# data[].attributes.attachment_link.readable_text
3 4
Modernizm - fr. 'nowoczesność'; nowe koncepcje sztuki i poglądy filozoficzne; odcięcie się od tradycji, a zwłaszcza od pozytywizmu; poszukiwanie nowatorskich, oryginalnych środków wyrazu w literaturze i sztuce.

Fin de siècle - określenie poczucia schyłku cywilizacji, fr. 'koniec wieku'.

Neoromantyzm - nawiązanie do romantyzmu: prymat uczuć, idealizm, zainteresowanie metafizyką, indywidualizm, subiektywizm, buntowniczość, odwoływanie się do przeszłości i nieoficjalnych źródeł kultury.

W końcu XIX w. ton kulturze europejskiej zaczęło nadawać pokolenie twórców, którzy odrzucili hasła filozofii pozytywnej głoszące, że świat jest uporządkowany i możliwy do poznania, a społeczeństwa będą wkraczały na coraz wyższe etapy rozwoju. Twierdzili oni, wbrew pozytywistom, że prawda o rzeczywistości nie jest obiektywna i każdy człowiek, będący niepowtarzalną, oryginalną jednostką, postrzega świat w odmienny sposób. W konsekwencji całkowicie zanegowali realizm jako sposób prezentacji w sztuce. Twórczość artystyczna miała ukazywać ten subiektywny punkt widzenia i uwolnić się od powinności wobec społeczeństwa i norm przez nie narzucanych. Nowe pokolenie chciało przede wszystkim wyrażać siebie, swoje rozterki i mroczne nierzadko instynkty. Skłonność do eksperymentowania spowodowała, że pojawiło się wówczas mnóstwo nowych kierunków artystycznych i prądów intelektualnych.

Całkowite zerwanie z tradycją i poszukiwanie oryginalnych środków wyrazu spowodowało, że nową epokę kulturalną nazwano modernizmem (od fr. modernisme 'nowoczesność'). Na Zachodzie funkcjonuje również szersze rozumienie tego terminu jako całości nowatorskich prądów w kulturze od końca XIX aż do lat 60. XX w. Innym określeniem jest fin de siècle [fę de sjekl, fr. 'koniec wieku'], które oddaje panujące wówczas poczucie schyłku. W Polsce upowszechniła się nazwa Młoda Polska, spopularyzowana przez Artura Górskiego w cyklu artykułów programowych opublikowanych pod tym tytułem w 1898 r. w krakowskim „Życiu". Zamiennie używa się też nazwy neoromantyzm - ze względu na pewne podobieństwa epoki do romantyzmu (np. indywidualizm i zainteresowanie metafizyką). W historii sztuki zaś terminu secesja.
Umownie za początek epoki przyjmuje się lata 90. XIX w., a za koniec rok 1918, w którym zakończyła się I wojna światowa.
Pisarze modernistyczni negowali nie tylko wszelkie tradycyjne i konwencjonalne ograniczenia, lecz także misyjność literatury, postulując jej wyzwolenie od zaangażowania ideowego. Fascynowały ich takie tematy, jak relacja między artystą a społeczeństwem, metafizyka płci i tajemnice erotyzmu, „choroba wieku" i pesymistyczna wizja historii. Ich artystycznej działalności przyświecało hasło „sztuka dla sztuki". Efektem poszukiwań odpowiednich środków wyrazu artystycznego było wykorzystanie w dziełach innowacyjnych technik literackich, takich jak rozbudowany monolog wewnętrzny, występujący np. w Ulissesie Jamesa Joyce'a [dżejmsa dżojsa]. W epoce tej rozwinęły się różne kierunki artystyczne, takie jak impresjonizm, ekspresjonizm, symbolizm oraz naturalizm. Jednak żaden z tych stylów literackich nie funkcjonował samodzielnie, lecz wchodził w związki z innymi prądami.

Za prekursora symbolizmu w literaturze uznaje się przede wszystkim Charlesa Baudelaire'a [szarla bodlera], do wybitnych przedstawicieli tego kierunku należą Arthur Rimbaud [artur rębo] i Paul Verlaine. Korzenie symbolizmu tkwią w idealizmie, według którego istnieją dwa światy: poznawalny zmysłowo świat materialny i nadprzyrodzony świat idei, którego elementami są wieczność, duchowość i jedność. Symboliści uważali, że człowiek nie jest w stanie opisać świata idei językiem pojęć, ale może to zrobić za pomocą literatury, ponieważ tylko ona pozwala wyrazić to, co ze swojej natury jest niewyrażalne. Posługując się symbolem, można sugerować ukryte treści. Charakterystycznymi cechami języka symbolistów są aluzyjność, wieloznaczność, muzyczne kształtowanie wypowiedzi poprzez podkreślanie jej walorów brzmieniowych.

Impresjonizm jest szczególnie widoczny w liryce. Poezja impresjonistyczna wyróżnia się nastrojowością, występuje w niej dużo opisów, które dotyczą podmiotu lirycznego obserwującego rzeczywistość. Twórcy, np. Paul Verlaine, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, dążyli do wywoływania doznań zmysłowo-uczuciowych u odbiorcy przez wykorzystywanie synestezji, czyli swobodnego kojarzenia różnego typu wrażeń (np. dotyczących barw, dźwięków). Bardzo wysoko cenili muzyczność utworu i za pośrednictwem melodii wiersza próbowali oddać nastrój podmiotu lirycznego. W prozie elementy impresjonistyczne przeniknęły przede wszystkim do opisów, które przynosiły subiektywną wizję świata oglądanego oczyma bohatera. Przedstawiciele tego kierunku eksponowali elementy liryczno-nastrojowe, rozluźniali kompozycję, prezentowali treści fragmentarycznie, wszystko po to, by oddać ulotne wrażenia.

Nieco mniejszą rolę w literaturze modernizmu odegrał EKSPRESJONIZM. W przeciwieństwie do symbolizmu i impresjonizmu prąd ten rozwijał się głównie w Niemczech. Jego zasady w znacznym stopniu określił Stanisław Przybyszewski, tworzący początkowo w języku niemieckim. Według ekspresjonistycznej koncepcji dzieło powinno wyrażać wewnętrzny świat człowieka, jego emocje, namiętności i przeżycia. Ekspresja literacka nie musi podlegać żadnym konwencjom i może mieć różne ujęcia artystyczne. Przedstawiciele tego kierunku proponowali sztukę otwartą na metafizykę, czyli sięgającą absolutu. Bohaterem utworów miał być uniwersalny człowiek. Aby sugestywnie wyrazić emocje, ekspresjoniści chętnie stosowali mocne, wyraziste środki wyrazu, m.in. przerysowanie, groteskę, a także łączyli sprzeczności, np. patos i ekstazę z wulgarnością.

NATURALIZM, będący rozwinięciem realizmu, największy wpływ wywarł na epikę. Jego zwolennicy dążyli do osiągnięcia możliwie jak największego obiektywizmu w przedstawianiu fabuły. Według naturalistów pisarz nie miał prawa moralizować i komentować opisywanych wydarzeń czy postępowania postaci, powinien natomiast ograniczyć fikcję na rzecz wiarygodnego przekazu np. problematyki społecznej. Twórca i teoretyk tego kierunku - Emil Zola - postulował, by literatura ukazywała autentyczny obraz rzeczywistości. Na koncepcje naturalistów duży wpływ wywarła teoria walki o byt sformułowana przez Karola Darwina. W powieściach przedstawicieli tego prądu życiem bohatera rządzą prawa natury i środowiska, jego wybory i działania są podporządkowane potrzebom biologicznym (biologizm), a fikcja literacka jest rezultatem szczegółowej obserwacji faktów. Twórczość naturalistów charakteryzują brutalność obrazowania (drastycyzm) i autentyzm językowy. W ich dziełach często pojawiają się żargon i dosadne słownictwo.

