# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In tegenstelling tot de oude, is de nieuwe richtlijn Ondervoeding ook gericht op verpleegkundigen. Sterker nog: twee verpleegkundigen schreven eraan mee. Tips en trucs uit de richtlijn.

Definieer ondervoeding

Al een aantal jaar is het internationaal een twistpunt: aan welke criteria moet een patiënt voldoen om te kunnen spreken van ondervoeding? De stuurgroep Ondervoeding, opstellers van de nieuwe richtlijn, heeft als eerste partij stelling genomen en houdt voorlopig (tot nieuwe wetenschappelijke inzichten) de volgende criteria aan: BMI < 18,5 (18-69 jaar) en BMI < 20 (≥70 jaar), en/of onbedoeld gewichtsverlies van >10% in zes maanden, en/of onbedoeld gewichtsverlies van >5% in een maand.

Signaleer op tijd

Stuurgroeplid en diëtist-onderzoeker dr. Ir. Hinke Kruizenga van het VUmc benadrukt het belang van vroege herkenning. 'Als stuurgroep zijn we nu tien jaar bezig met ondervoeding en we zien dat het probleem echt veel beter wordt onderkend. Nu zetten we in op snellere herkenning en preventie: er zijn veel screeningsinstrumenten voor vroege herkenning die meer benut kunnen worden door verpleegkundigen. Ook bij slikklachten en verminderde eetlust kun je als verpleegkundige al inspringen en preventief optreden tegen ondervoeding', zegt zij. Voorbeelden van die screeningsinstrumenten, ook in de richtlijn te vinden, zijn de MUST, Mini Nutritional Assessment en de SNAQ.

'Laat verpleegkundigen het nut inzien van afvinklijstjes', concludeert een promovenda en ic-verpleegkundige.

Kritisch zijn in palliatieve fase

In de nieuwe editie van de richtlijn Ondervoeding is meer dan in de vorige aandacht voor voeding in de palliatieve fase. 'Stel jezelf steeds de vraag: hoe belangrijk is voeding in welk stadium? In de praktijk zie ik vaak dat sondevoeding bijvoorbeeld niet wordt gestart bij radio- of chemotherapie, omdat dit te belastend is voor de patiënt. De vraag is echter: weegt dat besluit wel op tegen de slechte voedingstoestand van de patiënt, wat óók invloed heeft op zijn situatie?', schetst Kruizenga. 'Andersom geldt dit ook: wat als familie blijft insteken op voeding, terwijl afscheid nemen nu aan de orde is?' De nieuwe richtlijn geeft handvatten in dergelijke kwesties.

Ga voor beweging

Nieuw in de richtlijn is het thema voeding en beweging, met name bij ouderen. De richtlijn bevat een aantal wetenschappelijke onderbouwingen voor het belang van beweging voor de gezondheid. 'Tijdens een ziekenhuisopname lijkt het verhogen van de fysieke activiteit lastig', zegt Kruizenga. 'Maar het is goed om te beseffen dat de kleinste inspanning al voor een verhoging in de eiwitsynthese zorgt en het verlies van spiermassa tegengaat. Uit observationeel onderzoek blijkt dat het verhogen van de dagelijkse fysieke activiteit van vier naar zestien minuten de ziekenhuisopname al met een dag kan verkorten.'
Ga hier naar de nieuwe richtlijn Ondervoeding.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tips en trucs uit nieuwe richtlijn Ondervoeding

# data[].attributes.attachment_link.description
In tegenstelling tot de oude, is de nieuwe richtlijn Ondervoeding ook gericht op verpleegkundigen. Sterker nog: twee verpleegkundigen schreven eraan mee. Tips en trucs uit de richtlijn. Definieer ondervoeding Al een aantal jaar is het internationaal een twistpunt: aan welke criteria moet een patiënt voldoen om te kunnen spreken van ondervoeding?

