# data[].attributes.headline
W ramach utrwalenia Wiadomości z działu: Świat i Polska na przełomie XIX i XX wieku. Proszę przeczytać podsumowanie wiadomości z podręcznika od str. 167 (od powstania trójprzymierza i trójporozumienia) do str. 168 i wykonać ćwiczenia - odpowiedzi proszę zapisać do zeszytu.

# data[].attributes.subject
W ramach utrwalenia Wiadomości z działu: Świat i Polska na przełomie XIX i XX wieku. Proszę przeczytać podsumowanie wiadomości z podręcznika od str. 167 (od powstania trójprzymierza i trójporozumienia) do str. 168 i wykonać ćwiczenia - odpowiedzi proszę zapisać do zeszytu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ćwiczenie 1. Uporządkuj wydarzenia w kolejności chronologicznej. Wpisz w luki cyfry od 1 do 6. Cyfrę 1 obok tego wydarzenia, które było chronologicznie pierwsze. .... Przystąpienie Stanów Zjednoczonych do wojny. ... Zawieszenie broni na froncie zachodnim. ... Przewrót bolszewicki w Rosji. ... Po…

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Najnowsza produkcja Instytutu Pamięci Narodowej to film edukacyjny przygotowany na obchody Święta Niepodległości. Pokazuje zmagania Polaków o wolność po rozbiorach. Polacy tracą swoje państwo, ale nie ducha walki, jednak polityka trzech sąsiadów: Rosji, Niemiec i Austro-Węgier uniemożliwia odzyskanie niepodległości. Film, ukazując polską drogę do Niepodległości, skupia się na trzech postaciach: Józefie Piłsudskim, Romanie Dmowskim oraz Ignacym Janie Paderewskim. Dzieliło ich wiele, ale łączyło umiłowanie Ojczyzny.

Film został przygotowany w dwóch wersjach językowych: polskiej (czyta Krzysztof Banaszyk) oraz angielskiej (czyta Phil Goss).

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
biuro udostępniana i archiwizacji dokumentów

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
główna komisja badania zbrodni hitlerowskich

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
główna komisja badania zbrodni niemieckich

# data[].attributes.attachment_link.title
„Gra o Niepodległość" - film animowany Instytutu Pamięci Narodowej

# data[].attributes.attachment_link.description
„Gra o Niepodległość" - film animowany Instytutu Pamięci Narodowej - Aktualności - „Bo w historii narodów bywają wielkie gry o wszystko. A ich stawką jest niepodległość". Film w dwóch wersjach językowych: polskiej (czyta Krzysztof Banaszyk) oraz angielskiej (czyta Phil Goss)

# data[].attributes.body
7d - 25.03.2020
7a, 7b, 7c - 26.03.2020 r.
Klasa 7a, 7b, 7c,

Na lekcjach poprzednich omawialiśmy zakończenie I wojny światowej.

I wojna światowa zakończyła się 11 listopada 1918 roku podpisaniem zawieszenia broni na froncie zachodnim w miejscowości  Compiègne. O nowym ładzie w Europie po zakończeniu wielkiej wojny zadecydowała konferencja zwołana do Paryża w styczniu 1917 roku.

Temat lekcji: Konferencja pokojowa w Paryżu.

Proszę w oparciu o wiadomości z podręcznika str. 172 – 174 (Konferencja paryska, Traktat wersalski, postanowienia w sprawie Niemiec) uzupełnić kartę pracy(kartę pracy można wydrukować i wkleić do zeszyty, albo przepisać do zeszytu),
proszę o zapoznanie się z podrozdziałem – Powstanie Ligi Narodów, Mały traktat Wersalski.

W oparciu o mapę podręcznik str. 176 proszę zapisać w zeszycie nazwy państw, które powstały po I wojnie światowej.

# data[].attributes.body
Można się ze mną kontaktować przez adres:
karol.janusz@spbrzozow.pl

# data[].attributes.body
W związku ze zmianami w planie lekcji zamieszczam kolejny temat i materiały dla wszystkich klas 7.
Temat: Skutki cywilizacyjne i kulturowe wielkiej wojny.

Pod spodem proszę zapisać w punktach:

1.Społeczne skutki I wojny światowej.

2.Kryzysy gospodarcze.

3.Sztuka powojenna.

4.Kultura masowa.

W oparciu o podręcznik str. 177- 182 proszę zapoznać się z tym tematem. W punktach podałem Wam najważniejsze zagadnienia.

Po przeczytaniu wiadomości z podręcznika proszę z podrozdziału ze str.178(Polityczny i gospodarczy bilans wielkiej wojny) uzupełnić tabelę dotyczącą sytuacji gospodarczej i społecznej we wskazanych krajach po I wojnie światowej.
W razie pytań można pisać do mnie na adres e - mail:
karol.janusz@spbrzozow.pl
Zadanie do zeszytu:
W oparciu o podręcznik i dostępne źródła wiedzy, uzasadnij dlaczego po I wojnie światowej nastąpił gwałtowny rozwój kultury masowej.

Zadanie należy wykonać w zeszycie - będę je oceniał. Zdjęcie lub skan, proszę podpisać imieniem i nazwiskiem, a następnie wysłać na mój adres e- mail do 08.04.2020r.

# data[].attributes.attachment_link.title
Uzupełnij tabelę dotyczącą sytuacji gospodarczej i spolecznej we wskazanych krajach po I wojnie światowej.

# data[].attributes.body
08.04.2020

Temat: Związek Sowiecki pod władzą Stalina.

Pod tematem zapisujemy w punktach:

1.Komunizm wojenny i NEP.

2.Przejęcie władzy przez Stalina.

3.ZSRS – jego polityka gospodarcza i społeczna.

Zapoznajemy się z tematem w oparciu o podręcznik str. 183 – 188.

Proszę odpowiedzieć pisemnie pod tematem na pytania do tekstu źródłowego str. 186 – Fragment referatu sprawozdawczego wygłoszonego w 1934 r. przez Józefa Stalina na XVII Zjeździe WKP(b).

Po zapoznaniu się z tematem wykonujemy ćwiczenie 4 i 5 zamieszczone na samej górze, odpowiedzi wpisujemy do zeszytu.

Wszystkim uczniom klas 7 życzę Wesołych Świąt Wielkanocnych.

Po Świętach wpiszę oceny do dziennika elektronicznego za zadanie, które wysłaliście na mój adres e-mail.

# data[].attributes.body
15.04.2020

Temat: Narodziny faszyzmu we Włoszech.

Zapoznajecie się z treścią podręcznika str.189 – 192, można skorzystać z e – podręcznika(link na samej górze).
Podręcznik str. 190 – czytamy tekst źródłowy – Fragment Doktryny faszyzmu Benita Mussoliniego i odpowiadamy pisemnie  w zeszycie na pytania zawarte pod tekstem.

Notatka do zeszytu:

Przyczyny dojścia do władzy Benito Mussoliniego:

- kryzys gospodarczy

- brak pracy dla kombatantów

- wzrastające bezrobocie

Faszyzm – to antydemokratyczny ruch polityczny, mający na charakter dyktatury. Propagował nienawiść do innych państw i narodów i imię wyższości własnego narodu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Krajami, w których faszyzm znalazł podatny grunt, były Włochy i Niemcy. W obu państwach (mimo że Włochy znalazły się w gronie zwycięzców) wojna położyła kres marzeniom o zdobyczach terytorialnych i sukcesach na arenie międzynarodowej. Wprawdzie we Włoszech faszyzm stał się ideologią państwową znacznie wcześniej niż w Niemczech i inne były drogi dojścia do władzy jej zwolenników, niemniej i włoskie, i niemieckie społeczeństwo - zmęczone i rozczarowane wojną - uległo hasłom głoszonym przez faszystów, a później doświadczyło konsekwencji funkcjonowania totalitarnego reżimu.

W 1915 roku Włochy, przyłączając się do wojny po stronie państw ententy, liczyły na zdobycze terytorialne. Postanowienia konferencji wersalskiej, na której premier Vittorio Orlando formalnie wchodził w skład Wielkiej Czwórki i był jednym z decydentów, nie spełniły tych oczekiwań. Włochy otrzymały tylko południowy Tyrol i Dalmację. Trudno więc się dziwić, że mówiono o „kalekim" lub „ukradzionym zwycięstwie". Pogłębiło to panującą od końca XIX wieku w społeczeństwie włoskim frustrację. Formalnie zjednoczony kraj w końcu lat 70. XIX wieku zamiast rozwoju przeżywał kryzys. Nie udała się unifikacja, widoczny był podział na północ i południe. Włochy, w odróżnieniu od zjednoczonych Niemiec, nie odgrywały w polityce międzynarodowej istotnej roli. Osiągnięcie pozycji światowego mocarstwa pozostało niespełnionym marzeniem.

Ogromne koszty działań wojennych wpłynęły na kryzys gospodarczy, z którym nie potrafiły sobie poradzić kolejne rządy. Ze względu na rozbicie polityczne parlamentu, a tym samym brak możliwości stworzenia stabilnej koalicji, wzrastało niezadowolenie społeczne i następowała radykalizacja nastrojów. Robotnicy na północy Włoch próbowali nawet zakładać rady robotnicze i przejmować fabryki. Włoski poeta Gabriele D'Annunzio zorganizował marsz niezadowolonych kombatantów i zajął miasto Fiume (obecnie Rijeka) na pograniczu Włoch oraz Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Miejscowość portowa była w większości zamieszkana przez Włochów. W 1924 roku Liga Narodów uznała aneksję włoską dokonaną przez D'Annunzia.

Benito Mussolini wykorzystał niezadowolenie byłych żołnierzy i założył w 1919 roku Fasci di Combattimento (Związki Kombatanckie).

Mussolini urodził się w 1883 roku. Był nauczycielem, ale krótko pracował w tym zawodzie. Chcąc uniknąć służby wojskowej, na początku XX wieku wyjechał do Szwajcarii. Tam stał się aktywnym socjalistą. W latach 1912-1914 redagował gazetę „Avanti". Kiedy jednak zaczął czynnie opowiadać się za przystąpieniem Włoch do wojny po stronie ententy, naraził się socjalistom. W związku z tym zrezygnował z kierowania wspomnianą gazetą i założył organ o charakterze nacjonalistycznym „Il Popolo d'Italia". W latach 1915-1917 walczył w I wojnie.

W 1917 roku Mussolini został ranny i wrócił z frontu do domu, a dwa lata później założył wspomniane Fasci di Combattimento. Organizacja skupiała przede wszystkim weteranów wojennych. Jej program na przestrzeni lat się zmieniał. Mussolini podkreślał potrzebę budowy silnego państwa, czyli powstania „Wielkich Włoch". Posługiwanie się hasłami nacjonalistycznymi i odwoływanie się do czasów Imperium Rzymskiego stanie się charakterystycznym elementem włoskiego faszyzmu. Rywalizując natomiast o wpływy z socjalistami (z Włoską Partią Socjalistyczną), głosił poglądy, które pozwoliły mu zdobyć poparcie uboższych warstw społecznych: m.in. deklarował konieczność obłożenia podatkami najbogatszych. Widział też potrzebę konfiskaty majątków kościelnych. Członkowie organizacji Mussoliniego często zachowywali się agresywnie wobec bojówek socjalistów, podkreślając tym samym niechęć do głoszonych przez nich haseł, jak choćby rewolucji społecznej czy zniesienia własności prywatnej.

