# data[].attributes.headline
Uchwalenie Konstytucji 3 maja 1791 r., obraz Kazimierza Wojniakowskiego z 1806 r.

# data[].attributes.subject
Uchwalenie Konstytucji 3 maja 1791 r., obraz Kazimierza Wojniakowskiego z 1806 r.

# data[].attributes.body
Fot. https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstytucja_3_maja

# data[].attributes.headline
Filmy rysunkowe stworzone na warsztatach Empirii, przez dzieci ze Szkoły Podstawowej EKOLA we Wrocławiu.

# data[].attributes.subject
Filmy rysunkowe stworzone na warsztatach Empirii, przez dzieci ze Szkoły Podstawowej EKOLA we Wrocławiu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kreskówki z okazji Święta Konstytucji 3 Maja (SP EKOLA, klasy 1-2)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jan Piotr Norblin, Zaprzysiężenie Konstytucji 3 maja, 1791

Kazimierz Wojniakowski, Uchwalenie Konstytucji 3 maja, 1806

Jan Matejko, Konstytucja 3 Maja 1791 roku, 1891

Król Stanisław August Poniatowski, jeden z autorów Konstytucji 3 maja

Ignacy Potocki, wniósł wielki wkład w redakcję ostatecznego kształtu Konstytucji 3 maja

Adam Stanisław Krasiński (biskup kamieniecki), jeden z twórców Konstytucji 3 maja

Eksponowana w Pałacu Prezydenckim w Warszawie księga faksymilowo-reprintowa ustaw sejmowych z 1791 wykonana na podstawie oryginału z Archiwum Głównego Akt Dawnych, otwarta na jednej ze stron Konstytucji 3 maja

Nowa konstytucja polska, grafika Daniela Chodowieckiego

Jan Suchorzewski na obrazie Jana Matejki Konstytucja 3 maja.

Konstytucja 3 maja, właśc. Ustawa Rządowa z dnia 3 maja - uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny monarchii dziedzicznej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) spisaną konstytucją.

Uchwalona przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wraz ze stanami skonfederowanymi w liczbie podwójnej naród Polski reprezentującymi. Została zaprojektowana w celu zlikwidowania obecnych od dawna wad opartego na wolnej elekcji i demokracji szlacheckiej systemu politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Konstytucja zmieniła ustrój państwa na monarchię dziedziczną, ograniczyła znacząco demokrację szlachecką, odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach państwa szlachcie nieposiadającej ziemi ( gołocie), wprowadziła częściowe zrównanie praw osobistych mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w ten sposób łagodząc nadużycia pańszczyzny. Konstytucja formalnie zniosła liberum veto.

Przyjęcie monarchicznej Konstytucji 3 maja spowodowało opozycję republikanów oraz sprowokowało wrogość Imperium Rosyjskiego, które od 1768 roku było protektorem Rzeczypospolitej i gwarantem nienaruszalności jej ustroju. W wojnie w obronie konstytucji Polska, zdradzona przez swojego pruskiego sprzymierzeńca Fryderyka Wilhelma II, została pokonana przez wojska rosyjskie Katarzyny Wielkiej, wspierające konfederację targowicką - spisek części polskich magnatów przeciwnych zmianie ustroju Rzeczypospolitej. Po utracie niepodległości w 1795 roku przez 123 lata rozbiorów przypominała o walce o niepodległość.

Konstytucja przestała w praktyce obowiązywać (straciła znaczenie) 24 lipca 1792 roku (w momencie przystąpienia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do konfederacji targowickiej) - czyli po nieco ponad 14 miesiącach, w ciągu których Sejm Czteroletni uchwalił szereg ustaw szczegółowych, będących rozwinięciem jej postanowień. Przestała natomiast być obowiązującym aktem prawnym (została derogowana) 23 listopada 1793 roku. Sejm grodzieński uznał wtedy Sejm Czteroletni za niebyły i uchylił wszystkie ustanowione na nim akty prawne.

Głównym autorem tekstu Konstytucji 3 maja był król Stanisław August Poniatowski, istotny wkład w jej spisanie mieli też Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj oraz sekretarz królewski Scipione Piattoli. Według Ignacego Potockiego i Hugo Kołłątaja Konstytucja 3 maja była „ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny".

Projekty zmian ustroju Rzeczypospolitej

Wydarzenia na świecie stworzyły atmosferę sprzyjającą reformatorom. Sąsiedzi Polski byli zaangażowani w wojny (w szczególności z Imperium Osmańskim) i w rozwiązywanie wewnętrznych konfliktów. Największe możliwości reform otworzył Sejm Czteroletni obradujący w latach 1788-1792. 7 września 1789 sejm wyłonił Deputację do Formy Rządu, kierowaną przez biskupa kamienieckiego Adama Stanisława Krasińskiego, do zadań której należało opracowanie projektu zmiany ustroju Rzeczypospolitej. 17 grudnia 1789 do sejmu wniesiono zaaprobowany przez deputację tekst marszałka nadwornego litewskiego Ignacego Potockiego pt. Zasady do formy rządu. Projekt ten, zgodny z duchem republikańskim, zakładał podporządkowanie rządu sejmowi, a sejmu sejmikom, przy zachowaniu wybieralności wszystkich urzędników państwowych, od króla począwszy.

W czerwcu i lipcu 1790 Ignacy Potocki opracował liczący 658 artykułów Projekt do formy rządów, złożony do sejmu 2 sierpnia 1790, który stanowił szersze wyłożenie jego koncepcji republikańskich. Projekt ten, zakładający nikłą władzę monarchy, spotkał się ze sprzeciwem Stanisława Augusta. Od roku 1790 sejm przyjął formę sejmu skonfederowanego. Skonfederowany sejm stanowił kontynuację konfederacji sejmowej zawiązanej już 7 października 1788. W wyniku podniesienia bezpieczeństwa kraju dzięki zawiązaniu 29 marca 1790 roku sojuszu zaczepno-odpornego z Prusami, król Stanisław August zaczął sprzyjać Stronnictwu Patriotycznemu. Przystąpienie króla do sojuszu polsko-pruskiego zainicjowało przełom polityczny w obradach sejmowych wyrażający się we współdziałaniu Stanisława Augusta z patriotyczną większością sejmową. 4 grudnia 1790 Ignacy Potocki w rozmowie ze Stanisławem Augustem ustalił, że król przejmie inicjatywę w pracach nad kształtem nowej konstytucji, a projekt ten przygotowany w tajemnicy, zostanie w całości przedstawiony do zatwierdzenia sejmowi. Władca podyktował główne założenia nowej ustawy zasadniczej swojemu sekretarzowi Scipione Piattoliemu, który na ich podstawie naszkicował kolejne dwie wersje przyszłej konstytucji. Po konsultacji tych tekstów z Ignacym Potockim król podyktował swojemu współpracownikowi Aleksandrowi Linowskiemu projekt zatytułowany Reforma konstytucji, który z kolei konsultowany ze Stanisławem Małachowskim, Hugonem Kołłątajem i Ignacym Potockim legł u podstaw następnego projektu Prawa konstytucyjne, opatrzonego datą 25 marca 1791. Tekst ten sporządzony przez Hugona Kołłątaja był już bardzo zbliżony do ostatecznej redakcji Konstytucji 3 maja. Kołłątaj był też ostatecznym redaktorem tekstu Ustawy Zasadniczej. Wstępny projekt nowej konstytucji został przygotowany przez króla z udziałem między innymi Stanisława Małachowskiego, Ignacego Potockiego, Hugona Kołłątaja oraz osobistego sekretarza króla Scipione Piattoliego.

Konstytucja 3 maja jako kompromis szlachecko-królewski

Konstytucyjny kompromis szlachecko-królewski łączył szlacheckie wyobrażenia o rzeczywistej demokracji szlacheckiej z królewskim programem monarchii konstytucyjnej. Został zapoczątkowany w połowie 1790 r. po przystąpieniu Stanisława Augusta do sojuszu polsko-pruskiego i ostatecznie wykształcony w ciągu września tegoż roku. Rosnąca orientacja szlachty na króla sprzyjała ostrożnej jej otwartości na program monarchy. Natomiast inicjatywy elity szlacheckiej na rzecz upodobnienia ustrojowego Rzeczypospolitej do czołowych wolnych państw ówczesnego świata, powodowały, iż obradujący Sejm wykazywał szereg zbieżności z królewskim projektem konstytucyjnym. O uformowaniu ostatecznej wersji kompromisu zadecydował ciąg wydarzeń politycznych z przełomu 1790 i 1791 r. Przedłużenie konfederacji sejmowej w końcu 1790 r. połączone z nowymi wyborami podwoiło skład poselski. Odnowiona konfederacja sejmowa, wykorzystując przewagę liczebną, odwołała się w początkach stycznia 1791 r. do zaburzeń parlamentarnych i groźby separatyzmu sejmowego, wymuszając kompromis. Przewidywał on akceptację projektu królewskiego przez Sejm w zamian za przyznane szlachcie gwarancje wnoszenia uzupełnień do uchwalonej ustawy w przyszłości. Droga do przyjęcia Ustawy Rządowej została otwarta. Pokonstytucyjne inicjatywy szlacheckie na rzecz wyraźnego wzmocnienia suwerenności Sejmu powodowały jednak, iż wykształcony przez Ustawę Rządową model ustrojowy monarchii konstytucyjnej nabierał cech monarchii konstytucyjno-parlamentarnej.

Przyjęcie konstytucji

Zwolennicy Konstytucji, w obawie przed groźbą użycia siły przez stronnictwo moskiewskie, przyśpieszyli termin obrad nad dokumentem o dwa dni (planowanym terminem był 5 maja 1791), korzystając z faktu, że główni oponenci nie powrócili jeszcze z wielkanocnej przerwy świątecznej. Nie ogłoszono daty rozpoczęcia sesji, tylko imiennie wezwano zwolenników reformy na posiedzenie 3 maja.

Wieczorem 2 maja odbyło się w Pałacu Radziwiłłowskim zebranie, na którym odczytano projekt konstytucji. W nocy z 2 na 3 maja w domu marszałka Małachowskiego podpisano „Assekuracyę" o treści W szczerej chęci ratunku ojczyzny, w okropnych na Rzeczpospolitą okolicznościach, projekt pod tytułem Ustawa Rządu w ręku j. w. marszałka sejmowego i konfederacji koronnej złożony do jak najdzielniejszego popierania przyjmujemy, zaręczając to nasze przedsięwzięcie hasłem miłości ojczyzny i słowem honoru, co dla większej wiary podpisami naszymi stwierdzamy. Podpisy złożył Małachowski oraz 83 senatorów i posłów.