# data[].attributes.headline
Artikel 23-10-17 mbt ondervoeding signaleren

# data[].attributes.subject
Artikel 23-10-17 mbt ondervoeding signaleren

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ondanks de toegenomen aandacht voor ondervoeding bij ouderen, blijft dit een serieus probleem. Dat schrijven KBO-PCOB en NPCF aan de Tweede Kamercommissie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

De Kamercommissie houdt aanstaande donderdag een rondetafelgesprek over ondervoeding bij ouderen. In hun brief doen de seniorenorganisatie KBO-PCOB en patiëntenfederatie NPCF voorstellen om ondervoeding nog beter aan te kunnen pakken. Zo pleiten zij voor meer kennisdeling tussen zorgverleners onderling en tussen hen en mantelzorgers. Ook vinden zij dat er in zorgopleidingen meer aandacht moet zijn voor het herkennen en voorkomen van ondervoeding bij ouderen. Het herkennen van ondervoeding bij ouderen is lastiger dan veel verpleegkundigen denken. Lees in dit premium artikel waar je op moet letten.

Kennis

'Er gebeurt al veel op het gebied van samen eten en gezond eten, zoals sociale restaurants, de Taskforce 'Gezond eten met ouderen', maaltijdservices en ict-applicaties. Het is van belang de aandacht nu te richten op de hoe-vragen. Hoe vergroten we de kennis en gezondheidsvaardigheden? Hoe stimuleren we ouderen tot behoud van spiermassa en -kracht door voldoende inname van eiwitten, vitaminen en mineralen? En vooral: hoe bereiken wij de ouderen?', staat in de brief te lezen. Zorgverleners kunnen volgens KBO-PCOB en NPCF een grote bijdrage leveren aan die kennisvergroting bij ouderen en hun naasten. Nursing zette vorig jaar praktische tips op een rijtje.

BTW-tarief

Ook de politiek kan veel betekenen, menen de briefschrijvers. KBO-PCOB en NPCF willen dat alle zorgverzekeraars programmatische eerstelijnszorg voor ouderen met verschillende aandoeningen inkopen, en dat het verhoogde btw-tarief wordt teruggedraaid zodat ook ouderen met een kleine portemonnee gezond kunnen blijven eten.
Lees ook: Nieuwe richtlijn Ondervoeding nu ook gericht op verpleegkundigen
Cijfers ondervoeding

In het ziekenhuis is 15 tot 25 procent van de patiënten ondervoed. In het verpleeghuis gaat het naar schatting om 10 tot 15 procent van de cliënten; in de thuiszorg is dat 15 tot 30 procent. Van de zelfstandig wonende ouderen zonder thuiszorg is zo'n 7 procent ondervoed.
Lees ook het premium-artikel: Ondervoeding bij ouderen signaleren en voorkomen.

Reneethijs

# data[].attributes.attachment_link.title
'Ondervoeding bij ouderen nog steeds groot probleem'

# data[].attributes.attachment_link.description
Ondanks de toegenomen aandacht voor ondervoeding bij ouderen, blijft dit een serieus probleem. Dat schrijven KBO-PCOB en NPCF aan de Tweede Kamercommissie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De Kamercommissie houdt aanstaande donderdag een rondetafelgesprek over ondervoeding bij ouderen. In hun brief doen de seniorenorganisatie KBO-PCOB en patiëntenfederatie NPCF voorstellen om ondervoeding nog beter aan te kunnen pakken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ondervoeding is niet gemakkelijk te herkennen. Het is een misvatting, ook onder verpleegkundigen, dat kijken en observeren voldoende is.

Dat zegt dr. ir. Hinke Kruizenga, diëtist-onderzoeker bij het VUmc in Amsterdam en projectleider van de Stuurgroep Ondervoeding in Nursing november. Kruizenga: 'Bij ondervoeding denk je al snel aan vermagerde patiënten, maar dat hoeft beslist niet het geval te zijn. Het gaat niet om de body mass index (BMI), maar om het spiermassaverlies. Als iemand te weinig spiermassa heeft, maar wel veel vetmassa, dan zie je dat aan de buitenkant niet. Daarom is het van belang om te weten wat de vetvrije massa of VVMI van een patiënt is. De vetvrije massa is het lichaamsgewicht verminderd met de vetmassa, en bestaat uit spieren, botten en water. De diëtist kan de vetvrije massa bepalen met een bio-impedantiemeting.'