Często dochodziło do walki członków Fasci, zwanych ze względu na ubiór „czarnymi koszulami", z bojówkami socjalistów („czerwonymi koszulami"). Mimo że program proponowany przez Mussoliniego był radykalny, wydawał się bezpieczniejszy niż rewolucjonizm socjalistów. Pracodawcy wierzyli, że uspokoi sytuację i wzmocni pozycję państwa, a robotnicy - że poprawi ich położenie. Mussolini, chcąc zintegrować swoich zwolenników, powołał w 1921 roku Narodową Partię Faszystowską. Była to organizacja mocno scentralizowana z Mussolinim jako wodzem (duce) na czele. Wódz miał władzę absolutną („duce ma zawsze rację"). W programie partii faszystowskiej zaczęły pojawiać się poglądy, które miały przyciągnąć do niej przemysłowców, bankierów, czyli kapitał. Mussolini zapowiadał wprowadzenie silnej władzy, ograniczenie roli związków zawodowych i tym samym wprowadzenie w życie idei współpracy przedsiębiorców i robotników, ale przede wszystkim podjęcie działalności, która umożliwi rozwój gospodarczy.

Z perspektywy ruchu faszystowskiego korzystnym wydarzeniem był podział włoskich socjalistów. W wyniku rozłamu powstała Włoska Partia Komunistyczna. Przedstawiciele obydwu partii organizowali strajki (m.in. w sierpniu 1922 roku strajk generalny), które paraliżowały życie gospodarcze i pogłębiały kryzys. Mussolini postanowił więc podjąć bardziej zdecydowane działania i w październiku 1922 roku zorganizował „marsz na Rzym". Około 40 tysięcy „czarnych koszul" z różnych części kraju ruszyło do stolicy.

Król Wiktor Emanuel III nie zdecydował się na wysłanie wojsk i zbrojne zatrzymanie faszystów, co sugerowali mu przedstawiciele rządu, tylko powierzył funkcję premiera... Mussoliniemu. Duce utworzył rząd, w którym faszyści objęli najważniejsze ministerstwa.

W Mussolinim zarówno część społeczeństwa, jak i monarcha widzieli silną osobowość, która może doprowadzić do uspokojenia sytuacji.

Mussolini po objęciu funkcji premiera podjął kroki w celu umocnienia władzy. Powołał Wielką Radę Faszystowską, która miała być ciałem doradczym rządu, ale stała się miejscem podejmowania wszystkich decyzji. W 1922 roku zdelegalizowano partię komunistyczną. Wprowadzono także nową ordynację wyborczą, zgodnie z którą każdej partii przysługiwało zgłoszenie tylko jednej listy, a ugrupowanie, które zdobyło w wyborach najwięcej głosów (min. 25%), otrzymywało 2/3 mandatów w parlamencie. W efekcie tych zmian wybory, które odbyły się w kwietniu 1924 roku, przyniosły zwycięstwo kandydatom z listy faszystowskiej. W nowym parlamencie zasiadali jednak jeszcze przedstawiciele innych partii, m.in. socjaliści. Ich lider, Giacomo Matteotti, oskarżył faszystów o oszustwa, gwałty wyborcze i domagał się unieważnienia wyborów. W efekcie został porwany, a po dwóch miesiącach odnaleziono jego ciało.

Giacomo Matteotti przed wystąpieniem w parlamencie miał powiedzieć swoim współtowarzyszom, aby szykowali mowę na jego pogrzeb.

Zaczęło się stopniowe tworzenie państwa totalitarnego. Pod koniec 1924 roku zniesiono wolność prasy oraz zdelegalizowano wszystkie partie oprócz faszystowskiej. Zaostrzono terror wobec przeciwników politycznych, nasilono propagandę. Jednym z najbardziej charakterystycznych plakatów z tych czasów był rysunek głowy Mussoliniego na tle wielokrotnie powtórzonego „si", czyli „tak".

Nie prześladowano jednak Kościoła. Mussolini nie chciał podejmować rywalizacji o dusze, tylko zapewnić sobie przychylność Watykanu. W 1929 roku doszło do zawarcia między papiestwem a rządem faszystowskim paktów laterańskich, likwidujących trwający od 1870 roku spór pomiędzy papieżem a państwem włoskim. Religia katolicka została uznana za państwową.

Oficjalnie Włochy pozostały królestwem. Monarcha, oprócz tego, że był, w rzeczywistości nie miał wpływu na rządy. Wszelkie decyzje podejmował Mussolini, który ewentualnie konsultował je z Wielką Radą Faszystowską. Trzeba jednak zauważyć, że niektóre decyzje mogły być przyjmowane przez społeczeństwo jako mające na celu poprawę sytuacji w kraju. Wprowadzono na przykład ustawodawstwo socjalne: rozwiązania prawne służące opiece nad rodziną oraz system urlopów wypoczynkowych. Ponadto usprawniono funkcjonowanie opieki medycznej.

Oficjalna ideologia szerzyła kult państwa. Nawiązywano do tradycji imperialnych starożytnego Rzymu (czyli do czasów świetności i wielkości). Rozpoczęto prace wykopaliskowe w stolicy Włoch.

Powstała Narodowa Rada Korporacyjna, która czuwała nad właściwym funkcjonowaniem korporacji zawodowych - łączących pracodawców i pracowników konkretnych branż. Tego typu organizacje miały przeciwdziałać powstawaniu konfliktów między robotnikami a przedsiębiorcami. Zakazano strajków i lokautów. Mussolini zmniejszył bezrobocie dzięki licznym pracom publicznym, między innymi rozpoczęto osuszanie bagien pontyjskich, a otrzymaną w ten sposób ziemię przydzielono rolnikom. Działania podejmowane w celu rozbudowy armii i jej dozbrajania wpłynęły na rozwój przemysłu zbrojeniowego, ale też samochodowego i lotniczego. Mussolini wprowadził wiele ustaw poprawiających bezpieczeństwo w kraju. Niemniej społeczeństwo włoskie znajdowało się pod nadzorem.

Kontrolę sprawowano poprzez istniejące organizacje faszystowskie: dorośli należeli do Narodowej Partii Faszystowskiej, dzieci i młodzież zrzeszano w faszystowskich organizacjach dostosowanych do ich wieku.

Ważne miejsce w działalności państw faszystowskich zajmowała polityka zagraniczna. O niej jednak (także w odniesieniu do Włoch) traktuje lekcja Polityka ustępstw. W tym miejscu - tylko wstęp do rozważań.

Kryzys, który przeżywała Republika Weimarska na początku istnienia, mobilizował różne siły polityczne do podejmowania działań, które zmieniłyby na korzyść zaistniałą sytuację. Po komunistycznym zrywie inspirowanym przez Związek Spartakusa w 1920 roku przeprowadzony został pucz wojskowy. Wolfgang Kapp, popierany przez część generalicji i Freikorpsy, próbował przejąć władzę. Pucz stłumiono, ale kolejny raz pokazał on słabość i brak poparcia dla rządów socjaldemokratów. W 1920 roku zdobyli oni o połowę mniej głosów niż w 1919 roku. Trudna sytuacja gospodarcza uniemożliwiała spłatę reparacji. W Niemczech podobnie jak w innych krajach wystąpiła hiperinflacja. Apogeum kryzysu przyniósł rok 1923.
Hiperinflacja dotknęła wszystkie warstwy społeczne. Kurs dolara wzrósł od kilkunastu tysięcy marek do 4 bilionów. Francja ze względu na niespłacanie przez Niemcy reparacji rozpoczęła okupację Zagłębia Ruhry. Kolejny raz doszło do prób przejęcia władzy przez komunistów (m.in. w Turyngii i Saksonii). W Bawarii natomiast odbył się nacjonalistyczny przewrót. Na czele tzw. puczu monachijskiego stanęli Adolf Hitler i Eric Ludendorff. Ten drugi był jedną z ważnych postaci armii niemieckiej w okresie I wojny i zwolennikiem tezy, że armia niemiecka była w stanie nadal walczyć w I wojnie i odnieść sukces. Udział w puczu monachijskim zakończył się dla niego aresztowaniem, ale w procesie oczyszczono go z zarzutów. Dla Hitlera zamach w Monachium stał się początkiem jego politycznej kariery.

# data[].attributes.attachment_link.title
Początki faszyzmu w Niemczech i we Włoszech

# data[].attributes.attachment_link.description
Krajami, w których faszyzm znalazł podatny grunt, były Włochy i Niemcy. W obu państwach (mimo że Włochy znalazły się w gronie zwycięzców) wojna położyła kres marzeniom o zdobyczach terytorialnych i sukcesach na arenie międzynarodowej.

# data[].attributes.body
22.04.2020

Temat: Niemcy pod władzą Hitlera.

Pracujemy z podręcznikiem str. 193 - 197 i zeszytem przedmiotowym.

Zapisujemy pod tematem w zeszytach.

Przyczyny objęcia władzy w Niemczech przez Adolfa Hitlera:

- niezadowolenie Niemców z traktatu wersalskiego

- wzrost popularności nazizmu

- wielki kryzys gospodarczy

- obawa przed komunizmem
W 1933 r. Hitler został kanclerzem Niemiec i zaczął stosować represje wobec przeciwników politycznych. Zakładano obozy koncentracyjne, do których trafiali opozycyjni politycy, związkowcy i duchowni.
Po zapoznaniu się z tematem wykonujecie ćwiczenie 1, 2 i 3 zamieszczone na samej górze, odpowiedzi wpisujecie do zeszytu.
Ideologię nazistowską Adolf Hitler wyłożył  w swoim dziele Mein Kampf. Według niego najbardziej wartościową rasą na świecie są Aryjczycy, w wśród nich naród panów: Niemcy. Mają oni prawo do wszczęcia wojny , aby powiększyć swoją ,,przestrzeń życiową”. Odpowiedzialnością za wszelkie zło Hitler obarczył Żydów. Żydzi zostali poddani w Niemczech brutalnym prześladowaniom.

Zadanie domowe

W oparciu o podręcznik str. 196 i dostępne źródła wiedzy opisz politykę nazistów wobec Żydów. Wskaż przyczyny takiego postępowania. Zdjęcie lub skan, proszę podpisać imieniem i nazwiskiem i  przesłać na mój adres e-mail do 29.04.2020

Pozdrawiam, powodzenia w pracy.

# data[].attributes.body
29.04.2020

Temat: Świat u progu wojny.

Pracujecie w oparciu o podręcznik str. 198 – 203 i zeszyt przedmiotowy.

Proszę zapisać pod tematem w punktach:

1.Hitler po przejęciu władzy rozpoczął przygotowania do wojny. Zawarł sojusz z

Włochami i Japonią skierowany przeciwko ZSRS.

2. W 1936 r. wybuchła wojna domowa w Hiszpanii. Lewicowy front ludowy uzyskał poparcie ZSRS, a stojącego na czele zbuntowanych wojsk generała Francisca Franco wspierali Niemcy i Włosi. Konflikt zakończył się zwycięstwem sił prawicowych, które w marcu 1939 r. zajęły Madryt.

3. W marcu 1938 r. nastąpił Anschluss. Wojska niemieckie wkroczyły do Austrii i przyłączyły je do  III Rzeszy. We wrześniu 1939 r. na konferencji w Monachium premierzy Francji i Wielkiej Brytanii oraz Hitler i Mussolini zdecydowali o włączeniu części Czechosłowacji do Niemiec.

4. Po 1918 r. Japonia cały czas rozbudowywała swoja armię. Od lat 30 XX wieku prowadziła ekspansję na dalekim wschodzie, a jej celem ataku stały się Chiny.

Przeczytajcie tekst źródłowy podręcznik str. 203 – Propozycje brytyjsko -  francuskie przedłożone rządowi czechosłowackiemu w dniu 19 września 1938 r. W zeszycie udzielacie odpowiedzi na pytanie zawarte pod tekstem.

# data[].attributes.body
06.05.2020

Temat: Europa i świat po I wojnie światowej - powtórzenie wiadomości.