Obrady sejmowe i przyjęcie Konstytucji odbyły się w warunkach zamachu stanu. Miejsce obrad, Zamek Królewski w Warszawie, było strzeżone przez Gwardię Królewską i oddziały wojskowe pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego, który wraz z grupą oficerów znalazł się w izbie zamkowej w pobliżu tronu.

Na Zamek przybyło 182 posłów i senatorów (na ogólną liczbę ok. 500), z których 72 było przeciwnikami projektu Konstytucji.

Projekt uchwalenia nowej ustawy wywołał żywe protesty opozycji sejmowej. Poseł kaliski Jan Suchorzewski wyciągnął na środek sali swojego kilkuletniego syna, wołając: Zabiję własne dziecię, aby nie dożyło niewoli, którą ten projekt krajowi gotuje (w kilka miesięcy później opowiadał w Wiedniu, że był „bity i deptany" przez członków stronnictwa patriotycznego). Wojewoda mazowiecki Antoni Małachowski, kasztelan wojnicki Piotr Ożarowski, posłowie poznański Franciszek Mielżyński i podolski Antoni Złotnicki podkreślali obowiązek deliberacji nad każdym projektem, sprzeczność artykułu o sukcesji tronu z obowiązującymi pacta conventa, przywoływali też negatywny stosunek do sukcesji tronu wynikający z wielu instrukcji sejmikowych. Zwolennicy projektu podkreślali zagrożenia zewnętrzne, wskazywali na fatalne skutki zachowania poprzedniego ustroju Rzeczypospolitej.

Konstytucja została uchwalona przez połączone stany w Sali Senatorskiej. O jej przyjęciu bez czytania przesądził przypadek. Poseł inflancki Michał Zabiełło wezwał do przyjęcia konstytucji, a króla do jej zaprzysiężenia. Władca podniósł rękę na znak, że chce przemówić, co zwolennicy konstytucji poczytali za gotowość Stanisława Augusta do złożenia przysięgi. Król złożył przysięgę na ręce biskupa krakowskiego Feliksa Pawła Turskiego, następnie wezwał zebranych do przejścia do kolegiaty św. Jana na nabożeństwo dziękczynne.

Konstytucja została przyjęta większością głosów, co zostało owacyjnie przyjęte przez zgromadzoną publiczność i tłum zgromadzony przed zamkiem. Protest przeciwko uchwaleniu ustawy zasadniczej podpisało 28 osób, jednak niektórzy wycofali później swoje podpisy.

7 maja marszałkowie sejmowi wydali uniwersał ogłaszający uchwalenie konstytucji. Głosił on m.in.: Ojczyzna nasza już jest ocalona. Swobody nasze zabezpieczone. Jesteśmy odtąd narodem wolnym i niepodległym. Opadły pęta niewoli i nierządu.

Rozpoczynające swoje zjazdy 14 lutego 1792 sejmiki ziemskie zaakceptowały Konstytucję. 9 sejmików (wszystkie w Koronie) nie odniosło się do niej w żadnej formie, a 13 ograniczyło się do złożenia podziękowań. 37 sejmików (z czego 27 litewskich) zaprzysięgło Ustawę Rządową, a 19 sejmików (głównie koronnych) dokonało mniej znaczącego zaręczenia dokumentu. Sprzeciwu wobec Konstytucji nie wyraził żaden sejmik.

Sygnatariusze

Stanisław Małachowski, referendarz wielki koronny, sejmowy i konfederacji prowincji koronnych marszałek

Kazimierz Nestor Sapieha, generał artylerii litewskiej, marszałek konfederacji Wielkiego Księstwa Litewskiego

Józef Kazimierz Kossakowski, biskup inflancki i kurlandzki, następca koadiutor biskupstwa wileńskiego, jako deputowany

Antoni Barnaba Jabłonowski, kasztelan krakowski, deputat z Senatu Małej Polski

Szymon Kazimierz Szydłowski, kasztelan żarnowski, deputowany z Senatu prowincji małopolskiej

Franciszek Antoni Kwilecki, kasztelan kaliski, deputowany do konstytucji z Senatu z prowincji wielkopolskiej

Kazimierz Konstanty Plater, kasztelan generała trockiego, deputowany do konstytucji z Senatu Wielkiego Księstwa Litewskiego

Walerian Stroynowski, podkomorzy buski, poseł wołyński, z Małopolski deputat do konstytucji

Stanisław Kostka Potocki, poseł lubelski, deputowany do konstytucji z prowincji małopolskiej

Jan Nepomucen Zboiński, poseł ziemi dobrzyńskiej, deputowany do konstytucji z prowincji wielkopolskiej

Tomasz Nowowiejski, łowczy i poseł ziemi wyszogrodzkiej, deputowany do konstytucji

Józef Radzicki, podkomorzy i poseł ziemi zakroczymskiej, deputowany do konstytucji z prowincji wielkopolskiej

Józef Zabiełło, poseł z Księstwa Żmudzkiego, deputowany do konstytucji

Jacek Antoni Puttkamer, poseł województwa mińskiego, deputowany do konstytucji z prowincji Wielkiego Księstwa Litewskiego

Opozycja wobec konstytucji

W odczuciu wielu, Sejm, przyjmując Konstytucję 3 maja, sprzeniewierzył się swojemu podstawowemu obowiązkowi, jakim była obrona wolności przed królewskimi usiłowaniami jej ograniczenia. Zwolennicy Konstytucji 3 maja uznawali, że państwo i jego byt niepodległy są dobrem nadrzędnym, od którego zależy także istnienie wolności obywateli. Dla zwolenników dawnego rządu republikańskiego tzw. malkontentów nadrzędnym dobrem była wolność, której nie warto było poświęcać dla wzmocnienia państwa. Malkontenci podawali się za ofiary spisku monarchicznego, który odebrał szlachcie wolność. Anonimowy autor Zastanowienia się nad Konstytucją polską pisał: Polsko już nie jesteś Polską, bo nie jesteś wolną. Zrównywano przy tym despotyzm rodzimy i obcy. Seweryn Rzewuski pisał do króla: kajdany nasze są zawsze kajdanami, a włożone ręką obcą lub domową równie ciężą. Zarzucano, że Sejm Czteroletni dokonał zdrady, sprzeniewierzając się aktowi konfederacji z 1788 roku, który gwarantował zachowanie najświątobliwsze rządu wolnego republikanckiego. Poseł Ignacy Chomiński ostrzegał: widzisz już, że sejm stał się panem twojej woli, a ty narodzie, nadawczą moc reprezentantom mając dotychczas, już ją utraciłeś. Oburzenie malkontentów wywołało przeniesienie przez Ustawę Rządową władzy prawodawczej z sejmików ziemskich na sejm oraz uznanie posłów za reprezentantów całego narodu. Krytykowano podjęcie decyzji ustrojowych bez konsultacji z sejmikami, które są tłumaczami woli narodu i zdania przychodzącego pod decyzją sejmową. Akcentowano, że sejmiki listopadowe nie zaakceptowały sukcesji tronu w Polsce, zarzucając, że Sejm przywłaszczył sobie władzę despotyczną. Pojawiały się pisma opisujące despotyzm wielkich zgromadzeń, porównujące rewolucję polską do rewolucji francuskiej.

Posłowie wołyńscy: Józef Klemens Czartoryski, Benedykt Hulewicz i Józef Piniński w manifeście przeciwko Konstytucji 3 Maja, narzekali nad odebraniem mocy wiążącej posłów laudom sejmikowym: naród nie w mieście Warszawie, lecz w całym kraju, a wola jego nie w reprezentantach, lecz w instrukcjach tychże przez województwa nadanych. Dyzma Bończa-Tomaszewski pisał z oburzeniem o uwolnieniu króla przez kilkadziesiąt posłów żadnej na to niemających ani mocy, ani instrukcji, od przysięgi, którą wykonał przed tysiącami na jego obranie zgromadzonej szlachty na pacta conventa. Malkontenci oceniali, że złamanie przez króla przysięgi, a zarazem praw kardynalnych oznaczało zerwanie umowy pomiędzy królem a narodem, pozwalało zakwestionować jego prawo do tronu.

Obalenie konstytucji

Konstytucja obowiązywała przez rok, zanim została obalona przez armię rosyjską wraz z konfederacją targowicką w wyniku przegranej wojny polsko-rosyjskiej.

Zakończenie wojny z Turcją i Szwecją pozwoliło cesarzowej Katarzynie II na skoncentrowanie większej uwagi na Polsce. Ponieważ uważała ona Polskę za de facto protektorat Rosji, to przyjęcie konstytucji w jej oczach w znaczący sposób zagrażało wpływom Rosji w Polsce. Kontakty polskich reformatorów z francuskim rewolucyjnym Zgromadzeniem Narodowym były widziane przez sąsiadów Polski jako część większej konspiracji politycznej mającej za cel obalenie absolutnych monarchii. Pruski dyplomata Ewald Friedrich von Hertzberg wyraził obawy europejskich konserwatystów, mówiąc, że „przyjmując konstytucję Polacy zadali coup de grâce monarchii pruskiej".

Obraz Jana Piotra Norblina Wieszanie zdrajców przedstawiający symboliczne wieszanie targowiczan in effigie

Grupa polskich magnatów, która od początku była przeciwna Konstytucji, do której należeli Szczęsny Potocki, Ksawery Branicki i Seweryn Rzewuski poprosiła cesarzową Katarzynę II o interwencję i przywrócenie im przywilejów, które zostały zniesione na mocy Konstytucji. Z jej wsparciem utworzyli konfederację targowicką i proklamowali oni odrzucenie Konstytucji za rozsiewanie „zarazków idei demokracji". W odpowiedzi na ten akt zdrady Sejm przegłosował 27 stycznia 1792 roku ustawę odbierającą buławy hetmańskie Potockiemu i Rzewuskiemu.

Targowiczanie utrzymywali, że „Intencjami wprowadzenia armii Jej Wysokości Cesarzowej Rosji Katarzyny Wielkiej, sojuszniczki Rzeczypospolitej, są i zawsze były przywrócenie wolności Polakom i Rzeczypospolitej, a w szczególności zapewnienie wszystkim obywatelom bezpieczeństwa i szczęścia."

