypie gatunku lisa o krótkim, brązowym futerku zaszły przypadkowe mutacje, które spowodowały wydłużenie sierści i pojawienie się barwy białej sierści. Największe szanse przeżycia w klimacie ciepłym i lasach lisciastych mają lisy o fenotypie..

lis o brązowej i krótkiej sierści

lis o krótkiej i białej sierści

lis o brązowej i długiej sierści

lis o długiej i białej sierści

W genotypie gatunku lisa o krótkim, brązowym futerku zaszły przypadkowe mutacje, które spowodowały wydłużenie sierści i pojawienie się białej sierści. Największe szanse przeżycia w klimacie zimnym i w tundrze mają lisy o fenotypie...

lis o krótkiej i brązowej sierści

lis o długiej i brązowej sierści

lis o krótkiej i białej sierści

lis o długiej i białej sierści

W genotypie gatunku lisa o krótkim, brązowym futerku zaszły przypadkowe mutacje, które spowodowały wydłużenie sierści i pojawienie się białej sierści. Który czynnik spowodował powstanie nowych cech u lisów

Lądolód skandynawski spowodował rozdzielenie zamieszkujących północną Europę jeży. Powstała izolacja geograficzna i powstały dwa gatunki jeży: europejski i wschodni. Jeż europejski i jeż wschodni mogą się ze osbą krzyżować?

Upss... Pomyłeczka.

Lądolód skandynawski spowodował rozdzielenie zamieszkujacych północną Europę jeży. Powstała izolacja geograficzna i powstały dwa gatunki jeży: europejski i wschodni. Oba gatunki jeży powstały w wyniku działania doboru naturalnego Do czego doprowadziła izolacja geograficzna?

Do czego doprowadziła izolacja geograficzna?

-do tego, że nie mogłby mieć ze sobą potomostwa

-do tego,że mogłby mieć ze sobą potomstwo, ale żyły już daleko od siebie

ALBOWIEM TWOJE DZIAŁANIE JEST GENIALNE TAK JAK JA. ZAPISUJ TE DRUGEJSZA CYFRE, ALE TO JUŻ!

Ćma krępak nabrzozak może mieć zabarwienie jasne lub ciemne - melanistyczne. Forma jasna dominowała w czasach przed rewolucją przemysłową - nie była wtedy widoczna na pniach drzew pokrytych wtedy porostami. Po kilkudziesięciu latach, w wyniku zanieczyszczenia powietrza sposodowanego rozwojem przemysłu ilość porostów zmalała - barwa pni była wtedy ciemniejsza. Zwiększyło to szansę przeżycia ciemnych motyli. Dzisiaj cały proces postępuje spowrotem i dominuje jasna odmiana. Jakie zmiany zaszły w środowisku, aby spowodować zmiany w liczebności odmian barwnych krępaka nabrzozaka?

pojawienie się przemysłu - zanik porostów - ciemne pnie - ćmy były bardziej widoczne dla drapieżników

Pojawienie się większej liczby drapieżników żwywiących się ćmą i koniecznością przetrwania

Przeprowadzono doświadczenie, w którym zbadano zależność między długością ogona samca wikłacza olbrzymiego, a jego atrakcyjnością dla samic, mierzoną liczbą przypadających na niego gniazd. Wyniki badań przedstawiono na wykresie słupkowym. Jak brzmi problem badawczy?

Czy ilość gniazd ma wpływ na długość ogona u wikłacza olbrzymiego ?

Czy długość ogona u wikłacza olbrzymiego ma wpływ na jego atrakcyjność?

Przeprowadzono doświadczenie, w którym zbadano zależność między długością ogona samca wikłacza olbrzymiego, a jego atrakcyjnością dla samic, mierzoną liczbą przypadających na niego gniazd. Wyniki badań przedstawiono na wykresie słupkowym. Jaki jest wniosek?

Samice częściej wybierają wikłacza olbrzymiego z długim ogonem, więc długość ogona ma wpływ na jego atrakcyjność

Samice częściej wybierają wikłacza olbrzymiego z krótkim ogonem, więc długość ogona nie ma wpływu na jego atrakcyjność

Przeprowadzono doświadczenie, w którym zbadano zależność między długością ogona samca wikłacza olbrzymiego, a jego atrakcyjnością dla samic, mierzoną liczbą przypadających na niego gniazd. Wyniki badań przedstawiono na wykresie słupkowym. Jaki czynnik wywołał selekcję u wikłacza olbrzymiego?

ALBOWIEM TWOJE DZIAŁANIE JEST GENIALNE TAK JAK JA. ZAPISUJ TE TRZECIEJSZA CYFRE, ALE TO JUŻ!