W pismach Schopenhauera [szopenhałera], pochodzących z początku XIX w., moderniści odnaleźli uzasadnienie związanego z dekadentyzmem egzystencjalnego niepokoju. Pesymistyczna wizja świata niemieckiego filozofa pasowała do wieszczonego przez modernistów kryzysu cywilizacji. Według tego myśliciela główną zasadą kształtującą rzeczywistość i podtrzymującą trwanie świata jest wola, definiowana jako bezrozumne, ślepe dążenie, bez celu i bez końca. Zaspokojenie woli, utożsamiane ze szczęściem, jest jednak przez człowieka nieosiągalne. Skazany jest on zatem na wieczne cierpienie. Dodatkowe źródło udręki stanowi permanentna świadomość śmierci. Próby złagodzenia i oswojenia lęku przed nią za pomocą argumentów filozoficznych lub religijnych nie przynoszą skutku. Świat jest zły i nigdy nie będzie lepszy, ponieważ siła kierująca wszystkimi stworzeniami pozostaje niezmienna. Mimo tak pesymistycznej wizji Schopenhauer wskazuje drogę prowadzącą do wyjścia z kręgu cierpienia i uśmierzenia doznawanego przez jednostkę bólu egzystencji. Proponuje trzy metody osiągnięcia tego celu. Pierwszy sposób polega na ograniczeniu potrzeb i wyzbyciu się pożądań, którymi żywi się dręcząca ludzi wola. Drugi - pozwala zapomnieć o własnym nieszczęściu dzięki odnalezieniu w sobie litości i współczucia dla innych cierpiących ludzi. Ulgę przynieść może również kontemplacja, czyli bezinteresowne obcowanie z pięknem sztuki, ponieważ tworzący artysta i podziwiający jego dzieło odbiorca wyzwalają się spod władzy rządzącej życiem woli. W teorii Schopenhauera można odnaleźć elementy wspólne z filozofią hinduską, a zwłaszcza z buddyzmem, który zakłada, że człowiek jest w stanie uniknąć cierpienia jedynie przez o siągnięcie nirwany.

Nietzsche [nicze] twierdził, że najwyższą wartością jest życie - niebezpieczne, okrutne i tragiczne, ale właśnie dzięki temu tak cenne i piękne. Uważał, że tradycyjna moralność nie ma w życiu zastosowań, gdyż toczy się ono poza dobrem i złem. Właściwe jest wyłącznie to, co sprzyja życiu. Na takim założeniu powinna opierać się nowa etyka, którą filozof nazwał moralnością panów - indywidualistów, ludzi silnych, czerpiących energię z mocy ożywiającej naturę, którzy nie chcą poświęcać się dla społeczeństwa. Na przeciwległym biegunie znajduje się moralność niewolników, propagowana przez tych, którzy chcieliby być panami, ale nie mogą nimi zostać z powodu swojej słabości. Pragną oni narzucić wszystkim takie wartości, jak miłosierdzie, pokora i litość, bo sprzyjają one słabym i zapewniają im władzę nad silnymi. Taka moralność stanowi istotę chrześcijaństwa, które Nietzsche ostro krytykował, uznając je za największą przeszkodę dla postępu ludzkiego ducha. Jego słynna konstatacja: „Bóg umarł" oznaczała, że tylko odrzuciwszy ideę Boga i wszystko, co się z nią wiąże, a więc chrześcijańską etykę i nadzieję na pośmiertną egzystencję, ludzkość osiągnie wyższy stopień rozwoju. Jego ostatecznym celem miał być nadczłowiek - istota odznaczająca się silnym charakterem, dumą i niezależnością, mądrością, wysoką kulturą i zdolnością do afirmacji życia. Na trwającą do dziś popularność teorii Nietzschego duży wpływ miała forma jego rozpraw, bliższa językowi literackiemu niż stylowi logicznego wywodu. Nie sprzyjało to jednak jednoznacznej interpretacji dzieł myśliciela. Niektóre wątki jego rozważań zostały wykorzystane przez ideologów hitleryzmu, co negatywnie wpłynęło na recepcję dorobku niemieckiego filozofa.

Francuski filozof Henri Bergson [ęri] uznał intuicję za narzędzie poznania znacznie ważniejsze od intelektu. Intelekt, będący podstawą poznania naukowego, nie jest w stanie opisać tak skomplikowanej i zmiennej rzeczywistości, jaką jest otaczający nas świat. Umysł tworzy pojęcia i kategorie, które umożliwiają dokonanie pewnych naukowych uogólnień, ale jednocześnie upraszczają, sprowadzając wszystko do wzorów i schematów. Rzeczywistość wymyka się temu opisowi.

Bergson głosił też, że główną rolę w procesie życiowym odgrywa nie rozum, ale pęd życiowy (fr. elan vital [elą wital]), będący kosmiczną siłą, przenikającą całą żywą i przekształcającą się naturę. Siła ta jest przyczyną wszelkiej aktywności organizmów żywych.

Intuicjonizm stanowił ważną inspirację twórczości Bolesława Leśmiana i Marcela Prousta.

Jedną z charakterystycznych cech postawy modernistów był DEKADENTYZM. Nazwa ta pochodzi od francuskiego słowa décadence [dekadąs], oznaczającego 'schyłek', 'upadek'. Została spopularyzowana przez poetę Paula Verlaine'a [pola werlena], który użył jej w słynnym wierszu z 1884 r. Niemoc, zaczynającym się od słów: „Jam Cesarstwo u schyłku wielkiego konania". Dekadentyzm wyrażał powszechne wówczas poczucie kryzysu cywilizacji i kultury. Przejawiał się w skrajnym pesymizmie, apatii i bierności. Objawem tej „choroby końca wieku" w przypadku wielu modernistów były również ucieczki w „sztuczne raje", czyli uśmierzanie bólu istnienia przez środki odurzające, alkohol i perwersyjną erotykę. Dekadentów pociągało wszystko to, co było przerafinowane, świadczyło o przesycie i znużeniu. Odrazą napawała ich mieszczańska egzystencja, lecz własne życie też uważali za jałowe i bezcelowe.

# data[].attributes.attachment_link.description
3 4 Modernizm - fr. 'nowoczesność'; nowe koncepcje sztuki i poglądy filozoficzne; odcięcie się od tradycji, a zwłaszcza od pozytywizmu; poszukiwanie nowatorskich, oryginalnych środków wyrazu w literaturze i sztuce. Fin de siècle - określenie poczucia schyłku cywilizacji, fr. 'koniec wieku'.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pisarz znajdował się wówczas u kresu życia i przyjął wiadomość o wyróżnieniu z goryczą. Schorowany, nie był w stanie samodzielnie odebrać nagrody na ceremonii w Sztokholmie.

W jego imieniu dostał ją polski przedstawiciel dyplomatyczny w Szwecji.

Władysław Stanisław
W 1967 roku Elżbieta Elbanowska z Polskiego Radia odwiedziła wieś Lipce i porozmawiała z mieszkańcami, którzy jeszcze pamiętali noblistę. - Moja mama była rok młodsza od Reymonta. Mówiła, że on wszędzie bywał, na weselu, chrzcinach. Opowiadała, że był bardzo wścibski i trochę zamknięty w sobie. Mało mówił z chłopami. Ale jeśli chciał napisać taką piękną książkę o Lipcach to musiał tylko słuchać i myśleć - powiedziała jedna z mieszkanek wsi. czas akcji
Fabularny nie jest określony, ale przesłanki pozwalają stwierdzić, że akcja rogrywa się po roku , a przed

...i kiej wszystkie szły... wzieni i mnie... Bez cały rok byłem... a co kazali, robiłem... juści niejednego burka zakatrupiłem... nie dwóch... a młodszy dziedzic dostał we flaki... wątpia mu wypłynęły... Pan mój przecie... dobry człowiek... na bary wziąłem i wyniesłem... a potem do ciepłych krajów pojechał, i mnie kazał starszemu panu listy nieść... poszedłem... juści, że sterany byłem kiej ten pies... kulas mi przestrzelili, zagoić się nie chciał, że to cięgiem ino na dworze, pod gołym niebem... a śniegi były po pas i mrozy siarczyste... baczę... juści... przywlekłem się nocą... szukam... Jezus, Marjo! Jakby mnie kto kłonicą przez ciemię zdzielił! Dworu nie ma, gumien nie ma... płotów nawet nie ostało... do cna wszystko spalone... a stary pan i pani starsza i matuala moja... i ta Józefka co za pokojówkę była... pobite leżą na śmierć w ogrodzie

- A o mnie się nie trwóżcie - głosi Rocho - kruszynam tylko, jedno źdźbło z bujnego pola, wezmą mnie i zagubią, to i cóż, kiedy takich zostanie wiela i kaźden tak samo gotów - dać żywot dla sprawy... A przyjdzie pora, że jawi się ich tysiące, przyjdą z miast, przyjdą z chałup, przyjdą ze dworów i tym ciągiem nieprzerwanym położą głowy swoje, dadzą krew swoją i padną jeden za drugim (...)

I opowiadał szeroko, jak to ni jedna kropla krwi ani łza jedna, ni żaden wysiłek nie przepada na darmo, jak to cięgiem, kieby to zboża na ziemi nawożonej, rodzą się nowe brańce, nowe siły, nowe ochfiary, aż nadejdzie ów dzień święty, dzień zmartwychwstania, dzień prawdy i sprawiedliwości la całego narodu

Cykliczny wyznaczają powtarzalne pory roku i związane z nimi prace polowe i święta.