18 maja 1792 roku poseł rosyjski Jakow Bułhakow wręczył ministrowi spraw zagranicznych Joachimowi Litaworowi Chreptowiczowi deklarację dworu petersburskiego, w której oskarżano Polskę o prześladowania prawosławnych i knowania z Portą osmańską. Tego samego dnia ponad 20 tysięcy konfederatów wkroczyło do Polski wraz z zaprawioną w bojach rosyjską piechotą w sile 97 tysięcy.

Król Polski i reformatorzy mogli wystawić 37-tysięczną armię, którą w dużej mierze stanowili niedoświadczeni rekruci. Polska armia pod rozkazami bratanka króla Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki pokonała Rosjan w kilku bitwach. Śmiertelny cios sprawie polskiej zadał jednak sam król: kiedy w lipcu 1792 Warszawa była zagrożona oblężeniem Rosjan, król przestał wierzyć, że zwycięstwo nad Rosjanami wobec ich przewagi liczebnej jest możliwe. Uznał, że poddanie się jest jedyną alternatywą dla totalnej klęski i masakry rewolucjonistów.

24 lipca 1792 król Stanisław August Poniatowski odstąpił od reformatorów i przyłączył się do konfederacji targowickiej. Polska armia uległa rozbiciu, a wielu reformatorów, uważając sprawę za przegraną, opuściło kraj, udając się na emigrację. Jednak król nie uratował Rzeczypospolitej. Ku zaskoczeniu targowiczan nastąpił w 1793 roku II rozbiór Polski, Rosja zagarnęła ok. 250 tys. km² a Prusy ok. 58 tys. Rzeczpospolita liczyła ok. 212 tys. km² i stała się małym państwem buforowym z marionetkowym królem i rosyjską armią.

Przez półtora roku polscy patrioci czekali na odpowiedni moment, jednocześnie przygotowując powstanie. 24 marca 1794 w Krakowie Tadeusz Kościuszko ogłosił powstanie, które później zostało nazwane insurekcją kościuszkowską. 7 maja wydał uniwersał połaniecki, który przyznawał wolność chłopom i ziemię, tym którzy będą walczyć w powstaniu.

Po kilku początkowych zwycięstwach - bitwa pod Racławicami (4 kwietnia) i zdobycie Warszawy (18 kwietnia) oraz Wilna (22 kwietnia) - powstanie otrzymało miażdżący cios - wojska Rosji, Austrii i Prus rozpoczęły interwencję zbrojną. Historycy uważają klęskę powstania za z góry przesądzoną, biorąc pod uwagę olbrzymią liczebną przewagę trzech potężnych najeźdźców. Porażka wojsk Kościuszki doprowadziła do ostatecznego, III rozbioru Polski w 1795.

Król Stanisław August opisał Konstytucję 3 Maja, według współczesnego mu zapisu, jako „opartą w głównej mierze na konstytucji Stanów Zjednoczonych, lecz bez błędów w niej zawartych, zaadaptowaną do warunków panujących w Polsce". Rzeczywiście, w polskiej i amerykańskiej konstytucji widoczne są podobne wpływy oświeceniowe, jak np. myśl Monteskiusza o podziale i równowadze władzy pomiędzy organami - tak aby, według słów Konstytucji 3 Maja (art. V), „...całość państw, wolność obywatelska i porządek społeczności w równej wadze na zawsze zostały, trzy władze rząd narodu polskiego składać powinny i z woli prawa niniejszego na zawsze składać będą, to jest: władza prawodawcza w stanach zgromadzonych, władza najwyższa wykonawcza w królu i Straży i władza sądownicza w jurysdykcyjach na ten koniec ustanowionych lub ustanowić się mających..." - jak również idea powołania dwuizbowego parlamentu. Konstytucja przyznała władzę narodowi, aczkolwiek trudności budzi zdefiniowanie tego podmiotu. Ustrojodawcy zabrakło konsekwencji, przemyślanej koncepcji i ostatecznie nie był w stanie klarownie zdefiniować narodu, mimo iż często się do niego odwoływał. Naród należy definiować w kontekście konkretnego postanowienia Ustawy, gdyż w tekście aktu znajdują się trzy różne rozumienia narodu: 1. naród, jako wszyscy mieszkańcy państwa (wszyscy poddani), bez względu na przynależność stanową; 2. naród, jako naród polityczny - a więc konkretny stan, szlachta; 3. naród, jako zamożna część wszystkich mieszkańców państwa, która sprawuje władzę polityczną. W kontekście rozważań o suwerenie naród rozumieć trzeba właściwie jako szlachtę, i to „posesyjną".

Konstytucja 3 Maja ujęta była w 11 artykułach. Wprowadzała prawo powszechnej niepodległości (dla szlachty i mieszczaństwa) oraz trójpodział władzy na ustawodawczą (dwuizbowy parlament), wykonawczą ( król) i sądowniczą.

Konstytucja ograniczała nadmierne immunitety prawne i polityczne przywileje szlachty zagrodowej. Ograniczała również demokrację, pozbawiając część społeczeństwa ( szlachtę gołotę, tzn. nieposiadającą dóbr ziemskich) praw politycznych. We wcześniejszym (18 kwietnia 1791) akcie prawnym „Miasta Nasze Królewskie wolne w państwach Rzeczypospolitej" prawa te nadano mieszczaństwu. W jego art. III zastrzeżono, że będzie on integralną częścią Konstytucji. Akt ten nadawał mieszczaństwu prawo do bezpieczeństwa osobistego (neminem captivabimus nisi iure victum), prawo do posiadania majątków ziemskich, prawo zajmowania stanowisk oficerskich i stanowisk w administracji państwowej, prawo nabywania szlachectwa. W akcie tym obejmowano pospólstwo opieką „prawa i administracji rządowej". Był to pierwszy krok w kierunku zniesienia poddaństwa chłopów i nadania praw wyborczych tej największej, a zarazem najbardziej wyzyskiwanej klasie społecznej.

Konstytucja przewidywała zebrania sejmu zwyczajne - co dwa lata oraz nadzwyczajne w razie narodowej potrzeby. Izba niższa ( Izba Poselska) składała się z 204 posłów oraz 24 przedstawicieli (plenipotentów) miast królewskich. Izba wyższa ( Izba Senacka) składała się ze 132 członków: senatorów, wojewodów, kasztelanów, ministrów oraz biskupów.

Władza wykonawcza spoczywała w rękach rady królewskiej, która nosiła nazwę Straży Praw. Komisji przewodniczył król. Składała się z pięciu wskazanych przez niego ministrów: ministra policji, pieczęci (tzn. spraw wewnętrznych - pieczęć była tradycyjnym atrybutem wcześniejszych kanclerzy), ministra pieczęci spraw zagranicznych, ministra belli (ministra wojny), ministra skarbu. Ministrowie byli wybierani przez króla, ale odpowiadali przed sejmem. Oprócz ministrów w komisji znajdowali się również prymas (będący przewodniczącym Komisji Edukacji Narodowej) oraz (bez prawa głosu) - następca tronu, marszałek sejmu i dwóch sekretarzy. Rada ta wywodziła się z analogicznej funkcjonującej w poprzednich dwóch stuleciach sankcjonowanej przez Artykuły Henrykowskie (1573). Każdy akt prawny wydany przez króla wymagał kontrasygnaty jednego z ministrów. Zasada mówiąca, że król nic sam przez się nie czyniący, za nic w odpowiedzi narodowi być nie może jest analogiczna do brytyjskiej The King can do no wrong - król nie może czynić źle.

By wzmocnić jedność i bezpieczeństwo Rzeczypospolitej konstytucja zniosła Unię Polsko-Litewską na rzecz państwa unitarnego[potrzebny przypis]. W konsekwencji konstytucja oraz akt Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów kładły kres istniejącej od 1569 r. unii realnej między Koroną Królestwa Polskiego i Wielkim Księstwem Litewskim, tworząc oficjalnie Rzeczpospolitą Polską[potrzebny przypis]. Na miejsce wolnej elekcji wprowadzono elekcję w ramach dynastii. Drugie postanowienie miało na celu zmniejszenie wpływu obcych mocarstw na wybór następcy tronu. Zgodnie z konstytucją po śmierci Stanisława Poniatowskiego tron miał się stać dziedziczny i zostać przekazany Fryderykowi Augustowi I z dynastii Wettynów, z której pochodzili dwaj poprzedni polscy królowie.

Konstytucja zniosła kilka instytucjonalnych źródeł słabości rządu i anarchii - m.in. liberum veto, konfederacje, skonfederowane sejmy oraz nadmierny wpływ sejmików ziemskich wynikający z wiążącej natury instrukcji nadawanych przedstawicielom do sejmu.

Konstytucja uznawała katolicyzm za religię panującą, jednocześnie zapewniając swobodę wyznania, choć apostazja, czyli odejście od katolicyzmu, było nadal przestępstwem. Liczebność armii miała wzrosnąć do 100 tys. żołnierzy. Wprowadzono stałe podatki - 10% dla szlachty, 20% dla duchowieństwa. Co 25 lat od uchwalenia Ustawy Rządowej zbierać się miał Sejm Konstytucyjny, w celu rozpatrzenia zmian w konstytucji.

Integralną częścią Konstytucji 3 maja była ustawa „Miasta Nasze Królewskie Wolne w Państwach Rzeczypospolitej" zatwierdzona 18 kwietnia 1791 (konstytucja, artykuł III) oraz „Prawo o sejmikach" zatwierdzone 24 marca tegoż roku. Niektórzy dodają do tej listy również „Deklarację Stanów Zgromadzonych" z 5 maja 1791 potwierdzającą ustawę rządową przyjętą dwa dni wcześniej oraz Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów z 22 października potwierdzające jedność i niepodzielność Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Postanowienia ustawy rządowej były uszczegółowione przez liczne przepisy wykonawcze zatwierdzone między majem a czerwcem 1791 a dotyczące sejmów i sądów sejmowych (dwie ustawy z 13 maja), Straży (Praw) <?>(1 czerwca), Narodowej Komisji Policji (tj. ministerstwo) (17 czerwca) oraz administracji cywilnej (24 czerwca).

Konstytucja 3 maja pozostała do końca dziełem nieukończonym. Jej współautor Hugo Kołłątaj ogłosił trwanie prac nad ekonomiczną konstytucją zapewniającą wszystkim prawo własności oraz zapewniające ochronę i godność każdej pracy. Trzecim dokumentem, którym zajmował się Kołłątaj była „konstytucja moralna", zapewne polski odpowiednik amerykańskiej Karty Praw oraz francuskiej Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela.

