# data[].attributes.body
MentalHealth4All helpt je om in Europa hulp te vinden die past bij jouw taal en cultuur.

# data[].attributes.attachment_link.description
You don’t have authorization to view this page.

# data[].attributes.body
Klik op 'gesprektarters' om geprekskaartjes in verschillende talen terug te vinden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zelf aan de slag tijdens de 10-daagse van de Geestelijke Gezondheid, van 1 tot 10 oktober

# data[].attributes.headline
Impact van migratie op mentaal welzijn: ‘Kinderen dragen littekens van hun ouders’

# data[].attributes.subject
Impact van migratie op mentaal welzijn: ‘Kinderen dragen littekens van hun ouders’

# data[].attributes.attachment_link.title
Impact van migratie op mentaal welzijn: ‘Kinderen dragen littekens van hun ouders’

# data[].attributes.attachment_link.description
“Er schuilen veel pijnlijke verhalen achter migratiebewegingen.”

# data[].attributes.body
'The Mind Game' is een intieme documentaire over de psychologische druk waaraan jonge vluchtelingen blootstaan.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het wordt 'de game' genoemd: de levensgevaarlijke reis die vele onbegeleide minderjarigen afleggen op zoek naar bescherming in West-Europa. Voor Sajid Khan Nasiri begon de game op zijn veertiende, toen hij in zijn eentje vluchtte uit Afghanistan. Na een reis van twee jaar vol gevaar en ontberingen - die hij gedetailleerd vastlegde met zijn telefooncamera - arriveert hij in België. Daar begint een heel nieuwe worsteling: The mind game.
Regie: Sajid Khan Nasiri, Eefje Blankevoort en Els van Driel
Producent: Prospektor
Omroep: KRO-NCRV

# data[].attributes.attachment_link.title
Kijk de documentaire 'The Mind Game' op 2Doc.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Sajid vlucht op zijn veertiende alleen uit Afghanistan en maakt een gevaarlijke reis door Europa. Opgejaagd door gewelddadige grenswachten legt hij zijn reis vast met zijn telefooncamera. Als de minderjarige asielzoeker veilig aankomt, wordt hij algauw weer op de proef gesteld.

# data[].attributes.headline
Van bescherming naar uitputting: ‘Asielbeleid cultiveert psychisch lijden’

# data[].attributes.subject
Van bescherming naar uitputting: ‘Asielbeleid cultiveert psychisch lijden’

# data[].attributes.attachment_link.title
Van bescherming naar uitputting: ‘Asielbeleid cultiveert psychisch lijden’

# data[].attributes.attachment_link.description
“Geestelijke gezondheid is geen privilege.”

# data[].attributes.body
EEN TOOLKIT ROND TRAUMASENSITIEVE STEUN VOOR KINDEREN EN JONGEREN

# data[].attributes.attachment_link.title
Als we willen dat vluchtelingen integreren, waarom maken we het hen dan zo moeilijk?

# data[].attributes.attachment_link.description
Erkende vluchtelingen vinden moeilijk hun weg in onze samenleving.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het werkboek is bedoeld voor kinderen in de basisschoolleeftijd. Het is ontworpen om ruimte te geven aan het verhaal van het kind. Eenmaal in Nederland zijn zowel de kinderen als hun ouders/verzorgers vaak aan het 'overleven'. Er is veel stress en er kan sprake zijn van trauma. Het is belangrijk om dit zo vroeg mogelijk te signaleren, zodat de juiste hulp kan worden ingezet.

Met de inzet van het werkboek kan een kind (samen met een professional en ouders) praten vanuit feiten, emoties en hun betekenis. Uit wetenschappelijk onderzoek weten we immers dat emoties delen, leidt tot herstel en veerkrachtiger functioneren. Daarnaast kunnen professionals zorgelijke signalen sneller opmerken en hier hulp voor inzetten. De schrijvers noemen: 'Er wordt doorgaans niet zoveel met gevluchte kinderen gepraat over wat ze hebben meegemaakt, terwijl dat wel belangrijk is voor de verwerking. Kinderen die gevlucht zijn, laten vaak veel veerkracht zien.'
Bestel het werkboek
Van Gemert en Worm hebben eerder al een werkboek gemaakt voor kinderen die te maken hebben met veiligheidsafspraken in de jeugdbeschermingsketen: het Praatboek . Naar aanleiding hiervan kregen ze de vraag om er ook een te maken voor gevluchte kinderen. Worm: 'We dachten meteen: ja! Ook deze kinderen verdienen uitleg, steun en ruimte voor hun verhaal'. Ze vroegen psycholoog en psychotraumatherapeut Mariken van Onna om versterking, omdat die werkt met kinderen en jongeren met complex (oorlogs)trauma en dus inhoudelijk veel kon bijdragen.

Om ervoor te zorgen dat het boek echt zou aansluiten op de behoeften van gevluchte kinderen, hun ouders en begeleiders, vroeg het drietal aan KIS om een verkennend onderzoek te doen. KIS onderzoekers Roos de Wildt en Mathilde Compagner gingen hiermee aan de slag en onderzochten wat er nodig is om effectief in gesprek te gaan met gevluchte kinderen over de positieve en negatieve ervaringen in hun leven, zowel van de periode vóór de vlucht als tijdens en erna. Zo hielden zij o.a. (groeps)gesprekken met professionals, gevluchte kinderen en ouders van diverse leeftijden en achtergronden. Het resultaat van dit onderzoek waren handvatten en randvoorwaarden die Van Gemert, Van Onna en Worm konden gebruiken om een werkboek te maken.

We vinden het belangrijk dat we kinderen en ouders uitleggen dat verdriet, stress en eventueel trauma normale reacties zijn op alles wat ze hebben meegemaakt. Dat slapen, eten, je concentreren of kinderen opvoeden moeilijker kunnen gaan ten gevolge van alles wat ze hebben meegemaakt en dat dat niet hun schuld is.

Van Gemert, Van Onna en Worm hebben de resultaten van het onderzoek op een creatieve manier vertaald naar het werkboek. KIS-onderzoeker Mathilde Compagner vertelt: 'Tijdens het ontwikkelproces van het werkboek waren we betrokken bij enkele feedbackrondes. Het is heel mooi om te zien hoe de makers de opgehaalde input vanuit de gevluchte kinderen en ouders en de input vanuit de professionals hebben weten te vertalen naar praktische vragen en opdrachten voor de kinderen, inclusief handvatten voor professionals om het gesprek aan te gaan.'

Er mag gekleurd en getekend worden

'Veerkracht' is een werkboek om samen met een professional in te werken en te lezen. Als je vanuit onderwijs, de jeugdgezondheidszorg, (pleeg)zorg of (vervangend) ouderschap met een gevlucht kind in gesprek gaat, kun je dit werkboek gebruiken. Het unieke van dit boek is, dat het kind er echt in kan schrijven, tekenen, kleuren, aldus Compagner: 'Er zijn (vanuit het onderwijs) al verschillende methodes om het gesprek aan te gaan met gevluchte kinderen. Het mooie is dat dit echt een werkboek voor de kinderen zelf is. Enerzijds helpt het werkboek kinderen hun verhaal te vertellen en hun gevoelens beter te begrijpen. Op een hele laagdrempelige manier maakt het werkboek thema's als trauma en veerkracht meer bespreekbaar. Maar het legt ook aan kinderen uit hoe dingen in Nederland gaan en werken. De uitleg is in simpele taal en in de kantlijn staan praktische tips of vragen om het gesprek aan te gaan. Daarmee is het werkboek niet alleen helpend voor kinderen zelf, maar ook voor professionals of anderen die met gevluchte kinderen in gesprek willen over wat zij meemaken in hun nog jonge leven.'

# data[].attributes.attachment_link.title
Nieuw werkboek helpt gevluchte kinderen te praten over hun ervaringen | KIS

# data[].attributes.attachment_link.description
Kinderen die gevlucht zijn, maakten en maken veel mee. Ook in Nederland. Voor hen en voor de volwassenen om hen heen kan het moeilijk zijn om te praten over hun land van herkomst en wat ze hebben meegemaakt.

# data[].attributes.headline
Hier & Ginder Hoe we jonge vluchtelingen kunnen ondersteunen

# data[].attributes.subject
Hier & Ginder Hoe we jonge vluchtelingen kunnen ondersteunen

# data[].attributes.attachment_link.description
Kinderen en jongeren vormen een belangrijk, maar soms onzichtbaar deel van de groep van mensen die naar België migreren. Sommigen komen hier aan met hun ouders of andere familieleden, anderen staat er helemaal alleen voor, de niet-begeleide buitenlandse minderjarigen. Al deze jonge nieuwkomers staan voor een resem uitdagingen, waarbij ze soms worstelen met grote, complexe of zelfs onbeantwoordbare vragen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het gemis van ouders, trauma's van vluchtverhalen en een nieuwe taal leren. Voor niet-begeleide minderjarige vluchtelingen is het vaak moeilijk om een plekje te vinden in België. Volgens de leerlingen en leerkrachten van Stedelijk Lyceum Offerande in Antwerpen brengt OKAN soelaas.

'Ik begrijp dat er een spreiding moet zijn, maar de overheid houdt geen rekening met wat niet-begeleide minderjarigen hebben meegemaakt'

'Hartverscheurende brieven waren het', zegt Laura (38) die lesgeeft aan een zevental niet-begeleide minderjarigen in de OKAN-school. Een paar weken geleden moest een klasje verhuizen naar een ander lokaal. De leerlingen hadden brieven geschreven waarin ze beschreven wat ze voelden. 'De pijn die ze voelden was enorm. Wat moet dat wel niet zijn als iemand van de ene op de andere dag naar een andere school of terug naar zijn herkomstland wordt gestuurd?'

Herkomstlanden niet-begeleide minderjarigen op Stedelijk Lyceum Offerande:
- Afghanistan: 10
- Eritrea: 4
- Albanië: 2
- Irak: 1
- Somalië: 1
- Syrië: 1

Eind vorig schooljaar werd die angst realiteit. Zes Afghaanse niet-begeleide minderjarige vluchtelingen werden van de ene dag op de andere overgeplaatst naar Brugge en Kortrijk. 'Dat was verschrikkelijk', zegt Laura die lesgaf aan een van de jongeren. 'Die Afghaanse jongen was een voorbeeldleerling, zijn beste vriend was iemand uit Guinee. Het ergste was dat de asielcentra vol zaten, dus moesten ze terug naar hier komen. De week daarna volgde het definitieve afscheid. Het leek een bewuste keuze om die jongeren te ontmoedigen.'

'Ik begrijp dat er een spreiding moet zijn, maar de overheid houdt geen rekening met wat niet-begeleide minderjarigen hebben meegemaakt. Die zes Afghaanse jongeren voelden zich veilig bij ons, ik was als een moederfiguur in hun leven. Door hen uit hun vertrouwde omgeving te halen, moesten ze opnieuw van nul beginnen. Verschrikkelijk!'

Slapeloze nachten

De OKAN-school Stedelijk Lyceum Offerande, Marco Polo in de volksmond, telt negentien niet-begeleide minderjarige vluchtelingen. De Syrische Ghonwa is er daar één van. Haar leeftijd houdt ze liever voor zichzelf. Ghonwa kwam twee en een half jaar geleden naar België. Een helse tocht, in putje winter. 'Het was erg koud, de sneeuw kwam soms tot aan mijn middel. In sommige landen kreeg ik soep, maar dat haalde niet veel uit. Ik had het meteen weer koud. Toen ik in België aankwam, was ik erg ziek.'

Ghonwa droomt ervan om apothekeres of tandartsassistente te worden. 'In Syrië kon ik mijn droom niet waarmaken, daar was het erg gevaarlijk om naar school te gaan. Op Marco Polo krijg ik die kans wel en die grijp ik met beide handen. Toch is dat niet gemakkelijk, Nederlands leren gaat heel traag. Ik vind het frustrerend dat leerlingen uit mijn klas de taal beter spreken. De leerkrachten helpen me goed vooruit. Zij zorgen ervoor dat ik me gelukkig voel.'

Haar familie moest Ghonwa noodgedwongen achterlaten in Tartus. 'Als er bombardementen zijn, blijf ik de hele nacht wakker. Je kan niets anders doen dan wachten. Pas als mijn familie zegt dat ze veilig is, ben ik gerust. Er bestaat geen seconde dat ik niet aan mijn mama en papa denk. We bellen elke dag, ik heb schrik dat ze op een dag niet meer bellen om te vragen hoe mijn dag was. Ik heb schrik dat mijn jongere broers en zussen op een dag niet meer bellen om uit te pakken met hun goede punten.'

Ghonwa's eerste dagen op Marco Polo voelden onwennig. 'Ik kwam twee maanden later dan mijn klasgenoten. Ik begreep niets van de taal en iedereen staarde me aan. Telkens als ik zei dat ik van Syrië kwam, hadden de mensen medelijden met me. Gelukkig was dat snel voorbij. De leerlingen van mijn klas werden mijn eerste familie in België, ik beschouw hen als mijn broers en zussen. In OKAN heb ik mijn beste vriendin leren kennen.'

Meer dan leerdoelen halen

Sven (40) maakte drie jaar geleden een carrièreswitch. 'Na acht jaar met gebakken lucht bezig te zijn in de reclamewereld was het tijd voor iets anders. Ik deed al lang vrijwilligerswerk op Marco Polo. Zo ben ik gebeten geraakt door de OKAN-microbe. De diversiteit spreekt me enorm aan.'

OKAN is meer dan lesgeven. 'Als niet-begeleide minderjarigen hier aankomen, staat hun wereld op losse schroeven: de taal, de normen en de schoolomgeving zijn totaal anders. Marco Polo biedt houvast voor die minderjarigen. Het is belangrijk om als OKAN-leerkracht een vertrouwensband op te bouwen en interesse te tonen in hun leefwereld. Je bent een belangrijk persoon in iemands leven, een eerste vertrouwenspersoon. Ze hebben vaak een lange weg achter de rug waarbij hun vertrouwen meermaals werd geschonden.'