Twijfel niet over sondevoeding
'Als eten niet gaat, twijfel dan niet te lang over sondevoeding', aldus dr. Hinke Kruizenga in een eerder artikel op Nursing.nl. Lees meer>>>

'Leer ouderen dat een beschuitje met jam geen goed ontbijt is'

Ook Canan Ziylan, docent verpleegkunde aan de Hogeschool Rotterdam, noemt het een wijdverbreide fabel dat ondervoeding zichtbaar is. Ziylan, die binnenkort promoveert op ondervoeding bij ouderen: 'Een wijkverpleegkundige zei tegen me: ik heb zoveel ervaring in de zorg, ik kan aan het gezicht of lijf van een patiënt wel zien wat er aan de hand is. Een misverstand. Als je aan het vermagerde lichaam van een patiënt kunt zien dat hij afgevallen is, dan is het vaak al te laat. De ondervoeding is dan vaak in zo'n ver stadium dat het heel moeilijk wordt om die negatieve spiraal terug te draaien.' Toch ligt het probleem ook bij ouderen zelf, zegt Ziylan. 'We moeten ouderen leren dat een kopje thee en een beschuitje met jam geen goed ontbijt is. En dat elke dag een ei, kaas, vlees en noten eten geen luxe is, maar noodzakelijk om de spiermassa in stand te houden.' In de thuiszorg kunnen verpleegkundigen daar ook op letten: vraag eens of je even in de koelkast mag kijken, stel eens voor om de boterham te beleggen met kaas in plaats van jam... het helpt allemaal.'

Lees het premium artikel Ondervoeding: grijp in voor het te laat is>>>

# data[].attributes.attachment_link.title
'Ondervoeding bij ouderen is niet altijd zichtbaar' - Nursing

# data[].attributes.attachment_link.description
Ondervoeding is niet gemakkelijk te herkennen. Het is een misvatting, ook onder verpleegkundigen, dat kijken en observeren voldoende is. Dat zegt dr. ir. Hinke Kruizenga, diëtist-onderzoeker bij het VUmc in Amsterdam en projectleider van de Stuurgroep Ondervoeding in Nursing november. Kruizenga: 'Bij ondervoeding denk je al snel aan vermagerde patiënten, maar dat hoeft beslist niet het geval te zijn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ondervoeding ontstaat als iemand een langere tijd minder energie of voedingsstoffen binnen krijgt, dan nodig is om gezond te blijven. Ondervoeding kan ontstaan doordat iemand te weinig eet, extra energie verbruikt of een verminderde eetlust heeft. Het probleem speelt vooral bij zieken en ouderen.

Risicogroepen voor ondervoeding:

kwetsbare ouderen thuis, in een verzorgingstehuis of woonzorgcentrum

patiënten die meerdere ziekten hebben, chronisch ziek zijn of veel medicatie gebruiken

patiënten met lichamelijke beperkingen

patiënten met een niet passende gebitsprothese, kauw- of slikproblemen

patiënten (met name oudere en ernstig zieke) die recent ontslagen zijn uit het ziekenhuis

patiënten met psychosociale problemen en verwaarlozing

patiënten met alcohol- of drugsmisbruik

Van de chronische ziekten zijn met name van belang: COPD, CVA, decubitus, dementie, depressie, hartfalen, darmziekten. En patiënten die vocht vast houden, dit maskeert gewichtsverlies. Vroege herkenning en behandeling van ondervoeding is essentieel. Opsporing in de thuissituatie, vroeg in het ziekteproces, kan ervoor zorgen dat de ernst van de ondervoeding beperkt blijft en de zorgbehoefte daalt.
Terug naar boven
V&VN heeft, in opdracht van ActiZ, een poster en werkbladen ontwikkeld die helpen bij het signaleren van de gezondheidsrisico's, waaronder ondervoeding en overgewicht. De poster laat schematisch zien hoe u gezondheidsrisico's kunt beperken ten aanzien van ondervoeding en overgewicht, depressie, medicijngebruik, huidletsel, incontinentie en vallen. Naast de poster zijn ook werkbladen rondom deze items gemaakt waarin aangegeven staat hoe te handelen na signalering van een gezondheidsrisico. Download de poster (pdf) en werkbladen (pdf).
Terug naar boven
Als iemand onbedoeld in een maand drie kilo of meer afvalt of in zes maanden zes kilo of meer, spreken we van onvrijwillig gewichtsverlies. Ondervoeding ligt dan op de loer. Bij ouderen is er verder ook sprake van ondervoeding bij een BMI < 20.