Konstytucja została formalnie wpisana do akt grodzkich Warszawy 5 maja 1791 i od tego momentu faktycznie weszła w życie. Została obalona przez konfederację targowicką popieraną przez Rosję, w wyniku interwencji wojsk rosyjskich w czasie wojny polsko-rosyjskiej w 1792 roku.

Mimo rozbiorów pamięć o drugiej w dziejach świata spisanej konstytucji narodowej (uznawanej przez politologów za bardzo postępowy jak na swoje czasy dokument) przez kolejne pokolenia pomagała podtrzymywać polskie dążenia do niepodległości i stworzenia sprawiedliwego społeczeństwa. W Polsce uznaje się ją za ukoronowanie wszystkiego, co dobre i oświecone w polskiej historii i kulturze. Od czasu odzyskania niepodległości w 1918 roku, Święto Konstytucji 3 maja było obchodzone jako najważniejsze święto państwowe.

Przed uchwaleniem Konstytucji Trzeciego Maja, termin konstytucja służył na określenie wszelkich ustaw uchwalanych na Sejmie. Dopiero po 3 maja 1791 pojęcie konstytucja nabrało swojego nowoczesnego znaczenia, określając podstawowy akt prawny, ustawę zasadniczą.

Sama koncepcja kodyfikacji narodowej konstytucji stanowiła rewolucję w dziejach systemów politycznych. Pierwszą taką konstytucją była Konstytucja Stanów Zjednoczonych, napisana w 1787 roku, która weszła w życie w roku 1789. Drugą była ustawa zasadnicza Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przyjęta 3 maja 1791 roku. Choć geograficznie odległe od siebie, Polska i Stany Zjednoczone okazały się podobne w tym, jak kształtowały systemy polityczne. W odróżnieniu od wielkich monarchii absolutnych, oba kraje wykazały się w znaczącym stopniu demokracją. Królowie Rzeczypospolitej Obojga Narodów byli monarchami elekcyjnymi, a Sejm posiadał szeroką władzę ustawodawczą. Na mocy Konstytucji Trzeciego Maja, Polska przyznawała przywileje polityczne mieszczanom i szlachcie, co razem dawało około 10 procent populacji kraju. Taki udział procentowy odpowiadał mniej więcej dostępowi do praw politycznych w ówczesnej Ameryce, gdzie prawa obywatelskie przysługiwały wyłącznie mężczyznom będącym właścicielami ziemskimi. Porażka polskich liberałów jedynie na pewien czas odwlekła demokratyczne przemiany. Ekspansja demokracji zwolniła swoje tempo w efekcie unicestwienia państwa polskiego, ale w Ameryce udało się ustanowić system demokratyczny. Ruchy demokratyczne już wkrótce zaczęły podważać monarchie absolutne w Europie. Konstytucję Trzeciego Maja przetłumaczono (w skróconej wersji) na francuski, niemiecki i angielski. Uczestnicy rewolucji francuskiej wznosili toasty za króla Stanisława Augusta i majową konstytucję. Czynili to nie tylko ze względu na postępowy charakter polskiej ustawy zasadniczej, lecz i dlatego, że wojna polsko-rosyjska 1792 i Insurekcja kościuszkowska związały znaczne siły rosyjskie i pruskie, dzięki czemu nie mogły zostać one użyte do zdławienia rewolucyjnej Francji. Thomas Paine uznawał Konstytucję Trzeciego Maja za wielki przełom. Edmund Burke opisywał ją jako „najszlachetniejsze dobro otrzymane kiedykolwiek przez jakikolwiek naród...". A o Stanisławie Auguście pisał: „Stanisław II zasłużył na miejsce pośród największych królów i mężów stanu w dziejach". W końcu okazało się, że „konserwatyści" zdołali zatrzymać pochód demokracji w Europie o nieco ponad stulecie - po I wojnie światowej większość monarchii europejskich została zastąpiona przez państwa demokratyczne. Należała do nich wskrzeszona II Rzeczpospolita Polska. Konstytucja Trzeciego Maja miała w II Rzeczypospolitej również swoich przeciwników. Wysuwano zarzuty, że była ona przyczyną upadku I Rzeczypospolitej.

Rękopisy Konstytucji 3 maja

W Archiwum Głównym Akt Dawnych przechowywane są trzy oryginalne rękopisy Konstytucji 3 maja. Rękopisy Konstytucji nie stanowią wyodrębnionej pozycji (osobnej książki), lecz wchodzą w skład obszernych ksiąg zawierających zestawy dokumentów z tamtej epoki (np. księga Metryki Litewskiej, w której zawarta jest Konstytucja liczy 722 strony, przy czym zapis Konstytucji zawarty jest na jej 8 stronach: od 75 do 82).

Rękopisy Konstytucji 3 maja zawarte są w:

księdze Metryki Litewskiej - rękopis spisany na kartach o wymiarach 40 × 25 cm, zaopatrzony jest w podpisy marszałków i członków deputacji konstytucyjnej. Egzemplarz przechowywany był najprawdopodobniej w Bibliotece Królewskiej

księdze Archiwum Publicznego Potockich - rękopis spisany na kartach o wymiarach 40 × 25 cm, zaopatrzony jest w podpisy marszałków i członków deputacji konstytucyjnej. Egzemplarz przechowywany był przez członków rodziny Potockich

księdze Archiwum Sejmu Czteroletniego - rękopis spisany na kartach o wymiarach 23,5 × 39 cm, zaopatrzony jest w podpisy marszałków. Egzemplarz przechowywany był przez sekretarzy sejmowych.

W przeciągu jednego roku od uchwalenia, Konstytucja 3 maja została wydana w Polsce czternaście razy, w łącznej ilości 20-30 tysięcy egzemplarzy. Przedruki ukazywały się także w gazetach (np. w „Gazecie Narodowej i Obcej").

Informacje o uchwaleniu Konstytucji szybko zaczęły się ukazywać w prasie europejskiej. Już 15 maja 1791 wzmianka o tym wydarzeniu ukazała się w „Gazecie Lejdejskiej". 20 maja informacje na ten temat podały: „The Times" oraz „The Morning Chronicle". W czerwcu 1791 w trzech brytyjskich gazetach ukazał się przetłumaczony tekst Konstytucji 3 maja.

Dzień 3 maja 1791 roku został uznany Świętem Konstytucji 3 Maja. Obchody tego święta były zakazane podczas rozbiorów, a ponownie jego obchodzenie zostało wznowione w II Rzeczypospolitej w kwietniu 1919 roku. Święto Konstytucji 3 Maja zostało zdelegalizowane przez hitlerowców i sowietów podczas okupacji Polski w czasie II wojny światowej, a po antykomunistycznych demonstracjach w 1946 r. nie było obchodzone w Polsce, zastąpione obchodami Święta 1 Maja. W styczniu 1951 r. święto 3 maja zostało oficjalnie zdelegalizowane przez władze komunistyczne. W roku 1981 ponownie władze świętowały uchwalenie majowej konstytucji. Do roku 1989 w tym dniu często dochodziło w Polsce do protestów i demonstracji antyrządowych i antykomunistycznych. Po zmianie ustroju, od kwietnia 1990 r. Święto Konstytucji 3 Maja należy do uroczyście obchodzonych polskich świąt. W roku 2007 po raz pierwszy na Litwie obchodzono święto Konstytucji 3 maja.

Rękopis Konstytucji 3 maja jest przechowywany w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie.

Paryska edycja tekstu Konstytucji 3 maja w tłumaczeniu na język francuski pochodząca z roku 1791 znajduje się od 2012 roku w zbiorach Biblioteki Narodowej.

Uchwałą Sejmu RP IX kadencji z 27 listopada 2020 zdecydowano o ustanowieniu roku 2021 Rokiem Konstytucji 3 Maja.

Norman Davies: Boże igrzysko. Historia Polski. Kraków: Znak, 2006. ISBN 83-06-01093-0 .brak strony w książce

Paweł Jasienica: Rzeczpospolita Obojga Narodów. 3 tomy, wiele wydań, ostatnio. Warszawa: Świat Książki, 1997 (t.1 i 2), 1998 (t.3). ISBN 83-7129-323-2 .brak strony w książce

, Elektor Saski Fryderyk August III wobec Konstytucji 3 Maja, Kraków: Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1999, ISBN 83-233-1255-9 , OCLC 830220404.brak strony (książka)

Jerzy Łojek Geneza i obalenie Konstytucji 3 maja. Wyd. Lubelskie, 1986, ISBN 83-222-0313-6 .

Jerzy Łojek Ku naprawie Rzeczypospolitej. Konstytucja 3 Maja. Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1988

Emanuel Rostworowski Ostatni król Rzeczypospolitej. Geneza i upadek Konstytucji 3 Maja. Warszawa 1966

Emanuel Rostworowski: Maj 1791 - maj 1792: rok monarchii konstytucyjnej. Warszawa: Zamek Królewski, 1985.brak strony w książce

Adam Skałkowski Towarzystwo Przyjaciół Konstytucji 3 maja, w: Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, 1930

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 maja - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Konstytucja 3 maja, właśc. Ustawa Rządowa z dnia 3 maja - uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny monarchii dziedzicznej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) spisaną konstytucją.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W Chobieńskim Ośrodku Kultury odbył się konkurs plastyczny „Bądź jak Hugo Kołłataj". Jego celem było wzbudzenie zainteresowania dzieci i młodzieży świętem 3 Maja oraz historią Polski, propagowanie postaw patriotycznych, rozszerzenie wiedzy z działalnością Sejmu Czteroletniego.
Na konkurs wpłynęły 22 prace wykonane techniką dowolna w formacie A3.