GRATULACJE :)

Podaj kod i odpowiedz na pytanie: Jaka postać z filmu "Madagskar podobała Ci się najbardziej i dlaczego był to Król Julian? :)

na podstawie prezentacji Pani Izabellii Kleinschmitd

# data[].attributes.attachment_link.description
Człowieki! Mam tutaj w części głowowej najprawdziwszom burzę mózgowom! Po pierwsze, musimy rozwiązać te zagadki, co bym mógł zasiąść na tronie. No! To do dzieła! Szukajta trzycyfrowego kodu Człowieki! 2 3 To podstawowy mechanizm ewolucji Człowiek wybiera osobniki o pożądanych przez niego cechach Selekcjonerem jest środowisko Dziko rosnąca kapusta warzywna dała początek innym popularnym dzisiaj warzywom.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mechanizmy ewolucji

Pokój zagadek - escape room

Start

by Iza KleinszmidtPrzyrodniczeEcho

Człowieki!Mam tutaj w części głowowej najprawdziwszom burzę mózgowom!Po pierwsze, musimy rozwiązać te zagadki, co bym mógł zasiąść na tronie.No! To do dzieła!Szukajta trzycyfrowego kodu Człowieki!

Zatem do roboty...

Możesz jeszcze sobie przypomnieć wiadomości o .......klikając tutaj :)

1

2

3

To podstawowy mechanizm ewolucji

dobór sztuczny

dobór naturalny

Człowiek wybiera do rozrodu osobniki o pożądanych przez niego cechach

dobór sztuczny

dobór naturalny

Selekcjonerem jest środowisko

dobór sztuczny

dobór naturalny

Dziko rosnąca kapusta warzywna dała początek innym popularnym dzisiaj warzywom. Który rodzaj doboru spowodował wytworzenie tak wielu odmian warzyw z jednego gatunku - kapusty warzywnej

dobór sztuczny

dobór naturalny

Dziko rosnąca kapusta warzywna dała początek innym popularnym dzisiaj warzywom. Jaki był cel tworzenia tak wielu odmian warzyw z jednego gatunku wyjściowego?

stworzenie odmian bardziej korzystniejszych z punktu widzenia na przykład pod względem smaku, wielkości liści oraz mozliwości uprawy w różnych strefach klimatycznych

to był konkurs - stworzenie jak największej liczby odmian

W genotypie gatunku lisa o krótkim, brązowym futerku zaszły przypadkowe mutacje, które spowodowały wydłużenie sierści i pojawienie się barwy białej sierści.Największe szanse przeżycia w klimacie ciepłym i lasach lisciastych mają lisy o fenotypie...

lis o brązowej i krótkiej sierści

lis o białej i długiej sierści

lis o białej i krótkiej sierści

lis o brązowej i długiej sierści

W genotypie gatunku lisa o krótkim, brązowym futerku zaszły przypadkowe mutacje, które spowodowały wydłużenie sierści i pojawienie się białej sierści.Największe szanse przeżycia w klimacie zimnym i w tundrze mają lisy o fenotypie...

lis o brązowej i krótkiej sierści

lis o białej i długiej sierści

lis o białej i krótkiej sierści

lis o brązowej i długiej sierści

W genotypie gatunku lisa o krótkim, brązowym futerku zaszły przypadkowe mutacje, które spowodowały wydłużenie sierści i pojawienie się białej sierści.Który czynnik spowodował powstanie nowych cech u lisów?

chęć przeżycia

środowisko

mutacja

selekcja sztuczna

Lądolód skandynawski spowodował rozdzielenie zamieszkujących północną Europę jeży. Powstała izolacja geograficzna i powstały dwa gatunki jeży: europejski i wschodni.Jeż europejski i jeż wschodni mogą się ze osbą krzyżować?

tak

nie

Lądolód skandynawski spowodował rozdzielenie zamieszkujacych północną Europę jeży. Powstała izolacja geograficzna i powstały dwa gatunki jeży: europejski i wschodni. Oba gatunki jeży powstały w wyniku działania doboru naturalnego

tak

nie

Do czego doprowadziła izolacja geograficzna?

do tego, że nie mogłyby mieć już ze sobą potomstwa

do tego, że mogłyby mieć ze sobą potomstwo, ale żyły już daleko od siebie

Ćma krępak nabrzozak (obejrzeliście wcześniej film) może mieć zabarwienie jasne lub ciemne - melanistyczne. Forma jasna dominowała w czasach przed rewolucją przemysłową - nie była wtedy widoczna na pniach drzew pokrytych wtedy porostami. Po kilkudziesięciu latach, w wyniku zanieczyszczenia powietrza sposodowanego rozwojem przemysłu ilość porostów zmalała - barwa pni była wtedy ciemniejsza. Zwiększyło to szansę przeżycia ciemnych motyli. Dzisiaj cały proces postępuje spowrotem i dominuje jasna odmiana.Jakie zmiany zaszły w środowisku, aby spowodować zmiany w liczebności odmian barwnych krępaka nabrzozaka?

pojawienie się przemysłu - zanik porostów - ciemne pnie - ćmy były bardziej widoczne dla drapieżników

pojawienie się większej ilosci drapieżników żywiacych się ćmą i koniecznośćią przetrwania

Przeprowadzono doświadczenie, w którym zbadano zależność między długością ogona samca wikłacza olbrzymiego, a jego atrakcyjnością dla samic, mierzoną liczbą przypadających na niego gniazd. Wyniki badań przedstawiono na wykresie słupkowym. Jak brzmi problem badawczy?

Czy długość ogona u wikłacza olbrzymiego ma wpływ na jego atrakcyjność?

Czy ilość gniazd ma wpływ na długość ogona u wikłacza olbrzymiego ?