W ramach powtórzenia wiadomości przeczytajcie lekcję powtórzeniową podr. str. 204 - 206 i wykonajcie ćwiczenia (link na samej górze i obok), odpowiedzi wpisujecie do zeszytu.

# data[].attributes.body
13.05.2020

Temat: Walka o granice państwa polskiego.

Pracujecie w oparciu o podręcznik str. 210 - 217 i zeszyt przedmiotowy.

Notatka do zeszytu:
1.Mimo odzyskania  niepodległości Polacy musieli toczyć walki o ustalenie granic swojego państwa. W listopadzie 1918 r. wybuchły polsko – ukraińskie walki o Lwów. W grudniu 1918 r. w Wielkopolsce wybuchło powstanie przeciwko Niemcom. Sukcesy powstańców i ich determinacja  spowodowały, że Wielkopolskę przyznano Polsce.

2. Ślązacy w trzech powstaniach (1919, 1920  i 1921 r.) przeciw Niemcom wywalczyli przyznanie Polsce znacznego obszaru  Górnego Śląska.

3.W 1920 r. Polska zajęła przyznaną jej część Pomorza. Na Warmii i Mazurach odbyły się plebiscyty, w którym ludność opowiedziała się za przynależnością do Niemiec.

5. W 1919 r. wybuchła wojna polsko – bolszewicka. Polacy przejściowo zajęli w niej Kijów, a bolszewicy nieomal nie zajęli Warszawy. Dopiero zwycięstwo w tzw. Bitwie Warszawskiej w 1920 r., spowodowało, że Polska zwyciężyła w tym konflikcie.
Dla chętnych polecam film - Wojna polsko - bolszewicka (link na samej górze)

Zadanie domowe
W oparciu o podręcznik i dostępne źródła wiedzy opisz znaczenie Bitwy Warszawskiej dla Polski i Europy. Zdjęcie lub skan, proszę podpisać imieniem i nazwiskiem i przesłać na mój adres:
e-mail do 20.05.2020.
Zadanie ocenię.

Pozdrawiam, powodzenia w pracy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Odc. 3 - Wojna polsko-bolszewicka - Polskie drogi do niepodległości

# data[].attributes.body
20.05.2020

Temat: Konstytucja marcowa i ustrój II Rzeczypospolitej.

Zapoznajcie się z treścią podręcznika str. 218 -221, można skorzystać z e – podręcznika(link na samej górze).

Przeczytajcie tekst źródłowy podr. str. 219 – Mowa Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego wygłoszona z okazji rozpoczęcia obrad Sejmu Ustawodawczego z marca 1921 r.,odpowiedzi
napiszcie do zeszytu.

Notatka do zeszytu:

1. W styczniu 1919 r. odbyły się pierwsze wybory do sejmu ustawodawczego. 20 lutego sejm uchwalił tzw. małą konstytucję – Polska stała się republiką parlamentarną. Józef Piłsudski objął funkcję Naczelnika Państwa.

2. 17 marca 1921 r. sejm ustawodawczy przyjął nową konstytucję, zwaną marcową. Według jej zapisów władzę ustawodawczą sprawował sejm, wykonawczą – rząd oraz prezydent, a sądowniczą – niezawisłe sądy.

3. Na pierwszego prezydenta II Rzeczypospolitej wybrano w grudniu 1922 r. Gabriela Narutowicza, który zginął po kilku dniach w wyniku zamachu. Kolejnym prezydentem został Stanisław Wojciechowski.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wprowadzenie

Przed wybuchem I wojny na ziemiach polskich ukształtowały się dwie orientacje polityczne: prorosyjska i proaustriacka. Zwolennikiem pierwszej był Roman Dmowski. Uważał, że w razie międzynarodowego konfliktu Polacy powinni stanąć przy Rosji (wspierając ją również utworzonymi siłami zbrojnymi), bo ta jest w stanie zapewnić ziemiom polskim szeroką autonomię, a w przyszłości pełną niepodległość. Jako państwo słowiańskie Rosja miała być bezpieczniejsza niż pozostali zaborcy.

Druga orientacja - proaustriacka (formułowana przez Piłsudskiego) zakładała trwanie przy Austro‑Węgrzech i powołanie przy monarchii habsburskiej polskich sił zbrojnych. Jej zwolennicy tłumaczyli, że skoro do tej pory był to jedyny zaborca, który zapewnił Polakom ograniczoną autonomię, istnieje szansa, że po wygranej wojnie poszerzy zakres tej niezależności (tworząc najpierw państwo trialistyczne), a w efekcie przyzna niepodległość.

Jednym z najważniejszych zadań stojących przed społeczeństwem polskim w 1918 roku, było utworzenie centralnego ośrodka władzy, który zostanie uznany zarówno przez państwa zachodnie, jak i uzyska poparcie ugrupowań politycznych w kraju. Czy uda się osiągnąć kompromis, który ustabilizuje sytuację wewnętrzną oraz pozwoli na uznanie Polski za istotnego partnera w kontaktach międzynarodowych?

Zanim zaczęły się kształtować ośrodki władzy na ziemiach polskich, w sierpniu 1917 roku z inicjatywy Romana Dmowskiego został powołany w Lozannie w Szwajcarii Komitet Narodowy Polski (KNP). Jego siedzibę wkrótce przeniesiono do Paryża. Celem Komitetu było prowadzenie na Zachodzie akcji dyplomatycznej na rzecz niepodległości Polski. Już kilka miesięcy wcześniej (w marcu 1917 roku) Dmowski ogłosił memoriał w sprawie odbudowy Polski, a 4 czerwca rozpoczął tworzenie Armii Polskiej we Francji. Na jej czele stanął gen. Józef Haller. Powstanie Komitetu było o tyle istotne, że został on uznany przez Francję, Wielką Brytanię, Włochy i Stany Zjednoczone za oficjalne zagraniczne przedstawicielstwo polskie.

Ze względu na zmieniającą się sytuację na frontach I wojny także na ziemiach polskich zaczęły powstawać ośrodki władzy, które zazwyczaj miały lokalny zasięg, nieobejmujący swoimi wpływami nawet ziem jednego zaboru. Jako pierwsza aktywnością w tym obszarze wykazała się Rada Regencyjna.

Dnia 4 października Rada Regencyjna wydała manifest do narodu, w którym domagała się niepodległości państwa polskiego. Pod koniec października powołała rząd Józefa Świeżyńskiego, a ten ogłosił pobór rekruta do Polskich Sił Zbrojnych. Rada - organ powstały z inicjatywy państw centralnych - była postrzegana jako ośrodek obcy i nie zdobyła społecznego uznania. Niewiele zmieniły w tej kwestii próby Świeżyńskiego nawiązania kontaktów z KNP. Natomiast w porozumieniu z Komitetem działał utworzony w lipcu 1918 roku na terenie zaboru pruskiego Centralny Komitet Obywatelski, który wyłonił ciało wykonawcze - Naczelną Radę Ludową z siedzibą w Poznaniu. W październiku 1918 roku uformowała się w Cieszynie Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego, która sprawowała kontrolę nad powiatami: bielskim, frysztackim i cieszyńskim. Również pod koniec października w Krakowie powstała Polska Komisja Likwidacyjna na czele z Wincentym Witosem. Komisja ogłosiła się tymczasowym rządem dzielnicowym. Zdobyła poparcie prawie wszystkich ugrupowań politycznych na tym terenie. Ośrodek nie chciał otwartego konfliktu z Austriakami, planował przejąć władzę pokojowo po wycofaniu się wojsk austro‑węgierskich, ale próby wywiezienia przez nich polskich dóbr kultury zmobilizowały do rozbrajania oddziałów zaborczych i usuwania załóg z Krakowa i innych miast Galicji. Do starć doszło także we Lwowie. Tutaj przyczyną było oddanie przez Austriaków władzy w mieście Ukraińcom.

Na ziemiach polskich - podobnie jak na innych obszarach Europy - wzrosną nastroje rewolucyjne. Spowodowane to będzie zarówno kryzysem powojennym, jak i agitacją SDKPiL. Zaczną żywiołowo powstawać rady delegatów: pierwsza ukształtuje się w Lublinie 5 listopada 1918 roku. Radykalni działacze chłopscy powołają z kolei Republikę Tarnobrzeską. Jednym z inicjatorów jej powstania będzie ks. Eugeniusz Okoń. Rewolucyjne ośrodki nie odegrają jednak większej roli w formowaniu się ogólnopolskiego centrum władzy.

Ośrodkiem, który chciał przejąć kontrolę nad wszystkimi ziemiami polskimi, był powstały 7 listopada Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej. Podstawę polityczną rządu stanowiły: PPS, PPSD i PSL „Wyzwolenie". Na jego czele stanął Ignacy Daszyński. Rząd w wydanym manifeście zapowiedział wiele reform.

Proponowane reformy, a także lewicowa podstawa polityczna rządu zraziły do niego środowiska umiarkowane i prawicowe. Nie udało mu się przekonać do siebie ośrodków władzy powstałych na pozostałych obszarach. Propozycje skierowane do przedstawicieli innych ugrupowań politycznych (niż te, które stanowiły zaplecze rządu lubelskiego) nie znalazły zrozumienia. Między innymi Wincenty Witos odmówił przyjęcia teki ministra aprowizacji.

Kolejny etap formowania się ośrodka władzy na ziemiach polskich związany był z osobą Józefa Piłsudskiego. Na początku listopada, w związku z wybuchem rewolucji w Niemczech, został on zwolniony z więzienia w Magdeburgu, w którym przebywał od połowy 1917 roku, po tzw. kryzysie przysięgowym.

10 listopada Józef Piłsudski przybył do Warszawy. Dzień później reprezentująca Polaków w Królestwie Rada Regencyjna przekazała mu władzę wojskową. Dzień ten uznaje się za symboliczną datę odzyskania przez Polskę niepodległości.

14 listopada 1918 roku Piłsudski otrzymał od Rady także rządy cywilne, tym samym skupił w swoich rękach pełnię władzy. Mimo że Piłsudski wysłał wówczas notę informującą opinię międzynarodową o powstaniu niepodległego państwa polskiego, to fakt ten uznali tylko Niemcy. Większość państw zachodnich nadal uznawała za jedyny ośrodek reprezentujący sprawy polskie Komitet Narodowy Polski w Paryżu. Do Piłsudskiego odnoszono się nieufnie jako do sojusznika państw centralnych. Niemniej Piłsudski postanowił utworzyć rząd, który będzie sprawował władzę do czasu zwołania Sejmu Ustawodawczego. Po rozmowach z Daszyńskim doprowadził do dymisji ośrodka lubelskiego, a 18 listopada powołał gabinet Jędrzeja Moraczewskiego, socjalisty, członka PPSD.

Rząd wkrótce wydał akty wcielające w życie szereg reform i zmian ustrojowych. Między innymi wprowadził ośmiogodzinny dzień pracy, ubezpieczenia społeczne, płacę minimalną, zapewnił prawa wyborcze kobietom. Zapowiedział też reformę rolną i nacjonalizację niektórych gałęzi przemysłu, choć zaznaczył, że ich wykonanie będzie uzależnione od decyzji Sejmu Ustawodawczego. Zdecydowano też, że Polska będzie republiką i powołano urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa.

Rząd Jędrzeja Moraczewskiego nie miał jednak poparcia wszystkich sił politycznych w kraju. Przede wszystkim nie akceptowała go Narodowa Demokracja. W dużej mierze w efekcie jej agitacji część ziemiaństwa i przedsiębiorców stosowała sabotaż gospodarczy, nie płacąc m.in. podatków. Nie znalazła też nabywców pożyczka rozpisana przez rząd, która miała zaspokoić podstawowe potrzeby państwowe. Hasła negujące rząd i w ogóle niepodległe państwo polskie wysuwane były też przez SDKPiL oraz PPS Lewicę.