Komisja w składzie: Katarzyna Przeworska, Joanna Kołowska oraz Irena Żyła po bardzo długiej naradzie wyłoniła zwycięzców:

- kat. przedszkole:

I miejsce - Sandra Bachurska

II miejsce - Martyna Breus

- kat. szkoła podstawowa I-III

I miejsce - Aleksander Mozga

II miejsce - Emilia Smakuła

II miejsce - Zuzanna Bachurska

wyróżnieni zostali: Jagoda Jasinowska, Anna Przybylak, Kewin Roskosz

- kat. szkoła podstawowa IV-VI

I miejsce - Michał Roskosz

II miejsce - Dominika Staszewska

- kat. gimnazjum

wyróżnienie otrzymała Kamila Kusowska

Zwycięzcy otrzymali pamiątkowe dyplomy oraz nagrody rzeczowe zakupione przez Chobieński Ośrodek Kultury przy wsparciu gminy Rudna.
AUTOR i FOT. Irena Żyła report this ad

# data[].attributes.attachment_link.description
W Chobieńskim Ośrodku Kultury odbył się konkurs plastyczny "Bądź jak Hugo Kołłataj". Jego celem było wzbudzenie zainteresowania dzieci i młodzieży świętem 3 Maja oraz historią Polski, propagowanie postaw patriotycznych, rozszerzenie wiedzy z działalnością Sejmu Czteroletniego. Na konkurs wpłynęły 22 prace wykonane

# data[].attributes.headline
Strona tytułowa Ustawy Rządowej : prawo uchwalone.

# data[].attributes.subject
Strona tytułowa Ustawy Rządowej : prawo uchwalone.

# data[].attributes.body
Więcej materiałów na stronie https://polona.pl/search/?query=konstytucja_3_maja&filters=public:1

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
... o Święcie Narodowym Trzeciego Maja

W tym roku przypada 225 Rocznica Uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

W związku z tym we wszystkich klasach, jak i przedszkolu zostały przeprowadzone lekcje upamiętniające to wydarzenie.

Każda klasa w swojej sali wykonała gazetki ścienne stosowne do okoliczności

DNIA FLAGI i NARODOWEGO ŚWIĘTA KONSTYTUCJI 3 MAJA

Przedszkolaki natomiast zrobiły to co najlepiej potrafią.

Prace plastyczne przedstawiające nasze symbole narodowe.

W rekach naszych małych SKO-wiczów nie zabrakło również biało-czerwonej flagi państwowej,

która podkreśla jak istotny dla każdego Polaka jest szacunek do symboli narodowych.

Rocznica Uchwalenia Konstytucji 3 Maja jest dobrą okazją,

aby wszystkim uzmysłowić jak ważną rolę i znaczenie mają słowa:

Ojczyzna i Patriotyzm dla każdego Polaka.

# data[].attributes.attachment_link.description
o Święcie Narodowym Trzeciego Maja W tym roku przypada 225 Rocznica Uchwalenia Konstytucji 3 Maja. W związku z tym we wszystkich klasach, jak i przedszkolu zostały przeprowadzone lekcje upamiętniające to wydarzenie. Każda klasa w swojej sali wykonała gazetki ścienne stosowne do okoliczności DNIA FLAGI i NARODOWEGO ŚWIĘTA KONSTYTUCJI 3 MAJA Przedszkolaki natomiast zrobiły to co najlepiej potrafią.

# data[].attributes.headline
Konstytucja Trzeciego Maja. Mal. Jan Matejko

# data[].attributes.subject
Konstytucja Trzeciego Maja. Mal. Jan Matejko

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Oświecenie sprawia na mnie wrażenie epoki, w której życie publiczne i kulturalne zdominowane zostało przez wszelkiej maści oszustów, kanalie i cyników. Nie twierdzę, że nie było wówczas ludzi utalentowanych, inteligentnych, pracowitych i prawych. Po prostu w tłumie szubrawców trudno ich dostrzec. Na kartach podręczników królują ciołki, birbanci, lafiryndy i bufony. Trzeba mieć dużo determinacji, by dotrzeć do źródeł, potem poświęcić sporo czasu na ich przejrzenie, aby w końcu znaleźć "sprawiedliwych".

Obraz Jana Matejki zupełnie mnie nie zdziwił. Tak, mniej więcej, wyobrażałam sobie pracę polskiej elity doby oświecenia.

Okazało się, że nie jestem odosobniona w wątpliwościach dotyczących oceny tej epoki. Matejko, bez wątpienia człowiek uczciwy (nie tylko artystycznie) i życzliwy innym, namalował obraz, który eleganckim szyderstwem bije na głowę wszystkie razem wzięte satyry i poematy heroikomiczne Ignacego Krasickiego. Dokładny opis dzieła i pojawiających się w nim postaci sporządzony przez artystę, nie zostawia złudzeń, że mistrz nie był przychylny wielu oświeceniowym osobistościom.

Atmosfera namalowanego przez Matejkę spotkania niewiele ma wspólnego z powszechnym wyobrażeniem ciężkiej pracy. Przypomina raczej "krajobraz po imprezie" suto zakrapianej alkoholem, bo jak inaczej wytłumaczyć poprzewracane meble, swobodne stroje i pozycje bohaterów scenki.

Leżący na szezlongu mężczyzna w złocistym szlafroczku, białych pończoszkach na kształtnych łydkach i czarnych pantofelkach z klamerką, trzymający na stoliczku dokumenty, a w ręku złotą tabakierę to król Polski, Stanisław August Poniatowski, dla zwolenników król Staś, dla oponentów Ciołek. Matejko uwiecznił go w pozie, w której wyglądał ponoć najkorzystniej i dzięki której zrobił oszałamiającą karierę w sypialni carycy Katarzyny. Król poleguje.

Obok Poniatowskiego siedzi Elżbieta z Szydłowskich Grabowska, kobieta "ospowata i pomalowana" jak kiedyś zanotował rosyjski ambasador Jan Jakub Sievers. Jak ona musiała wyglądać, skoro nawet Rosjanin zauważył jej makijaż? Dama przez lata usługiwała w alkowie braciom Poniatowskiego, a potem samemu królowi i to za zgodą swego męża Jana Jerzego, a gdy ten umarł jako wdowa. Niektórzy (idealiści i marzyciele) przypuszczają, że była morganatyczną żoną władcy.

Grabowska prowadzi rozmowę z dwoma błyskotliwymi literatami. Ten grubszy na krześle przez wykwintnych przyjaciół nazywany "Le Minet" (wtedy określenie nie brzmiało tak szyderczo jak dzisiaj), przez złośliwych "gładyszem nad gładysze", a przez licznych i zdesperowanych wierzycieli, którzy prosili króla o pomoc w odzyskaniu pieniędzy, ... pik....pik... to biskup warmiński, z woli Stanisława Augusta Poniatowskiego książę oraz kawaler Orderu św. Stanisława i Orderu Orła Białego, a z woli cesarza Fryderyka II kawaler Czerwonego Orła, czyli Ignacy Krasicki, zwany z pewną przesadą także księciem polskich poetów.

O krzesło opiera się nieco nachalnie znany z awantur, rozrzutności, zamiłowania do hazardu i łatwych kobiet, sprzedawczyk i zdrajca konfederatów barskich, a także kawaler Orderu św. Stanisława, sekretarz i rzeczywisty szambelan królewski, Stanisław Trembecki.

W lekturze pogrążył się drugi znamienity przedstawiciela stanu duchownego, literacki stypendysta carycy Katarzyny i ambasady rosyjskiej, redaktor modnego pisma "Zabawy przyjemne i pożyteczne", biskup smoleński, biskup łucki, senator, a także polski Horacy, spadkobierca Jana Kochanowskiego, wreszcie ojciec polskiego klasycyzmu, czyli Adam Naruszewicz.

Król odwrócił głowę, od tej grupy prowadzącej, jak się wydaje, lekką towarzyską konwersację, w stronę artystów. "Protektor nauk i znawca wszelkich sztuk wyzwolonych", jak w opisie z pewną emfazą zaznaczył Matejko, zajmuje się tym, co jako tako mu wychodziło poza leżeniem.

Nobliwy mężczyzna, który skłonił głowę przed królem to uszlachcony przez niego Marcello Bacciarelli, nadworny malarz a także generalny zarządca królewskich pałaców i zbiorów sztuki. Na obrazie Matejki prezentuje władcy postawiony na sztaludze obraz Franciszka Smuglewicza. Artysta także w czerni, pochylił głowę i wyraźnie nie śmie podnieść oczu na Stanisława Augusta, co mnie w sumie nie dziwi, gdyż obrazy olejne nie zawsze mu "wychodziły".
Pracy przypatruje się stojący na tle obrazów zdobiących ściany komnaty inny Włoch, także nadworny malarz na królewskim dworze, Bernardo Bellotto zwany Canalettem. Nieprzypadkowo Matejko uwiecznił go ze szkłami przyłożonymi do oczu. Wenecjanin słynący z niezwykłej dbałości o szczegóły ułatwiał sobie pracę nad obrazami korzystając ze szkieł powiększających i camery obscura.

Przy oknie stoją:
- niezwykle utalentowany Jan Piotr Norblin,
- malujący intrygujące dzieła o tematyce religijnej Szymon Czechowicz
- Daniel Chodowiecki, malarz i rysownik o polsko-niemieckich korzeniach. Już po I rozbiorze Chodowiecki podkreślał, że zawsze czuł się "Polakiem, potomkiem dzielnego narodu, który wkrótce przestanie istnieć". Artystycznie został doceniony przez Prusaków. Ofiarowali mu stanowisko dyrektora Pruskiej Akademii Sztuki.

Jak widać, najzdolniejszych artystów Stanisław August trzymał na dystans, a może sami woleli miejsce, gdzie istniała większa szansa zaczerpnięcia świeżego powietrza.

W kącie komnaty siedzi Karol Stanisław Radziwiłł „Panie Kochanku", jedna z najbardziej groteskowych postaci w naszej historii. Idol pijącej na umór szlachty, której myśli nie sięgały poza ściany gospody. Nie widać go prawie na obrazie Matejki, także nie zamierzam poświęcać więcej miejsca na opisy politycznej głupoty magnata.

Siwy mężczyzna z hiszpańską bródką, w rosyjskim mundurze udekorowanym wielkim orderem, siedzący na razie na uboczu to Mikołaj Repnin, rosyjski książę, generał i dyplomata. Jego dziełem było kilka konfederacji destabilizujących sytuację w Polsce, akt abdykacji podpisany przez Stanisława Augusta w 1795 roku w Grodnie, a niektórzy twierdzą, że także pewne książęce dziecię, Adam Jerzy Czartoryski. Chociaż inni z kolei mówią, że w tym ostatnim przypadku Repnin nie był skuteczny, a pomógł mu Armand Louis de Gontaut znany bawidamek i lektor markizy de Pompadour.

Na Rosjanina spogląda siedzący tyłem do odbiorcy prymas Polski, Michał Poniatowski, młodszy brat króla. Postać tragiczna, chyba pełna dobrej woli, ale niezdolna intelektualnie i emocjonalnie stawić czoła wydarzeniom i ludziom, z którymi połączył ją los. I jak mówią niektórzy stypendysta pruski.

Za otwartymi drzwiami kłębi się tłum poddanych czekających na audiencję u króla. W drzwiach majestatyczna postać duchownego z Orderem Orła Białego na piersi.