Przeprowadzono doświadczenie, w którym zbadano zależność między długością ogona samca wikłacza olbrzymiego, a jego atrakcyjnością dla samic, mierzoną liczbą przypadających na niego gniazd. Wyniki badań przedstawiono na wykresie słupkowym. Jaki jest wniosek?

Samice częściej wybierają wikłacza olbrzymiego z długim ogonem, więc długość ogona ma wpływ na jego atrakcyjność

Samice częściej wybierają wikłacza olbrzymiego z krótkim ogonem, więc długość ogona nie ma wpływu na jego atrakcyjność

Przeprowadzono doświadczenie, w którym zbadano zależność między długością ogona samca wikłacza olbrzymiego, a jego atrakcyjnością dla samic, mierzoną liczbą przypadających na niego gniazd. Wyniki badań przedstawiono na wykresie słupkowym. Jaki czynnik wywołał selekcję u wikłacza olbrzymiego?

dobór naturalny

dobór sztuczny

Spróbuj jeszcze raz....

Spróbuj jeszcze raz....

Pomyłeczka.

Spróbuj jeszcze raz....

Pomyłeczka.

Spróbuj jeszcze raz....

Pomyłeczka.

Spróbuj jeszcze raz....

Pomyłeczka.

Albowiem Twoje działanie jest genialne tak jak ja.Zapisuj te pierwsiejsza cyfre, ale to już!

1

Pracuj dalej

Albowiem Twoje działanie jest genialne tak jak ja.Zapisuj te drugejsza cyfre, ale to już!

3

Pracuj dalej....

Rozwiązanie - kliknij tutaj!

Albowiem Twoje działanie jest genialne tak jak ja.Zapisuj te trzeciejsza cyfre, ale to już!

2

Gratulacje :)

Podaj kod i odpowiedz na pytanie:Jaka postać z filmu "Madagskar podobała Ci się najbardziej i dlaczego był to Król Julian? :)

Zagraj jeszcze raz

# data[].attributes.attachment_link.title
Escape room - mechanizmy ewolucji by Iza Kleinszmidt on Genially

# data[].attributes.attachment_link.description
Mechanizmy ewolucji Pokój zagadek - escape room Start by Iza KleinszmidtPrzyrodniczeEcho Człowieki!Mam tutaj w części głowowej najprawdziwszom burzę mózgowom!Po pierwsze, musimy rozwiązać te zagadki, co bym mógł zasiąść na tronie.No! To do dzieła!Szukajta trzycyfrowego kodu Człowieki! Zatem do roboty...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Większość zwierząt wydaje

na świat więcej potomstwa niż to konieczne

środowiska nie są wystarczające dla wszystkich urodzonych

konkurują o zasoby (wodę, światło, pokarm, partnera, miejsce

osobniki najlepiej przystosowane do środowiska, czyli najsilniejsze i mające najlepsze geny

Te najsilniejsze osobniki mają szanse przekazać swoje geny kolejnemu pokoleniu

2 4 3 5 6 7 8
Mechanizm sprawiający, że przeżywają i rozmnażają się osobniki najlepiej przystosowane to DOBÓR NATURALNY

Ten mechanizm doprowadza do powstawania nowych gatunków

4 5
Organizmy na Ziemi podlegają ewolucji

Życie na Ziemi powstało 4 mld lat temu

3 mld żyły jedynie bakterie (głównie sinice)

W toku ewolucji powstawały coraz bardziej skomplikowane formy

Osobniki dostosowuja się do zmieniających sie warunków środowiska

To doprowadza do powstawania różnic między grupami organizmów

Z czasem różnice są tak duże , że osobniki nie mogą się krzyżować

W ten sposób powstanie nowy gatunek

2 4 3 5 6 7
Mechanizmy ewolucji - nowe gatuki

8
Karol Darwin zaobserwował powstawanie nowych gatunków na przykładzie darwinek

Część osobników darwinek z kontynentu przenosi sie na wyspę

Między dwoma grupami darwinek tworzy sie izolacja geograficzna

Osobniki na wyspie dostosują się do nowych warunków środowiska i do nowego pożywienia

do powstawania różnic między grupami darwinek

są tak duże, że osobniki obu grup nie mogłyby się krzyżować gdyby

W ten sposób powstały nowe gatunki
2 4 3 5 6 7
a zięby Dawina (darwinki)
8
Karol Darwin zaobserwował powstawanie nowych gatunków na przykładzie darwinek

Część osobników darwinek z kontynentu przenosi sie na wyspę

Między dwoma grupami darwinek tworzy sie izolacja geograficzna

Osobniki na wyspie dostosują się do nowych warunków środowiska i do nowego pożywienia

do powstawania różnic między grupami darwinek

są tak duże, że osobniki obu grup nie mogłyby się krzyżować gdyby

W ten sposób powstały nowe gatunki
2 4 3 5 6 7
a zięby Dawina (darwinki)
8
Endemit - to gatunek roślin lub zwierząt występujący

na ograniczonym obszarze i nigdzie indziej.