Liefde, geduld en begrip zijn volgens Sven de drie kernzaken om met niet-begeleide minderjarigen om te gaan.

'Tegen het einde van het schooljaar kan ik pas terugblikken en denken van: die jongeren hebben grote stappen voorwaarts gezet'

'Ik merk dat ik soms te streng ben voor hen, dan ben ik te hard bezig met leerdoelen te halen. Ik betrap me er in het midden van het schooljaar weleens op dat ik te veel bezig ben met doceren en het menselijke aspect vergeet. Ik vergeet soms dat de leerlingen een andere achtergrond hebben of wat ze hebben meegemaakt. Het is belangrijk om daar veel geduld en begrip voor op te brengen.'

'Nu pas, tegen het einde van het schooljaar, kan ik terugblikken en denken van: die jongeren hebben grote stappen voorwaarts gezet. Chapeau! Ik weet zeker dat ik op anderhalf jaar tijd geen vreemde taal zou spreken.'

Sven gelooft niet in pasklare oplossingen als het om niet-begeleide minderjarigen gaat. 'Dat blijft een grote uitdaging. Ik weet niet of OKAN de oplossing is voor al hun problemen, maar als eerste stap is het echt wel goed. Dat merk ik als jongeren terugkomen en zeggen: dankzij OKAN heb ik een job.'

Niet vertellen

Ikrans (16) moeder en zus zijn nog in Kampala, Oeganda. Waar haar vader is, weet ze niet. 'Ik praat daar niet graag over, ik mis hen', zegt ze met tranen in de ogen en een krop in de keel. 'Zeker één keer per maand bellen we, daar vind ik troost in. Het is elke keer opnieuw aftellen.'

De Somalische Ikran glundert weer wanneer ze vertelt over haar dromen. 'Ik ben bijna klaar met mijn eerste jaar OKAN. Volgend schooljaar ga ik Mode studeren. Kleding naaien is mijn hobby, en ik hoop er ooit mijn beroep van te maken. Maar eerst moet ik goed Nederlands spreken. Als je wil werken in België, moet je de taal goed spreken. In Somalië ging ik niet naar school, ik studeerde thuis een beetje.'

'Ik vind het heel leuk om Nederlands te leren, maar het blijft moeilijk. De leerkrachten helpen door elke dag opnieuw voor me klaar te staan. Als ik iets niet begrijp, vraag ik het gewoon. Ze zijn lief en tonen veel begrip, maar met een persoonlijk probleem zal ik niet snel naar hen stappen. Dat houd ik liever voor mezelf. Ik zal niet snel vertellen dat ik mijn ouders mis.'

Mama trots maken

Nafiskhan (16) gaat nog maar een maand naar Marco Polo. Een heel nieuw gegeven, want in Afghanistan was er geen school. 'Nederlands spreken is niet moeilijk, maar schrijven wel', zegt hij stoer. 'Frans vind ik veel moeilijker. Ik ben blij dat ik naar school kan, met een diploma hoop ik mijn mama trots te maken.'

Nafiskhan vluchtte voor de Taliban, zijn mama en broer moest hij achterlaten in Afghanistan. 'Ik mis hen', geeft hij na een tijdje toe. 'Om de twee à drie maanden bellen we.'

Charlotte (24) bleef na haar stage als leerlingbegeleider in Marco Polo plakken. Door de sterke groei van het aantal leerlingen staat ze nu zelf voor de klas, een hele uitdaging. 'Je moet vanaf het begin duidelijk maken wat wel en niet mag, want iedere school heeft andere regels. En de meeste Afghanen zijn nog nooit naar school geweest.'

'Je kan het gedrag van niet-begeleide minderjarigen niet voorspellen. De ene dag zijn ze opgewekt en werken ze goed mee in de klas, de andere zijn ze heel droevig en kunnen ze zich niet concentreren. Het is belangrijk om elke keer opnieuw uit te zoeken wat er scheelt. Soms zitten ze zo diep, dat we de hulp inschakelen van organisaties als Solentra, die jonge vluchtelingen psychologisch begeleidt.'

'Ze laten niet enkel hun familie achter, maar ook hun cultuur. Het is belangrijk dat je daarover blijft praten. Dat mag je hen niet afnemen. Als je hen vraagt hoe het in hun land gaat en of het daar mooi weer is, zie je hen helemaal opfleuren.'

Marco Polo is een warm nest en doet alles om de leerlingen een thuisgevoel te geven. 'Tijdens schoolvakanties organiseren we buitenschoolse activiteiten. Daarnaast hebben we een jeugdhuis op school. Op woensdagnamiddag worden daar allerlei lessen gegeven, van een rijbewijs halen en een cv opmaken tot een PlayStation-wedstrijd.'

Denken aan de toekomst

De Eritrese Tekleab (17) volgt sinds februari les in Marco Polo. 'Naar school gaan in België is een luxe. In Eritrea bestond mijn klas uit tachtig leerlingen, vaak zaten we met drie aan één bank. In die paar maanden dat ik hier ben, heb ik al meer geleerd dan in mijn hele schoolcarrière in Eritrea.'

'Afwachten tot het weer veilig is aan de grens met Ethiopië, meer kan ik niet doen. Ik voel me machteloos'

Tekleabs Eritrese vriend en klasgenoot Robel (16) gaat nog maar één maand naar school, toch denkt hij al aan een toekomst in België. 'Ik hoop dat mijn familie ook naar hier komt, want ik vind het hier leuker dan in Eritrea.

Dat is momenteel niet mogelijk met alle militairen aan de grens met Ethiopië. Het is daar erg gevaarlijk. Afwachten tot het beter wordt, meer kan ik niet doen. Ik voel me machteloos. Ik kan hen niet helpen, ik kan enkel bellen en vragen hoe het daar gaat. En ik heb schrik dat ik op een dag word teruggestuurd naar Eritrea.'

Tekleab was twee jaar onderweg naar België. Via Ethiopië, Soedan en Libië bereikte hij Europa. 'Ik was blij dat ik in Frankrijk en Italië was, want het leven in Afrika is zwaar en erg gevaarlijk. In België ben je vrij, je kan overal naartoe gaan. In Eritrea was het vaak onmogelijk om naar een andere stad te gaan.'

Nederlans leren, dat is voor Tekleab het belangrijkste. 'Anders geraak je moeilijk aan een job. Een nieuwe taal leren blijft erg moeilijk, maar de leerkrachten helpen me met schrijven, lezen en spreken. In Eritrea tikten de leerkrachten met een lat op mijn vingers als ik iets doms zei. Dat gebeurt hier niet, de leraars behandelen elke leerling met respect. Dankzij hen geloof ik weer in mezelf.'

Zelfvertrouwen opbouwen kerntaak

'De jongeren zelfvertrouwen geven is belangrijker dan hen Nederlands te leren. Zonder zelfvertrouwen kan je niets leren'

Volgens Laura, die lesgaf aan de Afghaanse jongen die werd weggestuurd, is zelfvertrouwen geven aan niet-begeleide minderjarigen de kerntaak van haar job. 'Dat is zelfs belangrijker dan hen Nederlands te leren. Als je geen zelfvertrouwen hebt, kan je moeilijk iets leren. Daarnaast moet je jongeren steunen en luisteren naar hun verhalen.'

Laura geeft ondertussen twee jaar les in de OKAN-school Marco Polo, momenteel heeft ze een klasje van een zevental niet-begeleide minderjarigen. Voordien stond ze in het reguliere onderwijs. 'Mijn vader was diplomaat, ik heb in veel Arabische landen gewoond. Ik miste dat, en OKAN biedt de mogelijkheid om te reizen zonder te reizen.'

Hanne (47) gaf oorspronkelijk les in het reguliere onderwijs, vier jaar geleden maakt ze de overstap naar OKAN. Nu geeft ze les aan vier niet-begeleide minderjarigen. 'Ik was het reguliere onderwijs kotsbeu. De profielen van die leerlingen spraken me niet aan. Ik zou nooit meer terug willen.'

Hanne legt uit dat het enorm dankbaar is om met niet-begeleide minderjarigen te werken. 'Je krijgt veel meer diepgaande interacties. De jongeren zijn echt gemotiveerd, want ze willen vooruit en iets van hun leven maken. Lesgeven is een zaligheid. Er wordt enorm hard gewerkt.'

Laura bevestigt die sterke motivatie. 'In het reguliere onderwijs willen jongeren liever niet op de schoolbanken zitten, hier wel. Niet-begeleide minderjarigen hebben enorm veel meegemaakt, maar dat maakt hen ook wijs. Het zijn geen pubers, ze zijn matuurder.'

De twee OKAN-leerkrachten zijn het erover eens: OKAN biedt soelaas voor niet-begeleide minderjarige vluchtelingen. 'In het reguliere onderwijs verdwalen ze. Hier krijgen ze specifieke ondersteuning en tijd om even te landen.'

Extra muros

Wanneer het belsignaal gaat, loopt de school leeg. De Eritrese Merhawi (17) blijft met een tiental andere leerlingen wat rondhangen op de speelplaats. 'Ik vind het moeilijk om 's morgens op tijd te komen. Als je een of twee minuten te laat bent, moet je een uur nablijven. Ik heb geen mama die me wakker kan maken, ik mis haar. Vroeger had ik nooit moeite om ergens op tijd te komen, daar zorgde mijn mama voor.'

Het valt meteen op hoe vlot Merhawi Nederlands spreekt. 'Ik beperk het niet tot binnen de schoolmuren. Ik woon sinds augustus samen met een buddy. Als ik thuis ben, spreken we veel Nederlands. Mijn Nederlands is sindsdien erg verbeterd, en in ruil leer ik mijn buddy wat bij over de Eritrese cultuur: twee vliegen in een klap.'

Zijn tocht naar België zal Merhawi altijd bijblijven. 'Ik was vier dagen te voet onderweg van Eritrea naar Ethiopië. Daarna trotseerde ik in Soedan en Libië de Saharawoestijn. Daar was geen water te bespeuren, sommige vrienden moest ik dood achterlaten. Met een boot via de Middellandse Zee kwam ik aan in Italië. Met 750, als sardientjes in een blik, zaten we op een kleine boot. Mensen werden ziek of vielen overboord. Ik heb verschrikkelijke dingen gezien. Toen ik eindelijk in België aankwam, had ik schrik om alsnog teruggestuurd te worden.'

Merhawi gaat niet naar school voor zijn ouders, hij doet dat voor zichzelf. 'Ik ben hier alleen, ik moet eerst voor mezelf leren zorgen. Als dat goed gaat, volgt de rest. Ik leef van dag tot dag. Misschien ga ik ooit terug naar Eritrea, maar misschien ook niet. Dat kan ik nu niet zeggen.'

Binnenkort verlaat Merhawi, na een jaar OKAN, Marco Polo. 'OKAN is voor mij zoals mijn mama. Zij leerde me de eerste woordjes in het Tigrinya, OKAN leert me nu de eerste Nederlandse woorden.'

# data[].attributes.attachment_link.title
'Mijn OKAN-klas werd mijn eerste familie in België'

# data[].attributes.attachment_link.description
Het gemis van ouders, trauma's van vluchtverhalen en een nieuwe taal leren. Voor niet-begeleide minderjarige vluchtelingen is het vaak moeilijk om een plekje te vinden in België. Volgens de leerlingen en leerkrachten van Stedelijk Lyceum Offerande in Antwerpen brengt OKAN soelaas.

# data[].attributes.body
klik zeker eens door op alle inhouden, het is een schat aan informatie!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cultuursensitieve zorgverlening in de GGZ

België is een multiculturele samenleving. Om iedereen kwaliteitsvolle en effectieve GGZ te kunnen bieden, moeten we onze hulpverlening afstemmen op de persoonlijke behoeften, omstandigheden, opvattingen, waarden en normen van de patiënt. We moeten ons durven openstellen en verder kijken dan onze Westerse tradities.

Kleinman schreef al in 1977 dat we de interpretatie van ziekte en gezondheid niet los kunnen zien van culturele processen en dat ziekte-ervaringen in hun kern sociaal geconstrueerd worden. Er is een verband tussen enerzijds culturele achtergrond, etniciteit en anderzijds de verschijningsvorm van psychische aandoeningen, hulpzoekgedrag, maar ook de effectiviteit van behandelmethoden in de GGZ. Internationaal wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat het gebruik van cultuursensitieve methodieken in de GGZ zowel psychodiagnose als de behandeling aanzienlijk verbeteren.

Als organisatie Broeders van Liefde geloven wij in de kracht en de rijkdom van een kleurrijke en diverse samenleving. Als zorgactor in de GGZ zetten wij daarom in op cultuursensitieve zorg. Psychisch lijden is dan wel universeel, de psychiatrische aandoeningen kunnen zich naargelang de culturele achtergrond op totaal verschillende wijze manifesteren. Dit leren begrijpen zal ons helpen onze behandelmethodieken en uitkomsten voor mensen uit een andere cultuur te optimaliseren en te verbeteren.

We willen de toepassing van cultuursensitieve methodieken in de GGZ stimuleren en optimaliseren en daarom doen we aan sensibilisering, ontwikkelen we methodieken, lanceren we onderzoeksprojecten en organiseren we opleidingen en vormingen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hulpverlening die altijd kwaliteitsvol en effectief is, ongeacht iemands culturele achtergrond.