Do królewskiej komnaty, oświecony blaskiem kandelabrów i żyrandoli, z księgą reform pod pachą, wchodzi Hugo Kołłątaj, tytan myśli, współautor Konstytucji 3 Maja, reformy oświatowej, rektor Szkoły Głównej Koronnej, zwany "Robespierrem w sutannie" (Matejko nazywał go "czarnym krukiem" - doskonałe prawda?). Największe sukcesy wraz z grupą równie oświeconych publicystów, literatów i innych mocnych w tylko gębie, Kołłątaj odniósł w ośmieszaniu politycznych przeciwników. Spece od politycznego PR do dziś czerpią pełnymi garściami z kołłątajowskich pomysłów. "Liberte, egalite, ple, ple ple...".

Jeden z pomagierów Kołłątaja i przy okazji aferzysta wymyślił tak popularny obecnie "ciemnogród".

Mężczyzna obok, witający obecnych królewskim gestem dłoni i wysoko uniesionym podbródkiem to marszałek Adam Kazimierz Czartoryski (ten, któremu Repnin przyprawiał rogi), kontrkandydat Poniatowskiego w walce o koronę. Człowiek orkiestra. Działał na tylu polach, z takim zapałem i z takimi efektami, zajmował tyle różnych stanowisk i rządowych posad, a ponadto otrzymał tyle orderów, że zbyt długo musiałabym je wymieniać, a przy tym zupełnie nie wiem, co mam o nim myśleć. Śliski jest jakiś i bezsprzecznie egoista.

I wreszcie dwaj skromni panowie siedzący na kanapce. Dyskutują nad otwartą księgą. Andrzej Zamoyski i Stanisław Staszic.
Zamoyski był pierwszym magnatem z Polsce, który w swoich dobrach pańszczyznę zamienił na czynsz (1760), a kilkanaście lat później, w opracowanym przez siebie kodeksie prawa ziemskiego, zaproponował systemowe rozwiązania poprawiające los chłopów (zostały one odrzucone m.in. na skutek działań Repnina).
Lista zasług Stanisława Staszica jest imponująca, choć większości z nich dokonał już pod zaborami. Założył Towarzystwo Rolnicze Chrubieszowskie i ufundował siedzibę Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Jako dyrektor Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa Polskiego przygotował plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego, wznowił eksploatację węgla ze złoża Reden (dzisiaj Dąbrowa Górnicza), zainicjował budowę i uruchomienie wielu hut, wspierał wynalazców (m.in. Abrahama Sterna). Dzięki swym imponującym umiejętnością udało mu się osiągnąć w takich hutach 80% wydajności, którą osiągały one za czasów, gdy były zarządzane przez zakon cystersów. Na tle innych oświeceniowych polityków i działaczy wynik rzeczywiście imponujący :D.
Nad reformatorami pochyla się kolejna postać, które przypisać można pewne rzeczywiste zasługi. Ignacy Wyssogota Zakrzewski, doskonały organizator, pracoholik, prezydent Warszawy i człowiek honoru.

Z wysokości na komnatę dumnie spogląda, z portretu odbijającego się w lustrze, Jan III Sobieski, jeden z najwybitniejszych polskich władców. Artysta skierował jego wzrok w stronę trzech sprawiedliwych. Zwierciadło odbija również twarz i korpus pełnomocnika Habsburgów czekającego w komnacie obok. Po prawej stronie, ponad głową Repnina, uważny odbiorca dostrzeże popiersie carycy Katarzyny Wielkiej. Nie wiem czemu, ale skojarzyło mi się z rzeźbami maszkaronów.

Jan Matejko niechętnie rozpoczął prace nad tym obrazem. Jego sekretarz Marian Gorzkowski, zanotował wypowiedź artysty: „Wolałbym raczej malować każdy wiek inny, niżeli XVIII, a jednak malować go trzeba."

Osobiście jestem wdzięczna Matejce za to dzieło. Żałuję, że nie jest zamieszczane w szkolnych podręcznikach. Uczniom łatwiej byłoby zrozumieć to, co się stało.

Opis obrazu "Konstytucja Trzeciego Maja. Sejm Czteroletni. Komisya Edukacyjna. Rozbiór Rzeczpospolitej Polskiej 1795" napisany przez Matejkę oraz bardzo dobre i obiektywne :) objaśnie dzieła znajdziecie klikając w link Jana Matejki Dzieje cywilizacji w Polsce >>

Wykorzystałam także informacje znalezione na stronach
historia.org.pl, Małżeństwa z lewej ręki. Związki morganatyczne w historii,
polskieradio.pl, Wokół Hugona Kołłątaja,
Wikipedia.org - noty biograficzne postaci,
książki Paula Cazina, "Książę biskup warmiński Ignacy Krasicki".

# data[].attributes.attachment_link.title
Oświeceni przy pracy na obrazie Jana Matejki

# data[].attributes.attachment_link.description
Oświecenie sprawia na mnie wrażenie epoki, w której życie publiczne i kulturalne zdominowane zostało przez wszelkiej maści oszustów, kanalie i cyników. Nie twierdzę, że nie było wówczas ludzi utalentowanych, inteligentnych, pracowitych i prawych. Po prostu w tłumie szubrawców trudno ich dostrzec. Na kartach podręczników królują ciołki, birbanci, lafiryndy i bufony.

# data[].attributes.headline
3 maja 1791 roku - Sejm Czteroletni uchwalił Konstytucję 3 Maja.

# data[].attributes.subject
3 maja 1791 roku - Sejm Czteroletni uchwalił Konstytucję 3 Maja.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Karta tytułowa Konstytucji 3 maja, drukarnia Michała Grölla, Warszawa 1791 r., źródło: Wikimedia Commons.

Jan Matejko, „Konstytucja 3 Maja 1791 roku", 1891 r., ze zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie, źródło: Wikimedia Commons.

TERMIN piątek, 3 maja 2019

„W imię Boga w Trójcy Świętej jedynego (...) Uznając, iż los nas wszystkich od ugruntowania

i wydoskonalenia konstytucyi narodowej jedynie zawisł,

długim doświadczeniem poznawszy zadawnione rządu naszego wady,

a chcąc korzystać z pory, w jakiej się Europa znajduje,

i z tej dogorywającej chwili, która nas samym sobie wróciła,

wolni od hańbiących obcej przemocy nakazów,

ceniąc drożej nad życie, nad szczęśliwość osobistą egzystencyją polityczną,

niepodległość zewnętrzną i wolność wewnętrzną narodu, którego los w ręce nasze jest powierzony,

chcąc oraz na błogosławieństwo, na wdzięczność współczesnych

i przyszłych pokoleń zasłużyć, mimo przeszkód, które w nas namiętności sprawować mogą,

dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolności,

dla ocalenia ojczyzny naszej {i jej granic}c,

z największą stałością ducha niniejszą Konstytucyję uchwalamy

i tę całkowicie za świętą, za niewzruszoną deklarujemy, dopóki by naród w czasie prawem przepisanym,

wyraźną wolą swoją nie uznał potrzeby odmienienia w niej jakiego artykułu".

Preambuła Konstytucji 3 maja, fragment

„W szlacheckiej republice, kraju niewoli dla pozostałych ludzi, wolność zwrócona została wszystkim i prawa polityczne przyznane mieszkańcom miast. Dokonało się to bez rozlewu krwi, bez użycia przemocy. Nie pojawił się ani jeden żołnierz, a lud nie był uzbrojony" - pisał 22 maja 1791 roku francuski „Le Moniteur" o polskiej Ustawie Rządowej z 3 maja 1791 roku.

Do uchwalenia Konstytucji doszło w okresie niezwykle trudnym dla Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Polska była wówczas pod protektoratem Rosji, która pod pretekstem zapewnienia wolności i bezpieczeństwa, narzuciła naszej Ojczyźnie dominację polityczną. W kraju panowały ponadto nastroje antyszlacheckie - mocno krytykowano liberum veto oraz słabość władzy wykonawczej, sprawowanej przez Stanisława Augusta Poniatowskiego.

228 lat temu, 3 maja 1791 roku, Sejm Czteroletni uchwalił Konstytucję 3 Maja - pierwszą w Europie, drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 roku) ustawę zasadniczą. Zdaniem jej dwóch współautorów, Ignacego Potockiego i Hugona Kołłątaja, była „ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny". Znaczenie Konstytucji 3 Maja zarówno dla Polski, jak i rozwoju ustroju demokratycznego w ogóle, upamiętnia Święto Narodowe Trzeciego Maja.

Momentem, który zadecydował o podjęciu próby ratowania sytuacji w kraju był wybuch wojny rosyjsko-tureckiej w 1787 roku. Wykorzystano chwilowe przerzucenie sił armii rosyjskiej na terytorium walk z Imperium Osmańskim i rozpoczęto starania o uniezależnienie się od carycy Katarzyny II. W 1788 roku zwołano Sejm Wielki z marszałkiem Stanisławem Małachowskim na czele, który w pierwszym rzędzie zniósł Radę Nieustającą (powołaną przez Sejm Rozbiorowy i zależną od Rosji) oraz powiększył armię. Głównym dziełem Sejmu Wielkiego było jednak uchwalenie Konstytucji 3 Maja.

„Można bez przesady powiedzieć, że w Polsce w ubiegłym roku w jednym dniu narodził się naród wolnych ludzi. Widzieliśmy tam rewolucję rządową, korzystną dla narodu, planowaną, ogłoszoną i wprowadzoną w życie przez króla" - pisał bostoński organ „Columbia Centinel" w 1792 roku.

Konstytucja 3 Maja wprowadzała trójpodział władzy, zwiększała uprawnienia mieszczan, zapowiadała poprawę warunków życia chłopów, likwidowała konfederacje i liberum veto, ograniczała prawa polityczne gołoty szlacheckiej. Ustawa zasadnicza zmieniała także ustrój w Rzeczypospolitej z monarchii parlamentarnej na monarchię konstytucyjną, wprowadzała również dziedziczność tronu - ustalono, że po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego, dziedzicznym królem Polski zostanie elektor saski Fryderyk August, wnuk Augusta III.

Obrady Sejmu Wielkiego trwały do 29 maja 1792 roku. Konstytucja została obalona przez konfederację targowicką i zbrojną interwencję Rosji, która po zwycięstwie nad Turcją mogła w końcu przerzucić siły na teren Rzeczypospolitej. Rozstrzygnięcia wojny w obronie Konstytucji 3 Maja (wojna polsko-rosyjska 1792 roku) doprowadziły ostatecznie do obalenia Ustawy Rządowej z 3 maja 1791 roku. O wpływie polskiej Konstytucji na społeczeństwo europejskie niech świadczy komentarz opublikowany w trakcie polsko-rosyjskich walk na łamach angielskiego „Timesa":

„W naszym przekonaniu każdy kraj ma prawo do własnego ustawodawstwa. Rewolucja w Polsce dokonała się przy niemal jednomyślnym poparciu narodu i wierzymy, że będzie on miał dość siły, by ją obronić przed każdym despotą, który chciałby zaatakować jej zasady".