W grudniu 1918 roku obie partie połączyły się i utworzyły Komunistyczną Partię Robotniczą Polski (od 1925 roku używała ona nazwy Komunistyczna Partia Polski).

Dodatkowo atmosferę niepewności i destabilizacji wzmocnił zamach stanu dokonany w nocy z 4 na 5 stycznia 1919 roku. Wśród jego organizatorów znaleźli się Marian Januszajtis, Eustachy Sapieha i Jerzy Zdziechowski, czyli osoby związane z prawicą. Piłsudski najprawdopodobniej wiedział o przygotowaniach do zamachu, nie przeszkodził im jednak, mając nadzieję na kompromitację prawicy. Liczył też, że uzyska lepszą kartę przetargową w rozmowach z Dmowskim. Miał bowiem świadomość, że konieczny będzie kompromis, aby utworzyć rząd, który zyska międzynarodowe uznanie i akceptację najważniejszych sił w kraju. Poczynania Piłsudskiego determinował bowiem fakt, że zbliżał się termin rozpoczęcia konferencji wersalskiej. A bezspornie Polskę powinien reprezentować na niej jeden ośrodek władzy centralnej. Piłsudski w porozumieniu z Romanem Dmowskim utworzył więc gabinet Ignacego Paderewskiego. Rząd ten został szybko uznany zarówno przez ugrupowania polityczne w Polsce, jak i państwa ententy.

Pierwsze wybory do Sejmu Ustawodawczego przeprowadzono 26 stycznia 1919 roku. Zgodnie z obowiązującym dekretem o ordynacji wyborczej mogli w nich brać udział wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, którzy ukończyli 21 rok życia - bez względu na płeć, wyznanie i narodowość. W rzeczywistości wybory przeprowadzono tylko na terenie Królestwa i Galicji Zachodniej. Na pozostałych obszarach, po ustaleniu ostatecznego kształtu politycznego, odbyły się wybory uzupełniające lub do sejmu włączono posłów z parlamentów państw zaborczych.

W połowie 1919 roku sejm liczył 394 posłów: 36% parlamentarzystów reprezentowało Związek Ludowo‑Narodowy, 12% Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast" i 15% Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie" oraz 9% Polską Partię Socjalistyczną.

W parlamencie zasiedli również przedstawiciele mniejszych partii oraz posłowie mniejszości narodowych. Natomiast polscy komuniści zbojkotowali wybory.

Pierwsze posiedzenie nowo wybranego sejmu odbyło się 10 lutego 1919 roku. Podczas tego posiedzenia Piłsudski zrzekł się swojej władzy Tymczasowego Naczelnika Państwa, ale 10 dni później (20 II) sejm powierzył mu sprawowanie władzy wykonawczej jako Naczelnikowi Państwa. Akt, który wprowadzał tę zmianę, nazwano małą konstytucją. Do czasu wyboru marszałka sejmu obradom przewodniczył najstarszy poseł, a był nim Franciszek Radziwiłł.

Małą konstytucję wprowadzono jako czasowe rozwiązanie. Prace nad nową ustawą zasadniczą podjęto już w 1919 roku, ale ze względu na kontrowersje wokół niektórych problemów oraz toczące się walki o granice państwa uchwalono ją dopiero 17 marca 1921 roku.

Główny udział w opracowaniu konstytucji mieli posłowie prawicy. Przy jej formułowaniu wzorowano się na konstytucji francuskiej z 1875 roku. Według Konstytucji marcowej państwo polskie było Rzeczpospolitą, władza zwierzchnia należała do narodu, który sprawował ją poprzez dwuizbowy parlament. Wybory do niego były pięcioprzymiotnikowe. Kadencja obu izb trwała pięć lat. W skład Izby Poselskiej wchodziło 444 posłów. W skład senatu 111 senatorów. Prawo inicjatywy ustawodawczej miały rząd i sejm. Senat mógł wnosić poprawki do ustaw, ale ich odrzucenie przez sejm następowało większością głosów. Rola senatu była ograniczona, podobnie jak prezydenta. Prezydent miał stać na czele władzy wykonawczej. Wybierany był na siedem lat przez Zgromadzenie Narodowe. Prezydent powoływał i odwoływał rząd, ale zgodnie z wolą większości sejmowej. Obsadzał wyższe urzędy cywilne i wojskowe. Był zwierzchnikiem sił zbrojnych, ale w czasie wojny nie mógł pełnić funkcji naczelnego wodza. Zawierał umowy międzynarodowe i pokój, wypowiadał wojnę za zgodą sejmu. Każdy akt prezydenta wymagał kontrasygnaty premiera i odpowiedniego ministra. Na czele rządu składającego się z ministrów stał Prezes Rady Ministrów. Rząd decydował o kierunkach polityki państwowej. Władzę sądowniczą sprawowały niezawisłe sądy.

Konstytucja zapewniała szeroki katalog praw obywatelskich. Wymieniała także obowiązki, które miał każdy obywatel II RP.

Konstytucja ograniczała rolę władzy wykonawczej, zwłaszcza prezydenta. Narodowa Demokracja, która zadecydowała w dużej mierze o kształcie ustawy zasadniczej, w obawie przed przejęciem funkcji głowy państwa przez Piłsudskiego doprowadziła do wzmocnienia roli parlamentu kosztem urzędu prezydenta.

W listopadzie 1922 roku odbyły się wybory do sejmu. Najwięcej głosów kolejny raz zdobyły endecja wraz z chadecją, które utworzyły przed wyborami Chrześcijański Związek Jedności Narodowej, przez przeciwników bloku nazwany złośliwie „Chjeną". Dużo mandatów zdobyły także PSL „Wyzwolenie" i PSL „Piast". Jednym z pierwszych zadań nowego parlamentu było wybranie prezydenta. Z kandydowania na ten urząd zrezygnował Piłsudski.

Dnia 9 grudnia 1922 roku dopiero w piątym głosowaniu dokonano wyboru prezydenta. Został nim . O wyborze w dużej mierze zadecydowały głosy posłów z bloku mniejszości narodowych. Przepadł kandydat endecji Maurycy Zamoyski. Niezadowolona z wyboru partia Dmowskiego starała się zdyskredytować kandydata, rozpętując przeciw niemu kampanię i organizując manifestacje uliczne w celu uniemożliwienia zaprzysiężenia. W czasie demonstracji głoszono hasła, że Narutowicz nie został wybrany głosami Polaków i katolików. Podczas przejazdu Narutowicza do gmachu sejmu próbowano zablokować drogę. 11 grudnia doszło jednak do złożenia przysięgi.

Kapsuła czasu

Napisz, jaką różnicę dostrzegasz w uroczystości składania przysięgi prezydenckiej w 1922 roku i w III RP (możesz odszukać relację z zaprzysiężenia w internecie). Zwróć również uwagę na słowa przysięgi.

Dnia 16 grudnia podczas wystawy w warszawskiej Zachęcie Narutowicz został zastrzelony przez sympatyka endecji, malarza Eligiusza Niewiadomskiego.

Kapsuła czasu

Czyn malarza potępiły prawie wszystkie ugrupowania polityczne. Napisz, które na pewno tego nie zrobiło. Zamachowiec został osądzony, skazany i stracony. Współcześnie jedno z ugrupowań zamieściło na swojej stronie artykuł zatytułowany Dla was zbrodniarz, dla nas bohater: Eligiusz Niewiadomski.

Kolejnym prezydentem został Stanisław Wojciechowski Stanisław Wojciechowski (wybrany tymi samymi głosami co Gabriel Narutowicz). Pokonał od razu w pierwszym głosowaniu jedynego kontrkandydata, wysuniętego przez prawicę: Kazimierza Morawskiego.

Kapsuła czasu

Kobiety uzyskały w Rzeczypospolitej prawa wyborcze 28 listopada 1918 roku. Nie odgrywały jednak w życiu politycznym dużej roli. W I Sejmie Ustawodawczym kobiety uzyskały 6 mandatów. W całym okresie II RP objęły 41 mandatów poselskich i 20 senatorskich. Do rzadkości należało pełnienie przez nie funkcji ministerialnych.

Ustrój II RP w latach 1918-1922 nazywano złośliwie sejmowładztwem. Wynikało to z zachwiania równowagi między władzą ustawodawczą a wykonawczą. Parlament był także rozbity politycznie, przez co miał problemy z wyłonieniem koalicji rządzącej i często dochodziło do kłótni oraz sporów na jego forum. Posłom zarzucano nieudolność, posądzano ich o partyjniactwo. Uważano, że wielu z nich ze względu na brak doświadczenia nie potrafi radzić sobie z obowiązkami.

Tabela z rozkładem głosów w kolejnych turach wyborów prezydenckich

# data[].attributes.attachment_link.title
Walka o kształt polityczny państwa polskiego. Konstytucja marcowa

# data[].attributes.attachment_link.description
Zasób składa się z osi czasu oraz ćwiczenia interaktywnego Zasób składa się z czterech fotografii czarno-białych Rada Regencyjna, Wincenty Witos ( 1874- 1945 ), Ignacy Daszyński (1866 - 1936 ), pięciu ćwiczeń interaktywnych: Walka o kształt polityczny państwa polskiego, Tekst manifestu,Walka o kształt polityczny państwa polskiego, Zasób składa się z

# data[].attributes.body
27.05.2020

Temat: Rządy autorytarne w Polsce w latach 1926 - 1939.

Zapoznajcie się z tematem w oparciu o podręcznik str. 222 – 225, można skorzystać z e – podręcznika (link na samej górze).

Notatka do zeszytu:
1. Po kolejnej zmianie rządów w Polsce w maju 1926 r. doszło do zamachu majowego, czyli przewrotu zbrojnego zorganizowanego przez Józefa Piłsudskiego. W Warszawie wybuchły trzydniowe walki. Zwycięstwo odniosły odziały wierne Piłsudskiemu.
Przeczytajcie tekst źródłowy – Fragment przemówienia Józefa Piłsudskiego do przedstawicieli stronnictw sejmowych (29 maja 1926 r.) i odpowiedzcie pisemnie w zeszycie na pytania zawarte pod tekstem.

2. W wyniku zamachu majowego dotychczasowe władze państwowe podały się do dymisji. Na urząd prezydenta wybrano Ignacego Mościckiego, ale Piłsudski aż do śmierci w 1935 r. miał wpływ na najważniejsze kwestie polityczne.

3. W 1935 r. uchwalono konstytucję kwietniową zmniejszającą uprawnienia parlamentu i poszerzającą zakres władzy prezydenta.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wprowadzenie

W 1923 roku Józef Piłsudski zdecydował się porzucić działalność polityczną. Zrezygnował ze wszystkich pełnionych funkcji i osiadł w podwarszawskim Sulejówku.

Zapluty, potworny karzeł na krzywych nóżkach, wypluwający swoją brudną duszę, opluwający mnie zewsząd, nie szczędzący niczego, co szczędzić trzeba - rodziny, stosunków, bliskich mi ludzi, śledzący moje kroki, robiący małpie grymasy, przekształcający każdą myśl odwrotnie - ten potworny karzeł pełzał za mną, jak nieodłączny druh, ubrany w chorągiewki różnych typów i kolorów - to obcego, to swego państwa, krzyczący frazesy, wykrzywiający potworną gębę, wymyślający jakieś niesłychane historie, ten karzeł był moim nieodstępnym druhem, nieodstępnym towarzyszem doli i niedoli, szczęścia i nieszczęścia, zwycięstwa i klęsk.