SNAQ 65+: stappenplan voor screening op ondervoeding

De SNAQ 65+ is een signaleringsinstrument voor ondervoeding, ontwikkeld voor de groep ouderen die thuis woont en eventueel gebruik maakt van de thuiszorg. Het instrument is snel en eenvoudig te gebruiken. In plaats van het berekenen van BMI is gekozen voor het meten van de bovenarmomtrek omdat dit bij cliënten thuis makkelijk is uit te voeren.
Download het Stappenplan ondervoeding (SNAQ65+) (pdf).

Stap 1: neem SNAQ 65+ af (met de SNAQ 65+wordt gebruik gemaakt van de bovenarmomtrek i.p.v. BMI)

Stap 2: vraag ouder of hij/zij probleem herkent

Stap 3: vraag ouder of hij/zij iets aan het probleem zou willen laten doen

Stap 4: verdere diagnostiek naar mate en oorzaak van de ondervoeding

Stap 5: samenvatting van stap 1 t/m 4

Stap 6: overleg met huisarts

Bekijk het instructiefilmpje:

https://youtu.be/_pwUdt_CnSM
Terug naar boven
Voor de screening van cliënten in verpleeg- en verzorgingshuizen is het instrument SNAQRC ontwikkeld. Met behulp van drie vragen en het BMI kan bepaald worden of er risico op ondervoeding is of dat er sprake is van ondervoeding.
Terug naar boven
Het is belangrijk dat er voldoende en gevarieerd gegeten wordt. Hierbij is het belangrijk om voldoende energie (calorieën) en eiwitten binnen te krijgen. Eiwitten zijn bouwstoffen voor het lichaam. Eiwitten zitten in producten zoals kaas, vlees, vis, melk en melkproducten en ei.

Eiwitten spelen onder andere een belangrijke rol bij de wondgenezing en spierbehoud van het lichaam. Wanneer een cliënt risico heeft op ondervoeding is het belangrijk om naast de 3 hoofdmaaltijden ook tussendoortjes te gebruiken, die bij voorkeur rijk aan energie en eiwit zijn (noten, volle melkproducten, blokjes kaas/worst, chocolademelk, toetjes van zuivel).

Het gewicht is een goede graadmeter om te kijken of een cliënt voldoende eet en drinkt. Als iemand afvalt kan dat een teken zijn dat het lichaam meer calorieën nodig heeft. Het is daarbij belangrijk om de cliënt één keer per week te wegen. Als het gewicht achteruit gaat, bespreek dit dan met een arts of diëtist.
Terug naar boven
Wanneer het screeningsinstrument ondervoeding constateert bij een cliënt is snelle behandeling noodzakelijk. Snelle behandeling zorgt o.a. ervoor dat de voedingsinname verbeterd, dat het gewicht stabiliseert of zelf toeneemt, dat de spierkracht toeneemt en de algehele kwaliteit van leven verbeterd. Daarnaast verminderen de complicaties en is de opnameduur en mortaliteit verminderd. Bij snelle signalering van ondervoeding, zal de behandeling beter aanslaan. Download de Richtlijn Screening en behandeling van Stuurgroep ondervoeding (pdf) voor meer informatie.

De cliënt moet worden verwezen naar arts en diëtist. De diëtist stelt een passend advies op en indien nodig wordt drink- en/of sondevoeding ingezet. Om de behandeling goed aan te laten slaan is een goede uitvoering door verpleegkundigen en verzorgenden van belang. Om de vorderingen van de behandeling in de gaten te houden moet er wekelijks worden gewogen (Jonkers-Schuitema et al., 2012). Meer informatie over wegen is te vinden op het onderwerp wegen en BMI.
Terug naar boven
Binnen het Zorg voor Beter-verbetertraject is een vragenlijst ontwikkeld om de kennis en vaardigheden op het gebied van het signaleren van ondervoeding in kaart te brengen. De vragenlijst bevat de volgende onderdelen:

signaleren van ondervoeding

beoordeling van kennis van ondervoeding bij medewerkers

mogelijke verbeteringen

Aan de hand van de uitkomsten kan de zorgverlener bepalen waar hij of zij de komende periode meer aandacht aan moet besteden. Op een van tevoren vastgesteld tijdstip vult de zorgverlener de vragenlijst opnieuw in. Door vergelijking met de eerdere resultaten is vast te stellen of het signaleren van ondervoeding is verbeterd.