Najpopularniejsze endemiczne gatunki zwierząt na Wyspach Galapagosto: żółw słoniowy, legwan z Santa Fe, legwan morski, jaszczurki lawowe, iguana morska (jedyny gatunek jaszczurki, która potrafi pływać), gigantycznej wielkości nielotny kormoran oraz pingwin równikowy, który jest jedynym gatunkiem pingwina żyjącym na północnej półkuli. Warto też dodać, że żadnego z występujących tam gadów i ssaków nie znajdziemy w innym miejscu na Ziemi. Z kolei w przypadku ptaków, aż 76 z 89 występujących tam gatunków to endemity np. darwinki (zięby Darwina)

Wykonaj zadanie i przepisz do zeszytu!!!

https://www.crazynauka.pl/jak-100-lat-hodowli-znieksztalcilo-rasy-psow/

Wykonaj zadanie i przepisz do zeszytu!!!

Ciekawostki - jak działa ewolucja (włącz polskie napisy)

https://eduwarszawa-my.sharepoint.com/:w:/g/personal/anetastepniewska_eduwarszawa_pl/EVYuffbXp99Hr8cPoSwsyVkBo6XCgjrNQg3vG4jl9c-Q9g?e=3rNhLt

# data[].attributes.attachment_link.description
Większość zwierząt wydaje na świat więcej potomstwa niż to konieczne środowiska nie są wystarczające dla wszystkich urodzonych konkurują o zasoby (wodę, światło, pokarm, partnera, miejsce osobniki najlepiej przystosowane do środowiska, czyli najsilniejsze i mające najlepsze geny Te najsilniejsze osobniki mają szanse przekazać swoje geny kolejnemu pokoleniu 2 4 3 5

# data[].attributes.attachment_link.title
Byli sobie wynalazcy - Gregor Mendel i zielony groszek

# data[].attributes.attachment_link.title
Grzegorz Mendel i prawa dziedziczności (I)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Scenariusz: Małgorzata Załoga, Angelika Apanowicz

Lektor: Dobrawa Szlachcikowska

Konsultacja: Angelika Apanowicz, Anna Suska

Grafika podsumowania: Dobrawa Szlachcikowska

Materiały: Dobrawa Szlachcikowska

Kontrola jakości: Małgorzata Załoga

Napisy: Małgorzata Załoga, Анна Альохіна

Montaż: Dobrawa Szlachcikowska

Animacja: Dobrawa Szlachcikowska

Opracowanie dźwięku: Aleksander Margasiński

Produkcja:

# data[].attributes.attachment_link.description
Z tego filmu dowiesz się: na czym polega dziedziczenie jednogenowe, jak posługiwać się podstawowymi pojęciami genetyki, co to jest: fenotyp, genotyp, gen, allel, homozygota, heterozygota, dominacja, recesywność.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
L. data.....

T: Czym jest genetyka?

Dowiem się czym zajmuje się genetyka.

Dowiem się, czym jest „dziedziczenie" i „zmienność".

Poznam zastosowanie genetyki w życiu współczesnym.

Zdefiniuję pojęcia: „genetyka", „dziedziczenie" i „zmienność".

Wyjaśnię pojęcia: „cecha dziedziczna" i „cecha niedziedziczna" i podam przykłady tych cech u człowieka.

Omówię znaczenie genetyki w a) medycynie, b) kryminalistyce, c) rolnictwie, d) archeologii

Jako ludzie ( gatunek - homo sapiens) mamy cechy wspólne GATUNKOWE: dwunożność, wyprostowana postawa ciała, zdolność mowy.

Każdy z nas ma też cechy INDYWIDUALNE, charakterystyczne dla siebie: unikatowe / niepowtarzalne/ rysy twarzy, określony wzrost, kolor oczu, charakterystyczna barwę głosu.

Dzięki tym cechom indywidualnym różnimy się od siebie

Występowanie różnic między osobnikami tego samego gatunku to ZMIENNOŚĆ.

różnych dziedzinach życia

kwas deoksyrybonukleinowy

# data[].attributes.attachment_link.description
L. data..... T: Czym jest genetyka? Dowiem się czym zajmuje się genetyka. Dowiem się, czym jest „dziedziczenie" i „zmienność". Poznam zastosowanie genetyki w życiu współczesnym. Zdefiniuję pojęcia: „genetyka", „dziedziczenie" i „zmienność". Wyjaśnię pojęcia: „cecha dziedziczna" i „cecha niedziedziczna" i podam przykłady tych cech u człowieka.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czym jest genetyka?

Genetyka

to nauka zajmująca się dziedziczeniem cech oraz zmiEnnością organizmów

to cechy, które odziedziczyliśmy po przodkach - rodzicach, dziadkach

dziedziczne

to cechy, które każdy z nas nabył podczas swojego życia

niedziedziczne

Cechy:

- umiejętność zwijania języka w rurkę

są to np:

powstają one pod wpływem działania czynników środowiska i nie są przekazywane potomstwu

Dlaczego się różnimy?

cechy gatunkowe

osobniki należące do tego samego gatunku mają wspólne cechy

np. człowiek należy do gatunku Homo sapiens (człowiek rozumny):

dwunożny chód

wyprostowana postawa ciała

zdolność mowy

cechy indywidualne

to cechy typowe dla konkretnego osobnika

np. unikatowe rysy twarzy, określony wzrost, kolor oczu, brzmienie głosu

ZMIENNOŚĆ to występowanie różnic pomiędzy osobnikami tego samego gatunku. Jest ona wynikiem rozmnażania płciowego - dziedziczenia cech po obu rodzicach, oraz wpływu środowiska zewnętrznego.
Genetyka w różnych dziedzinach