Mimo usunięcia się z głównej sceny politycznej Piłsudski nigdy nie stał się politycznym emerytem. Chętnie udzielał wywiadów, krytykował kolejne ekipy rządowe, a szczególnie negatywnie odnosił się do posłów i partyjniactwa panującego w polskim sejmie. Również na te elementy zwracał uwagę, tłumacząc, dlaczego zdecydował się na zamach.

Wiem, że winienem obszerne wytłumaczenie wypadków w mojej ojczyźnie. Nie chcę zatrzymywać się długo na różnych detalach, które dotąd zbieram jako materiał historyczny, lecz dam panu ogólny przebieg wypadków, tak jak on wrył się w moją pamięć. Przypuszczam, że pan pamięta, że przez cały początek roku bieżącego, nie mówiąc już o końcu roku ubiegłego, toczę usilną walkę o naprawę stosunków w Rzeczypospolitej, specjalnie zaś w wojsku. Walka ta w swoich perypetiach nie dawała nigdy decyzyjnego rezultatu. Tak, że wydawało się, że przeciwko moim postulatom ześrodkowały się wszystkie siły, które według mnie zatrzymały proces rozwoju Polski, a zwiększając ustawicznie demoralizację i gangrenę aparatu państwowego, czyniły dla mnie niemożliwym trwanie dłużej w bezczynności. Oburzała mnie specjalnie absolutna bezkarność wszystkich nadużyć w państwie i wzrastająca coraz bardziej zależność państwa od wszystkich „nuworyszów", którzy na równi ze mną i wielu ludźmi przyszli do państwa polskiego ubodzy i zdążyli kosztem państwa i kosztem wszystkich obywateli w kilka krótkich lat wyrosnąć na potentatów pieniężnych, chcąc, by ku hańbie naszej ojczyzny, państwo we wszystkich drobiazgach zależało od nich.

Ostatnim momentem, który mnie zmusił do decyzji, było utworzenie rządu przypominającego mi bezecnej pamięci rząd, z powodu którego wyszedłem ze służby państwowej, nie chcąc swoim imieniem i służbą popierać ludzi, którzy, zdaniem moim brali udział w najcięższej zbrodni, dokonanej na Polsce - zabójstwie Prezydenta Rzeczypospolitej, Gabriela Narutowicza, mego zresztą osobistego przyjaciela.

Wśród przyczyn zamachu, oprócz tych wskazywanych przez Piłsudskiego, a dotyczących przede wszystkim sfery życia politycznego, można było również zauważyć przyczyny natury gospodarczej. Władysław Grabski i kierowany przez niego rząd wprowadził kilka istotnych reform, które zażegnały powojenny kryzys gospodarczy, a zwłaszcza zahamowały hiperinflację.

Niestety wojna celna z Niemcami znowu zachwiała gospodarką II RP. W 1926 roku kolejny raz doszło do zbliżenia między naszymi najgroźniejszymi sąsiadami: Niemcami i ZSRR. W Berlinie oba państwa zawarły układ o przyjaźni i neutralności. Budziło to obawy o bezpieczeństwo Polski. Niestabilna sytuacja gospodarcza, niepewna międzynarodowa i niechęć społeczeństwa polskiego do rządów koalicji Chjeno‑Piasta (chadecji, endecji i PSL „Piast"), której pamiętano krwawą rozprawę z 1923 roku, jak też odpowiednia propaganda zwolenników Piłsudskiego powodowały, że w byłym Naczelniku Państwa, bohaterze walki o niepodległość, zaczęto upatrywać „męża opatrznościowego", który naprawi sytuację kraju.

Najprawdopodobniej przygotowania do zamachu trwały już od jesieni 1925 roku. Zwolennicy Piłsudskiego (dawni legioniści, członkowie POW) prowadzili aktywną propagandę. Głosili, że tylko on może uporządkować sytuację w kraju. Decydująca faza starań nastąpiła w kwietniu 1926 roku. Wówczas gen. Gustaw Orlicz‑Dreszer Gustaw Orlicz‑Dreszer wydał rozkaz postawienia w stan gotowości oddziałów, które planowano w razie zamieszek oddać do dyspozycji, Piłsudskiemu. Natomiast 10 maja gen. Lucjan Żeligowski (minister spraw wojskowych) polecił zgromadzić na ćwiczeniach w Rembertowie (niedaleko Sulejówka) specjalnie dobrane oddziały. Następnego dnia rozeszła się pogłoska o ostrzelaniu willi Piłsudskiego przez nieznanych sprawców. W stolicy coraz częściej dochodziło do demonstracji zwolenników Piłsudskiego. W niektórych kawiarniach grano Pierwszą brygadę.

Rozrzucano ulotki z hasłami: „Niech żyje Wódz Naczelny Józef Piłsudski", „Nie damy rozkradać Polski".

12 maja 1926 roku Piłsudski przejął dowództwo nad zgromadzonymi w Rembertowie wojskami. Wraz z nimi wyruszył do stolicy. Liczył na to, że manifestacja siły wystarczy, aby prezydent Wojciechowski zrezygnował z funkcji, a rząd podał się do dymisji.

Na warszawskim moście Poniatowskiego doszło do spotkania Piłsudskiego z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim. Najprawdopodobniej Wojciechowski nie zdecydował się na złamanie konstytucji i nie ugiął się przed żądaniami Piłsudskiego zdymisjonowania rządu i przekazania mu władzy.

Spotkanie z prezydentem zakończyło się fiaskiem dla Piłsudskiego, dlatego 12 maja rozpoczęły się walki pomiędzy siłami wiernymi rządowi i oddziałami wspierającymi Józefa Piłsudskiego. Początek walk owiany jest tajemnicą: najprawdopodobniej któryś z żołnierzy nie wytrzymał napięcia i oddał strzał, formalny rozkaz użycia broni nie został bowiem wydany. Pierwsze strzały padły 12 maja około godziny 19.00. Siły Piłsudskiego kolejno przejęły most Kierbedzia, plac Zamkowy, Krakowskie Przedmieście i plac Saski z siedzibą Prezydium Rady Ministrów i gmachem Sztabu Generalnego.

Dzięki opanowaniu przez piłsudczyków dwóch ostatnich budynków rząd stracił kontakt z wojskami na prowincji. Oddziały zamachowców wyparły także do Belwederu rządowe siły garnizonu warszawskiego. Wojskami wiernymi legalnym władzom dowodził w stolicy gen. Juliusz Malczewski.

Wieści o walkach w stolicy szybko rozniosły się po kraju. Wielu dowódców przeżywało ogromne dylematy, jak się zachować, po której stronie się opowiedzieć. Rozterki przeżywali zwłaszcza ci, którzy wraz z Piłsudskim działali w POW czy walczyli w Legionach. Na przykład Kazimierz Sosnkowski wysłał wojsko na pomoc stolicy, a następnie próbował popełnić samobójstwo. Generał , dowódca we Lwowie, mimo niechęci do Piłsudskiego, nie zdecydował się wysłać sił na pomoc rządowi, tłumacząc to koniecznością ochrony granic i przeciwdziałania ewentualnym walkom z Ukraińcami. Nie dotarły także wierne rządowi oddziały choćby z terenu Wielkopolski z powodu ogłoszenia przez PPS strajku kolejarzy. Początkowo socjaliści popierali Piłsudskiego. On sam zresztą miał pepeesowski rodowód, niemniej stwierdził, że „wysiadł z czerwonego tramwaju na stacji niepodległość".

Brak poparcia rządu przez siły spoza stolicy, a także przechodzenie na stronę zamachowców oddziałów początkowo wiernych rządowi to główne czynniki, które zadecydowały o sukcesie Piłsudskiego. Zaognienia sytuacji nie chciał też prezydent Wojciechowski. Obawiał się, że wojna domowa może doprowadzić do jeszcze większego osłabienia kraju na arenie międzynarodowej. W związku z tym 14 maja złożył swój urząd. Tego samego dnia dymisję rządu ogłosił premier Wincenty Witos.

„Taka była cena, jaką społeczeństwo zapłaciło za pragnienie Piłsudskiego, by przywrócić dyscyplinę w państwie, wzmocnić władzę centralną i pokierować losami Polski" - zauważa współczesny historyk Wojciech Roszkowski. Piłsudski po zakończeniu walk próbował doprowadzić do uspokojenia emocji i pojednania z żołnierzami, którzy walczyli po stronie rządowej. Powiedział między innymi: „znacie mnie i jeśli nie wszyscy kochać mnie potraficie, wszyscy musicie mnie [cenić] jako tego, który Was do wielkich zwycięstw prowadzić potrafił".

Wywiady prasowe, których chętnie udzielał (choćby ten zaprezentowany na początku lekcji), miały przekonać społeczeństwo, że w swoich poczynaniach kierował się wyłącznie racją stanu i rzeczywistym pragnieniem uzdrowienia sytuacji wewnętrznej.

Kolejny już raz uprawnienia głowy państwa przejął, zgodnie z konstytucją, marszałek sejmu Maciej Rataj. Następnego dnia sztab Piłsudskiego ogłosił mało precyzyjnie, że prezydent przekazał Józefowi Piłsudskiemu władzę, uznając go „za jedynie godnego i powołanego do rządzenia Rzeczpospolitą".

Kapsuła czasu

Przypomnij, kiedy (w jakich okolicznościach) po raz pierwszy Rataj jako marszałek skorzystał ze swoich uprawnień konstytucyjnych, obejmując obowiązki głowy państwa. Zwróć uwagę na analogiczne uprawnienia marszałka sejmu w III RP. Przypomnij,w związku z jakim wydarzeniem w historii Polski XXI wieku marszałek sejmu pełnił obowiązki prezydenta.

31 maja 1926 roku parlament zatwierdził skład rządu, sankcjonując tym samym zamach dokonany przez Piłsudskiego.

Uważano, że Piłsudski, skoro nie przejął władzy dyktatorskiej, uznał konstytucyjne uprawnienia Rataja i zachował parlament, to najprawdopodobniej obejmie funkcję prezydenta. 31 maja Zgromadzenie Narodowe powołało go na ten urząd. Piłsudski pokonał kandydata endecji . Jednak funkcji nie przyjął, ku zaskoczeniu zwolenników i przeciwników, wskazując na swoje miejsce Ignacego Mościckiego. Następnego dnia Zgromadzenie wybrało na prezydenta wskazanego profesora chemii.

Bilans rządów Sejmu w latach 1922-1926 ciągle budzi emocje publicystów i kontrowersje wśród historyków. Jedni uważają, że w maju 1926 roku demokracja w Polsce została zamordowana. Inni są zdania, że zmarła śmiercią naturalną, a czyn Marszałka tylko skrócił agonię.

Owszem działalność Sejmu przed majem pozostawiała wiele do życzenia. Przede wszystkim nie potrafił on wyłonić trwałej większości rządowej. Gabinety zmieniały się dość często. A destabilizacja władzy nie sprzyjała rozwiązywaniu trudnych problemów kraju, w tym skomplikowanej sytuacji ekonomicznej i społecznej. [...]

Ale gromadzący dopiero doświadczenia parlamentaryzm miał też i wiele zalet. Jego zasługą była normalizacja w odbudowującym się z wojennego chaosu kraju. To zwołany w 1919 roku Sejm uporządkował życie polityczne i skierował je na tory legalizmu [...].