# data[].attributes.body
Tips en adviezen voor de eerstelijn en het sociaal domein aan de hand van casuïstiek over psychosociale problematiek

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aflevering 12
Terwijl het onder witte middenklassers hip is om uit te pakken met 'mijn psy heeft gezegd', is dat voor veel andere groepen in Brussel niet zo. Rond de mentale gezondheidszorg hangt veel schaamtecultuur. 'Liever het probleem afschuiven op het boze oog, dan nadenken over zichzelf.' Psychologen graven via omwegen naar de ziel.
Ook Belgo-Belgen zijn er nog niet uit. Als de VRT een reeks brengt waarin bekende Vlamingen vertellen over hun passage bij de psycholoog, dan doet ze dat om de mentale zorgverlening uit de taboesfeer te halen. Toch is het onder de witte middenklasse haast hip geworden om uit te pakken met 'mijn psy heeft gezegd'. Dat ligt anders in hyperdivers Brussel. Bij veel groepen hangt nog veel schaamtecultuur rond de mentale gezondheidszorg en het openlijk praten over emoties. 'Veel mannen hier hebben zelfs geen psychologische problemen', zegt huisarts Vincent Janssens ironisch. 'Op samenlevingsniveau leidt deze ontkenning tot problematisch gedrag. Gevoelens blijven onuitgesproken, seksuele voorkeuren worden onderdrukt en spanningen stapelen zich op, totdat het ontploft. Ik zie veel geweld in gezinnen.'

'Dat is net een van onze taken', borduurt psychologe Ismat Chowdhrie hierop verder. 'Als je als kind opgroeit in een omgeving waar op sommige emoties een taboe rust, dan moet je leren om er woorden op te plakken. Doe je dat niet, dan kan dat leiden tot agressie, lichtgeraaktheid, angst of concentratiestoornissen. Onder Pakistaanse nieuwkomers of Pakistaanse Brusselaars van de oudere generaties zie je veel weerstand ten aanzien van psychologen. In de gemeenschap is imago erg belangrijk. Zo is er veel geheimhouding. Op drugs en seksuele thema's ligt een (religieus) taboe. Je deelt niet zomaar gevoelens met derden en dus duurt het een tijd tot ik openingen vind.'

Ook de dienst interculturele bemiddeling van het Integratiecentrum Foyer in Molenbeek tracht de drempels van de mentale gezondheidszorg te verlagen. 'Chinezen van het platteland associëren psychologische hulp met gestoorde mensen', weet Ann Trappers. 'Of je hebt de Marokkaanse patiënt die een probleem afschuift op het boze oog of op de djinn die hem in zijn macht heeft. Onze bemiddelaars spelen daarop in, zorgen in eerste instantie dat deze (bij)gelovige mensen zich niet belachelijk voelen en trachten hen dan te doen inzien dat een alternatieve zorgversterking zinvol kan zijn. Ook niet alles is cultureel bepaald. Er speelt onwetendheid mee of soms hebben mensen een te beperkte woordenschat om gevoelens te benoemen.'
Via omwegen naar de ziel
Psycholoog Redouan Ben Driss ontvangt me in het Centrum voor Geestelijke Gezondheid in Laken. Het gros van zijn patiënten heeft een migratieachtergrond. Zestig procent is Marokkaans. Verder schuiven ook Turken, Syriërs, Irakezen, Filippijnen of Oost-Europeanen aan. Meestal zitten ze in armoede en zijn ze kortgeschoold. Onder hen significant veel alleenstaande moeders en jongeren met gedragsproblemen.

'We zijn tweedelijnszorg. Patiënten bereiken ons dus na doorverwijzing. Vaak wijten ze hun aanwezigheid eerst aan de doorverwijzende instantie. Vervolgens beklemtonen ze hun fysieke klachten. Als je daar doorheen bent, kom je uit bij het boze oog en pas daarna kan je aan psychologie beginnen doen', glimlacht hij. Het is als karikatuur bedoeld, maar hij wijst hiermee wel op het feit dat het in veel culturen niet vanzelfsprekend is om het lijden in zichzelf te zoeken. De oorzaak wordt geëxterioriseerd.

'Je moet patiënten altijd ernstig nemen, ook in hun bijgeloof', legt Redouan uit. 'Als iemand zijn probleem toeschrijft aan het boze oog, is dat voor mij het vertrekpunt. Ik vraag dan eerst wat dat voor iemand precies betekent en pas daarna hoe de persoon zich daarbij voelt. Zo kom je geleidelijk aan bij het 'ik' en leren patiënten hun problemen anders formuleren.'

'Heel juist', zegt Ismat. 'Je vertrekt van de cultuur of de religie van de persoon en je laat hem zich daarin eerst volwaardig voelen. In die zin zou het goed zijn als de Brusselse zorgverstrekkers cultuurdiverser worden. Een witte psycholoog zal nooit feilloos een Marokkaanse patiënt aanvoelen. Cultuursensitieve opleiding is nodig, maar als het zorgpersoneel zelf diverser wordt, dan zal de cultuurgevoeligheid automatisch toenemen.'
Op de vlucht
Beiden werken ook met asielzoekers en erkende vluchtelingen. Ismat focust vooral op Afghaanse minderjarige asielzoekers. Soms zijn die jaren onderweg door Iran en Turkije en komen ze in Brussel aan met een rugzak vol geweldervaringen. Ze werden verkracht of ze prostitueerden zich om de volgende mensensmokkelaar te kunnen betalen. 'Ik behandel hun traumaverhalen over foltering en vaak hebben ze mensen zien sterven', duidt Redouan. 'Asielzoekers zien ook af van de aanpassingsproblemen. Ze voelen zich hier gedesoriënteerd. En eens erkend, wacht hen de lange weg naar huisvesting en werk, noem het un parcours de combattants. Maar altijd verbaas ik me over hoeveel kracht die mensen hebben en hoe sommigen in een recordtijd Nederlands leren spreken. Ze staan nooit stil. Het is altijd van 'ik moet, ik moet, ik moet', terwijl ze vooral nood hebben aan rust en stabiliteit.'

Asielzoekers zijn een aparte realiteit in het Brusselse landschap van de mentale gezondheidszorg. Herman Van Herck was jarenlang huisarts in het Klein Kasteeltje. 'Je ziet daar veel posttraumatische stressstoornissen, meestal als gevolg van de oorlog of het vluchtverhaal. Libië is een afschuwelijke plaats als je in transit bent. In kampen word je gefolterd. Ga er maar vanuit dat veel vrouwen die in het Klein Kasteeltje arriveren ooit zijn verkracht geweest, ook veel mannen trouwens. En dat stopt niet per se zodra ze in Brussel zijn. De Afghanen van het Klein Kasteeltje die in Pakistaanse nachtwinkels in het zwart werken, kunnen er ook worden verkracht. Het maakt deel uit van het werkpakket. Dat is niet zomaar een fait divers. Ze kwamen geregeld met dit soort van verhalen naar mij toe. Het lijkt een systeem te zijn, met schaamte en woede tot gevolg.'

Brussel heeft twee centra waar psychologen gespecialiseerd zijn in de traumaverwerking van asielzoekers: Ulysse in Elsene en Centre Exil in Etterbeek. In het tweede wacht de Brussels Iraanse psycholoog Reza Kazemzadeh me op. 'De meerderheid van onze patiënten zit in een asielprocedure en bereikt ons na doorverwijzing vanuit een opvangcentrum van Fedasil. Een ander deel zijn uitgeprocedeerden die vaak op straat verblijven en aangemoedigd worden door Dokters van de Wereld, landgenoten of advocaten die er een manier in zien om hun dossier te heropenen. Een laatste groep zijn de erkende vluchtelingen die intussen vaak Frans kennen en al wat vertrouwd zijn met een centrum voor mentale gezondheid. Want vergeet niet dat de meesten dat associëren met een psychiatrisch asiel.'

Een doorsnee sterveling zou denken dat de eigenlijke traumabehandeling meteen centraal staat. Veel aandacht gaat echter naar de begeleiding van hun leven in Brussel. 'Ze hebben zowel een getraumatiseerd verleden als een niet gestabiliseerd heden. Het is in deze fase dat wij hen ontvangen. Ze zoeken volop naar nieuwe levensstrategieën in een ontwortelde context. Plots beseft de man dat hij hier niet hetzelfde werk zal kunnen doen. En tot de vrouw dringt door dat ze niet meer in het huishouden zal staan, maar de taal moet leren. Ze zijn erg bezig met het heden en soms vertaalt zich dat in schijnbaar banale verwondering. Waarom groette de buurman me niet terug? Of je hebt jonge vrouwen die zich afvragen hoe het hier met de jongens zit. Voor al die gewone zorgen konden ze vroeger terecht bij de brede familie. Nu staan ze er alleen voor.'

Voor de echte traumaverwerking werkt ook het Centre Exil erg cultuursensitief. 'In het Westen praten we vlot over het verleden en emoties. Maar in veel culturen somatiseren mensen hun psychisch lijden. Ze zeggen dat ze rugpijn hebben zonder erbij te vertellen dat ze vaak moeten huilen. Vraag hen of ze angsten hebben en dan antwoorden ze nee. Maar vraag hen of ze hartkloppingen hebben en dan is het ja. Gedeprimeerd is nee, maar heb je slaapstoornissen is ja. We werken dus via het fysieke naar het psychologische toe. Nog een courante realiteit is dat veel van onze patiënten hun trauma-ervaring al jaren zonder behandeling meeslepen. Hoe jonger ze zijn, hoe erger dat is.'

Hoe zo'n trauma zich uit, vraag ik Reza. 'In een opvangcentrum geraakte een Afghaanse man bijvoorbeeld in een delirium. Hij had mensen zien vermoorden en meende dat men hem vanuit Afghanistan zou komen halen voor een gelijkaardige terechtstelling. Zijn hallucinatie maakte dat hij niet meer at en zich niet meer bewoog. Hij hield zich voor dood, vanuit het idee dat men in Afghanistan het plan zou opgeven om hem te komen halen. Zo'n delirium heeft een verdedigend effect. Je mag de persoon er niet te snel uit bevrijden. Maar in dit geval was het schadelijk voor zijn gezondheid, omdat hij niet meer at.'

In Centre Exil werken psychologen met Marokkaanse, Iranese, Zuid-Amerikaanse en Algerijnse achtergronden. Daarmee bieden ze een meerwaarde op het vlak van taal en cultuurgevoeligheid. 'Ondanks de vooruitgang die we de voorbije twintig jaar hebben geboekt, blijft dit toch nog een uitdaging', aldus Reza. 'De centra voor mentale gezondheid en ook de ziekenhuizen moeten op zijn minst een beetje geïnitieerd worden in cultuursensitieve zorg. Hyperdiversiteit is nu eenmaal onomkeerbaar geworden. Én we moeten oog hebben voor de toenemende precariteit. Het is voor onze patiënten geen evidentie om tot bij ons te geraken. Soms hebben ze geen geld. Ze moeten hun weg vinden. Breid niet enkel het zorgaanbod uit. Differentieer het ook en maak het ambulanter. Zoek zelf de mensen in de wijken op. Want de noden zijn erg groot.'
Bronnen:

Imag (2021), Soignants, soignés. Plaidoyer pour les médiateurs. Nr. 355, Centre Bruxellois d'Action Interculturelle.

Interview Ann Trappers, hoofd dienst interculturele bemiddeling Foyer, 8 november 2021

Interview Herman Van Herck, huisarts bij Planning Familial Groupe Santé Josaphat en Planning Familial Woluwe, 14 oktober 2021

Interview Ismat Chowdhrie, klinisch psychologe in huisartsenpraktijk Patio, Jette, 29 oktober 2021

Interview Redouane Ben Driss, psycholoog, Centrum voor Geestelijke Gezondheid, Laken, 20 oktober 2021 en 25 november 2021

Interview Reza Kazemzadeh, psycholoog Centre Exil, 30 november 2021

Interview Vincent Janssens, huisarts in de praktijk Horizont in Jette, 7 oktober 2021

Interview Yahyâ Hachem Samii, directeur van de Ligue Bruxellois pour la Santé Mentale, 17 november 2021

# data[].attributes.attachment_link.description
Aflevering 12 Terwijl het onder witte middenklassers hip is om uit te pakken met 'mijn psy heeft gezegd', is dat voor veel andere groepen in Brussel niet zo. Rond de mentale gezondheidszorg hangt veel schaamtecultuur. 'Liever het probleem afschuiven op het boze oog, dan nadenken over zichzelf.'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bardia kwam in 2011 naar België. In Iran vroeg een leerkracht hem ooit 'wat zou je willen zijn als je geen mens zou zijn?'. Zijn antwoord: 'een vogel'. Vrij zijn bleek echter ook in België niet vanzelfsprekend. Hij vertelt over de fysieke en mentale muren om hem heen, maar ook over de steun en toeverlaat die hij van anderen kreeg. Deze podcast is zijn dankbetuiging, voor het dagelijkse boterhammenpakket aan zijn deur, voor de humor wanneer het leven hard is, voor de klimlessen die hem er letterlijk en figuurlijk bovenop hielpen. Zijn podcast getuigt van een grenzeloze veerkracht, een bron van inspiratie waar we als luisteraar hem dankbaar voor zijn!

# data[].attributes.attachment_link.title
"Als de zon ondergaat, dan komen de sterren"

# data[].attributes.attachment_link.description
Bardia kwam in 2011 naar België. In Iran vroeg een leerkracht hem ooit 'wat zou je willen zijn als je geen mens zou zijn?'. Zijn antwoord: 'een vogel'. Vrij zijn bleek echter ook in België ...

# data[].attributes.attachment_link.description
“Vroeger was ik een voetbalspeler, maar nu heb ik daar geen tijd meer voor.”

# data[].attributes.body
methodiek

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2024 is een belangrijk verkiezingsjaar. In juni verkiezen we de vertegenwoordigers voor het Vlaams of Brussels Hoofdstedelijk Parlement, het federaal parlement en het Europees Parlement. In oktober stemmen we voor de gemeente- en provincieraden. CAW ijvert met zeven speerpunten voor een sterk welzijnsbeleid.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW) helpt mensen met al hun vragen en problemen die te maken hebben met welzijn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Translation

Please note, the translation with Google Translate is not always 100% correct, for which we apologize.

We offer this option to translate so that everyone has the chance to view this site in his or her own language.