- dobieranie do rozrodu osobników o korzystnych cechach, krzyżowanie roślin, modyfikacje genetyczne organizmów

- możliwość badania kopalnego DNA, pochodzącego od wymarłych organizmów - informacje o cechach np. ludzoi pierwotnych

- analiza DNA umożliwia stwierdzenie podatności osoby na różne choroby nowotworowe

- ustalenie sprawców dzięki próbkom DNA, odciski palców, ustalenie ojcostwa

Zadanie z hasłem

# data[].attributes.attachment_link.description
Czym jest genetyka? Genetyka to nauka zajmująca się dziedziczeniem cech oraz zmiEnnością organizmów to cechy, które odziedziczyliśmy po przodkach - rodzicach, dziadkach dziedziczne to cechy, które każdy z nas nabył podczas swojego życia niedziedziczne Cechy: - umiejętność zwijania języka w rurkę są to np: powstają one pod wpływem działania czynników środowiska i nie są przekazywane potomstwu Dlaczego się różnimy?

# data[].attributes.attachment_link.title
Trimino - Oddziaływania między organizmami (3)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Konkurencja

Temat:

Zależności między organizmami

Wszystkie organizmy, aby przeżyć, muszą ze sobą konkurować lub wzajemnie sobie pomagać, dzięki temu tworzą się między nimi różne zależności.

Wyróżniamy zależności:

---> antagonistyczne (ujemne), czyli takie, które przynoszą straty chociaż jednej stronie.

---> nieantagonistyczne (dodatnie) czyli takie, w których przynajmniej jedna strona odnosi korzyść i nikt na tym nie traci.

+info

Mutalizm- przynosi korzyści obu stronom zależności

Komensalizm- jeden organizm czerpie korzyści z obecności drugiego, a dla tego drugiego jest on obojętny.

Konkurencja

Oddziaływanie antagonistycznie, w którym organizmy rywalizują o te same, ograniczone zasoby środowiska. Jest ona niekorzystna dla uczestniczących w niej organizmów. Zawsze kończy się wyparciem konkurenta słabszego. Albo zmieni on miejsce pobytu, albo sposób wykorzystania środowiska, albo straci życie.

Konkurencja może zachodzić w świecie zwierząt i roślin, a także wśród innych organizmów.

2

Często zachodzi także

u ludzi, czasem nawet

w całkiem zwyczajnych sytuacjach ;)

---->

O co konkurują rośliny?

+info

+info

O lepszy dostęp

do światła.

O jak najlepszy dostęp

do wody i soli mineralnych.

3

Na polu i grządkach w ogrodzie trwa konkurencja o miejsce, światło, wodę i sole mineralne pomiędzy roślinami uprawnymi i dziko rosnącymi, określanymi jako chwasty. W zaniedbanych uprawach intensywnie rosnące i wytwarzające ogromne ilości nasion chwasty szybko przerastają i zagłuszają konkurentów.

Silnymi konkurentami w lesie są buki. Ich korzenie wydzielają do gleby substancje uniemożliwiające kiełkowanie innych roślin. Z tego powodu w lesie bukowym jest niewiele podszytu i roślin runa.

+info

O co konkurują zwierzęta?

O terytorium

O pokarm

O partnera do rozrodu

O wodę

O dominację

4

Padlina wydaje odrażającą woń i zawiera substancje trujące dla wielu zwierząt mięsożernych. Uważa się, że zachodząca w mięsie zmiana jego właściwości jest wynikiem konkurencji bakterii rozkładających materię organiczną z drapieżnikami. Zepsute mięso odstręcza zwierzęta od jedzenia, dzięki czemu mikroorganizmy mogą się nim pożywiać i rozmnażać.

Konkurencja wewnątrzgatunkowa...

5

Najsilniej konkurują ze sobą osobniki należące do jednego gatunku. Konkurencja wewnątrzgatunkowa zwykle kojarzy się ze zwięrzetami. To wśród nich toczone są zaciekłe walki o dostęp do samic i pozostawienie po sobie potomstwa, to w ich stadach ustala się tzw. porządek dziobania - głód najpierw zaspokajają najważniejsze osobniki w stadzie, a dla tych słabszych pokarmu może nie starczyć. Przegrani zwierzęcy konkurenci mogą opuścić swoje stado (obszar zamieszkiwania) i szukać lepszych warunków gdzie indziej. Gdy i tam się im nie powiedzie, giną i nie pozostawiają po sobie potomstwa, które też miałoby geny zapewniające raczej przegraną niż zwycięstwo.

... i jej skutki

---> podział przestrzeni na terytoria,

---> ustalenie hierarchi, czyli ważności osobników,

---> śmierć słabszych osobników,

---> przetrwanie osobników silniejszych, najlepiej dostosowanych, które przekazują swoje geny kolejnym pokoleniom.

Konkurencja międzygatunkowa i jej skutki:

+info

6

Konkurencja międzygatunkowa ma miejsce pomiędzy gatunkami zasiedlającymi to samo środowisko i mającymi podobne potrzeby życiowe.