Parlamentaryzm i demokracja w istotny sposób oddziaływały na kształtowanie się modelu nowoczesnego Polaka, myślącego kategoriami własnego państwa i stopniowo wyzwalającego się z naleciałości i kompleksów czasów niewoli. Dzięki instytucji wyborów, decydujących o obliczu najważniejszej instancji państwowej, kształtowało się myślenie o władzy w kategoriach „my", nie „oni" - jak zawsze oceniano zaborczy aparat przemocy. Tych procesów piłsudczycy stanowczo nie doceniali. W maju daleko już odeszli od swej socjalistyczno‑radykalnej tradycji. Hołdowali poglądom elitarnym, wychodząc z założenia, że społeczeństwo nie potrafi rządzić się samo i musi być kierowane przez godniejszą władzy mniejszość, konkretnie zaś przez sprawdzoną w walkach o niepodległość elitę legionowo‑peowiacką.

# data[].attributes.attachment_link.description
W 1923 roku Józef Piłsudski zdecydował się porzucić działalność polityczną. Zrezygnował ze wszystkich pełnionych funkcji i osiadł w podwarszawskim Sulejówku.

# data[].attributes.body
03.06.2020

Temat: Społeczeństwo polskie w latach 1918 - 1939.

Zapoznajcie się z tematem w oparciu o podręcznik str. 226 – 230.

Zapiszcie notatkę do zeszytu:

1. W 1922 r. w Polsce mieszkało ok. 27 mln osób. Społeczeństwo polskie miało charakter wielonarodowościowy. W większości byli to Polacy, znaczny odsetek stanowili też Ukraińcy i Żydzi, Białorusini i Niemcy.
2. Polska była krajem wielowyznaniowym. Mieszkali tu rzymscy katolicy, grekokatolicy, prawosławni, ewangelicy i wyznawcy judaizmu. Sytuacja ta prowadziła do konfliktów przede wszystkim między Polakami a Ukraińcami i Białorusinami, w późniejszym latach wzmogły się także nastroje antysemickie. Przeważająca liczba obywateli mieszkała na wsiach.

Po zapoznaniu się z tematem wykonajcie ćwiczenie 1(link na samej górze), odpowiedzi napiszcie do zeszytu.

# data[].attributes.body
10.06.2020

Temat: Przemiany gospodarcze w Polsce.

Zapiszcie notatkę do zeszytu:

1. II Rzeczpospolita 1918 r. składa się z ziem, które przed ponad sto lat należały do różnych państw i znajdowały się na odmiennych poziomach rozwoju. Proces ich scalenia gospodarczego nie został zakończony przez cały okres międzywojenny.
2. W 1924 r. przeprowadzono reformę walutową, w wyniku której m.in. wprowadzono nową walutę – złoty polski. Na przełomie lat 20. i 30. XX w. do Polski dotarł wielki kryzys i szczególnie dotknął ludność wiejską.

3. W latach 20. XX w. rozpoczęła się budowa portu w Gdyni. Powstała też magistralę kolejowa, łącząca Górny Śląsk z Gdynią.

4. Podstawą gospodarki II Rzeczypospolitej było rolnictwo, ale rozwijano też przemysł. W latach 30. XX w. minister Eugeniusz Kwiatkowski opracował 4 – letni plan gospodarczy, zakładający m. in. budowę Centralnego Okręgu Przemysłowego.

Zapoznajcie się z tematem w oparciu o podręcznik str. 231 – 235, można skorzystać z e – podręcznika (link zamieszczony jest na samej górze).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wprowadzenie

90 lat temu uroczyście otwarto port w Gdyni Agnieszka Kazimierczuk

Za formalny początek Portu Gdynia uznaje się datę 23 września 1922 roku. Tego dnia sejm uchwalił ustawę, w której w art. 1 zapisano: „Upoważnia się Rząd do poczynienia niezbędnych zarządzeń celem wykonania budowy portu morskiego przy Gdyni na Pomorzu, jako portu użyteczności publicznej". Głównym projektantem i budowniczym portu został inżynier Tadeusz Wenda. Na stanowisku tym pozostał do 1932 roku.

29 kwietnia 1923 roku z udziałem prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego i premiera Władysława Sikorskiego odbyło się w Gdyni uroczyste otwarcie „Tymczasowego Portu Wojennego i Schroniska dla Rybaków". W sierpniu tego samego roku do nabrzeża gdyńskiego portu wpłynął pierwszy pełnomorski statek - była to jednostka o nazwie Kentucky, pływająca pod banderą francuską.

Otwarcie portu i jego rozbudowa, której drugi etap rozpoczęto w 1924 roku, spowodowały dynamiczny rozwój Gdyni. 10 lutego 1926 roku Rada Ministrów ogłosiła rozporządzenie, zgodnie z którym gmina wiejska Gdynia otrzymywała z dniem 4 marca 1926 roku status miasta. Gdynia liczyła wówczas 12 tys. mieszkańców, a jej powierzchnia wynosiła 14 km2.

Olbrzymie zasługi dla rozwoju portu w Gdyni wniósł Eugeniusz Kwiatkowski, który jako minister przemysłu i handlu w latach 1926-1930 zdobył na budowę portu olbrzymie fundusze. Dzięki temu Gdynia szybko stała się jednym z największych i najnowocześniejszych portów na Bałtyku. Rozwijała się też jako nowoczesne miasto.

Ważnym wydarzeniem w historii Gdyni było otwarcie w 1931 roku Dworca Morskiego, z którego odpływali między innymi emigranci udający się do Ameryki Południowej. Dwa lata później z Gdyni po raz pierwszy wyeksportowano większą masę towarową niż przez port gdański. W 1938 roku do Gdyni zawinęło prawie 6,5 tys. statków, a przeładunki w porcie wyniosły 9,2 mln ton. W chwili wybuchu II wojny światowej była ona jednym z największych i najnowocześniejszych europejskich portów, wokół którego powstało miasto liczące ponad 120 tys. mieszkańców.
90 lat temu uroczyście otwarto port w Gdyni

Zadanie na rozgrzewkę

Jednym z wielkich problemów gospodarczych, z którym wkrótce po odzyskaniu niepodległości zetknęli się Polacy, była hiperinflacja, czyli gwałtowny spadek wartości pieniędzy. Nie była ona wprawdzie tak wielka, jak w tym samym czasie w Niemczech, gdzie ludzie nie nosili pieniędzy w portfelach, tylko wozili w wózkach - tak dużo ich potrzebowali, aby cokolwiek kupić. Ale również w Polsce dawała się wszystkim we znaki.

Wskaźnik zmian kosztów utrzymania w Warszawie w 1923 r.

Źródło: „Kwartalnik Statystyczny" 1924, nr 1, s. 43, cyt. za: J. Tomaszewski, Stabilizacja waluty w Polsce, Książka i Wiedza, Warszawa 1961, s. 17.

W jakim miesiącu polska waluta czyli marka polska straciła najwięcej?

Ile razy wyższe były koszty utrzymania w Warszawie pod koniec 1923 r. niż te same koszty w styczniu 1923 r.?

W 1923 roku wicepremierem i ministrem finansów został Władysław Grabski, ekonomista, który zdecydował o wprowadzeniu nowej waluty: złotego polskiego. Miał on mieć pokrycie w złocie, czyli w każdej chwili można było wymienić w banku pieniądze na złoto.

Które z tych elementów występują także na współczesnych banknotach? Czym różnią się banknoty współczesne od przedwojennych?

Druga połowa lat dwudziestych przyniosła ożywienie gospodarcze na świecie i w Polsce. Niestety, w październiku 1929 roku nastąpił krach na giełdzie w Nowym Jorku. Akcje przedsiębiorstw gwałtownie spadły, co doprowadziło do bankructwa wielu firm (w tym banków), zwalniania pracowników i ogólnego zubożenia społeczeństwa.

Fotografie przedstawiają dwie kolejki Amerykanów z czasów wielkiego kryzysu. Odpowiedz na pytania:

Problemy gospodarcze trudno było przezwyciężyć, bo kryzys sam się napędzał. Oto jedno z jego błędnych kół. Gdy pojawiły się trudności gospodarcze, banki zaczęły bankrutować, a ludzie zaczęli wypłacać z nich swoje pieniądze. Ponieważ ludzie wyciągali oszczędności, sytuacja banków jeszcze się pogarszała. Kolejne banki bankrutowały, kolejne osoby wyciągały więc swoje oszczędności. I tak dalej, i tak dalej.

Jako pierwsze z kryzysu zaczęły wychodzić Stany Zjednoczone. Amerykańska polityka New Deal (Nowego Ładu) zakładała, że państwo sfinansuje niektóre prace, na przykład przy budowie dróg. Dzięki temu ludzie mogli pracować, zaczynali więc zarabiać, a zatem wydawać i oszczędzać, a to napędzało całą gospodarkę.

W Polsce zastosowano podobny model. Głównym jego twórcą był Eugeniusz Kwiatkowski, a najważniejszą inwestycją - Centralny Okręg Przemysłowy (COP) powstały w latach 1936-1939.

# data[].attributes.attachment_link.title
Budowa Gdyni i inne osiągnięcia gospodarcze II RP

# data[].attributes.attachment_link.description
90 lat temu uroczyście otwarto port w Gdyni Agnieszka Kazimierczuk Za formalny początek Portu Gdynia uznaje się datę 23 września 1922 roku. Tego dnia sejm uchwalił ustawę, w której w art. 1 zapisano: „Upoważnia się Rząd do poczynienia niezbędnych zarządzeń celem wykonania budowy portu morskiego przy Gdyni na Pomorzu, jako portu użyteczności publicznej".

# data[].attributes.body
24.06.2020

Temat: Dorobek kulturalny i naukowy polskiego dwudziestolecia.

Zapoznajecie się z tematem w oparciu o podręcznik  str. 236 - 241, można skorzystać z e – podręcznika(link zamieszczony na samej górze).

Notatka do zeszytu:

1. W okresie międzywojennym rozwinęła się polska nauka. Szczególne osiągnięcia mieli matematycy działający we Lwowie. Z kolei prezydent Ignacy Mościcki miał zasługi w dziedzinie chemii.

2. Bardzo dynamicznie rozwijała się polska literatura. Dotyczyło to zarówno pisarzy, którzy rozpoczęli działalność przed wybuchem wojny, jak i młodszego pokolenia. W 1924 r. Władysławowi Reymontowi przyznano Nagrodę Nobla za powieść ,,Chłopi”.

3. Duża popularność kina nie ominęła II Rzeczypospolitej. Powstało wiele filmów, w tym od lat 30. XX wieku także produkcje dźwiękowe.

4. Wiele sukcesów odnieśli polscy inżynierowie i konstruktorzy. Polska mogła poszczycić się znakomitymi sportowcami, odnoszącymi sukcesy międzynarodowe.

Są to ostatnie zajęcia w tym roku szkolnym – życzę Wam spokojnych, udanych wakacji.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wprowadzenie

Doświadczenia Wielkiej Wojny wywarły ogromny wpływ na przemiany w kulturze i sztuce. Kierunki artystyczne, powstające pod wpływem tragedii konfliktu zbrojnego, przesycone były pesymizmem i oddawały niepokoje społeczeństwa europejskiego. [...] pod wpływem doświadczeń na frontach I wojny światowej w wielu krajach rozwinęła się powieść pacyfistyczna [...]. W muzyce można zauważyć [...] położenie nacisku na walor brzmienia.

[...] do rewolucyjnych zmian doszło także w tańcu. Balet rosyjski Siergieja Diagilewa odrzucił dotychczas obowiązujące, klasyczne reguły [...]. Zupełnie nowy styl pełnego ekspresji tańca wprowadziła także amerykańska tancerka Isadora Duncan.

Od początku XX wieku nastąpił niesłychany rozwój kina.