Activate Translation-bar

# data[].attributes.attachment_link.description
Please note, the translation with Google Translate is not always 100% correct, for which we apologize. We offer this option to translate so that everyone has the chance to view this site in his or her own language. Activate Translation-bar

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tijdens en na de reis, de kampen en de asielcentra, is er steeds die ándere vlucht: die voor de aanhoudende problemen in je hoofd. Problemen zijn helaas niet enkel van praktische aard wanneer je plots vluchteling wordt. MO*journalist Pieter Stockmans kent al enkele jaren een Syrisch gezin in België, dat hier aankwam in 2015 - het jaar van de Europese "vluchtelingencrisis". Op basis van verschillende dieptegesprekken met hen schreef hij volgend getrouw relaas over de leef- en gevoelswereld van mensen op de vlucht.
Zijn vrouw en kinderen liggen al urenlang te slapen. De man kijkt op zijn mobiele telefoon naar filmpjes van toen de kinderen klein waren, van de laatste maanden in Syrië en Turkije, en de eerste maanden in België.

Herinneringen flitsen door zijn hoofd, aan de persoon die hij ooit was vóór de oorlog in zijn land, aan hoe hij eerst zijn kinderen moest achterlaten op de vlucht voor de militie in zijn stad en vervolgens met zijn gezin in de handen van smokkelaars belandde.

Dat is nu vijf jaar geleden en het lijkt alsof hij al die tijd ter plaatste is blijven trappelen. Zijn hoofd bonkt. Hij kan zich niet meer herinneren hoeveel nachten op rij hij amper geslapen heeft.

Vlaamse vrienden zeggen dat hij naar een psycholoog moet gaan. Maar hij is toch niet gek, denkt hij. Hij heeft gewoon een job nodig, zodat hij weer die trotse vader kan worden. Het piekeren, over duizend-en-één plannetjes om zichzelf terug te vinden, is al lang veranderd in chronische stress. Want de Belgische samenleving lijkt wel een labyrint, of een sisyfuskwelling waarbij na het overwinnen van één obstakel het volgende al op je wacht en het doel nooit dichterbij lijkt te komen.

Geen garantie op een toekomst

De volgende ochtend ligt hij in de woonkamer onder een deken wanneer zijn zoontje van zes binnenkomt. 'Waarom lig je niet bij mama?', vraagt het jongetje. Hij schaamt zich. Maar veel tijd om erbij stil te staan heeft hij niet. Met een wazig gemoed vertrekt hij naar het oudercontact voor zijn oudste dochter van elf.

Het lijkt wel een andere wereld die hij binnentreedt als hij de CLB-verantwoordelijke ziet zitten. Weer die pose van sterke vader aannemen. Het is moeilijk om de volledige monoloog te begrijpen, maar een paar woorden blijven door zijn hoofd spoken: 'Blijven zitten, 1B, beroepsopleiding.'

Hij voelt tranen opwellen. Hij liet heel zijn leven, zijn dorp, zijn olijfbomen, zijn cultuur, zijn vrienden, zijn identiteit achter, hij offerde zijn mentale gezondheid op, voor de toekomst die hij voor zijn kinderen voor ogen had. Plots lijkt het alsof hun vlucht naar Europa nooit een garantie was op die toekomst. Hij laat niet na het hen keer op keer te vertellen, dat ze beter hun best moeten doen. Om later niet te eindigen zoals hij. Om iemand belangrijk te worden in de samenleving. Om respect af te dwingen.

'Papa, als ik moet blijven zitten, mag ik dan van school veranderen? Want ik wil naar een plek waar niemand me kent, ik wil niet gepest worden', vroeg het meisje onlangs. Zijn hart brak.

Hoe hij moet omgaan met het sluimerende gevoel van minderwaardigheid en demotivatie bij zijn dochter, met de vraag of ze een leerstoornis heeft dan wel een in te halen achterstand, met de vraag of ze misschien kampt met een trauma uit het verleden: het piekeren hierover wordt een extra bron van stress boven op de berg van andere zorgen.

Soms barst hij in woede uit als hij zijn dochter in het openbaar bedeesd ziet wegduiken telkens er zich een of ander akkefietje voordoet. Een kleine woordenwisseling met een kassierster in een grootwarenhuis, niet genoeg geld op de rekening, bij een politiecontrole. 'Je moet niet altijd zo bang zijn!', roept hij. Altijd die angst om iets verkeerd te doen.

Ze is even oud als de oorlog in Syrië. Tot haar vijfde was ze nooit gebonden aan één plek. Meegesleurd door haar ouders om te ontsnappen aan de nachtmerrie. De smokkeloperatie, overal criminelen die van hen wilden profiteren, op het rubberbootje in de donkere nacht op hoge golven, opgejaagd door politieagenten in de mensenmassa. En dan, eindelijk: veiligheid in België. Maar de angst om alles te verliezen knaagt diep vanbinnen.

Woorden die wonden slaan

De volgende dag heeft hij een afspraak bij het OCMW. Om te praten over zijn tewerkstelling in de sociale economie.

Hij kijkt er reikhalzend naar uit om zijn vaderrol, in de ogen van zijn kinderen, te herwinnen. En om, in de ogen van de hele Belgische samenleving, onafhankelijk te zijn. Zodat hij geen leningen meer moet vragen bij vrienden. Zodat niemand nog iets te zeggen heeft over hoe hij zijn zélf verdiende geld moet gebruiken.

Een paar woorden kunnen diepe wonden slaan. 'Dat geld is voor je schoonmoeder, hé, niet voor sigaretten of vakantie. Als vluchteling hoeven jullie niet elk jaar op vakantie te gaan', zei een vrouw uit de buurt die gehoord had dat zijn schoonmoeder in Syrië kanker had.

Deze opmerking was zo vernederend dat zijn vrouw de hele dag niet meer kon eten. 'Wij zijn hier geen mensen', huilde ze die nacht. Zelf voelde hij weer die woede opwellen. Ongevraagd hulp moeten aanvaarden als vluchteling en er meteen een paternalistische opmerking bij krijgen. De vele kleinerende opmerkingen, achteloos geuit, vaak zonder slechte bedoelingen, worden ergens in zijn hersenen in steen gebeiteld.

Bij elk uitstapje dat hij zijn kinderen gunt, vreest hij het oordeel van de Belgen. Verdienen wij vluchtelingen dat wel? Soms wil hij weg, weg van alles. Naar een andere stad, naar een ander land, en daar met rust gelaten worden, niets meer moeten horen dat hem stress bezorgt. Maar hij kan niet weg. Het enige alternatief is: volwaardig deel worden van de Belgische samenleving, eraan bijdragen in plaats van die samenleving als een betuttelend vingertje te moeten dulden. En dat moment komt nu dichterbij.

Vluchtelingen in België en Europa

Syriërs vormen sinds 2015 veruit de grootste groep vluchtelingen in ons land. Irakezen en Afghanen vervolledigen de top drie. Sinds 2015 kregen 35.575 Syriërs, Irakezen en Afghanen een beschermingsstatuut. Hun totale aantal in België is wel hoger: er zijn ook nog mensen die voor 2015 al erkend werden, plus mensen die niet erkend werden en (nog) niet terugkeerden naar hun land.

Volgens deskundigen zijn psychosociale problemen gangbaar bij vluchtelingen. Volgens data van de Wereldbank wonen er vandaag ongeveer 2,5 miljoen erkende vluchtelingen in de Europese Unie, op een bevolking van ongeveer 450 miljoen inwoners van de EU. Volgens Eurostat kregen 211.900 personen in 2020 een beschermingsstatuut in de EU. Syrië, Afghanistan en Venezuela voeren dat jaar de top drie van nationaliteiten aan.

Tien keer theoretisch rij-examen

Alhoewel... Ergens voelt hij ook een soort mislukking. De VDAB had hem immers proberen klaarstomen voor de reguliere economie. In Syrië werkte hij als bus- en taxichauffeur. In de olijfboomgaarden van zijn familie bestuurde hij tractoren en vrachtwagens. Er is geen voertuig dat hij niet kan besturen. Hij zag zichzelf al als trotse buschauffeur in België, de straten kennend als zijn eigen broekzak, met de verantwoordelijkheid om Belgen te vervoeren.

Hij had er een Mount Everest voor beklommen: als semi-analfabeet zonder kennis van moeilijke Nederlandstalige woorden over het verkeer en auto's moest hij het rijexamen afleggen. Door de chronische stress en de slaapproblemen was het bovendien moeilijk om de woorden te onthouden.

Na negen keer theoretisch examen en twee keer praktisch kon de moed hem niet nóg dieper in de schoenen zakken. Meer dan één keer barstte hij in woede uit en riep hij tegen zijn vrouw, in de wanhoop van een radeloze nacht: 'We zijn hier al vier jaar! Nog één keer en ik pak mijn kinderen om terug te keren naar Syrië! Het lukt hier niet, in dit land!'

Maar met elke zonsopgang kwam de harde confrontatie met de realiteit: het moet lukken, want het kan niet anders. Bij zijn tiende poging slaagde hij voor zijn theoretische rijexamen. Uit een diep dal klom hij op tot een moment van euforie en hoop. Nooit sliep hij beter. Het rijbewijs was een stapje op het pad naar zijn droom: waardig werk, als buschauffeur.

Vol goede moed was hij naar het gesprek met de VDAB-consulent gegaan. Maar naargelang het gesprek vorderde, voelde hij weer die verduivelde vernedering. Hij moest wéér naar school, wéér cursussen volgen die hij niet aankon: Nederlands op een hoger niveau, rekenen, ICT. De VDAB-consulent wist dat hij anders niet door de aanwervingsprocedure van De Lijn zou raken.

Hoe zou hem dat ooit lukken? Hij kan amper schrijven. Toch zocht hij de hulp van een Belgische vriend. Die geeft hem twee keer per week bijles. Niets is onmogelijk. Of toch? Na drie maanden zette de VDAB de cursussen stop en werd hij opnieuw naar het OCMW verwezen. De opdrachten waren te moeilijk. Eindresultaat van deze piste: drie maanden verloren, uitgestelde tewerkstelling, bergen onnodige stress, gevoelens van vernedering, schaamte, moedeloosheid.

Kon hij maar een cursus volgen die precies op zijn maat was geschreven, om hem voor te bereiden op precies die sollicitatie bij De Lijn. Of kon hij maar klaargestoomd worden op de werkvloer zelf. De gedachte dat hij iets nodig had dat in België misschien niet bestaat, dat de droom onbereikbaar was, maakte hem gek.

Hij heeft de knop al omgedraaid en zich mentaal voorbereid op werk in de sociale economie, wanneer de sociaal assistent van het OCMW hem vertelt dat de tewerkstelling voor onbepaalde tijd uitgesteld wordt. Het coronavirus is gearriveerd en de regering doet het land op slot.

Acht lange, lege maanden wacht hij. Elke dag van uitgestelde waardigheid is er eentje dichter bij de totale mentale instorting.

Met de hulp van Actiris, de Brusselse dienst voor arbeidsbemiddeling, begint hij dan maar te solliciteren voor een paar jobs in de reguliere economie. Winkelverantwoordelijke in een tankstation, arbeider in een magazijn. Er komen alleen maar negatieve antwoorden. Hij vreest dat niemand hem ooit zal willen aannemen. Zonder job geen integratie, geen leningen bij de bank, geen uitzicht op een betere woning of een tuin voor de kinderen.

Helpen met schoolwerk

De kinderen zitten nu vaker thuis en hij kan ze niet van YouTube weghouden. Vóór de coronapandemie kwam een buddy zijn kinderen helpen met hun schoolwerk; het gaf hem een veilig gevoel, ook al was het confronterend om niet zelf te kunnen toezien op hun scholing.

Meer zelfs: het zijn de kinderen die hun ouders helpen, om de nieuwsbrieven van de schooljuf, de WhatsAppberichtjes van de voetbalclub en de muziekschool te begrijpen. Die omgekeerde wereld doet hem pijn.

Maar door de lockdown kan zelfs de buddy niet meer langskomen. De weekschema's op Google Classroom, de instructiefilmpjes, de educatieve websites: ze zijn overweldigend. Hij wil zo graag helpen, maar kan niet. Hij heeft nooit geleerd met computers te werken. Wie zal zijn kinderen bijsturen als dat nodig is, zonder leerkracht in de buurt?

Bij het avondeten leest zijn dochter hem één van de vele e-mails voor. Ook de begeleiding bij de logopediste wordt stopgezet, opnieuw door de lockdown. Haar ontwikkeling wordt op pauze gezet, maar de tijd tikt verder. Soms begint het meisje te huilen, zomaar uit het niets.

Borstkanker

De kinderen staan te wachten in de inkomhal van het ziekenhuis. Ze hebben tekeningen gemaakt voor mama. Een paar dagen geleden kregen ze van papa te horen dat mama borstkanker heeft. Wekenlang had hij zijn hoofd erover gebroken. Zouden ze het aan de kinderen vertellen? Hij wist dat het woord 'kanker' alleen al de kinderen doodsbang maakt. Maar nu ze het weten, valt er een last van zijn schouders.

Hoe dan ook, de diagnose sloeg in als een bom. Ook de voorgestelde behandeling hakt erin: acht maanden lang om de drie weken chemotherapie, en daarna een maand lang elke dag bestraling. Daarbovenop: de administratieve rompslomp met medische brieven, facturen, verzekeringen. De hulp van de buurvrouw is goud waard.

Hij heeft het er moeilijk mee dat zijn vrouw vaak huilt, ontroostbaar is. Al jarenlang staat ze zichzelf niet toe te genieten van het leven in België zolang haar moeder in Syrië kanker heeft. Diep vanbinnen, achter gesloten slaapkamerdeuren en uit het zicht van haar kinderen, gaat ze kapot van verdriet omdat ze háár moeder niet kan bijstaan. Zij kan Syrië nog minder loslaten dan hij.

Op een nacht niet veel later, zijn vrouw heeft juist de tweede chemosessie achter de rug, is hij net een beetje ingedommeld wanneer de beltoon van zijn mobiele telefoon hem wakker schudt. Het is zijn zus, die een paar straten verderop woont. Ze heeft maagklachten en moet in allerijl naar het ziekenhuis. De diagnose van de dokter: een maagzweer, door stress.