Skutkiem konkurencji międzygatunkowej może być ograniczenie liczebności jednego z gatunków, jego migracja na tereny o słabszej konkurencji lub zmiana wymagań.

Konkurencja międzygatunkowa ma miejsce na przykład pomiędzy dziuplakami (ptakami zakładającymi gniazda w dziuplach). Dzięcioł czarny wykuwa dziuplę w spróchniałych, starych pniach drzew. Sowa włochatka także potrzebuje dziupli, choć nie potrafi jej zrobić, dlatego zajmuje dziuple dzięcioła. Równie chętnie w dziuplach zadomawiają się kawki, kraski, nietoperze, kuny, a nawet osy. Konkurencja o dziuple jest duża, bo w lasach spróchniałe drzewa są dziś rzadkością. Jednak dzięki temu, że para dzięciołów wykuwa zwykle kilka dziupli i wykorzystuje do lęgu tylko jedną z nich, schronienie w pniach drzew zanajdują też inne gatunki.

Wykonaj w zeszycie notatkę,która będzie zawierać:

Temat: Konkurencja

1. Definicję zależności między organizmami (+ tabela str. 93)

2. Definicja konkurencji i jej rodzajów ( wewnątrzgatunkowa i międzygatunkowa- ich krótki opis i ich skutki)

3. O co rywalizują rośliny, a o co zwierzęta?

Wykonaj notatkę, zrób zdjęcie swojej pracy i wyślij do mnie za pośrdenictwem Teams.

Zadanie dla Ciebie:

8

Pani Gracjana:)

Dziękuję za uwagę:)

# data[].attributes.attachment_link.description
Konkurencja Temat: Zależności między organizmami Wszystkie organizmy, aby przeżyć, muszą ze sobą konkurować lub wzajemnie sobie pomagać, dzięki temu tworzą się między nimi różne zależności. Wyróżniamy zależności: ---> antagonistyczne (ujemne), czyli takie, które przynoszą straty chociaż jednej stronie. ---> nieantagonistyczne (dodatnie) czyli takie, w których przynajmniej jedna strona odnosi korzyść i nikt na tym nie traci.

# data[].attributes.attachment_link.title
Fatboy Slim - Right Here, Right Now [Official 4K Video]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pochodzenie człowieka

Wszyscy ludzie, mimo że różnią się od siebie, należą do jednego gatunku-

Homo sapiens, co znaczy człowiek rozumny.

Dzięki badaniom z różnych dziedzin biologii, między

i anatomii, możliwe jest dokładne określenie pokrewieństwa człowieka z innymi gatunkami.

Naczelne to rząd wysoko rozwiniętych ssaków, który obecnie liczy około 200 gatunków. Zalicza się min. lemur, pawiany i małpy człekokształtne (goryle, szympanse, orangutany i gibony)

Człowiek a inne człekokształtne

Przebieg ewolucji człowieka

Homo habilis

Homo erectus

Sahelantrop
Ardipitek Australopitek Homo habilis Homo erectus Neandertalczyk
Około 400 tys. lat temu Europę i Azję Centralną zamieszkiwał zarówno człowiek wyprostowany, jak i człowiek rozumny neandertalski.

Drugi z tych gatunków przetrwał znacznie dłużej, wyginął zaledwie 20 tys. lat temu. W czasach neandertalczyków w Europie panowały bardzo trudne warunki. Na północy kontynentu zalegał lądolód. Jednak w tych warunkach neandertalczycy radzili sobie znakomicie. Tworzyli duże grupy rodzinne, w których istniał podział pracy, wspólnie polowali

na wielkie zwierzęta. Używali odzieży i biżuterii. Posługiwali się mową, tworzyli naskalne rysunki, grali na instrumentach z kości. Oddawali cześć siłom przyrody (kult ognia czy niedźwiedzia jaskiniowego). Ceremonialnie grzebali zmarłych, składając do grobu ich ulubione przedmioty, pokarm i kwiaty. Prawdopodobnie mieli jasną skórę.

Ich mózg był o ok. 1/3 większy niż mózg człowieka współczesnego.
Człowiek rozumny
Nasz gatunek - Homo sapiens sapiens - pojawił się około 40 tys. lat temu.

W Europie żył przez długi czas równocześnie z neandertalczykiem (Homo sapiens neanderthalensis). Prawdopodobnie oba podgatunki konkurowały ze sobą, a słabszym konkurentem okazał się człowiek neandertalski, który wyginął około 20 tys. lat temu. Europejczycy mają około 4‑5% genów neandertalczyków, co świadczy o tym, że te gatunki krzyżowały się ze sobą.
Przełomowe momenty w ewolucji człowieka:
---> przystosowanie do dwunożnego chodzenia oraz stopniowy zanik umiejętności wspinania się po drzewach,

--->przejście do życia w otwartych przestrzeniach,

---> zwiększenie pojemności mózgu i rozwój umiejętności psychicznych,

---> wzrost znaczenia sygnałów dźwiękowych, a w kosekwencji rozwój mowy,

---> rozwój zachowań społecznych,

---> umiejętność wytwarzania narzędzi,

---> wzrost udziału wysokoenergetycznego pożywienia w diecie,

---> powstanie rolnictwa, pasterstwa i hodowli,

---> powstanie ostadnictwa.