Życie człowieka podporządkowane jest przyrodzie.
Hanka Jagna Paczesiówna Maciej Antek
utrwalone w tradycji, często określone przepisami, czynności i praktyki o znaczeniu symbolicznym, towarzyszące jakiejś uroczystości

powszechnie przyjęty, tradycyjny sposób postępowania w pewnych okolicznościach

podręcznik, s. 256-258
przebieg wesela I patrzy ino, kogo by puścić pod pierzynę, któren aby mocny!
Dreszcz nią wstrząsnął gwałtowny i coś jak płomień wichrem przeleciał przez serce i głowę (...) tchu złapać nie mogła ni przyciszyć serca namiętnie bijącego (...), a przed oczami cięgiem widziała jego twarz i oczy roziskrzone, pożądliwe... palące...
Wszedł Mateusz... Jagna aż krzyknęła ze zdziwienia, bo ten ci to był, o którego najwięcej pomawiano ją, że z nim w sadzie nocami się schodzi (...). Ścisnął ją za rękę i tak gorąco patrzył w oczy, aż się dziewczyna zarumieniła.
Jakie prawa obowiązujące lipieckich chłopów łamała Jagna?

Jakie są konsekwencje zachowania Jagny?

Jakie emocje wywołuje zachowanie
Jagny u innych kobiet?
I patrzy ino, kogo by puścić pod pierzynę, któren aby mocny!
Dominikowa

normy zachowań, system zasad

Co jest przedmiotem konfliktu?

Czy to konflikt pokoleń czy raczej spór między mężczyznami walczącymi o kobietę?

Czy jest się o co kłócić?

Boryna zamierza zapisać Jagnie 6 mórg ziemi.

a) ile to metrów kwadratowych, zakładając że morga to 0,56 ha,

b) ile warta jest ta ziemia dzisiaj, zakładając że w Lipcach Reymontowskich za metr kwadratowy musimy zapłacić średnio 10 zł.

Czy jest się o co kłócić?

Boryna posiada 32 morgi ziemi. Ile przypadnie w spadku każdemu z dzieci, jeśli:

a) Maciej ożeni się z Jagną,

b) Maciej nie ożeni się z Jagną.

# data[].attributes.attachment_link.description
Pisarz znajdował się wówczas u kresu życia i przyjął wiadomość o wyróżnieniu z goryczą. Schorowany, nie był w stanie samodzielnie odebrać nagrody na ceremonii w Sztokholmie. W jego imieniu dostał ją polski przedstawiciel dyplomatyczny w Szwecji. Władysław Stanisław W 1967 roku Elżbieta Elbanowska z Polskiego Radia odwiedziła wieś Lipce i porozmawiała z mieszkańcami, którzy jeszcze pamiętali noblistę.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
LIRYKA TATRZAŃSKA

W okresie modernizmu Zakopane stało się

w pewnym sensie stolicą kultury - powstała tu atmosfera korzystna dla artystycznej wymiany myśli.

Urodzony na Podhalu, Kazimierz Przerwa - Tetmajer także fascynował się Tatrami, dlatego opis górskich pejzaży jest częstym elementem jeko utworów.

Melodia mgieł nocnych

(Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym)

MGŁA to zjawisko meteorologiczne.

Tworzy się, gdy powietrze jest nasycone parą wodną (np. gdy przemieszcza się nad powierzchnią wody lub gdy zalega nad gruntem nasyconym wodą).

Wnikliwa praca z tekstem polega na wyciąganiu wniosków z jego krótkich fragmentów - stawiamy pytanie i odpowiadamy na nie, czyli...MYŚLIMY

Lekko z wiatrem pląsajmy po przestworów głębinie...
Czemu służy powtórzenie? Kim jest podmiot liryczny?
Jaki to środek stylistyczny?

Okręcajmy się wstęgą naokoło księżyca,

Co nam ciała przezrocze tęczą blasków nasyca,
Jaki wpływ ma światło księżyca na krajobraz?
I wchłaniajmy potoków szmer, co toną w jeziorze,

I limb szumy powiewne i w smrekowym szept borze,

Pijmy kwiatów woń rzeźwą, co na zboczach gór kwitną,

Dźwięczne, barwne i wonne, w głąb wzlatujmy błękitną.,
Gatunek sosny rosnący w Tatrach chodzi o bór świerkowy Jakie zmysły zostały uruchomione w tym fragmencie? SYNESTEZJA - wyrażenie jednych wrażeń zmysłowych za pomocą innych (np. doznania wzrokowe opisane z pomocą zapachu i smaku) Jaki środek stylistyczny został tu zastosowany? W jakim celu? Jakie zmysły zostają tu uruchomione?
Lekko z wiatrem pląsajmy po przestworów głębinie...
Czemu służy powtórzenie całego zdania?
Oto gwiazdę, co spada, lećmy chwycić w ramiona,

Lećmy, lećmy ją żegnać, zanim spadnie i skona,
chodzi o bór świerkowy Co chcą zrobić mgły? Dlaczego? Z czym wiąże się zniknięcie gwiazdy?
Puchem z mlecza się bawmy i ćmy błoną przezroczą,

I sów pierzem puszystym, co w powietrzu krąg toczą,

Nietoperza ścigajmy, co po cichu tak leci,

Jak my same, i w nikłe oplatajmy go sieci,
Czemu służy zastosowane tu porównanie? Czemu służy zastosowane tu porównanie? Czemu służą wyrażenia: puch mlecza, błona przezrocza, puszyste pierze? Jak łączą się ze sztuką impresjonistyczną?
Z szczytu na szczyt przerzućmy się jak mosty wiszące,

Gwiazd promienie przybiją do skał mostów tych końce,

A wiatr na nich na chwilę uciszony odpocznie,

Nim je zerwie i w pląsy znów pogoni nas skocznie...
Jaki środek stylistyczny został tu zastosowany? W jakim celu? Czemu służy zastosowane tu porównanie?
Prześledź tekst wiersza i dopisz cytaty potwierdzające, że poeta uruchamia u czytelnika zmysły:

Wskaż w utworze elementy impresjonizmu (nie musisz cytować):

- zacieranie konturów:
Właśnie odkryłeś, że wiersz jest swoistą syntezą sztuk - łączy literaturę i malarstwo. Możemy tu doszukać się też muzyki i tańca :)
Dziekuję za Twoje zaangażowanie!

# data[].attributes.attachment_link.description
LIRYKA TATRZAŃSKA W okresie modernizmu Zakopane stało się w pewnym sensie stolicą kultury - powstała tu atmosfera korzystna dla artystycznej wymiany myśli. Urodzony na Podhalu, Kazimierz Przerwa - Tetmajer także fascynował się Tatrami, dlatego opis górskich pejzaży jest częstym elementem jeko utworów. Melodia mgieł nocnych (Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym) MGŁA to zjawisko meteorologiczne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Młoda polska

Sprawdź, czy znasz tę epokę

instrukcja

mission 1

mission 2

MISSION 4

MISSION 3

Jeśli uważasz, że już wszystko wiesz

o Młodej Polsce i jesteś gotów przejść

do kolejnej epoki, zagraj w moją grę.

Wykonaj wszystkie zadania i zapamiętaj kolejne cyfry - stanowią one kod, który otworzy drzwi do 20-lecia międzywojennego.

Jeśli uda ci się odpowiedzieć poprawnie na zadane pytania, udowodnisz, że znasz "Wesele"

i zdobędziesz pierwszą cyfrę kodu

stanisław wyspiański

Dokończ zdanie: "Miałeś chamie złoty róg, ostał ci się ino..."

"chłop potęgą jest i basta"?

Kto wypowiada słowa:

Jaka zjawa ukazuje się Marysi?

Jaka zjawa ukazuje się Panu Młodemu?

chocholi taniec

Symbolem niemocy Polaków jest:

QUESTION 10

skiernie-wicach

Akcja dramatu rozgrywa się w:

Ustal, czy podane twierdzenia dotyczące młodopolskiej poezji są prawdziwe

fragment:

"I jedno mi już tylko zostało pragnienie/Nirwany, w której istność pogrąża się cała"

odnosi się do filozofii Schopenhauera

"Nie wierzę w nic, nie pragnę niczego na świecie"

fragment: "Ale czyż mrówka rzucona na szyny. może walczyć z pociągiem nadchodzącym w pędzie?"

wyraża zwątpienie charakterystyczne dla dekadentyzmu

fragment: "Puchem mlecza się bawmy i ćmy błoną przezroczą"

jest nawiazaniem do ekspresjonizmu

fragment: "Puchem mlecza się bawmy i ćmy błoną przezroczą" jest nawiazaniem

fragment: "Bo lepiej giń, zmiażdżone cyklopowym razem, / Niżbyś żyć miało własną słabością przeklęte,/ Rysą chorej niemocy skażone, pęknięte"

Wykaż się znajomością faktów - wskaż popraną odpowiedź, klikając w odpowiednie zdjęcie.