De zus is hoogopgeleid, maar de oorlog in Syrië maakte alles kapot. Jarenlang was ze zonder uitzicht op een uitweg als een slaaf uitgebuit in ondergrondse naaiateliers in Turkije, en weggegooid als een stuk vuil, waarna ze ontsnapte via smokkelaars. Het was een traumatiserende en peperdure reis. Op de Belgische schoolbanken, waar ze samen met analfabeten het Nederlandse alfabet leert schrijven, kan ze aan niets anders denken dan aan haar belangrijke baan aan het loket in het stadhuis van Aleppo.

Ze lijdt onder de eenzaamheid. Zelfs haar eigen familie ziet ze niet meer omdat ze geen bezoek mag ontvangen, door de lockdown. Bovendien wilt het Nederlands maar niet vlotten. Als ze buiten is, voelt ze een grote angst. Om in gesprek te gaan met Belgen, om haar wijk te verlaten. Ze vreest de reacties van de mensen als ze iets niet goed begrijpt. Ze vreest racisme, ze vreest gekleineerd te worden, machteloos te staan, niet begrepen te worden.

Wat haar overkwam is zo groot, zo extreem, dat niemand het ooit zal kunnen begrijpen. Laat staan een psycholoog die haar taal en leefwereld niet kent. Denkt ze. Maar het dringt langzaam tot haar door: wij worden hier letterlijk ziek van de stress. Haar kast zit wel vol met de pilletjes die ze elke dag moeten nemen.

Integreren en ontwortelen

Nu hij begint te werken, is zijn volgende zorg: wie zal de kinderen naar de tekenles en de muziekschool brengen? Zijn vrouw vindt dat de kinderen dan maar moeten stoppen met al die buitenschoolse activiteiten. Ze kampt met onderliggende angsten: dat de kinderen te snel integreren en zullen loskomen van de familie.

Deze snelle cultuurverandering confronteert haar nog meer met haar eigen ontworteling. De Vlaamse samenleving is de plaats waar de kinderen de oorlog kunnen vergeten, maar ook waar ze zichzelf kunnen vergeten. Ook hij ziet het al, in hoe de kinderen hun moedertaal spreken: met heel wat Nederlandse woorden ertussen. Wat als wij simpelweg niet meer goed kunnen communiceren met onze eigen kinderen?, vraagt hij zich soms af.

Onlangs nog, toen hij zijn zoontje moest inschrijven bij de voetbalclub, voelde hij de vervreemding. Hij kon het niet. Hij kan niet met de digitale inschrijvingsmodules werken. Door de taalbarrière voelt hij zich geen deel van de leefwereld van zijn kinderen. De school, muziekschool, de tekenschool, het zijn instellingen van de Belgische samenleving waar ze hun kinderen aan "afgeven".

En de kinderen voelen dat hun ouders niet uitgerust zijn om hen erdoorheen te loodsen. Die gevoelens van machteloosheid wegen zwaar op hem. Maar soms, als zijn kinderen in perfecte zinnen in hun moedertaal antwoorden, krijgt hij een geruststellend gevoel. Cultuurbehoud kan een manier zijn om met trauma om te gaan.

Oorlogsverleden

De kinderen zijn op school. Hij zit in de zetel te kijken naar het nieuws uit Syrië, op zijn smartphone, wanneer de telefoon overgaat. Het is opnieuw zijn zus. Ze vraagt geld, om te sturen naar haar dertienjarige dochter die in Syrië achterbleef bij haar ex-man. Ze loopt er gevaar, gaat niet naar school en heeft soms niet genoeg te eten.

Bij elke bom staat de telefoon roodgloeiend: leeft iedereen nog, is er iemand gewond? Als de zus aan het meisje denkt, voelt ze een diep verdriet. Haar traumatiserende verleden is haar heden, alleen ervaart ze nu het absurde contrast met de Belgische samenleving waarin ze leeft, een samenleving die haar pijn niet hoort of ziet.

Na haar ontsnapping uit de oorlog in Syrië en de slavernij in Turkije had ze verwacht in België het leven terug te vinden. Maar hier gaat ze gewoon een beetje trager dood, denkt ze.

Haar broer heeft zich nochtans voor jarenlang in de schulden gestopt om haar hier te krijgen. De schulden, de vragen om geld te sturen, hij sleept ze mee als een gevangenisbol aan zijn enkels. En met het gewicht van het verleden op zijn schouders geraakt hij maar traag vooruit richting toekomst.

Een deel van de familie is herenigd. De kinderen voelen zich veilig. Hun schoolkameraadjes én hun Syrische familie zijn dichtbij in hun Belgische woonwijk. Zo maakt de hele familie van België hun nieuwe thuis. Maar deze integratie heeft een hoge mentale prijs. Zolang de schulden niet afbetaald zijn, is er stress, een gevoel van terughoudendheid, van zich niets te kunnen veroorloven, ook niet voor de kinderen.

De oudste dochter lijdt eronder. Ze is amper elf maar leeft al ingehouden door schaamte, een gevoel dat van ouder op kind is overgegaan. Zelfs een onschuldige traktatie weigert ze. Ze neemt de stress van haar ouders op zich alsof ook zij niet ten volle mag genieten van haar kindertijd zolang haar ouders het moeilijk hebben.

Dit portret werd geschreven voor het zomernummer van MO*magazine. Voor slechts 32 euro kan je hier een jaarabonnement nemen! Je kan ook proMO* worden voor slechts 4 euro per maand. Je krijgt dan ook ons magazine toegestuurd en je steunt daarmee ons journalistiek project. Opgelet: Knack-abonnees ontvangen MO* automatisch bij hun pakket.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tijdens en na de reis, de kampen en de asielcentra, is er steeds die ándere vlucht: die voor de aanhoudende problemen in je hoofd. Pieter Stockmans schrijft een getrouw relaas over de leef- en gevoelswereld van mensen op de vlucht.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Buiten de krijtlijnen (7-09-2020)
Naima Charkaoui was te gast bij Buiten de krijtlijnen, een podcast over onderwijs. Een babbel over racisme, racisme in het onderwijs en wat we eraan kunnen doen. - luisteren

Humo (1-09-2020)
Dossier over racisme op school. Met reacties van o.a. Naima Charkaoui en Bleri Lleshi. - lezen

Zafu.be (14-07-2020)
"Als het gaat over racisme - of breder over etnische en culturele diversiteit - denken mensen vaak in een tweedeling. Aan de ene kant heb je mensen met migratieroots, aan de andere kant witte mensen. De werkelijkheid is echter genuanceerder." - lezen

Welwijs(2019, jaargang nr 4) "Over racisme op school " - lezen

Uitpers (26-08-2019) - "De alomtegenwoordige racistische kwetsingen in het dagelijkse leven" - lezen

Klasse (17-09-2020)
" Leraren hebben de verantwoordelijkheid om racisme bespreekbaar te maken op school . Meer racismewijsheid zorgt ervoor dat ze zich daar comfortabel bij voelen en meer oog te hebben voor slachtoffers." - -

Radio 1 - Dubbelbloed(27-07-2019)
"De vraag 'van waar ben je écht?' is voor iemand met een migratie-achtergrond steeds een kleine kwetsuur" - interview" - herbeluisteren

Metafoor (15-07-2019)
"Het is voor haar duidelijk dat iedereen in de samenleving zijn rol te vervullen heeft. Ook de hulpverlening bijvoorbeeld."

Kifkif (21-05-2020)
"Het is inderdaad treffend dat de coping strategieën die je onder minderheden aantreft perfect reflecteren hoe de dominante groep met racisme omgaat. Want ook die zegt maar al te vaak: "overdrijf niet te veel, zet je erover, schud het van je af en ga verder met je leven." " - herbeluisteren

"Naima zorgt opnieuw voor een soort copernicaanse revolutie van het antiracismeverhaal in haar boek Racisme, over wonden en veerkracht. Racisme gaat niet alleen over de daders maar ook over de slachtoffers." - recensie - lezen

Stampmedia(20-03-2019)
"Hoewel er intussen bibliotheken vol geschreven zijn over racisme, bleek er in Vlaanderen nog geen boek te bestaan dat focust op de slachtoffers. Naima Charkaoui, politicologe en kinderrechtencommissaris ad interim , brengt hier met 'Racisme : over wonden en veerkracht' verandering in." - recensie - lezen

"In haar pas verschenen boek Kifkif(14-03-2019)
Racisme: Over wonden en veerkracht pleit Naima Charkaoui voor meer slachtoffercultuur. Ze reikt handvatten aan om met de gevolgen om te gaan en focust op weerbaarheid en veerkracht." - lezen

Bruzz(25-02-2019)
"Ook kleine dingen, zoals bijvoorbeeld telkens aan het begin van het schooljaar een blik van ontzetting of gelach krijgen als je je naam spelt, hebben impact. A l die dingen samen maken dat je je afvraagt: "Hoor ik hier wel? Hoe kijken anderen naar mij?" - interview - herbeluisteren

MO*(23-02-2019)
"Racisme is schadelijker dan men denkt" - interview - lezen

"Slachtoffers van racisme raken gewond maar krijgen geen verzorging" - interview - lezen

Sociaal.net(14-02-2019)
"Het is geen pamflet, wel een boek over pijn en uitsluiting, over weerbaarheid en hoop. Een pleidooi voor meer zorg voor slachtoffers van racisme." - interview - lezen

# data[].attributes.attachment_link.title
Racisme. Over wonden en veerkracht - Naima Charkaoui

# data[].attributes.attachment_link.description
Buiten de krijtlijnen (7-09-2020) Naima Charkaoui was te gast bij Buiten de krijtlijnen, een podcast over onderwijs. Een babbel over racisme, racisme in het onderwijs en wat we eraan kunnen doen. - luisteren Humo (1-09-2020) Dossier over racisme op school. Met reacties van o.a. Naima Charkaoui en Bleri Lleshi.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The idea

For many years we have been meeting and working with asylum seekers and refugees offering our service as clinical psychologists. It often happens that we suggest breathing and relaxation exercises during a counselling session and that people are interested in hearing more about them. People have expressed how much they valued these exercises however they have also shared with us that they struggled to integrate them into their daily life or to apply them when they most needed them. These experiences prompted the idea to record breathing and relaxation exercises in different languages and to make them accessible in digital format to asylum seekers and refugees. Considering that most people nowadays own a phone that allows them to download digital files, we have shared both the texts and audio files on our website.

For whom

Because we strongly believe it's important that the exercises are accessible to anyone who might benefit from them, independently of their legal status or financial means, we are happy to share the translated texts and the digital recordings for free. The exercises can be used both by those who wish to take advantage of the resources themselves as well as by those looking for materials to complement their work in supporting or counselling others.

Important information

We want to emphasise that we don't pretend to believe that these exercises are the solutions to the the multiple suffering experienced within seeking refuge. For some, they offer relief; to others they are not helpful. We are committed to avoid enactments of Western colonialism that has us imposing our own understanding of difficulties and particularly the idea of the correct solutions on other people's experience. Moreover, we are aware that the problems faced by refugees often arose in a broader socio-political context and human rights violations. Our vision therefore resists the tendency to individualise, pathologise and medicalise this kind of suffering. With this in mind, we hope that these exercises will be integrated with much care and respect in a comprehensive support that seeks to find helpful ways forward collaboratively.

Many of the exercises originate or are related to traditions of faith or wisdom from the different corners of the world. It is important to be aware and acknowledge that many of those traditions, like yoga, were once the object of persecution. We thank the people who have given us permission to use their versions of these sorts of exercises in this project. Some exercises come forth from specific sources of which we added the references. For a couple of exercises it was impossible to determine their origin and they are considered part of the common good. The exercises lacking references are our own versions of those.

The unique approach of our project is the fruit of our own work and we would highly appreciate it for you to respect our work, make honest use of it and refer to it correctly.

This project was carried out with little financial resources. In those cases where we couldn't accomplish the translations of all parts, we have kept the English versions for those missing parts. This is to strive for as much uniformity as possible across all texts.

# data[].attributes.attachment_link.description
For many years we have been meeting and working with asylum seekers and refugees offering our service as clinical psychologists. It often happens that we suggest breathing and relaxation exercises during a counselling session and that people are interested in hearing more about them.

# data[].attributes.body
Brochure Pharos

# data[].attributes.body
methodiek

# data[].attributes.body
aanbod

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een aanbod Mind-Spring bestaat uit een infosessie, zes sessies van twee uur en eventueel een terugkomsessie, gegeven in de eigen taal van de groep. De reeks wordt begeleid door een ervaringsdeskundige trainer samen met een co-begeleider die meestal als hulpverlener werkzaam is in de brede welzijns- of onderwijssector. Beiden hebben de Mind-Spring opleiding tot trainer of co-begeleider gevolgd. Een tolk vertaalt tussen groep, trainer en co-begeleider.

We bieden onderstaande Mind-Spring programma's aan:

Mind-Spring (FR)
Mind-Spring est un programme de psycho-éducation pour les réfugiés, les demandeurs d'asile et les migrants, dont le but est de renforcer la résilience et d'aider ainsi à prendre son avenir en main. Les propres forces et ressources de chacun en constituent la base.
Une série Mind-Spring consiste d'une session d'information, de six sessions de deux heures et éventuellement d'une session de retour, le tout dans la langue du groupe. Les séances sont supervisées par un formateur expérimenté et un co-intervenant qui généralement travaille dans le secteur de l'aide sociale ou de l'éducation. Tous les deux ont suivi la formation Mind-Spring pour devenir formateur ou co-intervenant. Un interprète traduit entre le groupe, le formateur et le co-intervenant.

Nous proposons les programmes Mind-Spring suivants:

# data[].attributes.attachment_link.description
Een aanbod Mind-Spring bestaat uit een infosessie, zes sessies van twee uur en eventueel een terugkomsessie, gegeven in de eigen taal van de groep. De reeks wordt begeleid door een ervaringsdeskundige trainer samen met een co-begeleider die meestal als hulpverlener werkzaam is in de brede welzijns- of onderwijssector.

# data[].attributes.body
Brochure Agentschap I&I

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoe gebruik je deze brochure?