Zapisz w zeszycie notatkę,

1. Pięć cech łączących człowieka z innymi człekokształtnymi

2. Cechy charakterystyczne tylko dla człowieka.

3. Wyjaśnij przyczynę pionizacji ciała człowieka.

Zdjęcie notatki wyślij do mnie za pośrednictwem Teams.

Dziękuję za uwagę:)

# data[].attributes.attachment_link.description
Pochodzenie człowieka Wszyscy ludzie, mimo że różnią się od siebie, należą do jednego gatunku- Homo sapiens, co znaczy człowiek rozumny. Dzięki badaniom z różnych dziedzin biologii, między i anatomii, możliwe jest dokładne określenie pokrewieństwa człowieka z innymi gatunkami. Naczelne to rząd wysoko rozwiniętych ssaków, który obecnie liczy około 200 gatunków.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dział II:
Ewolucja i jej dowody

to proces stopniowych zmian budowy ciała, sposobu życia, upodobań pokarmowych lub innych cech gatunkowych, prowadzący do powstania nowego gatunku. Zmiany te wynikają ze zmian zachodzących

Karol Darwin

urodził się 12 lutego 1809 roku, angielski przyrodnik, botanik, geolog, autor teorii ewolucji. Jeden z najsłynniejszych biologów

na świecie zasłynął zwłaszcza opublikowaną

w 1859 roku książką "O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego, czyli zachowanie uprzywilejowanych ras w walce o przeżycie".

Karol Darwin uważany jest za ojca teorii EWOLUCJI.

Ewolucje potwierdzają bezpośrednie oraz pośrednie dowody. Pochodzą one z różnych dziedzin nauki, mi.in. paleontologii, anatomii oraz genetyki.

Dowody ewolucji

Dowody bezpośrednie

Skamieniałości

to szczątki i ślady działalności organizmów zachowane

w osadach skorupy ziemskiej.

Ogniwa pośrednie

czyli organizmy łączące w sobie cechy dwóch różnych grup systematycznych.

Relikty

czyli żywe skamieniołości, to pojedyncze gatunki, które przetrwały do dziś, mimo, że inni ich bliscy krewni dwno wymarli.

Dowody pośrednie

ROZMIESZCZENIE ORGANIZMÓW

Jedność budowy

Badania z zakresu embriologii wskazują, że w kolejnych etapach rozwoju zarodkowego i płodowego kręgowców zarodki organizmów przypominają swoich najdalszych przodków. Na przykład zarodek człowieka ma przez krótki czas szczeliny skrzelowe i zewnętrzny ogon.

Narządy szczątkowe

czyli pozostałości organów, które pełniły ważne funkcje w organizmach przodków, a u obecnie żyjących organizmów mają niewielkie znaczenie lub nie mają go wcale.

U człowieka tonarządami szczątkowymi są zęby mądrosći, mięśnie poruszające małżowiną uszną

Rozmieszczenie

blisko spokrewnione gatunki zamieszkują sąsiednie regiony, a daleko spokrewnione- występują najczęściej
Struktury homologiczne
--> struktury homologiczne, mają wspólne pochodzenie ii podobną budowę wewnętrzną

--> struktury analogiczne, mają podobny do siebie wygląd, ponieważ wykształciły się pod wpływem zbliżonych warunków środowiska. Jednak ich budowa wewnętrzna

i pochodzenie jest różne,

co świadczy o braku bliskiego pokrewieństwa gatunków.

Zapisz w zeszycie notatkę,

1. Definiję ewolucji.

2. Przykłady pośrednich i bezpośrednich dowodów ewolucji

Zdjęcie notatki wyślij do mnie za pomocą Classroom.

Dziękuję za uwagę:)

# data[].attributes.attachment_link.description
Dział II: Ewolucja i jej dowody to proces stopniowych zmian budowy ciała, sposobu życia, upodobań pokarmowych lub innych cech gatunkowych, prowadzący do powstania nowego gatunku. Zmiany te wynikają ze zmian zachodzących Karol Darwin urodził się 12 lutego 1809 roku, angielski przyrodnik, botanik, geolog, autor teorii ewolucji.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pozostawili tam wiele śladów, zatem na pewno policja ich szybko złapie Dzisiaj podano rysopis poszukiwanych Obydwoje mieli niebieskie oczy, a to cecha ... W poszukiwaniu przestępców, którzy byli braćmi... dziedziczna niedziedziczna Chcesz pomóc policji odnaleźć sprawców A, że znasz się na genetyce i wiesz, że genetyka to ... nauka zajmująca się dziedziczeniem cech oraz zmiennością organizmów nauka zajmująca się badaniem budowy i przeszłości organizmów indywidualna
Bardzo chętnie udzielisz im fachowych rad

Najpierw należy zacząć od cech indywidualnych braci i warto zbadać ich cechy dziedziczne

Zatem bracia mają doskonale wyprostowaną postawę ciała
indywidualna indywidualna indywidualna indywidualna indywidualna indywidualna indywidualna indywidualna indywidualna niedziedziczne
dziedziczne