Konflikty zawsze zmieniają postrzeganie świata i otaczającej rzeczywistości, a należy pamiętać, że I wojna miała charakter szczególny. Pochłonęła znacznie więcej ofiar niż poprzednie konflikty i doprowadziła nie tylko do problemów gospodarczych, ale i kryzysu wartości. Ocieranie się o śmierć, przyzwyczajenie do widoku zmarłych i zabitych w znacznym stopniu stępiły ludzką wrażliwość i humanitaryzm, w pewnym sensie usprawiedliwiały też wyzbycie się ideałów. Z jednej strony panowało przygnębienie spowodowane tragedią wojny (co znalazło odzwierciedlenie w literaturze i sztuce), a z drugiej ludzie czuli się bardziej zmotywowani do życia, większej otwartości na świat i zmiany. Wojna uświadomiła niepewność i kruchość życia, dlatego znaczna część społeczeństwa chciała je wykorzystać jak najlepiej, poszukując przede wszystkim wygód. Postępujący rozwój nauki spowodował, że coraz więcej wynalazków znajdowało zastosowanie w codziennym funkcjonowaniu. Rosło też zainteresowanie edukacją i kulturą.

I wojna światowa przyspieszyła proces emancypacji kobiet. W krajach opuszczonych przez mężczyzn, którzy walczyli na frontach, kobiety przejmowały znaczną część ich obowiązków. Przede wszystkim stały się bardziej aktywne zawodowo. Spoczywało na nich nie tylko organizowanie życia domowego, ale bardzo często też zapewnienie rodzinie środków potrzebnych do życia. W efekcie w wielu krajach, jeszcze w trakcie wojny lub zaraz po jej zakończeniu, przyznano kobietom prawa polityczne. Dodatkowo wojna naruszyła konserwatywny porządek społeczny. W wielu krajach europejskich wpływ na władzę mieli socjaliści, a lewica popierała ruch emancypacji kobiet.

Wprawdzie kobiety miały nadal utrudniony dostęp do szkolnictwa wyższego i polityki, niemniej coraz częściej osiągały sukcesy naukowe czy robiły karierę polityczną.

Zmienił się tradycyjny model rodziny. Wprowadzono rozwody cywilne. Kobiety nie chciały już odgrywać jedynie roli żony i matki. W wielu krajach doszło także do rozdziału Kościoła od państwa, a to Kościół przede wszystkim stanowił podporę monarchii i ideologii konserwatywnej. Tym samym zmniejszył się wpływ Kościoła, religii katolickiej i jej zasad na społeczeństwo. Ponadto sytuacja Kościoła katolickiego (również prawosławnego) w niektórych państwach totalitarnych była bardzo trudna. Władze wprowadzały ateizację społeczeństwa lub - tak jak w nazistowskich Niemczech - popierały dawne pogańskie kulty germańskie.

Dla zainteresowanych
Moda
Pewna liberalizacja obyczajów znalazła odzwierciedlenie w modzie kobiecej. Panie zrzuciły ciężkie, długie suknie i krępujące je gorsety na rzecz znacznie wygodniejszych ubiorów. Pojawiły się krótsze i luźniejsze sukienki, proste, pozbawione ozdób, a przede wszystkim praktyczne, niekrępujące ruchów. Kobiety zaczęły także nosić spodnie. Rewolucję przeszły kobiece nakrycia głowy oraz fryzury. Zamiast wielkich kapeluszy ozdobionych kwiatami i kokardami zaczęto nosić malutkie kapelusiki i inne proste nakrycia głowy, a zamiast wysokich koków - gładkie fryzury lub krótkie lekko wymodelowane włosy. Suknie wieczorowe, podobnie jak codzienne stroje, charakteryzowały się elegancją, ale i prostotą. Szczególną popularnością cieszyły się kreacje z domu mody Coco Chanel. Wiele pism propagowało nowy styl ubierania. Do takich należał magazyn „Vogue", którego amerykańska wersja ukazała się po raz pierwszy w 1892 roku.

Prawdziwą rewolucję przyniosło dwudziestolecie międzywojenne - wraz z prawem wyborczym kobiety uzyskały społeczne przyzwolenie na uprawianie sportu, a co za tym idzie - odsłanianie ciała.

Lata 20. i 30. XX wieku to okres wielkich zmian społecznych i krok milowy w dziejach emancypacji. Wywalczone przez sufrażystki prawa obywatelskie przełożyły się na niezwykle dynamiczne zmiany w postrzeganiu społecznej roli kobiet, które nagle mogły masowo partycypować w wydarzeniach politycznych, pojawiać się w przestrzeni publicznej, uczyć się i pracować na podobnych zasadach co mężczyźni, a także - w większym niż dotychczas stopniu decydować o własnym życiu.

Diametralne zmiany społeczno‑polityczne miały swoje odzwierciedlenie w modzie, która o dziwo, największą rewolucję przeszła w opornej, patriarchalnej Francji - Paul Poiret uwolnił kobiety od gorsetu, Antoni Cierplikowski wylansował fryzurę „na chłopczycę", a Coco zerwała z hegemonią falbanek, różu i niezliczonej ilości dodatków, proponując geometrię, minimalizm i relatywnie tanie materiały. Moda lat 20. w pełni zmodyfikowała kształtowanie całej kobiecej sylwetki. Oprócz pracy zawodowej, często twórczej bądź naukowej, jedną z chętniej podejmowanych przez kobiety aktywności był sport. Ze względów praktycznych zaczęły odkrywać ciało, co przestało budzić zgorszenie wśród konserwatywnego mieszczaństwa, a wakacyjne plażowanie miało zupełnie inny wymiar - stało się doskonałą okazją do wyczynowego. Kostiumy kąpielowe w dwudziestoleciu międzywojennym przyjęły formę krótkiego, obcisłego kombinezonu, obowiązkowo z ciemnego materiału. Popularne były niewielkie wycięcia po bokach pleców, paski akcentujące talię i przylegające do głowy czepki kąpielowe, chroniące włosy przez solą morską i słońcem.

Dużym powodzeniem cieszyły się luźne, batikowe tuniki, peleryny oraz stroje kąpielowe w geometryczne wzory, które podkreślały ich konstrukcję. W latach 30. nastąpił powrót do kobiecości - po dekadzie dominacji androgynicznej sylwetki zaczęto szukać wzorców w zapomnianej belle epoque. Nieśmiało pojawił się wówczas kostium dwuczęściowy - odkrywający brzuch i wcięcie w talii. Stopniowo zyskiwał coraz więcej zwolenniczek - majtki z wysokim stanem i zabudowany stanik zazwyczaj miały asymetryczną formę, często też były wykonywane z różnokolorowych tkanin. Do rewolucji bikini pozostało tylko kilkanaście lat.
Stroje plażowe z dwudziestolecia międzywojennego

Upowszechnił się także konsumpcyjny styl życia, któremu służyło pojawienie się sprzętów pomagających w codziennym funkcjonowaniu, jak pralki, lodówki, odkurzacze. Było to możliwe dzięki elektryfikacji miast i wsi. Wykorzystanie natomiast taśmy produkcyjnej spowodowało, że wszelkie urządzenia były ogólnie dostępne i nie miały wygórowanej ceny. Warto wspomnieć, że konieczność zbytu coraz większej ilości towarów doprowadziła do narodzin reklamy.

W okresie międzywojennym nastąpiły też ogromne zmiany w komunikacji. Oprócz transportu kolejowego upowszechnił się transport samochodowy. Na niebie zaczęły się pojawiać samoloty. W 1919 roku John Alcock i Arthur Whitten, dwaj brytyjscy lotnicy, po raz pierwszy bez międzylądowania pokonali w 16 godzin samolotem Vickers Vimy IV Ocean Atlantycki. Wprawdzie przelecieli „tylko" z Nowej Funlandii do Irlandii, ale i tak był to pierwszy lot międzykontynentalny. Natomiast w 1927 roku Charles Lindbergh pokonał samotnie trasę z lotniska w stanie Nowy Jork na lotnisko w Paryżu (20-21 maja), co zajęło mu 33,5 godziny. Dokonał tego samolotem The Spirit of St. Louis, który osiągał prędkość ok. 200 km/godz. Pierwszą kobietą, która dokonała takiego wyczynu, była Amerykanka Amelia Earhart. W 1932 roku samotnie przeleciała nad Atlantykiem. Warto też zauważyć, że w 1929 roku sterowiec niemiecki Graf Zeppelin okrążył Ziemię w czasie 21 dni, 7 godzin, 34 minut.

Początkowo przeloty pasażerskie były mało opłacalne, a samoloty wykorzystywano przede wszystkim w transporcie pocztowym, niemniej kolejne lata przyniosły wiele zmian. Na początku dwudziestolecia międzywojennego w transporcie pasażerskim i towarowym dominowała jeszcze kolej, ale powoli przegrywała rywalizację z samochodem. Transport samochodowy rozwijał się wyjątkowo dynamicznie. W dużej mierze powodem upowszechnienia aut było wprowadzenie produkcji taśmowej w zakładach motoryzacyjnych. Samochody stały się bardziej przystępne cenowo i tym samym powszechniej dostępne. Produkcję taśmową jako pierwsza zastosowała firma Ford Motor Company.

Nauka i technika

Ani usprawnienia w życiu codziennym, ani ułatwienia komunikacyjne nie byłyby możliwe, gdyby nie odkrycia naukowe. Nastąpił ogromny rozwój m.in. fizyki. Największymi dokonaniami mógł się poszczycić Albert Einstein - znany przede wszystkim jako twórca teorii względności, uhonorowany w 1921 roku Nagrodą Nobla za wyjaśnienie efektu fotoelektrycznego.

W dwudziestoleciu międzywojennym nadal rozwijano badania nad promieniowaniem i strukturą atomu. Ich efektem będzie m.in. rozbicie jądra atomu - w 1938 roku fizycy niemieccy Otto Hahn i Fritz Strassmann dokonali rozszczepienia jądra atomu, bombardując uran neutronami.

W dziedzinie zdrowia niebagatelne było odkrycie przez bakteriologa Aleksandra Fleminga gatunku pleśni zwalczającego bakterie, który nazwano penicyliną.

W okresie międzywojennym upowszechnił się dostęp do kultury. Miało to związek z rozwojem środków masowego przekazu, ale też ze wzrostem poziomu wykształcenia społeczeństwa, co z kolei wynikało z wprowadzenia powszechnego obowiązku szkolnego. Wprawdzie w niektórych krajach istniał już od końca XIX wieku, niemniej większość państw obowiązek szkolny dla dzieci w wieku 7-14 lat wprowadziła dopiero po zakończeniu I wojny światowej. Dwudziestolecie to również rozkwit kultury masowej przeznaczonej dla szerokiego kręgu odbiorców, także tych, którzy nie mieli konkretnych zainteresowań czy wyrobionego gustu artystycznego. Kultura nie miała już charakteru elitarnego. Była zrozumiała dla ogółu, powszechnie dostępna i szybko się rozprzestrzeniała.

Nastąpiło upowszechnienie prasy. Niektóre gazety ukazywały się nawet dwa razy dziennie. Istniała nie tylko prasa ogólnokrajowa. Małe miejscowości posiadały swoje lokalne gazety, które informowały o najważniejszych wydarzeniach krajowych, światowych, ale również tych z lokalnego życia towarzyskiego. Ogromne znaczenie informacyjne, ale także rozrywkowe, zaczęło mieć radio. Pierwsze audycje radiowe sięgają początków XX wieku, ale upowszechnienie tego medium, a przede wszystkim wprowadzenie audycji z różnych obszarów (informacje, muzyka, sport) przypada na okres dwudziestolecia międzywojennego. O sugestywności radia może świadczyć zdarzenie związane ze słuchowiskiem Wojna światów przygotowanym przez Orsona Wellesa na podstawie publikacji Herberta George'a Wellsa. Sposób prezentacji inwazji kosmitów na Ziemię, dokonany przez amerykańskiego aktora i reżysera, przekonał wielu Amerykanów, że mają do czynienia z relacją na żywo.