De vragenlijst 'Kennis en vaardigheden signaleren van ondervoeding op de afdeling' maakt deel uit van de Toolkit 'Zorg zelf voor Beter Eten & Drinken'. Bestel de toolkit Zorg zelf voor Beter Eten & Drinken in de webwinkel van Vilans.
Terug naar boven
Ouderen die al langere tijd een hoog gewicht hebben gehad en ondervoeding krijgen zijn blij met het gewichtsverlies en zien de risico's van ondervoeding niet in. Het is van belang dat de cliënt inziet dat er veranderingen noodzakelijk zijn. De diëtist neemt dit mee in de behandeling. Het is belangrijk dat de cliënt weet dat wanneer de ondervoeding niet wordt behandeld er meer complicaties ontstaan en de kwaliteit van leven verder achteruit gaat.
Terug naar boven

# data[].attributes.attachment_link.description
Ondervoeding ontstaat als iemand een langere tijd minder energie of voedingsstoffen binnen krijgt, dan nodig is om gezond te blijven. Ondervoeding kan ontstaan doordat iemand te weinig eet, extra energie verbruikt of een verminderde eetlust heeft. Het probleem speelt vooral bij zieken en ouderen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Thema: Eten/Drinken

Ondervoeding is soms moeilijk te voorkomen. Wanneer een cliënt ondervoed raakt, is het van groot belang dat dit tijdig wordt herkend. Dan kan zo snel mogelijk actie worden ondernomen. De Stuurgroep verantwoorde zorg VV&T heeft bepaald dat in de intramurale situatie voortaan het risico op ondervoeding wordt gemonitord met behulp van de SNAQRC (Short Nutritional Assessment Questionnaire for Residential Care).

Ondervoeding ontstaat als iemand een langere tijd minder energie of voedingsstoffen binnen krijgt, dan nodig is om gezond te blijven. Ondervoeding kan ontstaan doordat iemand te weinig eet, extra energie verbruikt of een verminderde eetlust heeft. Het probleem speelt vooral bij zieken en ouderen.

Risicogroepen voor ondervoeding:

kwetsbare ouderen thuis, in een verzorgingstehuis of woonzorgcentrum

patiënten die meerdere ziekten hebben, chronisch ziek zijn of veel medicatie gebruiken

patiënten met lichamelijke beperkingen

patiënten met een niet passende gebitsprothese, kauw- of slikproblemen

patiënten (met name oudere en ernstig zieke) die recent ontslagen zijn uit het ziekenhuis

patiënten met psychosociale problemen en verwaarlozing

patiënten met alcohol- of drugsmisbruik

Van de chronische ziekten zijn met name van belang: COPD, CVA, decubitus, dementie, depressie, hartfalen, darmziekten. En patiënten die vocht vast houden, dit maskeert gewichtsverlies. Vroege herkenning en behandeling van ondervoeding is essentieel. Opsporing in de thuissituatie, vroeg in het ziekteproces, kan ervoor zorgen dat de ernst van de ondervoeding beperkt blijft en de zorgbehoefte daalt.
Terug naar boven
V&VN heeft, in opdracht van ActiZ, een poster en werkbladen ontwikkeld die helpen bij het signaleren van de gezondheidsrisico's, waaronder ondervoeding en overgewicht. De poster laat schematisch zien hoe u gezondheidsrisico's kunt beperken ten aanzien van ondervoeding en overgewicht, depressie, medicijngebruik, huidletsel, incontinentie en vallen. Naast de poster zijn ook werkbladen rondom deze items gemaakt waarin aangegeven staat hoe te handelen na signalering van een gezondheidsrisico. Download de poster (pdf, 508 kb) en werkbladen (pdf, 2,3 mb).
Terug naar boven
Als iemand onbedoeld in een maand drie kilo of meer afvalt of in zes maanden zes kilo of meer, spreken we van onvrijwillig gewichtsverlies. Ondervoeding ligt dan op de loer. Bij ouderen is er verder ook sprake van ondervoeding bij een BMI < 20.