Bracia mają też sporo cech różniących, a na to wpłynęły warunki środowiska, w których żyli - jeden mieszkał w Grecji i był stale opalony, nie odżywiali się tak samo (jeden był otyły) i jeden z nich nie dbał o siebie (nie miał zębów)

Zatem, czy jedną z przyczyn zmienności organizmów należących do

"homo sapiens" może być wpływ środowiska?
nie
Bracia mają też sporo dzieci -

różniących się między sobą dość mocno

Zatem, czy następną z przyczyn zmienności organizmów należących do "homo sapiens" może być rozmnażanie płciowe?
nie
Policja podziękowała za pomoc

Ponoć braci namierzyli - zostali rolnikami

Zaczęli w swoim gospodarstwie wykorzystywać tajniki genetyki i rozmnażać krowy

Dopuszczali do rozrodu tylko te, które dawały dużo mleka (miały przez nich pożądaną cechę)

Zatem wśród potomstwa było sporo takich, które dawały dużo mleka

Aby mieć dużo kasy - pewnie następnym razem zabiorą się za rozmnażanie
owiec o krótkich chudych kóz
umięśnionych

pomidorów, które szybko się psują

zabiorą się za rozmnażanie

buraków o mniejszej zawartości cukru
kukurydzy o małych kolbach
jabłoni, które będą miały mniej soczyste jabłka

zbóż, których ziarno będzie miało większą wartość odżywczą

Policja również ustaliła, że bracia interesują się kryminalistyką i doskonale wiedzą, że badanie DNA można wykorzystać do identyfikacji przestępców i wyjaśnić wiele bardzo trudnych spraw

Przeczytaj, odpowiedz na pytanie i pomóż policji schwytać braci

Czy analiza DNA pozwala na wykluczenie osoby podejrzanej jako sprawcy przestępstwa?
nie
Przeczytaj, odpowiedz na pytanie i pomóż policji schwytać braci

Analizie DNA nie poddaje się materiału z miejsca zbrodni np. fragmentów tkanek roślinnych i zwierzęcych
nie
Badanie DNA przeprowadzone w celu identyfikacji osoby nazywa się genetycznym odciskiem palca Naradź się z grupą i wyjaśnijcie, dlaczego analiza DNA może mieć szersze zastosowanie niż identyfikacja na podstawie linii papilarnych?

Swoją odpowiedź zapisz na kartce i zapodaj nauczycielowi, a on poda Ci hasło, aby przejść dalej:)

Naradź się z grupą i wyjaśnijcie, w jaki sposób analiza DNA roślin może przyczynić się do ustalenia okoliczności przestępstwa?

Swoją odpowiedź zapisz na kartce i zapodaj nauczycielowi, a on poda Ci hasło, aby przejść dalej:)

Swoją odpowiedź zapisz na kartce i zapodaj nauczycielowi, a on poda Ci hasło, aby przejść dalej:)

Genetykę stosuje się obecnie w wczesnym wykrywaniu chorób

Dotyczy to dziedziny życia o nazwie ...
medycyna rolnictwo archeologia
I na sam koniec zainteresuj policjantów możliwością wykorzystania genetyki w innych dziedzinach niż kryminalistyka

Genetykę stosuje się obecnie w dostarczaniu informacji na temat ludzi pierwotnych

Dotyczy to dziedziny życia o nazwie ...
medycyna rolnictwo archeologia
Genetykę stosuje się obecnie w otrzymywaniu nowych odmian roślin

Dotyczy to dziedziny życia o nazwie ...
medycyna rolnictwo archeologia
Genetykę stosuje się obecnie w uzyskiwaniu odmian roślin odpornych na szkodniki

Dotyczy to dziedziny życia o nazwie ...
medycyna rolnictwo archeologia
Genetykę stosuje się obecnie w leczeniu chorób genetycznych, do tej pory nieuleczalnych

Dotyczy to dziedziny życia o nazwie ...
medycyna rolnictwo archeologia
Policja odnalazła braci na farmie:)

Zrobiono analizę DNA i niestety okazało się, że to nie Ci bracia, których poszukiwali

Zatem ... nie udało się...

Ciekawe jakie fakty zostały przeoczone przez policję i Ciebie - zatem spróbuj jeszcze raz im pomóc

# data[].attributes.attachment_link.title
W poszukiwaniu przestępców - escape room

# data[].attributes.attachment_link.description
Pozostawili tam wiele śladów, zatem na pewno policja ich szybko złapie Dzisiaj podano rysopis poszukiwanych Obydwoje mieli niebieskie oczy, a to cecha ... W poszukiwaniu przestępców, którzy byli braćmi... dziedziczna niedziedziczna Chcesz pomóc policji odnaleźć sprawców A, że znasz się na genetyce i wiesz, że genetyka to ...

# data[].attributes.attachment_link.title
Eduelo - Rozwiąż quiz i sprawdź swoją wiedzę

# data[].attributes.attachment_link.description
Sprawdź, czy poradzisz sobie z rozwiązaniem quizu Eduelo. Odpowiedz na pytanie z działu: VIII - Biologia - Genetyka - Czym jest genetyka

# data[].attributes.attachment_link.title
Czy na pewno wiesz czym jest materiał genetyczny?