W którym roku Reymont otrzymał nagrodę nobla?

którą żoną macieja boryny jest jagna?

kiedy ma miejsce Ślub macieja boryny z jagną?

kiedy ma miejsce kłótnia w domu borynów?

cyfra której szukasz to..

Aby wykonać to zadanie, musisz wejść do muzeum.

Na jego ścianach prezentują się obrazy namalowane zgodnie z modernistycznymi tendencjami.

Wskaż właściwe odpowiedzi i zdobądź kolejną cyfrę kodu.
Jacek malczewski Józef chełmoński
vincent van gogh

impresjonizm

ekspresjonizm

ekspresjonizm

impresjonizm

vincenta van gogha

Jana malczewskiego

jana matejkę

ekspresjonizm

impresjonizm

impresjonizm

ekspresjonizm

impresjonizm

ekspresjonizm

impresjonizm

ekspresjonizm

edgara degasa

claude'a moneta

Tancerki znajdziemy na obrazach:

jacka malczewskiego

zachód słońca

Grafika nawiązuje do obrazu pod tytułem:

Jagnę z "chłopów"

jesteś gotowy, by wpisać kod?

Opracowała Justyna Dudzik

# data[].attributes.attachment_link.description
Młoda polska Sprawdź, czy znasz tę epokę instrukcja mission 1 mission 2 MISSION 4 MISSION 3 Jeśli uważasz, że już wszystko wiesz o Młodej Polsce i jesteś gotów przejść do kolejnej epoki, zagraj w moją grę. Wykonaj wszystkie zadania i zapamiętaj kolejne cyfry - stanowią one kod, który otworzy drzwi do 20-lecia międzywojennego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Potop"

Henryka Sienkiewicza

Tytuł powieści nawiązuje do używanego przez historyków terminu „potop" na oznaczenie najazdu Szwedów na Rzeczpospolitą (1655 - 1660).

„Potop" to druga cz. „Trylogii" Henryka Sienkiewicza, na którą składają się powieści:

* „Ogniem i mieczem" (1884) - powstanie Chmielnickiego (1648 - 1657)

* „Potop" (1886) - wojna ze Szwecją (1655 - 1660)

* „Pan Wołodyjowski" (1888) - początek wojny z Turcją i pierwsze zwycięstwo Jana Sobieskiego pod Chocimiem (1672 - 1676)

Powieść ukazywała się w odcinkach w latach 1884 - 1886 w krakowskim „Czasie", warszawskim „Słowie" i „Dzienniku Poznańskim".

1886 - pierwsze wydanie całości

Pierwszy odcinek "Potopu"

„Potop" jako powieść historyczna

Powieść historyczna nie mieściła się w głównym programie ideowym pozytywistów, którzy koncentrowali się na współczesności, wyznaczali literaturze cele utylitarne i dążyli do wiernego odzwierciedlenia AKTUALNEJ rzeczywistości.

Problematyka:

* wojna ze Szwedami w rzeczywistości trwająca dłużej niż w akcji powieści (lata 1655 - 1657), bo do r. 1660 (pokój w Oliwie), ukazana jako przebudzenie i odrodzenie narodu, tak jak budzi się i zmienia pozytywnie główny bohater: Andrzej Kmicic;

* ukazanie różnorodnych postaw Polaków wobec zagrożenia ojczyzny: od patriotyzmu do zdrady;

* ukazanie panoramy społecznej ówczesnej Polski: magnaterii, szlachty, mieszczan, chłopów;

* powieść „ku pokrzepieniu serc"

"Czyż nie lepiej i zdrowiej zamiast malować dzisiejszy stan umysłów i ludzi, dzisiejszą ich nędzę (...), bezsilność i szamotanie się, pokazać swemu społeczeństwu, iż były chwile jeszcze gorsze, straszniejsze i bardziej rozpaczliwe i że mimo to ratunek i odrodzenie przyszło. Tamto może do reszty zniechęcić i zrozpaczyć, to sił dodaje, nadzieję wlewa, ochotę do życia zagrzewa (...). Pesymizm jest rozkładem - powieść zaś nasza ma obowiązek związywać, co jest rozwiązane, być łącznią dusz."

GŁÓWNI BOHATEROWIE

OLEŃKA BILLEWICZÓWNA - wnuczka Herakliusza Billewicza, sierota. Niezłomna patriotka. Piękna i dumna, o silnym poczuciu sprawiedliwości. Bardzo konsekwentna w postępowaniu: kocha Kmicica, ale nie chce się wiązać z domniemanym zdrajcą ojczyzny.

ANUSIA BORZOBOHATA - KRASIEŃSKA

- dwórka księżnej Gryzeldy Wiśniowieckiej, zakochana w Kmicicu - Babiniczu. Kokietka. Wszyscy mężczyźni, którzy ją spotykają, natychmiast się w niej zakochują: oprócz Kmicica i Ketlinga (zakochanych w Oleńce).

JAN ONUFRY ZAGŁOBA -

postać występująca również w innych częściach „Trylogii". Szlachcic, samochwała, dowcipniś, nieco tchórzliwy,

MICHAŁ WOŁODYJOWSKI

- mały rycerz; świetny szermierz, ciągle się w kimś zakochuje bez wzajemności (niestały
w uczuciach). Bohater również innych części „Trylogii".

JAN SKRZETUSKI

- dzielny, odważny rycerz.

Bohater również innych części „Trylogii".

KSIĄŻĘ JANUSZ RADZIWIŁŁ - POSTAĆ HISTORYCZNA: wojewoda wileński i hetman wielki litewski; podpisał ugodę ze Szwedami licząc na zdobycie korony królewskiej; pyszny, egoistyczny.

KSIĄŻĘ BOGUSŁAW RADZIWIŁŁ - POSTAĆ HISTORYCZNA: książę Rzeszy Niemieckiej, książę koniuszy litewski, stryjeczny brat Janusza. Świetny żołnierz, ale cyniczny i wyrachowany. Stoi po stronie Szwedów - zdrajca ojczyzny.

INNE POSTACIE HISTORYCZNE:

król Jan Kazimierz, król szwedzki Karol Gustaw, hetman Stefan Czarniecki, wojewoda witebski Paweł Sapieha, ks. Augustyn Kordecki (przeor Jasnej Góry).

KONSTRUKCJA FABULARNA, NARRACJA I JĘZYK

na losy bohaterów fikcyjnych.

INSPIRACJE:

* Jan Chryzostom Pasek „Pamiętniki" (1690 - 95) - portret ówczesnego szlachcica: sarmaty, zawadiaki i warchoła;

* Henryk Rzewuski „Pamiątki Soplicy" (1839 - 45) - zbiór gawęd szlacheckich;

* Walter Scott i Aleksander Dumas -

ale z wyeksponowanym fikcyjnym wątkiem

romansowym i sensacyjnym;

* Józef Ignacy Kraszewski -

powieści historyczne o charakterze

# data[].attributes.attachment_link.description
"Potop" Henryka Sienkiewicza Tytuł powieści nawiązuje do używanego przez historyków terminu „potop" na oznaczenie najazdu Szwedów na Rzeczpospolitą (1655 - 1660). „Potop" to druga cz.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fiodor Michajłowicz Dostojewski i jego powieść

Petersburg w powieści

Sąd nad Rodionem Raskolnikowem

Czy "Zbrodnia i kara" jest powieścią kryminalną?

Nowe "przeklęte pytania" - o zbrodni w kontekście współczesności

Konflikt rozumu i wiary w powieści Fiofora Dostojewskiego

Motyw zbrodni i motyw kary w polifonicznej powieści Fiodora Dostojewskiego

Moja przyjaciółka, często jeżdżąca do Rosji, była w czasie pobytu w Petersburgu świadkiem oczyszczania strychu w jednej ze starych, petersburskich kamienic. Jako pasjonatka staroci zabrała ze stosu śmieci kilka drobiazgów. Kupiła ładne pudełko i je skrzętnie zabezpieczyła.

Przygotowanie scenek

Elementy Teatru Forum -
Sonia zagrożona, ratuj ją kto może!

Gorące krzesło

Wskazówki do lektury

Pomysł na takie wejście w lekturę zaczerpnęłam z artykułu Joanny Karpińskiej: Wykorzystanie metody dramy edukacyjnej w dydaktyce polonistycznej.

Wyjmijcie ze szkatułki przedmioty, uważnie je obejrzyjcie i opiszcie każdy z nich.

Zastanówcie się, kim jest właścicielka zaprezentowanych przedmiotów, jak wyglądało jej życie, z jakimi problemami się zmagała.

Następnie przygotujcie scenkę lub cykl scen (maksymalnie trzech), w których zaprezentujecie historię bohaterki. Rekwizytami swojej narracji możecie uczynić dostępne przedmioty.