Als begeleider, hulp- of dienstverlener is het niet altijd gemakkelijk om een gesprek over psychische klachten te starten. Heb je iemand met een migratieachtergrond voor je die last heeft van negatieve gedachten? Iemand die veel heeft meegemaakt? Deze brochure maakt de drempel kleiner om het gesprek aan te gaan.

Er zijn twaalf talen beschikbaar: Nederlands, Arabisch, Dari, Engels, Frans, Farsi, Oekraïens, Pashto, Roemeens, Russisch, Somali en Spaans.

Kies de (contact)taal van je klant. Elke brochure bevat eerst de Nederlandstalige tekst. Print de tekst af voor je klant of geef de flyer met de url mee.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe gebruik je deze brochure? Als begeleider, hulp- of dienstverlener is het niet altijd gemakkelijk om een gesprek over psychische klachten te starten. Heb je iemand met een migratieachtergrond voor je die last heeft van negatieve gedachten? Iemand die veel heeft meegemaakt? Deze brochure maakt de drempel kleiner om het gesprek aan te gaan.

# data[].attributes.attachment_link.description
Welke impact heeft migratie op een gezin?

# data[].attributes.body
artikel

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In De Zuidpoort horen we vaak schrijnende verhalen over schimmels in huis, onbereikbare justitie, onbetaalde schoolfacturen, onbetaalbare doktersbezoeken, koude kachels, eenzaamheid en honger. De rode draad: stress die mensen in armoede ervaren.

Met zorgen en stress kan je op verschillende manier omgaan. Je kan erover praten met jouw partner, een familielid, een goede kennis of collega. Je kan ook een sociale professional inschakelen, bijvoorbeeld een psycholoog.

'Er zijn meer luisterende oren nodig.'

Voor mensen in armoede ontbreken deze opties vaak. Velen wonen alleen, hebben geen contact meer met familie en missen een netwerk. En aan het advies of de begeleiding van een sociale professional hangt vaak een stevig prijskaartje.

Meer en beter luisterende oren

Armoede creëert dus stress en mensen in armoede krijgen minder kansen om die stress te temperen. Hoe los je dit op?

Er zijn meer luisterende oren nodig. Mensen in armoede kunnen bij veel hulpverleners terecht, maar elke dienst heeft zijn bevoegdheden, verwachtingen, tijdsdruk en methodieken. Zelden kan je er 'gewoon' je ei kwijt.

Maar er zijn niet alleen meer luisterende oren nodig, ze moeten ook beter luisteren. Gelukkig is er al heel wat hulpverlening. Helaas wordt niet alle hulpverlening als helpend ervaren door mensen in armoede.

Gefrustreerd

Dat is niet altijd de fout van de sociale professional. Ook zij botsen op muren. Niemand kan een betaalbare woning vinden als die er simpelweg niet is. Een sociaal werker van het OCMW heeft niet de bevoegdheid om een leefloon op te trekken tot aan de armoedegrens.

'Ook sociale professionals botsen op muren.'

De hulpvrager raakt gefrustreerd omdat de hulpverlener geen oplossing biedt. De hulpverlener is gefrustreerd omdat die geen oplossing kan bieden. Die oplossingen liggen op een hoger niveau. We nodigen sociale professionals uit om samen met ons op tafel te kloppen bij zij die de kaarten in handen hebben.

Lijkt tegenstrijdig

Maar sociale professionals staan niet helemaal machteloos. Hoe ze het gesprek met de cliënt voeren, is van belang. Mensen vinden in de sociale professional dikwijls geen compagnon de route. Vaak heeft die alle touwtjes in handen.

Het lijkt misschien tegenstrijdig dat net hulpverleningsgesprekken veel stress veroorzaken. Maar nog voor het contact is er stress over verloop en uitkomst van het gesprek. Tijdens het gesprek ervaren cliënten dat de sociale professional onder tijdsdruk staat, standaardprocedures volgt en weinig opvolgt.

'Nog voor het contact is er stress over verloop en uitkomst van het gesprek.'

De Zuidpoorters luisterden naar elkaars ervaringen en ontdekten vier rode draden. Luisteren staat niet centraal genoeg in een gesprek, de inbreng van de hulpvrager is dikwijls erg beperkt, de opvolging en vooruitgang is onduidelijk en verbeterprocessen ontbreken.

Hoe kan het beter?

We stellen een kwaliteitscirkel voor die bestaat uit vier stappen: luister, zoek samen, doe en toets.

Daarin wordt veel aandacht besteed aan de luisterfase, krijgt de hulpvrager een grotere rol, wordt opvolging en vooruitgang duidelijker. Vervolgens wordt er getoetst of de gemaakte afspraken tot het gewenste resultaat hebben geleid. Indien dat het geval is, bedanken we elkaar. Indien niet, start de cirkel opnieuw.

De Zuidpoorters met armoede-ervaring laten je kennis maken met de cirkel in onderstaande video.

Luister

Er zijn te veel hulpvragers voor te weinig hulpverleners. Diensten gaan op zoek naar manieren om daar mee om te gaan. Ze streven naar efficiëntie, timemanagement, geijkte procedures en targets. Daarbij raakt de mens ondergesneeuwd.

De mens wordt een 'hulpvrager'. Liefst met een duidelijk afgebakend probleem waarvoor een pasklare oplossing bestaat. Helaas is dat zelden zo.

Een leven in armoede is niet gestructureerd. Dat staat haaks op onze dienstverlening, die alles opsplitst per thema. Een gesprek bij de RVA gaat niet enkel over betaald werk, maar ook over gezondheid. Het doktersbezoek kan moeilijk losgekoppeld worden van het te koude huis. Het bezoek aan de sociale huisvestingsmaatschappij kan niet over de woningzoektocht gaan zonder het over het gebrek aan inkomen te hebben.

'Niet iedereen kan zijn levensstrijd samenvatten in een haiku.'

De drang naar efficiëntie zorgt ervoor dat iemand in armoede vier keer door de schaamtemuur moet breken om zijn situatie te verduidelijken. Bij elke dienst opnieuw. Daarbij wordt verwacht dat de uiteenzetting duidelijk is en een gestructureerde analyse bevat van het probleem. Liefst in bullets.

Niet iedereen kan zijn levensstrijd samenvatten in een haiku. Sociale professionals moeten deze haiku's helpen schrijven. Door te luisteren, stiltes te laten zijn, vragen te stellen, zelf zinnen niet te vervolledigen, het onzichtbare te zien en tussen de regels te lezen.

Soms is assistentie nodig

Hulpvragers vragen soms iemand mee op gesprek. Iemand die ze vertrouwen, mondiger is en steun geeft. Dat wordt helaas niet overal geapprecieerd. Blijkbaar kan dat bedreigend overkomen. Maar mensen in armoede vinden het net extra hulp.

Zo ging ik eens mee met een vrouw die verplicht op gesprek moest in het kader van heractivering na lange ziekte. Toen we binnen wilden gaan, zaten er drie mensen aan tafel: een psycholoog, iemand van RVA en iemand van VDAB. Ze schrokken van mijn aanwezigheid. Ze stuurden ons terug naar buiten, want ze wilden eerst even overleggen of ik erbij mocht zijn. Na een tijdje mochten we samen binnen.

'Ze schrokken van mijn aanwezigheid.'

De vrouw in kwestie was zo zenuwachtig dat ze veel huilde en niet veel van het gesprek had kunnen opnemen. Toen we buiten kwamen, was ze in paniek. Ze had begrepen dat ze snel terug aan het werk moest. Terwijl haar gezondheid dat helemaal niet toeliet. Gelukkig was ik er om haar uit te leggen dat dat niet de boodschap was. Ze hadden net gezegd dat ze zeker nog een jaar voldoende rust nodig had.

Meer luisteren leidt tot meer efficiëntie

Sociale professionals krijgen te weinig tijd om echt te luisteren. Om te toetsen of iets goed begrepen is. Nochtans leidt meer luisteren tot meer efficiëntie. Te dikwijls wordt vertrokken van een verkeerde of onvolledige probleemstelling. Beter luisteren, leidt tot een betere probleemstelling, wat kan leiden tot betere oplossingen.

Maar het omgekeerde is soms ook waar. Af en toe wordt er te veel geluisterd. Door te veel mensen. Niet zelden wordt aan de balie, in de buurt van een volle wachtzaal, gevraagd om het probleem bondig uit te leggen. Terwijl iedereen kan meeluisteren moet je dan bijvoorbeeld vertellen dat je geen geld meer hebt voor verwarming, bent aangerand of dakloos bent. Privacy is belangrijk.

Werk samen

Eens duidelijk is waar het probleem zich bevindt, kan er gezocht worden naar een oplossing. Eenvoudig weergegeven stelt de hulpvrager een vraag en geeft de hulpverlener het antwoord. In dat beeld zit een duidelijke hiërarchie. Die hiërarchie wegwerken biedt veel mogelijkheden.

'Het heeft geen zin om oplossingen op te leggen.'

Door samen op zoek te gaan naar oplossingen, is de kans groter dat een goede oplossing gevonden wordt. Het heeft immers geen zin om oplossingen op te leggen. Als de cliënt daarin geen oplossing ziet, is het er geen en is er geen stap vooruitgezet.

Kastjes en muren

Er zijn zoveel kastjes en muren. Mensen worden van hier naar daar gestuurd. Het is niet altijd duidelijk wie welke beslissing kan nemen of wiens verantwoordelijkheid iets is.

Telkens iemand wordt doorverwezen naar een andere dienst met de boodschap 'ik kan je niet verder helpen', vergt het moed om de volgende stap te zetten. Sociale professionals kunnen daarbij helpen. Door niet enkel het kastje of de muur te benoemen, maar door samen de dienst te contacteren. Of zelfs samen een afspraak te maken.

'Tijdens vergaderingen worden to-do's, besluiten en deadlines duidelijk genoteerd voor alle deelnemers. Doe dit ook bij een hulpverleningsgesprek.'

In een werkcontext wordt veel overlegd en vergaderd. Daar is het vanzelfsprekend dat er verslag wordt genomen. De to-do's, besluiten en deadlines worden duidelijk genoteerd voor alle deelnemers.

Doe dit ook bij een hulpverleningsgesprek. Dat kan bondig op een stukje papier. Zo zijn de afspraken duidelijk. Er zijn herinneringen ingebouwd. De hulpvrager kan het verslag thuis in alle rust nog eens bekijken.

Doe

Goede afspraken maken, iemand doorverwijzen of een opdracht meegeven, zorgen nog niet voor verandering. Het is slechts het voorbereidend werk om effectief iets aan de situatie te doen.

Hou rekening met de hulpvrager. Die zit met een probleem en dat veroorzaakt stress. Een kwestie die blijft aanslepen, zorgt nog voor extra stress. De hulpvrager voelt zich machteloos. Ook dat geeft stress.

Pak het probleem dus aan. Laat niets aanslepen, stel niet uit. Zet de nodige stappen. Zorg voor een resultaat op korte termijn.

Telefoon

Kom je afspraken ook na. Beloofde je om de cliënt terug te bellen? Doe dat dan. De hulpvrager wacht waarschijnlijk op je telefoontje. Hij krijgt stress als hij niets hoort.

Dat sociale professionals te weinig tijd hebben, blijkt ook uit de opvolging en voortgang van dossiers. Veel mensen in armoede rekenen er al niet meer op dat iemand hen zal terugbellen, ook al werd dat zo afgesproken. Ze kunnen zelf bellen, maar hun belkrediet is beperkt.

'Een telefoongesprek vergroot de kans op een misverstand.'

Probeer het telefonisch contact met de cliënt zo veel mogelijk te vermijden. Idealiter gebruik je het enkel om een afspraak te maken. Voor andere zaken vergroot een telefoongesprek de kans op een misverstand of op verwarring. Ook mailverkeer is lang niet voor iedereen evident.

Zorg voor duidelijkheid en persoonlijk contact. Zet zoveel mogelijk op papier. Natuurlijk kan telefonisch contact tijd besparen. Maar dan zou de informatie nadien op papier moeten volgen.

Toets

Sociale professionals gaan er te veel van uit dat wat afgesproken werd, leidt tot het gewenste resultaat. Maar is dat wel zo? Het zou evident moeten zijn dat dat afgetoetst wordt bij de hulpvrager. Zuidpoorters vertellen dat dit momenteel dit veel te weinig gebeurt.

Indien de afgelegde weg tot een oplossing leidde, kan die de volgende keren ook tot oplossingen leiden. Werd er geen vooruitgang geboekt, investeer opnieuw tijd in luisteren naar de hulpvrager. Waar liep het spaak? Welke drempel was te hoog? Wat kan anders?

'Leidt wat ondernomen werd tot het gewenste resultaat?'

De sociale sector bleef niet gespaard van de drang naar efficiëntie. Procedures worden ingekort. Er wordt veel gemeten en getoetst. Maar zelden of de hulpvrager de nodige hulp heeft gevonden om een stap vooruit te zetten.

Efficiëntie

Wij geloven dat de toepassing onze cirkel kan bijdragen tot een grotere efficiëntie. Uit de trajecten kan geleerd worden wat werkt en wat niet. Samenwerking tussen hulpvrager en hulpverlener, zal de kans op slagen vergroten. Eén keer lang luisteren kost op het einde van de rit minder tijd dan vijf keer kort.

Het is hopelijk duidelijk dat er iets moet veranderen. Veel sociale professionals zijn daar ook van overtuigd. Een deel van hen voelt zich machteloos. De werkdruk, de procedures, beschikbare middelen en hiërarchie lijken verandering in de weg te staan.

Stappen in de goede richting

Stel je de vraag op welk vlak jouw hulpverleningsgesprekken nog het verst af liggen van een goed gesprek. Dat zegt veel over waar je aan moet sleutelen.

'De berg waar we tegenaan kijken, is hoog.'