SNAQ 65+: stappenplan voor screening op ondervoeding

De SNAQ 65+ is een signaleringsinstrument voor ondervoeding, ontwikkeld voor de groep ouderen die thuis woont en eventueel gebruik maakt van de thuiszorg. Het instrument is snel en eenvoudig te gebruiken. In plaats van het berekenen van BMI is gekozen voor het meten van de bovenarmomtrek omdat dit bij cliënten thuis makkelijk is uit te voeren.
Download het Stappenplan ondervoeding (SNAQ65+) (pdf).

Stap 1: neem SNAQ 65+ af (met de SNAQ 65+wordt gebruik gemaakt van de bovenarmomtrek i.p.v. BMI)

Stap 2: vraag ouder of hij/zij probleem herkent

Stap 3: vraag ouder of hij/zij iets aan het probleem zou willen laten doen

Stap 4: verdere diagnostiek naar mate en oorzaak van de ondervoeding

Stap 5: samenvatting van stap 1 t/m 4

Stap 6: overleg met huisarts

Bekijk het instructiefilmpje:
Terug naar boven
Voor de screening van cliënten in verpleeg- en verzorgingshuizen is het instrument SNAQRC ontwikkeld. Met behulp van drie vragen en het BMI kan bepaald worden of er risico op ondervoeding is of dat er sprake is van ondervoeding.
Terug naar boven
Het is belangrijk dat er voldoende en gevarieerd gegeten wordt. Hierbij is het belangrijk om voldoende energie (calorieën) en eiwitten binnen te krijgen. Eiwitten zijn bouwstoffen voor het lichaam. Eiwitten zitten in producten zoals kaas, vlees, vis, melk en melkproducten en ei.

Eiwitten spelen onder andere een belangrijke rol bij de wondgenezing en spierbehoud van het lichaam. Wanneer een cliënt risico heeft op ondervoeding is het belangrijk om naast de 3 hoofdmaaltijden ook tussendoortjes te gebruiken, die bij voorkeur rijk aan energie en eiwit zijn (noten, volle melkproducten, blokjes kaas/worst, chocolademelk, toetjes van zuivel).

Het gewicht is een goede graadmeter om te kijken of een cliënt voldoende eet en drinkt. Als iemand afvalt kan dat een teken zijn dat het lichaam meer calorieën nodig heeft. Het is daarbij belangrijk om de cliënt één keer per week te wegen. Als het gewicht achteruit gaat, bespreek dit dan met een arts of diëtist.
Terug naar boven
Wanneer het screeningsinstrument ondervoeding constateert bij een cliënt is snelle behandeling noodzakelijk. Snelle behandeling zorgt o.a. ervoor dat de voedingsinname verbeterd, dat het gewicht stabiliseert of zelf toeneemt, dat de spierkracht toeneemt en de algehele kwaliteit van leven verbeterd. Daarnaast verminderen de complicaties en is de opnameduur en mortaliteit verminderd. Bij snelle signalering van ondervoeding, zal de behandeling beter aanslaan. Download de Richtlijn Screening en behandeling van Stuurgroep ondervoeding (pdf) voor meer informatie.