Warunkiem jest przerwanie sceny w momencie kulminacyjnym, przed „katastrofą" - czyli

momentem, który zadecyduje o negatywnej zmianie w życiu postaci. Możliwe jest przewidzenie

więcej niż jednego takiego momentu kulminacyjnego. Zatrzymanie akcji zasygnalizujcie klaśnięciem.

Elementy Teatru Forum - Sonia zagrożona, ratuj ją kto może!

Podczas prezentacji scenek widzowie mają za zadanie dokładnie śledzić historię Soni. Po pierwszej prezentacji zastanówcie się,co powinna zrobić bohaterka, żeby uniknąć kryzysu, który ma się za chwilę wydarzyć.

Zagrajcie historię jeszcze raz, a widzowie niech ingerują w scenę: jeżeli zauważą moment, w którym należałoby zmienić działanie bohaterki i nie dopuścić do katastrofy, mogą klasnąć w dłonie i sami wejść w rolę Soni.

Osoba będąca w roli Soni siada w okręgu na krzesełku wśród reszty grupy siedzącej na podłodze. Poszczególne osoby mają okazję do zadania koleżance w roli Soni kilku pytań dotyczących jej postępowania. Mogą pytać o to, co wzbudza ich wątpliwości, generuje niejasności, interesuje w postaci. Potem w rolę Soni wchodzą inni uczestnicy, umożliwiając zmianę perspektywy.

Czytając "Zbrodnię i karę", postaraj się zrozumieć, dlaczego Raskolnikow dopuścił się zbrodni. Notuj swoje spostrzeżenia.

Zaznaczaj fragmenty powieści, które zrobią na Tobie wrażenie. Postaraj się uchwycić swoje myśli.

Przygotuj się do sądu nad Rodionem Raskolnikowem. Wybierz dla siebie miejsce w jednym z zespołów, w którym podzielicie się funkcjami.

Zespoły i ich zadania:

1) Sędziowie: Zadania: rozpoznanie całości zagadnienia, wysłuchanie stron, przesłuchania oskarżonego, świadków oraz biegłych sądowych, wydanie wyroku, pisemne uzasadnienie wyroku. Zespół sędziowski odpowiada także za protokołowanie rozprawy. Do przesłuchania oskarżonego i świadków należy przygotować pytania, które pozwolą ustalić, prawdziwy przebieg zdarzeń, wniknąć w motywację działania bohatera oraz ustalić okoliczności, które mogą wpłynąć na złagodzenie bądź zaostrzenie wyroku. Na świadków zostaną powołani: Zofia Siemionowna Marmieładow, Dymitr Prokofiewicz Razumichin, Arkadiusz Iwanowicz Swidrygajłow oraz Porfiry Pietrowicz. Sąd powołuje biegłych: Fiodora Michajłowicza Dostojewskiego, który może pomóc wzbogacić portret psychologiczny Rodiona Romanowicza, psychoanalityka, który wyjaśni sny bohatera oraz filozofa, który jest ekspertem w sprawach dotyczących koncepcji moralności panów i moralności niewolników oraz koncepcji nadczłowieka.

2) Oskarżyciele Zadania zgromadzić i zaprezentować dowody winy oskarżonego; przedstawić przebieg zdarzeń i dowieść, że zabójstw dopuścił się Rodion Raskolnikow. Uczestniczyć w przesłuchaniu oskarżonego, świadków i biegłych poprzez zadawanie im pytań. Sformułować akt oskarżenia wraz z uzasadnieniem.

3) Obrońcy Zadania: zgromadzić i zaprezentować okoliczności łagodzące winę oskarżonego; przedstawić przebieg zdarzeń i wyjaśnić motywy postępowania Rodiona Raskolnikowa. Uczestniczyć w przesłuchaniu oskarżonego, świadków i biegłych poprzez zadawanie im pytań. Sformułować mowę obrończą wraz z uzasadnieniem.

4) Oskarżony: opowiedzieć o przygotowaniach do popełnienia zbrodni, przebiegu zdarzenia, przyczynach decyzji, wyjaśnić, co stało się ze skradzionymi rzeczami. Odpowiadać na zadawane pytania.

5)Świadkowie Zadania: zrekonstruować wiedzę poszczególnych postaci o przebiegu i okolicznościach czynu Raskolnikowa oraz o motywach jego postępowania. Wyszukać cytaty, którymi bohaterowie będą się posługiwać jako dowodami (np. wypowiedzi Rodiona, jakie padły w obecności bohaterów, informacje o stanie zdrowia bohatera, opisy jego zachowania). Każdy ze świadków powinien mieć przygotowane co najmniej trzy cytaty.

6) Biegli sądowi Fiodor Dostojewski - powinien umieć wyjaśnić zawiłości psychiki Raskolnikowa, powinien sformułować "przeklęte pytania", jakie nasuwały mu się podczas pisania powieści. Psychoanalityk powinien poznać wszystkie sny bohatera i je zinterpretować. Filozof powinien omówić koncepcję nadczłowieka oraz moralność panów i moralność niewolników, wyjaśnić, skąd bierze się relatywizm moralny.

Do dowodów zbrodni zostanie zaliczony artykuł Raskolnikowa "O zbrodni". Oskarżenie i obrona powinny w swoich wystąpieniach wykorzystać "przeklęte pytania" Fiodora Dostojewskiego:

Czy w imię idei można zabić człowieka?

Czy sankcje prawne wystarczą, aby zahamować wolne wybory jednostek podobnych do Raskolnikowa?

Skąd mamy pewność, że jutro nie zostaniemy zabici w imię jakiejś idei?

Czy jeżeli ktoś neguje istnienie Boga, to może wszystko?

Czy istnieje jakaś granica moralna, której człowiek nie może przekroczyć?

Na ile wolność jest uwarunkowana społecznie?

Czy człowiek w każdej sytuacji decyduje o sobie?

Dlaczego nie można traktować innych ludzi jako środka do realizacji swoich celów?

Jak zapobiegać wolności nieobliczalnej, nie liczącej się z nikim i niczym, prowadzącej do terroru, gwałtów i despotyzmu?

Przygotowując materiały należy wykorzystać całą powieść, a w szczególności:

Część I, rozdział VI.

Część III, rozdział V ( artykuł „O zbrodni")

Część III, rozdział VI.

Część V, rozdział IV ( rozmowa z Sonią)

Część VI, rozdział V ( ocena Raskolnikowa przez Swidrygajłowa)

Warto wykorzystać artykuł Tomasza Filipowicza "Zbrodnia i kara" jako powieść filozoficzna i "Zbrodnia i kara" jako powieść psychologiczna. Można także sięgnąć do pracy Cezarego Marcinkiewicza "Przeklęte problemy" Dostojewskiego i jego wizja XXI wieku

Fiodor Michajłowicz Dostojewski
i jego powieść

Wszystkie śmierci w "Zbrodni i karze"

Audiobook

Film animowany

Ekranizacja powieści

Podcast Radia Eska

Opracowanie lektury

Petersburg w powieści

(...) w Petersburgu wiele osób mówi do siebie głośno na ulicy. To miasto półobłąkanych. (...) Rzadko które miasto ma tyle ponurych, ostrych i dziwnych wpływów na duszę ludzką, co Petersburg. Już sam klimat ile znaczy! A przecież jest to centrum administracyjne całej Rosji i charakter tego miasta musi wpływać na wszystko.

Pokoje bohaterów

Głos krytyków literackich

Ludzie w Petersburgu
Metaforyczne znaczenie upału, zaduchu, smrodu, obraz miasta-otchłani
Opis na samym początku:

" Na dworze był okropny upał, przy tym panował nieznośny zaduch, tłok, na każdym kroku wapno, rusztowania, kurz i specyficzny smród tak dobrze znany każdemu petersburżaninowi, który nie jest w stanie wynająć letniska - wszystko to razem działało deprymująco na nadszarpnięte już nerwy młodzieńca. A nieznośny odór, buchający z szynków, których w tej części miasta jest szczególnie dużo, i pijani, spotykani na każdym kroku, mimo, że był to dzień powszedni, dopełniali ohydnego i ponurego wyrazu."
" Na ulicy znowu nieznośna kanikuła; ani kropelki dżdżu przez te wszystkie dni. Znowu kurz, cegły i wapno, znowu fetor ze sklepików i szynków, znowu co krok pijacy, Łotysze-przekupnie i gruchoty-dorożki. Słońce jaskrawo łysnęło mu w twarz aż oczy zabolały i w głowie mu się zakręciło na dobre (...)"
W szynku:

Negatywna interakcja (wzajemne oddziaływanie) postaci i miejsc - destrukcyjne psychofizyczne reakcje bohaterów w konfrontacji z miejską przestrzenią (dreszcze, zawroty głowy, obłęd, złe wspomnienia), nieludzką, infernalną (piekielną)metropolią.