Konstytucja 3 Maja utraciła moc 23 listopada 1793 roku. Walki z Rosją zakończyły się II rozbiorem Polski. Przez 123 lata niewoli Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 roku istniała w świadomości Polaków jako symbol walki o niepodległość.

Konstytucja 3 Maja wprowadzała trójpodział władzy, zwiększała uprawnienia mieszczan, zapowiadała poprawę warunków życia chłopów, likwidowała konfederacje i liberum veto, ograniczała prawa polityczne gołoty szlacheckiej. Ustawa zasadnicza zmieniała także ustrój w Rzeczypospolitej z monarchii parlamentarnej na monarchię konstytucyjną, wprowadzała również dziedziczność tronu - ustalono, że po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego, dziedzicznym królem Polski zostanie elektor saski Fryderyk August, wnuk Augusta III.

Obrady Sejmu Wielkiego trwały do 29 maja 1792 roku. Konstytucja została obalona przez konfederację targowicką i zbrojną interwencję Rosji, która po zwycięstwie nad Turcją mogła w końcu przerzucić siły na teren Rzeczypospolitej. Rozstrzygnięcia wojny w obronie Konstytucji 3 Maja (wojna polsko-rosyjska 1792 roku) doprowadziły ostatecznie do obalenia Ustawy Rządowej z 3 maja 1791 roku. O wpływie polskiej Konstytucji na społeczeństwo europejskie niech świadczy komentarz opublikowany w trakcie polsko-rosyjskich walk na łamach angielskiego „Timesa":

„W naszym przekonaniu każdy kraj ma prawo do własnego ustawodawstwa. Rewolucja w Polsce dokonała się przy niemal jednomyślnym poparciu narodu i wierzymy, że będzie on miał dość siły, by ją obronić przed każdym despotą, który chciałby zaatakować jej zasady".

Konstytucja 3 Maja utraciła moc 23 listopada 1793 roku. Walki z Rosją zakończyły się II rozbiorem Polski. Przez 123 lata niewoli Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 roku istniała w świadomości Polaków jako symbol walki o niepodległość.

Tekst Konstytucji 3 maja w opracowaniu i ze wstępem Anny Grześkowiak-Krwawicz, Wyd. Muzeum Łazienki Królewskie Archiwum Główne Akt Dawnych - czytaj TUTAJ

# data[].attributes.attachment_link.title
3 maja 1791 roku - Sejm Czteroletni uchwalił Konstytucję 3 Maja

# data[].attributes.attachment_link.description
Karta tytułowa Konstytucji 3 maja, drukarnia Michała Grölla, Warszawa 1791 r., źródło: Wikimedia Commons. Jan Matejko, „Konstytucja 3 Maja 1791 roku", 1891 r., ze zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie, źródło: Wikimedia Commons. TERMIN piątek, 3 maja 2019 „W imię Boga w Trójcy Świętej jedynego (...)

# data[].attributes.headline
Olejny szkic do obrazu, 1890. Mal. Jan Matejko.

# data[].attributes.subject
Olejny szkic do obrazu, 1890. Mal. Jan Matejko.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wymiary

247 × 446 cm

Miejsce przechowywania

Konstytucja 3 Maja 1791 roku - obraz Jana Matejki powstawał od stycznia do października 1891. W maju prace nad nim były jednak tak zaawansowane, iż możliwe było pokazanie płótna na jubileuszowej wystawie w Sukiennicach z okazji 100. rocznicy uchwalenia konstytucji.

Przez cały okres II wojny światowej obraz był ukrywany przed okupantem niemieckim we wsi Chotomów. Został tam umieszczony we wrześniu 1939 przez Stanisława Gładysza, pracownika Galerii „Zachęta", późniejszego żołnierza Armii Krajowej.

Obraz ma wymiary 247 × 446 cm. Znajduje się w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie.

Postacie historyczne oraz tematyka obrazu

Płótno przedstawia pochód posłów z Zamku Królewskiego do kolegiaty św. Jana w celu ponownego zaprzysiężenia wraz z królem tekstu konstytucji uchwalonej 3 maja 1791 przez Sejm Czteroletni (1788-1792). Pochód podąża ulicą Świętojańską wśród rozentuzjazmowanego tłumu mieszkańców Warszawy. Przejście ochraniają żołnierze prezentujący broń. W głębi, u wylotu ulicy Świętojańskiej na plac Zamkowy, widoczny jest fragment fasady Zamku Królewskiego z Wieżą Zygmuntowską (Zegarową).

Centralną postacią obrazu jest marszałek Sejmu Wielkiego Stanisław Małachowski, w lewej ręce trzyma symbol swojej władzy laskę marszałkowską, a w prawej w triumfalnym geście unosi tekst Konstytucji 3 Maja. Marszałka niosą posłowie: ziemi krakowskiej Aleksander Linowski i ziemi poznańskiej Ignacy Wyssogota Zakrzewski. Wybór nie był przypadkowy, obaj panowie reprezentują dwie najważniejsze ziemie Korony: Małopolskę i Wielkopolskę. Pod prawą ręką marszałka widoczna jest postać trzymająca sztandar z rysów twarzy przypominająca Tadeusza Kościuszkę z bandażem na głowie, może to sugerować późniejsze odniesienie ran głowy w bitwie pod Maciejowicami (1794).

Po schodach do kolegiaty św. Jana wchodzi król Stanisław August Poniatowski, na ramionach ma założony płaszcz koronacyjny, w którym jednak wówczas nie występował. Z wieńcem laurowym pod baldachimem Matejko namalował księżnę kurlandzką Dorotę Biron, tuż za nią stoi Elżbieta Grabowska - metresa króla, matka jego dzieci. Kłaniając się przy drzwiach kościoła wita króla prezydent Warszawy Jan Dekert z córką Marianną (w żółtej sukni tyłem do widza). Dekert już wtedy nie żył, ale Matejko namalował go w tej scenie celowo, aby ukazać rolę mieszczaństwa oraz przyjęcie przez Sejm Wielki w kwietniu 1791 Prawa o miastach.

Pośrodku obrazu przedstawiona jest scena, która w rzeczywistości rozegrała się na Zamku Królewskim, poseł ziemi kaliskiej Jan Suchorzewski przeciwny konstytucji i reformom próbuje zabić nożem swojego synka, chłopczyk wyrywa się ojcu, a za rękę z nożem łapie Stanisław Kublicki, poseł inflancki, jeden z najaktywniejszych działaczy stronnictwa proreformatorskiego w Sejmie. Z kieszeni Suchorzewskiego wysypała się talia kart - aluzja do sposobu przekupienia go przez rosyjskiego ambasadora Stackelberga i przez Branickiego. Poseł kaliski, chociaż nie był dobrym graczem, nieoczekiwanie zaczął wygrywać wielkie sumy, przy jednoczesnej energicznej akcji werbunkowej partnerów od stolika.

Drugą postacią niesioną na ramionach przez posłów jest Kazimierz Nestor Sapieha marszałek konfederacji litewskiej, drugi marszałek Sejmu Wielkiego. Za Sapiehą Matejko namalował Andrzeja Hieronima Zamoyskiego, autora kodyfikacji prawa Rzeczypospolitej, obejmującego wychowawcę swoich dzieci oraz obrońcę sprawy chłopskiej Stanisława Staszica.

Na koniu w mundurze szwoleżera, żołnierza lekkiej kawalerii w Księstwie Warszawskim, namalowany został królewski bratanek książę Józef Poniatowski. W 1791 książę był dowódcą stołecznego garnizonu. Centralnie Matejko umieścił jeszcze dwie ważne dla powstania konstytucji postacie: w stroju kapłana Hugona Kołłątaja oraz za nim marszałka wielkiego litewskiego Ignacego Potockiego.

Lista postaci historycznych

1. Stanisław Małachowski (1736-1809), marszałek Sejmu Wielkiego

2. Aleksander Linowski (ok. 1759-1820), poseł na Sejm Wielki, zwolennik konstytucji

3. Ignacy Wyssogota Zakrzewski (1745-1802), poseł na Sejm Wielki, zwolennik konstytucji

4. Tadeusz Kościuszko (1746-1817), generał wojsk koronnych

5. Kazimierz Nestor Sapieha (1757-1798), marszałek Sejmu Wielkiego

6. Julian Ursyn Niemcewicz (1757-1841), poseł na Sejm Wielki, współautor konstytucji

7. Michał Zabiełło (1760-1815), poseł na Sejm Wielki, zwolennik konstytucji

8. Jan Suchorzewski (zm. 1804 lub 1809), poseł na Sejm Wielki, przeciwnik konstytucji

9. Stanisław Kublicki (1750-1809), poseł na Sejm Wielki, zwolennik konstytucji

10. Franciszek Ksawery Branicki (ok. 1730-1819), hetman wielki koronny, przeciwnik konstytucji

11. Hugo Kołłątaj (1750-1812), podkanclerzy koronny, współautor konstytucji

12. Feliks Turski (1720-1800), biskup krakowski (lub Tymoteusz Gorzeński, biskup smoleński)

13. Ignacy Potocki (1750-1809), marszałek wielki litewski, współautor konstytucji

14. Adam Kazimierz Czartoryski (1734-1823), starosta generalny ziem podolskich, zwolennik konstytucji

15. Scipione Piattoli (1749-1809), sekretarz prywatny królewski, współautor konstytucji

16. Tadeusz Matuszewicz (1765-1819), poseł na Sejm Wielki, współautor konstytucji

17. Stanisław August Poniatowski (1732-1798), król Polski i Wielki Książę Litewski, współautor konstytucji

18. Anna Charlotta Dorota von Medem (1761-1821), księżna kurlandzka (lub Róża z Martynkowskich Dekertowa)

19. Elżbieta z Szydłowskich Grabowska (1748/9-1810), metresa królewska

20. Jan Dekert (1738-1790), prezydent miasta Warszawy

21. Antoni Stanisław Czetwertyński-Światopełk (1748-1794), przeciwnik konstytucji

22. Antoni Polikarp Złotnicki (ok. 1750-1830), poseł na Sejm Wielki, przeciwnik konstytucji

23. Francuski rojalista

24. Jan Kiliński (1760-1819), mistrz szewski

25. Klemens Maria Hofbauer (1751-1820), ksiądz redemptorysta

26. Stanisław Staszic (1755-1826), ksiądz, działacz oświeceniowy

27. Andrzej Hieronim Zamoyski (1716-1792), były wojewoda inowrocławski, autor Kodeksu Zamoyskiego

28. Tymoteusz Gorzeński (1743-1825), biskup smoleński

29. Kazimierz Konopka (1769-1805), sekretarz Hugona Kołłątaja

30. Ksiądz prawosławny

31. Paweł Ksawery Brzostowski (1739-1827), ksiądz (lub Józef Stępkowski)

32. Antoni Tyzenhauz (1733-1785), były zarządca litewskich ekonomii królewskich

33. Chłop

34. Józef Poniatowski (1763-1813), generał wojsk koronnych

35. Stanisław Mokronowski (1761-1821), poseł na Sejm Wielki

36. Młody Żyd

Bibliografia

Linki zewnętrzne

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 Maja 1791 roku - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Wymiary 247 × 446 cm Miejsce przechowywania Konstytucja 3 Maja 1791 roku - obraz Jana Matejki powstawał od stycznia do października 1891. W maju prace nad nim były jednak tak zaawansowane, iż możliwe było pokazanie płótna na jubileuszowej wystawie w Sukiennicach z okazji 100. rocznicy uchwalenia konstytucji.