De cliënt moet worden verwezen naar arts en diëtist. De diëtist stelt een passend advies op en indien nodig wordt drink- en/of sondevoeding ingezet. Om de behandeling goed aan te laten slaan is een goede uitvoering door verpleegkundigen en verzorgenden van belang. Om de vorderingen van de behandeling in de gaten te houden moet er wekelijks worden gewogen (Jonkers-Schuitema et al., 2012). Meer informatie over wegen is te vinden op het onderwerp wegen en BMI.
Terug naar boven
Binnen het Zorg voor Beter-verbetertraject is een vragenlijst ontwikkeld om de kennis en vaardigheden op het gebied van het signaleren van ondervoeding in kaart te brengen. De vragenlijst bevat de volgende onderdelen:

signaleren van ondervoeding

beoordeling van kennis van ondervoeding bij medewerkers

mogelijke verbeteringen

Aan de hand van de uitkomsten kan de zorgverlener bepalen waar hij of zij de komende periode meer aandacht aan moet besteden. Op een van tevoren vastgesteld tijdstip vult de zorgverlener de vragenlijst opnieuw in. Door vergelijking met de eerdere resultaten is vast te stellen of het signaleren van ondervoeding is verbeterd.

De vragenlijst 'Kennis en vaardigheden signaleren van ondervoeding op de afdeling' maakt deel uit van de Toolkit 'Zorg zelf voor Beter Eten & Drinken'. Bestel de toolkit Zorg zelf voor Beter Eten & Drinken in de webwinkel van Vilans.
Terug naar boven
Ouderen die al langere tijd een hoog gewicht hebben gehad en ondervoeding krijgen zijn blij met het gewichtsverlies en zien de risico's van ondervoeding niet in. Het is van belang dat de cliënt inziet dat er veranderingen noodzakelijk zijn. De diëtist neemt dit mee in de behandeling. Het is belangrijk dat de cliënt weet dat wanneer de ondervoeding niet wordt behandeld er meer complicaties ontstaan en de kwaliteit van leven verder achteruit gaat.
Terug naar boven

# data[].attributes.attachment_link.description
Thema: Eten/Drinken Ondervoeding is soms moeilijk te voorkomen. Wanneer een cliënt ondervoed raakt, is het van groot belang dat dit tijdig wordt herkend. Dan kan zo snel mogelijk actie worden ondernomen. De Stuurgroep verantwoorde zorg VV&T heeft bepaald dat in de intramurale situatie voortaan het risico op ondervoeding wordt gemonitord met behulp van de SNAQRC (Short Nutritional Assessment Questionnaire for Residential Care).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Uit onderzoek van de Stuurgroep Ondervoeding blijkt dat bijna 15 procent van de patiënten in Nederlandse ziekenhuizen op de eerste opnamedag al ondervoed is. Op de afdeling geriatrie komt ondervoeding het meest voor. En dat is logisch als je bedenkt dat een ondervoedingsprobleem al ontstaat in de periode voor opname. Ouderen trekken zelf vaak niet aan de bel als ze afvallen of geen eetlust hebben; ze beseffen vaak niet eens dat ze ondervoed raken. Daarbij wonen mensen steeds langer thuis zonder enige hulp; veel ondervoede mensen komen daardoor pas in een laat stadium onder de radar. En áls ze al zorg thuis krijgen, wordt ondervoeding door verpleegkundigen, verzorgenden en mantelzorgers slecht gesignaleerd. Daardoor komt het vaak pas bij opname in het ziekenhuis aan het licht. Eenmaal in het ziekenhuis is sondevoeding dan een eerste belangrijke aanvulling. Want een opname in het ziekenhuis en herstel van ziekte en of trauma kost ontzettend veel energie.

Als verpleegkundige heb je de taak ondervoeding snel te signaleren en hier snel actie op te ondernemen. Signaleren kan met verschillende screeningslijsten, waarvan de SNAQ het bekendst is. Verder is het natuurlijk zaak goed te observeren hoe iemand eet en drinkt met behulp van een voedingslijst en vochtbalans. De patiënt wegen is een veel voorkomende handeling voor verpleegkundigen.

Voedingstoestand

Iemands voedingstoestand heeft veel te maken met ziekten en aandoeningen. Denk aan voeding bij diabetes, voeding bij kanker, wondzorg, obesitas of anorexia. Maar ook slikproblemen door aandoeningen in het kno-gebied of misselijkheid en braken. Ook infusietherapie heeft met voeding te maken. Alleen al het intraveneus toedienen van extra zouten of glucose bijvoorbeeld, zijn complexe en risicovolle handelingen die behoren tot de dagelijkse verpleegkundige zorg.

Voedingsstoffen

Voeding bestaat uit verschillende voedingsstoffen.