Nowe, nieodparte wraŜenie opanowywało go coraz bardziej, nieomal z minuty na minutę: wraŜeniem tym był bezgraniczny, prawie cielesny wstręt do wszystkiego, co spotykał i co go otaczało, wstręt uparty, zły, nienawistny. Mierzili go wszyscy przechodnie, mierziły go nawet ich twarze, chód, ruchy. Zda się, Ŝe oplułby, ugryzłby kaŜdego, kto by do niego przemówił... Przystanął, gdy dotarł na nabrzeŜe Małej Newy, na Wyspie Wasilewskiej, około mostu.

Klaustrofobiczne mikroprzestrzenie

Pulcheria Aleksandrowna:

„ Jakie masz liche mieszkanie, Rodia, istna trumna (...) Jestem przekonana, że mieszkanie jest w połowie winne temu, że wpadłeś w melancholię"

Mieszkanie Marmieładowa:

Pokój Rodiona:

Ryszard Przybylski
Danuta Górniak

Powieściowe miasto - Petersburg - często bywa określane mianem współczesnej Sodomy. Wykonajcie plakat opisujący Petersburg Fiodora Dostojewskiego. Uwzględnijcie m.in. następujące obszary:

konotacje biblijne (Sodoma, wieża Babel),

miasto - symbol współczesności,

miasto - siedlisko zła,

miasto - dom wyrzutków,

miasto - tygiel,

topografia miasta,

konteksty (inne obrazy Petersburga, np. w Dziadach cz. III; inne miasta podobne do Petersburga znane z literatury, filmu itp.).

Czy "Zbrodnia i kara"
jest powieścią kryminalną?

Czy są zbrodnie, które mogą zostać wybaczone? Czy istnieją przestępstwa, które nie powinny być karane? Czy zawsze człowiek jest wyłącznie dobry albo wyłącznie zły? Do zadania tego rodzaju pytań prowokuje jedna z największych powieści realizmu - Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego.

Konwencja kryminalna. Sprawdź, czy powieść Dostojewskiego spełnia wymogi powieści kryminalnej.

Porfiry Pietrowicz jako detektyw. Czy odpowiada Twoim wyobrażeniom idealnego detektywa?

Wykonaj ćwiczenie 4 i 5 z e-podręcznika

"Zbrodnia i kara" jako powieść psychologiczna

"Zbrodnia i kara" jako powieść filozoficzna

Konflikt rozumu i wiary
w powieści Fiofora Dostojewskiego

Motyw konfliktu w literaturze

„Prawdziwy tragizm zachodzi tylko tam, gdzie po obu stronach znajdują się siły etyczne i siły te popadają w kolizję" (G. Hegel)

Obejrzyj film: Profesor Hartman o "Zbrodni i karze". Zwróć uwagę na następujące problemy: Na czym polega, z czego wynika konflikt wartości? O jakich sprzecznościach jest mowa w zaprezentowanym materiale? Jakie sprzeczności zauważacie w postawach bohaterów?

Analiza fragmentu powieści

Związek utworu z teoriami filozoficznymi epoki

Co by było, gdyby ...

Wskaż bohaterów literackich, którzy zapisali sie w literaturze dzięki konfliktom, w jakie weszli. Omów przyczyny sporu i ich konsekwencje.

Świecka mądrość ma swoje głębokie zakorzenienie w europejskiej myśli filozoficznej, którą Raskolnikow przetworzył na własny użytek.

Oto Kant mówi: Postępuj tak, żeby maksyma twej woli zawsze mogła być uważana zarazem za zasadę powszechnego prawodawstwa.

Dla Kanta zasada ta związana ściśle z powszechnym dobrem, miała treści etyczne, dla Rodiona rozum jest moralnie obojętny, tworzy prawa słuszne, kontroluje ich użyteczność społeczną, ustala hierarchie. Ludzie zatem powinni podporządkować się uwolnionemu od dobra i zła rozumowi.

Oto Hegel, który pisze: Człowiek wielki może na swej drodze zniszczyć nie jeden piękny kwiat... oczywiście w imię sprawiedliwości dziejowej.

Ale przecież za Raskolnikowem nie stoi historia, nie ma on również charyzmy Napoleona, a zabicie lichwiarki nie zmieni oblicza świata.

Jest i Stirner romantyczny filozof, który wierzył w silne indywiduum, a zbrodnię uważał za duszę wolności, ale bohater Dostojewskiego nie tworzy przecież apoteozy zbrodni, interesuje go bardziej prawo, wedle którego człowiek porządkuje swoje czyny i kieruje swoim działaniem.

I wreszcie Feuerbach twórca antropoteizmu, który prorokował, że gdy ludzie pojmą, iż cechy przypisane Bogu najbardziej właściwe są ich naturze, rozpocznie się nowy etap w dziejach świata. Rozum stworzy lepsze prawa, a miłość rozwiąże wszelkie konflikty, gdy tylko człowiek zrozumie, że nie ma żadnego Boga - homo homini deus...

Raskolnikow uwierzył we własne bóstwo, wystąpił przeciw świętości ludzkiego życia, dokonał transgresji, lecz nic dzięki temu nie zyskał. Ten filozoficzny dialog umieszcza czyn Raskolnikowa w szerokim kontekście rozwoju i wszelakich manowców światopoglądu racjonalistycznego, każe przyjrzeć się konsekwencjom i skutkom takiego myślenia, które nie uznaje wiary i porządku serca.

Dostojewski piętnuje ten problem również poprzez kreacje lustrzanych odbić głównego bohatera- Świdrygajłowa i Łużyna. Swidrygajłow, podobnie jak Raskolnikow, działa poza dobrem i złem. Swych nikczemności, perwersji jednak nie ocenia, nie potępia, jest nihilistą, cynikiem, który odbiera sobie życie, by uciec przed pustką egzystencji. To przecież też jakieś wykoślawione, spotworniałe wcielenie głoszonego przez Rodiona człowieka właściwego.

Podobnie myślenie Łużyna (egoisty, skupiającego się na własnych interesach i uprzedmiotawiającego innych) doprowadzone do skrajności mogłoby oznaczać realizację teorii Raskolnikowa. Jak rozstrzyga spór światopoglądowy Dostojewski, czy pozwala mu wybrzmieć w polifonicznym chórze? Ostateczna odpowiedź na powyższe pytanie kryje się w Epilogu.

Znajdź w części V w rozdziale 4 "Zbrodni i kary" rozmowę Rodiona Raskolnikowa i Soni Marmieładow i uważnie ją przeczytaj. Na tej podstawie sformułuj racje Rodiona i racje Soni.

Opracuj drzewko decyzyjne, w którym rozpatrzysz trzy możliwości zakończenia losów Raskolnikowa. Co by było:

Gdyby Raskolnikow odziedziczył spadek pozwalający na ukończenie studiów...

Gdyby nie spotkał Soni...

Gdyby nie przyznał się do popełnienia zbrodni...

Fiodor Dostojewski opracował trzy warianty zakończenia historii o zbrodniarzu i prostytutce. Przedstaw ten zawarty w powieści.

Sąd nad Rodionem Raskolnikowem

Sędziowie

Protokolanci

Oskarżyciele

Obrońcy

Świadkowie

Oskarżony

Rodion Raskolnikow

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami ujawniającymi przeżycia wewnętrzne bohatera.

Obrońca

1. Analizuje zachowanie Raskolnikowa po zbrodni jako dowód przemawiający na korzyść oskarżonego.

2. Może zadawać pytania świadkom.

Obrońca

1. Omawia przyczyny popełnienia zbrodni przez Raskolnikowa.

2. Może zadawać pytania świadkom.

3. Wygłasza końcową mowę obrończą.

Obrońca posiłkowy

1. Komentuje artykuł Raskolnikowa "O zbrodni" jako wyraz buntu przeciw niesprawiedliwości świata.

2. Może zadawać pytania świadkom.

Oskarżyciel posiłkowy

1. Przedstawia zrekonstruowany przebieg zbrodni.

2. Może zadawać pytania przesłuchiwanym.

Prokurator

1. Wygłasza akt oskarżenia z krótkim uzasadnieniem.

2. Może zadawać pytania przesłuchiwanym.

3. Wygłasza końcową mowę oskarżycielską.

Oskarżyciel posiłkowy

1. Przedstawia dowód zbrodni - artykuł Raskolnikowa "O zbrodni".

2. Może zadawać pytania przesłuchiwanym.

Protokolant

1. Protokołuje wypowiedzi zabierających głos - naprzemiennie z drugim protokolantem.

Sędzia

1. Przesłuchuje oskarżonego.

Przewodniczący składu sędziowskiego

1. Prowadzi rozprawę.

2. Przesłuchuje świadków.

3. Ogłasza wyrok.

Sędzia

1. Przesłuchuje świadków.

Arkadiusz Iwanowicz Swidrygajłow

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami z rozmów z Raskolnikowem, podsłuchanych zwierzeń Raskolnikowa, swoich spostrzeżeń.