Kino

Jednakże to nie radio, ale kino stało się najważniejszym źródłem rozrywki społeczeństwa okresu międzywojennego. Filmy fabularne w wersji niemej i czarno‑białej zaczęły powstawać na początku XX wieku. Pierwszym filmem tego rodzaju była Podróż na Księżyc nakręcona w 1902 roku przez Georges'a Mélièsa. Natomiast pierwszy film dźwiękowy wyprodukowano w Niemczech w 1922 roku. Niemiecka kinematografia była jedną z najbardziej liczących się w świecie. Nie sposób nie wspomnieć, że film był podporą (pozostałe media również) machiny propagandy w okresie III Rzeszy, a Triumf woli czy Olimpiada Leni Riefenstahl uchodzą za dzieła wybitne w tej dziedzinie.

Gwiazdami filmu niemego byli: Rudolf Valentino, Greta Garbo, Pola Negri czy niezwykle zabawni Flip i Flap (Stan Laurel i Oliver Hardy). Sympatię publiczności zdobył oczywiście grający często włóczęgę Charlie Chaplin. Gwiazdą kina niemieckiego była Marlena Dietrich ( Błękitny Anioł).

Centrum filmowego świata stało się Hollywood, dzielnica Los Angeles w Kalifornii. Amerykanie kręcili tu pierwsze filmy już przed I wojną światową, ale dopiero po niej miejsce to zyskało miano stolicy światowego filmu. Powstały wówczas wytwórnie takie jak 20th Century Fox czy Warner Bros.

W filmach starano się wykorzystywać efekty specjalne. Aby zafascynować widza, tworzono drogie i efektowne scenografie. Przykładem filmu „z efektami" był King Kong - przebój kina przygodowego opowiadający historię ogromnego goryla. Oprócz filmów przygodowych dużą popularnością cieszyły się melodramaty i romanse. Jednym z najbardziej znanych filmów tej kategorii była ekranizacja powieści Margaret Mitchell pt. Przeminęło z wiatrem z niezapomnianymi kreacjami Vivien Leigh i Clarka Gable'a. Adaptowanie powieści w dwudziestoleciu międzywojennym stało się niezwykle popularne. Przekształcanie ich fabuły w scenariusze filmowe lub teatralne było sposobem na łatwy zysk. Finansujący ekranowe przedsięwzięcia szybko odkryli, że powodzenie filmu (a tym samym wpływy z niego) tylko częściowo zależy od jego walorów artystycznych. Istotna jest również dobra fabuła i dodatkowe efekty. Duży wpływ na oglądalność ma też obsada.

Lata dwudzieste to także rozwój filmów animowanych. Pierwszy animowany film dźwiękowy powstał w 1928 roku. Nosił tytuł Parowiec Willy, a jego twórcą był oczywiście Walt Disney.

W dwudziestoleciu międzywojennym seanse kinowe przyciągały tłumy, ale trzeba też pamiętać, że pod koniec lat dwudziestych na rynku pojawiły się odbiorniki telewizyjne - dzieło Brytyjczyków.

Oprócz kina kolejną rozrywką dla mas stała się muzyka. Triumfy święcił powstały na południu Stanów Zjednoczonych jazz. Inspiracją dla jego twórców była tradycyjna muzyka murzyńska. W jazzie wykorzystywano przede wszystkim trąbkę, saksofon i puzon. Najbardziej znanym jazzmanem stał się Louis Armstrong. Ten rodzaj muzyki, mimo że narodził się w USA, bardzo szybko stał się popularny w całej Europie. Powstawały zespoły grające jazz, tzw. big‑bandy.

Muzyki słuchano w klubach, kawiarniach, ale też w zaciszu domowym z radia i płyt gramofonowych. Dzięki płytom winylowym (nazwa pochodzi od materiału, z którego były produkowane - polichlorku winylu) jazz stał się powszechnie znaną muzyką. Okres międzywojenny to także czas pojawienia się nowych tańców: charlestona i fokstrota.

Zmiany, które nastąpiły w architekturze i budownictwie, jednoznacznie wskazywały, że powstające budynki mają służyć człowiekowi. W celu utylitarnym budowano także autostrady, nowe osiedla i miasta, tunele, mosty. Używano do tego asfaltu, cementu, szkła i stali, tworzono obiekty odporne na wstrząsy sejsmiczne. W architekturze dominował modernizm, a jego odmianę stanowił funkcjonalizm. Budowle miały być proste, bryłowe, bez zbędnych dekoracji i przede wszystkim funkcjonalne. Podobnie jak mieszkania - można to potraktować jako hołdowanie zasadzie egalitaryzmu. W wyposażeniu wnętrz każda rzecz miała mieć przede wszystkim charakter użytkowy. Było to całkowite odejście od wcześniejszej secesji. Do najbardziej znanych architektonicznych szkół modernistycznych należała niemiecka Bauhaus, założona w Weimarze przez Waltera Gropiusa. Jednym z elementów modernizmu było planowanie przestrzenne - każde osiedle miało swoje przeznaczenie. Przykładem prac szkoły Bauhausu jest budynek w Dessau. W USA przedstawicielem modernizmu był Frank Lloyd Wright.

W państwach totalitarnych powstawały budowle nawiązujące bardziej do klasycyzmu (monumentalnego) niż modernizmu. Architektura, podobnie jak inne dziedziny życia, miała bowiem pokazywać wielkość państwa. Jedynie we Włoszech można odnaleźć zainteresowanie tym stylem (np. Pałac Cywilizacji Włoskiej). Należy także pamiętać, że w USA powstawały budowle w stylu art déco, który z jednej strony kierował się funkcjonalizmem i użytecznością, nawiązując do dawnych stylów, a z drugiej charakteryzował się nowoczesnością i perfekcjonizmem wykonania. Przykładem może być Chrysler Building w Nowym Jorku - oryginalny 310‑metrowy (z iglicą ponad 400 m) drapacz chmur. Przez rok dzierżył miano najwyższego budynku na świecie. Wznoszenie wysokich obiektów było możliwe dzięki wykorzystaniu stali do konstrukcji szkieletów budowli. W 1931 roku ukończono budowę Empire State Building (381 m).

Literatura, sztuka, malarstwo, prądy filozoficzne najbardziej oddawały powojenne emocje, dlatego w wielu pracach widoczny był katastrofizm i kryzys wartości. Powstawały również dzieła pacyfistyczne czy rozrachunkowe. Do najwybitniejszych należały powieści Na zachodzie bez zmian Ericha Marii Remarque'a i Pożegnanie z bronią Ernesta Hemingwaya. Utworem, który parodiował poniekąd armię Austro‑Węgier i podejmował próbę nie tylko spojrzenia na wojnę z perspektywy humoru, ale też trywializacji problemu, były Przygody dobrego wojaka Szwejka podczas wojny światowej autorstwa Jaroslava Haška.

Krytykę intelektu głosił Henri Bergson. Postulował opieranie się na intuicji, ponieważ - jak pokazała wojna - rozum nie zawsze był wykorzystywany do realizacji słusznego celu. Popularnością cieszyła się także teoria psychoanalizy wiedeńczyka Zygmunta Freuda, według którego człowiek nie panuje nad sobą, a jego psychika i zachowania zdeterminowane są w dużej mierze przez czynniki podświadome (doznania, popędy).

Głosicielem katastrofizmu był Oswald Spengler, który w książce Zmierzch Zachodu przewidywał kolejny kryzys, a w konsekwencji zagładę kultury europejskiej. W dwudziestoleciu międzywojennym pojawiły się także silne wpływy egzystencjalizmu. Jego zwolennicy uważali, że życie ludzkie upływa w świecie pozbawionym jakiegokolwiek sensu. Każdy sam musi podejmować decyzje i ponosić ich konsekwencje. Niektórzy autorzy pisali o wnętrzu człowieka, jego często mrocznej naturze (m.in. Marcel Proust, Franz Kafka, Wirginia Woolf).

W okresie międzywojennym popularne stało się czytelnictwo. Powstawały liczne powieści służące oderwaniu człowieka od życia codziennego. Nastał „złoty wiek" kryminałów. Do historii, jako klasyk dzieł tego gatunku, przeszła Agatha Christie, która debiutowała w 1920 roku. Na kanwie jej dzieł powstały przedstawienia teatralne, a w kolejnych dekadach filmy. Znane były też powieści kryminalne Arthura Conan Doyle'a, których bohaterem był detektyw Sherlock Holmes.

W malarstwie rozwijał się znany już przed wojną ekspresjonizm, abstrakcjonizm i kubizm (uznaje się, że jego najważniejszy przedstawiciel to Pablo Picasso), ale też pojawił się dadaizm, surrealizm, futuryzm. W dziełach artystów widać poszukiwanie czegoś nowego, zakwestionowanie istniejących norm i tradycji. Kubiści tworzyli portrety, na które składały się geometryczne figury. Futuryści odrzucali tradycję i patrzyli w przyszłość. Fascynowała ich nowoczesność, rozwój techniki. Surrealiści byli natomiast burzycielami logicznego porządku. Ich dzieła przedstawiały rzeczywistość w dziwnych, nietypowych konfiguracjach. Jednym z najbardziej znanych reprezentantów surrealizmu był Salvador Dali, autor dzieła Płonąca żyrafa. Dadaiści odrzucali kanony, kierowali się indywidualizmem, abstrakcją, nierzadko też absurdem.

Podobnie jak inne dziedziny także sztuka (rzeźba, malarstwo) była wprzęgnięta w machinę totalitarnego państwa. W ZSRR powstał socrealizm, odnoszący największe sukcesy już po II wojnie światowej w krajach demokracji ludowej.

Dla chwili obecnej charakterystyczne jest to, że umysły przeciętne i banalne, wiedząc o swojej przeciętności i banalności, mają czelność domagać się prawa do bycia przeciętnym i banalnym i do narzucania tych cech wszystkim innym. W Ameryce Północnej powiada się: być innym to być nieprzyzwoitym. Masa miażdży na swej drodze wszystko, co jest inne, indywidualne, szczególne i wybrane. Kto nie jest taki sam jak wszyscy, kto nie myśli tak samo jak wszyscy, naraża się na ryzyko eliminacji. Oczywiście „wszyscy" to wcale nie wszyscy. Normalnie rzecz biorąc, wszyscy" to całość, na którą składają masy i wyróżniające się ogólnymi cechami mniejszości. Człowiek jest intelektualnie masowy, gdy postawiony wobec jakiegoś problemu, zadowala się tymi myślami, które na ten temat przyjdą mu akurat do głowy. Człowiekiem wybitnym jest natomiast ten, co nie zadowala się tym, co mu od razu, bez uprzedniego wysiłku, przyjdzie go głowy, lecz za godne siebie uznaje jedynie to, co go jeszcze przewyższa, a czego poznanie i zrozumienie wymaga zdwojonego wysiłku.

# data[].attributes.attachment_link.title
Osiągnięcia kulturalne i naukowe w dwudziestoleciu międzywojennym

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Wprowadzenie", "Zmiany obyczajowe", "Komunikacja", "Kultura masowa i społeczeństwo masowe", "Muzyka", "Architektura i sztuka", "Literatura, filozofia, malarstwo", "Zamiast podsumowania". Wprowadzenie: Jakub Tyszkiewicz Edward Czapiewski Historia XX wieku. Materiał zawiera 8 ilustracji: Fotografię Alberta Einsteina; defiladę w Norymberdze z filmu Leni Riefenstahl; zdjęcie gwiazdy Poli Negri; zdjęcie Grety Garbo jako Anny Kareniny; Louisa Armstronga (1901 - 1971); modernistyczny budynek w Dessau, portret Pabla Picassa.