Eiwitten leveren calorieën en aminozuren. Aminozuren zijn bouwstenen voor het eiwit in lichaamscellen. Sommige aminozuren kan het lichaam zelf maken. Andere moeten uit het eten komen. Deze aminozuren heten essentiële aminozuren. Er zijn dierlijke en plantaardige eiwitten. Dierlijke eiwitten zitten vooral in vlees, vis, melk, kaas en eieren. Plantaardige eiwitten zitten vooral in brood, graanproducten, peulvruchten, noten en paddenstoelen.
Koolhydraten
Suikers en zetmeel zijn koolhydraten die een belangrijke bron van energie zijn voor het lichaam. De Gezondheidsraad adviseert dat wie gezond wil eten, 40 tot 70% van zijn energie uit koolhydraten haalt. Goede bronnen zijn vooral volkoren graanproducten zoals volkorenbrood en volkoren pasta, aardappels, peulvruchten, groente en fruit.

Vet is een bron van energie, vitamine A, vitamine D, vitamine E en essentiële vetzuren. Er bestaat onverzadigd en verzadigd vet. Vet in voedingsmiddelen bestaat altijd uit een combinatie van beide. Verzadigd vet verhoogt het LDL-cholesterol, onverzadigd vet verlaagt juist het LDL-cholesterol. LDL-cholesterol is niet goed voor de bloedvaten. Om de kans op hart- en vaatziekten te verlagen, is het van belang producten met veel verzadigd vet te vervangen door producten met veel onverzadigd vet.

Mineralen zijn net als vitamines stoffen die in kleine hoeveelheden voorkomen in eten en drinken. Ze zijn onmisbaar voor een goede gezondheid en normale groei en ontwikkeling. Ze leveren geen energie. De meest bekende mineralen zijn: natrium, kalium, calcium, magnesium en zout.

Vitamines zijn net als mineralen stoffen die in kleine hoeveelheden voorkomen in eten en drinken. Ze zijn onmisbaar voor een goede gezondheid en normale groei en ontwikkeling. Ze leveren geen energie. Het lichaam kan zelf geen vitamines maken, met uitzondering van vitamine D, maar dat is niet voor iedereen, en onder alle omstandigheden voldoende. De meest bekende vitaminen zijn: vitamine A, B1, B12, C, K en foliumzuur.

Vocht is belangrijk bij de opname van voedingsstoffen in de darm, het transport van voedings- en afvalstoffen in het lichaam, en het regelen van de lichaamstemperatuur. Een volwassene heeft gemiddeld 1,5 tot 2 liter per dag aan vocht nodig in de vorm van dranken. Hoeveel vocht je precies nodig hebt hangt af van leeftijd, temperatuur, inspanning, het eten en de gezondheidstoestand.

Voedselallergie

Verpleegkundigen hebben ook een belangrijke taak in het tijdig herkennen van voedselallergie tijdens een ziekenhuisopname. Vaak vragen ze wel of een patiënt een allergie heeft, maar informeren niet specifiek naar een voedselallergie. Vraag daar gericht naar tijdens de verpleegkundige anamnese en stel specifieke vragen, zoals 'Heeft u wel eens een reactie gehad na het eten van bepaalde producten? Zo ja, om welke producten ging het?', 'Hoe ernstig was de reactie? Wat waren de symptomen?' en 'Heeft u een speciaal dieet?'.

Cultuur

Voeding is dikwijls een belangrijk onderdeel van iemands cultuur. Denk aan de ramadan voor moslims. Ook dat heeft invloed op iemand voedingstoestand. Kennis van die cultuur en de gebruiken kan helpen om deze patiënten goed te begeleiden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wat is de rol van voeding bij de verpleegkundige zorgverlening?

# data[].attributes.attachment_link.description
Uit onderzoek van de Stuurgroep Ondervoeding blijkt dat bijna 15 procent van de patiënten in Nederlandse ziekenhuizen op de eerste opnamedag al ondervoed is. Op de afdeling geriatrie komt ondervoeding het meest voor. En dat is logisch als je bedenkt dat een ondervoedingsprobleem al ontstaat in de periode voor opname.