Porfiry Pietrowicz

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami ze swoich rozmów z Raskolnikowem. Mówi o swoich domysłach. Buduje portret psychologiczny bohatera, który udało mu sie odtworzyć.

Fiodor Michajłowicz Dostojewski

1. Odpowiada na pytania Sądu. Wyjaśnia wątpliwości dotyczące portretu psychologicznego Raskolnikowa oraz filozoficznej warstwy powieści. Posługuje sie tekstem narratora lub wypowiedziami pisarza, ewentualnie cytatami z innych dzieł.

Filozof (np. Władysław Tatarkiewicz)

1. Odpowiada na pytania Sądu. Wyjaśnia koncepcje moralności panów i moralności niewolników, ideę nadczłowieka. Posługiwać może się cytatami z Hegla, Nietzchego lub opracowań filozoficznych.

Zofia Siemionowna Marmieładow

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje się cytatami ujawniającymi, co Raskolnikow jej mówił, co ona mówiła jemu, co myślała, czuła itp. Mówi też o tym, jak Raskolnikow pomagał Katarzynie Iwanownie.

Dymitr Prokopowicz Razumichin

1. Odpowiada na pytania Sądu. Posługuje sie cytatami z rozmów z Raskolnikowem, Porfirym, Dunią i jej matką oraz wynalezionymi informacjami o dobroci Raskolnikowa: opieką nad chorym na gruźlicę kolegą ze studiów oraz uratowaniem dzieci z pożaru.

Protokolant

1. Protokołuje wypowiedzi zabierających głos - naprzemiennie z drugim protokolantem.

Psychoanalityk (np. dr n. med. Judyta Kowalska, specjalizacja: psychiatria)

1. Odpowiada na pytania Sądu. Przedstawia analizę snów bohatera. Cytuje fragmenty snów. Może skorzystać z blogów:
http://humanisci2013.blogspot.com/2015/01/proces-raskolnikowa-psychoanalityk.html
https://pol.mainstreetartisans.com/3998545-the-first-dream-of-raskolnikov-the-value-of-raskolnikov39s-dreams (Uwaga na język; kiepskie tłumaczenie)

Motyw zbrodni i motyw kary
w polifonicznej powieści Fiodora Dostojewskiego

Tabela

Powieść polifoniczna

Motyw zbrodni i motyw kary w powieści

Podsumuj lekturę- wykonaj ćwiczenie 11

Sprawdź się

Raskolnikow

morderstwo

choroba psychiczna, świadomość, że nie jest Napoleonem, katorga

katorga - w wymiarze społecznym, miłość i wiara

egoizm

oderwanie od życia

prostytucja

cierpienie za siebie i innych

miłość i wiara, chociaż przebaczenie nie było Soni potrzebne

Marmieładow

nałóg, alkoholizm

alkoholizm: „Piję, albowiem pragnę dotkliwiej cierpieć"

haniebna śmierć w wypadku

Swidrygajłow

nikczemność, zabicie żony, zakusy na cnotę Duni

brak miłości i jakiegokolwiek celu w życiu, samotność

samobójstwo

Przygotuj krótką wypowiedź, jak widzisz zbrodnię Raskolnikowa w kontekście współczesnych problemów, np. eutanazji, istnienia nowych rodzajów broni, wywołujących trwałe zmiany genetyczne, terroryzmu... Wykorzystaj dostępne artykuły prasowe, programy telewizyjne, przeczytane książki... Zwróć uwagę na problem morderstw popełnionych przez nieletnich...

Nowe "przeklęte pytania"
- o zbrodni w kontekście współczesności

Sformułujcie kilka "przeklętych pytań" współczesności.

Podyskutujcie o problemie omówionym w zacytowanym tekście.
Relatywizm moralny. Praca pisemna - esej Jak napisać esej?
Transplantacje i definicja śmierci

Każdy kto oglądał film Bogowie pamięta ogromny sprzeciw środowiska medycznego wobec transplantacji serca. Choć od czasu prekursorskich operacji Zbigniewa Religi minęło już ponad trzydzieści lat, to przeszczepy w świadomości społecznej wciąż są tematem kontrowersyjnym, a możliwość dawstwa organów rodzi kontrowersje - szczególnie wśród rodzin potencjalnych dawców, którzy zmarli tragicznych okolicznościach. Najczęściej bowiem kojarzymy transplantacje z pobraniem organów od dawców, których uznano za zmarłych, a przecież do transplantacji dochodzi także między żywymi.

Sprzeciw wobec transplantacji karmiony jest wątpliwościami dotyczącymi moralnych standardów pozyskiwania dawców, a przede wszystkim możliwości określenia momentu zgonu w drugiej kolejności możliwości manipulacji czy handlu w ramach procedur transplantacyjnych, a wreszcie prawa do oczekiwania na czyjąś śmierć, aby ocalić inne życie.

Co ciekawe, dyskusja na temat moralnego prawa do transplantacji nie toczy się w ramach obozów światopoglądowych - zarówno wśród zwolenników, jak i przeciwników znajdujemy tak chrześcijan, jak i materialistów. Dyskusja toczy się wobec możliwości ustalenia faktu zgonu, a te wciąż pozostają niejasne31. Kluczowym problemem dla pytania o dopuszczalność transplantacji jest możliwość jednoznacznego orzeczenia zgonu.

.Na potrzeby transplantacji tradycyjna definicja śmierci jako nieodwracalnego ustania krążenia krwi okazała się niefunkcjonalna. Wprowadzono więc nową definicję, ustaloną prze Harwardzka Komisję do Spraw Śmierci Mózgu, która ustaliła tzw. definicję śmierci mózgowej, czyli wyznaczającą śmierć pnia mózgu jako warunek konieczny i wystarczający do uznania śmierci organizmu jako całości. Taka definicja została przez większość krajów, w tym Polskę, przyjęta niedawno, bo w latach 1972-1992, co więcej szczegółowe kryteria i procedury mogą się różnić między krajami. W takim użyciu definicji część badaczy widzi zagrożenie utylitarnego i mechanicznego traktowania ciała człowieka, co w konsekwencji prowadzić może do większej liberalizacji samej definicji śmierci ze względu na użyteczność medyczną narządów. Czemu idąc dalej nie uznać za martwych wszystkich, którzy znajdują się w stanie śpiączki dłużej niż jakiś ustalony w instrukcji czas, gdy szanse na wybudzenie znacząco maleją.

Istnieje też ryzyko, że potencjalni dawcy nie są odpowiednio leczeni i o ich dobrostan nie walczy się z odpowiednią determinacją, co uniemożliwia im powrót do zdrowia. Prof. J. Nielubowicz w komentarzu do artykułu Aspekty etyczne pobierania narządów do przeszczepów pisze: „Wiem (...) z własnego doświadczenia, że wśród chorych, którzy znajdowali się w klinice w stanie bardzo ciężkim i byli uważani jako ewentualni dawcy nerek po zgonie, 5-8% wyzdrowiało dzięki temu, że w myśl przyjętej w prowadzonej przeze mnie klinice zasady chorzy będący kandydatami do pobrania nerki po zgodnie otoczeni są możliwie najlepszą i najkompetentniejszą opieką i leczeniem".