Heb je meer tijd nodig? Blijf je teamleider bestoken met vragen. Strijdt hij met je mee voor meer gesprekstijd? Heb je meer privacy nodig? Bouw een muur of hang een gordijn tussen het onthaal en de wachtkamer. Of zet in de wachtkamer een radio op. Bespreek dit op de volgende teamvergadering.

Kom je vaak niet tot opvolging? Zet een herinnering in jouw agenda, twee weken na het laatste gesprek. Is er op dit moment geen aandacht voor toetsing? Bespreek op het volgende teamoverleg hoe dat structureel kan ingebouwd worden. Loopt jouw traject stroef? Overloop de cirkel met de hulpvrager en bekijk samen waar knopen zitten.

De berg waar we tegenaan kijken, is hoog. En er is geen lift. Maar iedereen kan stappen in de goede richting zetten. Over de berg springen zal niet lukken, een stap zetten wel.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hulpverlening bezorgt cliënt stress: zo vermijd je dat

# data[].attributes.attachment_link.description
In De Zuidpoort horen we vaak schrijnende verhalen over schimmels in huis, onbereikbare justitie, onbetaalde schoolfacturen, onbetaalbare doktersbezoeken, koude kachels, eenzaamheid en honger. De rode draad: stress die mensen in armoede ervaren. Met zorgen en stress kan je op verschillende manier omgaan. Je kan erover praten met jouw partner, een familielid, een goede kennis of collega.

# data[].attributes.body
Bij FMDO is een project uitgewerkt om geweld bespreekbaar te maken. Ze werken nu met vrouwenambassadeurs met een migratieachtergrond die bij groepen vrouwen langsgaan met een spelmethodiek. In dit spel komen de thema's discriminatie, grensoverschrijdend gedrag en vrouwenrechten aan bod. In deze laatste twee zit het thema geweld ook vervat. Daarnaast worden ook verschillende (hulp)organisaties waar vrouwen terecht kunnen aangehaald. Het project is actief in regio Brussel, Antwerpen, Oostende, Brugge, Kortrijk en Roeselare.

# data[].attributes.attachment_link.description
FMDO helpt lidverenigingen groeien en werkt via concrete projecten aan positief samenleven in een superdiverse realiteit.

# data[].attributes.headline
10 signalen van psychische kwetsbaarheid

# data[].attributes.subject
10 signalen van psychische kwetsbaarheid

# data[].attributes.body
PROTECT Vragenlijst

# data[].attributes.headline
OPen Netwerk vzw   Opleiding, Psychotherapie en Netwerk vzw

# data[].attributes.subject
OPen Netwerk vzw   Opleiding, Psychotherapie en Netwerk vzw

# data[].attributes.body
OPen Netwerk vzw

Opleiding, Psychotherapie en Netwerk vzw

o.a. aanbod Ericare: een reeks sessies over migratie, trauma, veerkracht en mentaal welzijn. We praten Tigrinya en Nederlands.

# data[].attributes.attachment_link.description
Nieuws Podcast Bandbreedte van ella vzw laat Farhat Naebi (open netwerk) aan het woord: link Agenda Dialoogdag 2024 - 26 april 2024 Ericare 2024 - Opnieuw gestart Voorbij: 6 november 2023 "Ondersteunen van patiënten bij oorlogsgeweld" - opname 5 december 2023, Gent Taal Tolk Therapie:

# data[].attributes.headline
voorkom stress en burn-out Doe boek (niet specifiek voor vluchtelingen)

# data[].attributes.subject
voorkom stress en burn-out Doe boek (niet specifiek voor vluchtelingen)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Welke psychologische steun is nodig? En welke ondersteuning biedt Solentra aan vluchtelingen, hulpverleners, vrijwilligers en gastgezinnen?

Waarvoor kan u bij ons terecht? Een cliënt aanmelden voor begeleiding of een inhoudelijke casusbespreking met een hulpverlener?

Vindt u ook dat het recht op geestelijke gezondheid een recht is voor iedereen, elk kind, elke jongere? Dan kan u ons financieel ondersteunen!

Schrijf je hier in op onze nieuwsbrief

Gezondheid is een basisrecht

Solentra is expert in psychische zorg en hulpverlening aan mensen met een vluchtelingenachtergrond. Zowel kinderen, jongvolwassenen, volwassenen en gezinnen kunnen terecht bij ons. Vaak gaat het om oorlogstrauma's die om een zeer specifieke aanpak vragen.

We werken vanuit een brede maatschappelijke context. Geestelijke gezondheid is namelijk niet alleen een zaak van het kind, maar ook van de mensen in zijn/haar omgeving. Zeker in zoiets complex als een migratieproces.

Daarnaast is recht op gezondheid een absoluut basisrecht. De Sustainable Development Goal 3 ( SDG3) van de Verenigde Naties vormt dan ook de grondslag van Solentra.

Wie kan u aanmelden?

Wij begeleiden kinderen en personen met een migratieachtergrond en een complexe trauma-gerelateerde psychiatrische problematiek.
Deskundigen en instellingen kunnen hun cliënten aanmelden op deze website via het aanmeldformulier of hieronder klikken op 'aanmelden'.
Bent u een particulier persoon, maar wenst u zich toch aan te melden? Neem dan even contact op met ons en dan bekijken we wat mogelijk is.

kinderen vanaf 2,5 jaar

jongeren

volwassenen

aanmelden

Meer informatie nodig? Vragen of samenwerken?

Wij geven u graag meer uitleg over onze werking, onze projecten en onze opleidingen.

Nieuwsbrief

Blijf je graag op de hoogte van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief:

# data[].attributes.attachment_link.description
Welke psychologische steun is nodig? En welke ondersteuning biedt Solentra aan vluchtelingen, hulpverleners, vrijwilligers en gastgezinnen? Waarvoor kan u bij ons terecht? Een cliënt aanmelden voor begeleiding of een inhoudelijke casusbespreking met een hulpverlener? Vindt u ook dat het recht op geestelijke gezondheid een recht is voor iedereen, elk kind, elke jongere?

# data[].attributes.headline
"Sociale contacten en psychologisch welzijn"

# data[].attributes.subject
"Sociale contacten en psychologisch welzijn"

# data[].attributes.body
Onderzoek

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Angst

Angst is een verzamelnaam waar heel wat zaken kunnen onder vallen. Denk maar aan: autovrees, claustrofobie, paniek- of hyperventilatie aanvallen, spinnenvrees, bloosangst, sociale angst, hypochondrie, naaldenfobie, bloedfobie, insectenfobie, onweerfobie... Dit zijn allemaal enkelvoudige fobieën waar mensen in hun leven hinder van kunnen ondervinden. Cognitieve gedragstherapie, zoals dit door The Human Link wordt aangeboden, is de aangewezen methode om mensen te helpen deze uiteenlopende angsten te overwinnen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Angst Angst is een verzamelnaam waar heel wat zaken kunnen onder vallen. Denk maar aan: autovrees, claustrofobie, paniek- of hyperventilatie aanvallen, spinnenvrees, bloosangst, sociale angst, hypochondrie, naaldenfobie, bloedfobie, insectenfobie, onweerfobie... Dit zijn allemaal enkelvoudige fobieën waar mensen in hun leven hinder van kunnen ondervinden.

# data[].attributes.headline
ZorgSamen  over zorg voor jezelf en voor elkaar

# data[].attributes.subject
ZorgSamen  over zorg voor jezelf en voor elkaar

# data[].attributes.body
voor zorgverleners

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stuur een bedankingskaartje!

Ken je iemand in je omgeving die zorg draagt voor een ander? Iemand die je graag een schouderklopje wil geven, wil steunen, wil bedanken voor zijn of haar werk? Maak jezelf en iemand anders blij door hem of haar te bedanken. Meer dan 750 mensen stuurden al een kaartje! Stuur ook een kaartje. Gebruik één van onze kaartjes of ontwerp er zelf één.

# data[].attributes.attachment_link.title
De ZorgSamen | Veerkracht voor zorgverleners en welzijnswerkers

# data[].attributes.attachment_link.description
Op dit platform vind je tips om goed voor jezelf te zorgen, veerkracht bij te tanken en je collega's te ondersteunen. Ook voor directe hulp kan je hier terecht. Zo houden we ons ook mentaal fit. Zo zijn we samen De ZorgSamen.

# data[].attributes.headline
Vertelkaarten - wortelen in de nieuwe aarde

# data[].attributes.subject
Vertelkaarten - wortelen in de nieuwe aarde

# data[].attributes.body
Vertelkaarten over vertrekken en aankomen en inzetten op de veerkracht bij kinderen en jongeren met een vlucht- of migratieverhaal.

Werk je met kinderen of jongeren? Weet je niet goed hoe je een gesprek, individueel of in groep, kan beginnen over vluchten en migreren van het ene land naar het andere? Ontdek dan het verteldoosje ‘Wortelen in nieuwe aarde’. Het doosje bevat 36 geïllustreerde kaarten die het verhaal vertellen van een boom die vertrekt vanuit het land waar hij opgroeit, onderweg is en moet wortelen in nieuwe aarde.
Het is bedoeld voor leerkrachten, hulpverleners, jeugdwerkers, maatschappelijk werkers of andere begeleiders van kinderen en jongeren.
Een hartverwarmende tool die de stap naar elkaar kleiner maakt.

De vertelkaarten werd ontwikkeld door Claire Wiewauters & Kaat Van Acker van Odisee Hogeschool in samenwerking met Studio Sesam.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat we je de best mogelijke ervaring op onze website kunnen aanbieden. Als je doorgaat met het gebruiken van de site, gaan we er vanuit dat je ermee instemt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Vertelkaarten 'Wortelen in nieuwe aarde' - Studio Sesam

# data[].attributes.attachment_link.description
We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat we je de best mogelijke ervaring op onze website kunnen aanbieden. Als je doorgaat met het gebruiken van de site, gaan we er vanuit dat je ermee instemt.

# data[].attributes.headline
Kinderen, racisme en  effect op ontwikkeling 

# data[].attributes.subject
Kinderen, racisme en  effect op ontwikkeling 

# data[].attributes.body
Kinderrechtencommissariaat

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In de kijker: Psycholoog

Wat is een psycholoog?. Een Psycholoog heeft een masterdiploma in de psychologie behaald. Psychologie is de studie van menselijk gedrag.
Lees verder Vind een psycholoog

# data[].attributes.attachment_link.title
Zoek een psycholoog of psychotherapeut | Vind-een-Psycholoog.be

# data[].attributes.attachment_link.description
Vind eenvoudig een geschikte psycholoog bij jou in de buurt via ons handig overzicht. Lees ook alle info over therapie, mentale klachten, ...

# data[].attributes.body
methodiek

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Verschillende methoden en instrumenten kunnen ingezet worden, afhankelijk van de context waarin gewerkt wordt met 'Beschermjassen'. Vaak zijn de instrumenten gericht op het vertellen van het verhaal. Het verhaal van de client, de hulpverlener, de organisatie en de faseovergangen die een rol spelen. Een belangrijk instrument in de hulpverlening is het genogram.

Het genogram geeft een visueel overzicht van de familierelaties van een persoon, opgebouwd met een aantal standaardsymbolen. Naast de feitelijk stamboomgegevens van de familie over drie generaties of meer, kan het voorzien in informatie over belangrijke faseovergangen zoals migratie, ziekte, geboorte en sterfte. In een genogram kun je verder aangeven wat de dominante opvattingen zijn van de familie en wie zich daaraan conformeren of wie zich er juist tegen verzetten. Wie zijn de ontregelaars, de zwarte schapen, de steunfiguren, de gezagsdragers. Hoe wordt in het systeem vormgegeven aan besluitvorming, welke strategieën heeft de familie om de dialoog te houden met de 'vreemde ander'.

# data[].attributes.attachment_link.description
Verschillende methoden en instrumenten kunnen ingezet worden, afhankelijk van de context waarin gewerkt wordt met 'Beschermjassen'. Vaak zijn de instrumenten gericht op het vertellen van het verhaal. Het verhaal van de client, de hulpverlener, de organisatie en de faseovergangen die een rol spelen. Een belangrijk instrument in de hulpverlening is het genogram.

# data[].attributes.body
methodiek

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Op deze website leg ik uit waarom het belangrijk is om mensen om je heen te hebben. Ik help je om al je vrienden en contacten in kaart te brengen, zodat je kan zien hoe belangrijk zij voor je zijn. Ook geef ik je tips over hoe je vriendschappen behoudt en nieuwe mensen kan leren kennen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Op deze website leg ik uit waarom het belangrijk is om mensen om je heen te hebben. Ik help je om al je vrienden en contacten in kaart te brengen, zodat je kan zien hoe belangrijk zij voor je zijn. Ook geef ik je tips over hoe je vriendschappen behoudt en nieuwe mensen kan leren kennen.

# data[].attributes.body
methodiek

# data[].attributes.attachment_link.description
Met de balkmetafoor wordt het stress-kwetsbaarheids-coping model concreet. Via de toepassing op deze website kan je je eigen draagkracht, kwetsbaarheden en stressoren visueel voorstellen om zo op zoek te gaan naar een gezond evenwicht.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De Rotterdamse Stichting Mano zocht naar een cultuursensitieve en preventieve methodiek om nieuwkomers goed te kunnen begeleiden. Omdat zij geen bestaande methodiek konden vinden, startten zij vijf jaar geleden zelf met Het Uitpufspreekuur. Onlangs verscheen in samenwerking met De Stadscoalitie het boek 'Luisteren heelt, Het Uitpufspreekuur'. Het boek geeft inzicht, handvatten en bruikbare voorbeelden en reikt een werkende methodiek aan voor een toegankelijke preventieve mentale gezondheid voor nieuwkomers. 'Preventieve, laagdrempelige en individuele ondersteuning rond de mentale gezondheid zou beschikbaar moeten zijn voor alle nieuwkomers in heel Nederland, zowel in de wijken als in de noodopvanglocaties', volgens Lieke Galbraith, directeur van Stichting Mano.