Dodatkowo, rosnący popyt na organy powoduje powstawanie różnego rodzaju zjawisk patologicznych, by wspomnieć choćby łapówki, aby zakwalifikować się do przeszczepu w pierwszej kolejności, i kryminalnych - np. fałszywe stwierdzenie śmierci potencjalnego dawcy, opłacanie biednych ludzi, którzy przymuszeni beznadziejną sytuacją finansową jedyną nadzieję widzą w oddawaniu swoich organów, a nawet przypadki porywań w celu przymusowej transplantacji. Skoro życie może zostać ocalone tylko dzięki śmierci kogoś innego, to mamy często do czynienia z wyczekiwaniem na śmierć potencjalnego dawcy, a przecież „oczekiwanie czyjejś śmierci i łączenie z tą śmiercią jakiś nadziei jest niegodne człowieka"

Transplantacje od żywego dawcy nastręczają zupełnie innych problemów, a mianowicie związanych z ryzykiem pogorszenia stanu zdrowia dawcy oraz moralnego prawa biorcy do oczekiwania takiego poświęcenia ze strony potencjalnego, najczęściej spokrewnionego dawcy. Tu jednak wachlarz możliwych scenariuszy jest tak wielki, że nie sposób przenalizować konkretnych przykładów. Osobną kategorię stanowią tu dawcy szpiku. Wiemy, że przy wielu chorobach konieczny jest przeszczep szpiku, który może być pobrany od odpowiedniego dawcy. Jednak tylko w ¼ przypadków może to być dawca spokrewniony, w pozostałych przypadkach konieczne jest znalezienie dawcy niespokrewnionego spośród zarejestrowanych w bazie dawców szpiku. Im więcej osób zostanie zarejestrowana jako dawcy, tym większa jest szansa, że chorzy otrzymają pomoc na czas. Dawstwo szpiku jest dobrowolne (w każdej chwili można wycofać swoją zgodę) i honorowe (nie otrzymuje się za nie wynagrodzenia, a jednie możliwy jest zwrot poniesionych wydatków). Wydaje się, że możliwie szerokie zaangażowanie w tą inicjatywę (rejestracja w bazie dawców) świadczy o dojrzałości i solidarności społeczeństwa. Podobnie jest zresztą w przypadku honorowego dawstwa krwi, które jest dowodem empatii i odpowiedzialności za zdrowie i życie innych.

Pytania:

1. Czy obowiązkiem każdego zdrowego człowieka nie powinno być oddawanie krwi i rejestracja w bazie dawców szpiku?

2. Czy najbliższa rodzina powinna mieć prawo do decyzji odnośnie pobrania narządów od zmarłego?

3. Według jakich kryteriów należy sporządzać listę oczekujących na przeszczep? Czy ktoś powinien mieć pierwszeństwo?

Karolina Kochańczyk-Bonińska, Problemy etyczne we współczesnym świecie

Relatywizm moralny to przekonanie, że niemożliwe jest dokonanie jednoznacznej oceny pewnych zjawisk i czynów, skoro istnieje wiele systemów wartości.

Uzasadnij słuszność twierdzenia Immanuela Kanta: „Niebo gwiaździste nade mną, a prawo moralne we mnie". Napisz na ten temat esej. Wykorzystaj cytaty z różnych dzieł.
Źródła
http://obliczaludzi.com/fiodor-dostojewski/

https://www.youtube.com/watch?v=vlyhSVTeckY

https://www.youtube.com/watch?v=7pcAjryHims&list=PL9zr0gb5F7RfLoPvWIiLpRr2MHN6NJ5yH

https://ninateka.pl/film/zbrodnia-i-kara-piotr-dumala

https://www.youtube.com/watch?v=vNUsOgKJGFE

http://edukacjafilmowa.pl/zbrodnia-i-kara-2000-piotra-dumaly-film-ktory-wyrasta-ze-snu/

https://www.youtube.com/watch?v=kN2xoVCd2Ug

https://www.eska.pl/news/zbrodnia-i-kara-fiodor-dostojewski-streszczenie-bohaterowie-problematyka-podcast-aa-Zk2u-9CjG-jRKK.html

http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/08/13/zbrodnia-i-kara-powiesc-psychologiczna/ http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/08/11/zbrodnia-i-kara-powiesc-filozoficzna/ http://www.klasykaliteraturyifilmu.pl/2017/08/12/razumichin-i-raskolnikow-slowko-o-zbrodni-i-karze/ http://niniwa22.cba.pl/smaga_dostojewski.

htm http://scholaris.pl/resources/zip-resource/id/104630

https://2l.pl/artykul-7251.html

https://szymonpodroznik.pl/zbrodnia-kara-sankt-petersburg-sladami-dostojewskiego-2/

https://e-teatr.pl/Lazarz-i-lucyfer-premiera-zbrodni-i-kary-w-teatrze-logos-a41738

https://epodreczniki.pl/a/przeklete-problemy/DKRixt1vF

http://filmotekaszkolna.pl/dla-nauczycieli/materialy-metodyczne/meandry-psychiki-bohaterow-filmu-m-malca-cicha-przystan-oraz-rodiona-raskolnikowa-bohatera-zbrodni-i-kary-f-dostojewskiego

http://www.edukacja.edux.pl/p-8694-analiza-motywow-postepowania-glownego.php

http://readwithpassion.it27.pl/zbrodnia-i-kara-fiodor-dostojewski-nadrabiam-klasyke-1/
Źródła
https://www.miesiecznik.znak.com.pl/6442008marcin-ciesielskidreamcatcher-pajeczyna-snow-dostojewskiego/ https://padlet.com/k_konecka1/xzdiwc911ff3 https://www.szkolazklasa.org.pl/wp-content/uploads/2017/07/konwencja_kryminalna.pdf http://niniwa22.cba.pl/przybylski_dostojewski.htm http://inop.edu.pl/docs/podreczniki/Problemy_etyczne_ebook.pdf http://scholaris.pl/resources/run/id/104629 http://humanisci2013.blogspot.com/2015/01/proces-raskolnikowa-psychoanalityk.html https://wordwall.net/pl/resource/1050066/zbrodnia-i-kara

http://www.teatrzaangazowany.pl/sites/default/files/wykorzystanie_metody_dramy_edukacyjnej_w_dydaktyce_polonistycznej_joanna_karpinska.pdf?fbclid=IwAR2qvzoQiCyWFA2ooXPxbv8LeJUgepVWjdfAQC_ufiz44wqoVcyUU6cXKxs

Dziękuję za współpracę

Odwiedź mnie i zostaw komentarz:

Napisz do mnie: radgor@onet.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Fiodor Michajłowicz Dostojewski i jego powieść Petersburg w powieści Sąd nad Rodionem Raskolnikowem Czy "Zbrodnia i kara" jest powieścią kryminalną? Nowe "przeklęte pytania" - o zbrodni w kontekście współczesności Konflikt rozumu i wiary w powieści Fiofora Dostojewskiego Motyw zbrodni i motyw kary w polifonicznej powieści Fiodora Dostojewskiego Moja przyjaciółka, często jeżdżąca do Rosji, była w czasie pobytu w Petersburgu świadkiem oczyszczania strychu w jednej ze starych, petersburskich kamienic.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat:

Bohater zbiorowy - powstańcy
w opowiadaniu "Gloria victis"
Elizy Orzeszkowej

Parę słów o powstaniu styczniowym

Wielkie wydarzenia historyczne, takie jak zrywy niepodległościowe
i powstańcze walki, nie są tylko dziełem ich przywódców. To przede wszystkim poświęcenie tysięcy zwyczajnych ludzi - często ochotników, niezawodowych żołnierzy - którzy zdecydowali się walczyć w imię wolności. Dla upamiętnienia właśnie tych licznych odważnych, lecz zapomnianych
z imienia i nazwiska ludzi Eliza Orzeszkowa napisała opowiadanie "Gloria victis".

1. W akapitach 1.-3. znajdź odwołania do Biblii
i historii starożytnej Grecji. Określ ich funkcje
i znacznie.

2. Kim są bohaterowie opowiadania?

3. W jaki sposób zostali oni przedstawieni?

4. Jaką przyjęli postawę wobec ojczyzny.

5. Jak zachowali się podczas walk powstańczych?

6. Do kogo ich porównano?

7. Jak została opisana ich śmierć?

8. Jak rozumiesz zestawienie słów "Vae victis"
i "Gloria victis"? Kto te słowa wypowiada? Jakie symboliczne znaczenia wynikają z przeciwieństwa między ich znaczeniami?

Opracuj zagadnienia!!!

Kliknij i obejrzyj!

Na najbliższą lekcję przeczytaj koniecznie!!!

Eliza Orzeszkowa,
"Hekuba" - fragmenty
ze str. 136.-140.

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat: Bohater zbiorowy - powstańcyw opowiadaniu "Gloria victis"Elizy Orzeszkowej Parę słów o powstaniu styczniowym Wielkie wydarzenia historyczne, takie jak zrywy niepodległościowei powstańcze walki, nie są tylko dziełem ich przywódców. To przede wszystkim poświęcenie tysięcy zwyczajnych ludzi - często ochotników, niezawodowych żołnierzy - którzy zdecydowali się walczyć w imię wolności.

# data[].attributes.body
Adam Mickiewicz "Ballady i romanse"

# data[].attributes.headline
Barok, oświecenie - powtórzenie wiadomości

# data[].attributes.subject
Barok, oświecenie - powtórzenie wiadomości

# data[].attributes.headline
INFORMACJA O WYMAGANIACH EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO W TECHNIKUM ZAWODOWYM

# data[].attributes.subject
INFORMACJA O WYMAGANIACH EDUKACYJNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO W TECHNIKUM ZAWODOWYM

# data[].attributes.body
Filip Bartkowiak

# data[].attributes.body
Wiktoria Szuman

# data[].attributes.body
Kacper Płóciennik