Het Uitpufspreekuur geeft nader inzicht in veelvoorkomende ervaringen en klachten. Nieuwkomers leven afgesneden van hun gezin of familie, hun vrienden, hun gemeenschap, hun huis, hun taal, hun ongeschreven regels, cultuur en krijgen vaak dagelijks slecht nieuws uit het land van herkomst. Dit alles vraagt enorm veel van mensen en creëert grote bestaansonzekerheid. Veelbesproken thema's tijdens het Uitpufspreekuur zijn: eenzaamheid, gebrek aan (zelf)vertrouwen, hopeloosheid en onzekerheid. Uit honderden gesprekken en bijeenkomsten blijkt dat dit er te vaak voor zorgt dat mensen vervreemden van zichzelf en van hun omgeving en zo in de overlevingsstand blijven staan. Ondanks deze gedeelde ervaring zijn er binnen de groep nieuwkomers verschillen. Oekraïense ontheemden, mensen in de asielprocedure, statushouders en arbeidsmigranten; voor iedere groep geldt een eigen context en regelgeving om rekening mee te houden.

Oekraïense ontheemden ontvangen nauwelijks ondersteuning bij inburgering en verblijven jarenlang in de opvang zonder uitzicht op een duurzaam verblijf. Ze mogen direct aan het werk. Meer dan de helft van de Oekraïners werkt dan ook in loondienst. Er heerst echter grote onzekerheid over de toekomst. Velen blijven hangen in uitzichtloos en laaggeschoold werk. Veelgehoorde klachten zijn stress, angst, eenzaamheid en emotionele uitputting.

Nieuwkomers in de asielopvang starten vaak met veel ambitie en energie aan hun nieuwe leven. Voor velen daalt de motivatie als een periode van lang wachten aanbreekt. Er is geen informatie, extreme onzekerheid over de procedure, gezinshereniging en een gebrek aan privacy. Dit maakt dat mensen zich in de eerste jaren niet veilig voelen en niet tot rust kunnen komen. Velen willen graag wit werken en zo bijdragen aan de samenleving met hun talent. Dat lukt slechts 4 procent van de mensen, mede door ellenlange wachtlijsten voor bsn-nummers en tewerkstellingsvergunningen (TWV). Dit leidt tot frustratie, verveling en zorgdruk voor familie elders. Dit maakt mensen bovendien extra kwetsbaar voor arbeidsuitbuiting en zwart werken. Met de steeds strengere asielwetgeving constateren zorgprofessionals dat bewoners regelmatig ernstig afvallen, ziek worden, depressief zijn of zelfs aan zelfmoord denken.

Migratie is een mentale crisis

Statushouders hadden zekerheid over hun verblijf in Nederland, maar de huidige politieke koers zet dat op losse schroeven. Zij ervaren stress, onzekerheid en wonen vaak nog in de opvang, wachtend op een huis. Herbeleving van trauma's is aan de orde van de dag. Ondertussen proberen mensen de Nederlandse taal te leren en de samenleving te begrijpen. Het dagelijkse gemis van familie en vrienden komt hier nog bovenop.
Veel van de bovengenoemde problemen gelden ook voor arbeidsmigranten: huisvesting gekoppeld aan onzeker werk, gevaar voor arbeidsuitbuiting en te zware werkzaamheden zonder goede bescherming.

Signaleren, educatie en preventie

Stichting Mano voert sinds eind 2021 het Uitpufspreekuur uit op verschillende azc- en noodopvanglocaties, voor Oekraïense ontheemden, mensen in de asielprocedure en statushouders. Zij bereiken hiermee ongeveer 2500 bewoners. Het doel is signaleren, educatie, samenbrengen en preventie. Het gevoel van verlies van controle is het meest besproken onderwerp. 'Migratie is een mentale crisis', zegt Hussain Jafari, psycholoog werkzaam bij Het Uitpufspreekuur en het Nederlandse Rode Kruis.

Taboes doorbreken en informatie op maat

De hogere drempel bij toegang tot de reguliere ggz komt onder andere voort uit een informatietekort, maar ook door aanwezige taalbarrières, verwachtingen en taboes die leven rond mentale zorg. De methodiek van het Uitpufspreekuur vertrekt vanuit de vier pijlers: mind, body, breath en community. Deze vier pijlers overlappen en versterken elkaar. Het begint bij samen stilstaan bij vragen als: Wie was je en wie ben je nu? En hoe zorg je goed voor jezelf in deze storm van ervaringen, emoties en gebeurtenissen? Waar heb je controle over en waarover niet? Hoe kun je regie pakken over de dingen waar je wel invloed op hebt?

'De uitgangspunten van Het Uitpufspreekuur werpen vruchten af. Nieuwkomers krijgen inzicht in hun mentale processen, ze ontwikkelen nieuwe copingstrategieën en er ontstaat nieuwe zingeving in de gesprekken met zowel ervaringsdeskundigen als met een team van psychologen en geestelijk verzorgers van verschillende culturele achtergronden die de taal van de bewoners spreken. Dit helpt ook het taboe rond mentale zorg doorbreken', aldus Daphne Hebing, social impact researcher.

Iedereen heeft een verhaal, dat is het startpunt

Verhaal als startpunt

Veel nieuwkomers moeten in hun nieuwe situatie op zoek naar een doel en een gevoel van waardigheid. Van groot belang naast bewustwording van het belang van mentale gezondheid is ook het verkennen en onderzoeken van talenten en vaardigheden. Hoe kunnen deze worden ingezet voor het opbouwen van een dagelijkse routine en bijdragen aan de samenleving in aansluiting op wat de omgeving te bieden heeft? De methodiek van het Uitpufspreekuur vertrekt vanuit een holistische, cultuur- en religiesensitieve visie en is zowel individueel als collectief. Er wordt gewerkt vanuit vertrouwen, relationeel en intuïtief. Ondersteuning op maat vloeit eruit voort. Vanuit luistervermogen een veilige ruimte bieden van waaruit samenwerking, een handelingsperspectief en zelfzorg kunnen ontstaan. Laagdrempelig en preventief. 'Iedereen heeft een verhaal, dat is het startpunt', vertelt Rafaël Maria Theuvenet, wijkpsycholoog bij Avant Sanare.

Ervaringsdeskundig en cultuursensitief

In samenwerking met De Stadscoalitie, Avant Sanare, individuele psychologen, geestelijk verzorgers en ervaringsdeskundigen heeft het Uitpufspreekuur zich bewezen, ontwikkeld en verdiept. Stichting Mano werkt samen met zogenaamde 'luistercollega's'. Dat zijn professionals, uit de landen van herkomst én met ervaringsdeskundige vakkrachten die de uitdagingen rond asiel, gedwongen vertrek of inburgering zelf aan den lijve hebben ondervonden. Deze luistercollega's hebben allen een achtergrond in psychologie of coaching in het land van herkomst. Het Uitpufspreekuur zorgt voor maatwerk en aansluiting bij de behoeften. Ervaringsdeskundigheid is essentieel. Letterlijk en figuurlijk de taal van de nieuwkomers zelf spreken: 'Het is vooral goed om te praten met iemand in dezelfde taal, dit vermindert mijn angst en stress', zegt een bewoner van de noodopvang. Door maatwerk te leveren in groepen kunnen hulpverleners sneller opschalen. Ook worden mensen aangesproken op samenredzaamheid. Dat geeft vertrouwen en maakt sterker.

Wat werkt bij preventieve mentale zorg?

Er is een aantal voorwaarden nodig om preventief mentale zorg te kunnen bieden. Nieuwkomers hebben in de eerste plaats tijd en ruimte nodig om te wennen aan de Nederlandse maatschappij en hier een plek te vinden. Vergelijk het met een boom die groeit door licht, water en mineralen. Zo bieden concrete middelen een positieve bijdrage. Denk bijvoorbeeld aan een nieuw paar hardloop- of voetbalschoenen aanschaffen voor getalenteerde atleten of het in bruikleen geven van een camera. Dat geeft een signaal af van erkenning. Met biografisch werk, het optekenen van persoonlijke verhalen, ontstaat niet alleen zelfinzicht maar ook plezier en trots om dit met de omgeving te delen. Ontwikkel activiteiten die uitgaan van zowel het individu als de groep. De juiste activiteit draagt bij aan mentale gezondheid. Sociale en creatieve activiteiten stimuleren bewoners die worstelen met hun mentale gezondheid. Cihat Demir, geestelijk verzorger bij Het Uitpufspreekuur: 'Een gesprek op de Euromast, in de dierentuin of samen een barbecue organiseren zorgt voor ontspanning en onderlinge verbinding en ook voor vertrouwen en openheid.'

Sta nieuwkomers toe om te integreren met hun talent

Talent en eigenaarschap

Het is de bedoeling dat nieuwkomers weer het heft in eigen handen nemen. Vanuit dit eigenaarschap begint de eerste heling. Denk aan het ondersteunen van initiatieven voor het opzetten van zelfstudiegroepen Nederlands of Engels door het vinden van ruimte en schrijfmaterialen. Of het inspelen op de expertise van deelnemers door een naaimachine beschikbaar te stellen. Hiermee verandert de woonplek in een maakplek. Samenwerking met lokale wijklocaties is essentieel. Zo koken deelnemers voor de buurt, volgen een cursus portrettekenen of theatermethodieken voor sociale en mentale gezondheid. Dit motiveert mensen om met eigen talenten aan de slag te gaan en die met de omgeving te delen. Ga uit van dit natuurlijke gegeven. Zo ontstaat een gevoel van gemeenschap en een ecosysteem, leren mensen de taal en vaardigheden terwijl ze werken en tegelijk hier bijdragen. 'De horizontale verbinding van nieuwkomers, de verbinding met hun maatschappelijke verleden, kennis en kunde is van groot belang. Sta nieuwkomers toe om te integreren met hun talent', vat dr. Elena Ponzoni, Assistant professor sociologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam samen.

Maatwerktrainingen en bewustwording

Ook is het van belang om aandacht te geven aan de effecten van trauma's en psychisch lijden. Het gaat dan om effecten op het functioneren van lichaam en geest en op specifieke geestelijke gezondheidsproblemen. Na een vlucht van oorlogsgeweld, waarbij mensen hun vertrouwde leven achterlaten en soms gescheiden zijn van familieleden, staan ouders vaak voor een lastige opgave bij de opvoeding. Voorbeelden van specifieke succesvolle trainingen die binnen het Uitpufspreekuur samen met experts zijn ontwikkeld zijn:

Who Cares?: een training van Avant Sanare waarin mensen leren aan welke signalen zij depressie, eenzaamheid, angststoornissen en trauma kunnen herkennen, en hoe zij medebewoners kunnen ondersteunen.

Breakfast with a Psychologist: een laagdrempelige samenkomst met ontbijt, koffie met diverse opdrachten over mentale gezondheid en een moment van delen met elkaar onder begeleiding van een psycholoog.

Ouderschapstraining: gebroken gezinnen uit Oekraïne staan in Nederland voor een uitdaging bij het opvoeden van hun kinderen. Wat kunnen ouders doen om ook vanuit zelfzorg meer rust te creëren?

Life skills: een training van het Rode Kruis die basisvaardigheden voor zelfzorg verder helpt ontwikkelen.

Make the most of Now: een training van Waanzinnig Producties die ingaat op de mogelijkheden die er zijn en hoe gebruik te maken van deze lange periode van wachten.

Gevoelige periode

Het werken vanuit het begrip 'gevoelige periode' is belangrijk om nieuwe dingen te kunnen leren, denk aan het leren van de taal of het vinden van werk. De juiste timing van activiteiten is van belang voor optimale aansluiting. Creëer vanuit de behoefte van nieuwkomers een voorbereide omgeving die mensen in staat stelt zelf weer regie te pakken. Dit vraagt van professionals soms ook om een stap terug te doen en ruimte te geven. Kenmerkend voor het Uitpufspreekuur is dat het team heel vrij wordt gelaten in hoe zij denken een bewoner het best te kunnen helpen. Dat kan in het begin lastig zijn. Professionals vragen zich vaak af: waar moet ik beginnen? Wat is de eerste stap? Wat helpt is om veel te luisteren naar de verhalen van de bewoners. Meedoen en meepraten om erachter te komen waar de bewoners mee zitten en wat ze nodig hebben. Dan volgt het maatwerk hieruit vanzelf.

Luistergoud

Het Uitpufspreekuur won op 29 november 2024 de Luistergoud Award 2024. Dit is een waardevolle erkenning voor het urgente werk dat zorgprofessionals en ervaringsdeskundigen die met nieuwkomers werken uitvoeren. Zij ervaren dagelijks de onzekerheid of zij mensen de volgende week nog wel aantreffen op de locaties door de vele overplaatsingen. We moeten erkennen dat er grenzen zijn aan wat luistercollega's kunnen realiseren met de uitgezette beleidslijnen. Dit ontslaat hen niet van hun zorgplicht en taak om naar mogelijkheden te blijven zoeken om nieuwkomers met onze samenleving te blijven verbinden. Dit 'luistergoud' is niet alleen waardevol voor onze samenleving maar het ondersteunt nieuwkomers bij het laten ontstaan van nieuwe wortels, van nieuwe hoop, van een gevoel van erkenning. De zekerheid dat alles goed komt bestaat niet. Maar wel de zekerheid dat luisteren echt werkt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Geestelijke gezondheid voor nieuwkomers: luisteren heelt | KIS

# data[].attributes.attachment_link.description
De reguliere ggz en de praktijkondersteuner ggz bij de huisarts zijn niet goed toegankelijk voor nieuwkomers. Mentale problemen worden vaak te laat gesignaleerd. Ook komt het voor dat mensen die na lang wachten bij psychologen en psychiaters belandden daar niet thuishoren, omdat ze vooral sociale, praktische en culturele vragen hebben.

# data[].attributes.headline
Psychologische zorg in het Brussels gewest

# data[].attributes.subject
Psychologische zorg in het Brussels gewest

# data[].attributes.attachment_link.title
Psychologische zorg in het Brussels gewest, dicht bij jou in de buurt

# data[].attributes.attachment_link.description
Een geconventionneerde eerstelijns psycholoog in Brussel vinden