# data[].attributes.headline
Wiersze na rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. 

# data[].attributes.subject
Wiersze na rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ojczyzno Nasza, gdy liberum veto

Każdego posła sejm twój rozbijało

Ono bywało anarchii zaletą

Wolę magnatów narzucić jej chciało.

To Konstytucja z chaosem skończyła

Wolną elekcję królewską zniesiono

Litwa z Koroną w całość się złączyła

Mieszczan i szlachtę w równych zamieniono.

Rząd jednolity został utworzony

Sejm oraz senat wówczas już powstały

Konfederacje wszelkie też zniesiono

I podwaliny wolności zostały.

Dziś prawie nikt już o tym nie pamięta

Majowe święto okazją do grilla

Władza komercji przez ludzi przeklęta

Trwa w naszym życiu jak ulotna chwila.

że kiedyś dzieciom broniono

Że się po polsku czytać uczono

o historii polskiej mówić było można?

Jakże jesteśmy szczęśliwe

dziś my - polskie dzieci,

w wolnym urodzone kraju!

Jakże jasno dziś nam Biały Orzeł świeci

w dniu Trzeciego Maja!

Dziś w wolnej Polsce naród cały

święci ten dzień radosny,

Boże, ludzie Twoi przyszli

Dziękować Ci w Twojej sieni,

Że z dawnych nierządów wyszli,

Łaską Twoją podźwignieni!

Sąsiad stanął zadziwiony:

"Tenże to naród zgubiony?"

Jak się kraj nasz chwały dobił;

Bo nie wiedzą, co się stało,

Że Bóg sam wszystko to robił!

Że Ty byłeś między nami!

Zbierał serca na swe łono

I natchnął je duchem zgody,

I dał stałość niezwalczoną.

Tak sam pełniąc dzieło całe.

Jeszcze nam stąd zjednał chwałę.

Chodzimy, włożywszy wieńce.

Szatą łask Pańskich odziani!

Gdzie stanie lud Bogu miły.

Za to wszystkie kraju stany

Niesiemy Ci, Boże, dzięki,

Mocą dzielnej Twojej ręki.

I dzień ten Pańskiej opieki

Święcić będziemy na wieki.

Franciszek Karpiński

Rzucajmy kwiaty po drodze,

Jakże ten król nasz bogaty!

Skarb jego - serc miliony.

Dniu radości, dniu wesela!

Niechaj okrzyk w niebo strzela

Vivat! Vivat! Trzeci Maj!

Odrodzenia ziścił sen ...

w upojeniu cudnem, młodem

niech nam dzień rozbłyska ten

Trzeci Maja! ... Wielki Boże!

dłonie bratnie złączmy wraz!

Cóż się oprze, któż nas zmoże?

Bóg nad nami! Polska w nas!

Zorza świta, dzień się rodzi

- Po wolności sięgnij raj!

W górę serca starzy, młodzi!

Vivat! Vivat! Trzeci Maj.

Trzeci Maja radością wiosenną

wszystkich ludzi dziś w Polsce powitał,

Sztandarami biało-czerwonymi

umaiła się Rzeczpospolita.

Umaiły się też pierwszym kwieciem

łąki, pola i w ogrodach drzewa,

Maj się pieśnią zwycięskiej wiosny

zgodnym chórem z ludzi rozśpiewał.

Rozpłynęła się już pieśń radosna

głośnym echem po ojczystym kraju

- Witaj, witaj, Majowa Rocznico,

Rozwiń skrzydła, orle biały -

Do przeszłości Polski całej

w sercach naszych miłość wznieć!

Ty nam drogi w przyszłość wskaż;

Chrobrych myśli i Maja brzask

- wykuć czynem w Polski blask.

Rozwiń skrzydła, orle biały,

szybuj w niebo, w słońce leci ...

Wolny, silny, w pełni chwały,

siłę polskiej woli nieć!...

Ducha polski wciąż odradzać

I ludzkości drogę wskazać ...

Tak ślubujem - w Trzeci Maj.

Maj - rocznica pięknych serc ,

Maj - rocznica wielkich myśli .

Tym , co dawno przeminęli ,

Hołd składają ci , co przyszli .

Choć przeminął dawno wiek ,

Dawno hasła się zmieniły ,

Lecz z przeszłości czerpał siły .

Z tych w ciemnościach jasnych chwil ,

w jedną całość Polski stany,

Miłość ponad wszystko trwała .

Tym , co w Polsce dali myśl ,

Aby stworzyć cud majowy ,

Cześć z oddaniem złóżmy dziś

Przed pamiątką chyląc głowy .

świeć naszej polskiej krainie,

ucieszymy Ciebie piosenką

przy hulance i przy winie.

Witaj Maj, Trzeci Maj!

u Polaków błogi raj!

Nierząd braci naszych cisnął

gnuśność w ręku króla spała,

a w ten Trzeci Maj zabłysnął

i nasza Polska powstała.

Wiwat wielki Kołłątaj!

# data[].attributes.attachment_link.title
Animowane obrazki i wierszyki - Rocznica Uchwalenia Konstytucji 3 maja

# data[].attributes.attachment_link.description
Ojczyzno Nasza, gdy liberum veto Każdego posła sejm twój rozbijało Ono bywało anarchii zaletą Wolę magnatów narzucić jej chciało. To Konstytucja z chaosem skończyła Wolną elekcję królewską zniesiono Litwa z Koroną w całość się złączyła Mieszczan i szlachtę w równych zamieniono. Rząd jednolity został utworzony Sejm oraz senat wówczas już powstały Konfederacje wszelkie też zniesiono I podwaliny wolności zostały.

# data[].attributes.headline
Filmik "Konstytucja - dlaczego jest tak ważna dla każdego z nas?"

# data[].attributes.subject
Filmik "Konstytucja - dlaczego jest tak ważna dla każdego z nas?"

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja - dlaczego jest tak ważna dla każdego z nas?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
pierwsza w Europie, druga w świecie (po Konstytucji Stanów Zjednoczonych) ustawa zasadnicza, uchwalona w atmosferze zamachu stanu 3 V 1791 przez Sejm Czteroletni;

jej projekt powstał dzięki współdziałaniu od końca 1790 Stanisława Augusta Poniatowskiego ze stronnictwem patriotycznym, skupiającym znaczną liczbę posłów na sejm; ze stronnictwem była związana część dawnej antykrólewskiej opozycji magnackiej, kierownictwo sejmu (marszałek S. Małachowski) oraz H. Kołłątaj uchodzący za przywódcę obozu radykalnego. Konstytucja była zatem dziełem głównie króla, I. Potockiego, S. Piattolego i H. Kołłątaja. Ustawę z 3 maja poprzedziły 2 ustawy z tegoż roku, uznane za integralną część Konstytucji: z 24 III, o reorganizacji sejmików, i z 18 IV, o sprawach mieszczan i ustroju miast. Konstytucja pozostawiła ustrój stanowy, osłabiła pozycję magnaterii; usunięto z sejmików szlachtę gołotę; feudalny cenzus szlacheckiego urodzenia został ograniczony w prawie wyborczym przez dodanie burżuazyjnego cenzusu - posiadania. Mieszczaństwu umożliwiono nobilitację, m.in. z tytułu nabycia majątków ziemskich i zasług dla kraju; ogółowi mieszczan w miastach królewskich, ogłoszonych jako „wolne", zapewniono wolności osobiste, prawo sprawowania urzędów i in.; potwierdzono opiekę władzy państwowej nad Żydami. Najmniej zmian wprowadzono w położeniu chłopów, utrzymano poddaństwo, wolność osobistą otrzymali tylko przybysze z zagranicy; na ogół chłopów rozciągnięto „opiekę prawa i rządu krajowego". Konstytucja zniosła podział na Koronę i Litwę; naczelnym organem władzy pozostał sejm, któremu zapewniono pełnię władzy ustawodawczej, prawo stanowienia budżetu i podatków, daleko idącą kontrolę rządu; miał być złożony z 204 posłów, wybieranych na sejmikach przez szlachtę posesjonatów, oraz 24 tzw. plenipotentów miast, z ograniczonym głosem doradczym; zmniejszono rolę senatu; zniesiono liberum veto i zakazano konfederacji. Wprowadzono zasadę dziedziczenia tronu (w saskiej dynastii Wettinów) i osobistej odpowiedzialności monarchy. Wzmocnieniu uległ rząd (z królem jako przewodniczącym Straży Praw na czele) oraz administracja; akty królewskie wymagały podpisu jednego z ministrów; ministrowie mieli odpowiadać za naruszenie prawa przed sądem sejmowym, a za kierunek polityki rządu - przed królem i sejmem; pod zwierzchnictwem króla i Straży Praw pozostawały komisje wielkie (ministerstwa): edukacji, policji, skarbu i wojska; zarząd krajem powierzono w terenie komisjom porządkowym cywilno-wojskowym. Konstytucja poczyniła też pewne zmiany w sądownictwie szlacheckim i miejskim. W zamierzeniu części jej twórców stanowiła punkt wyjścia dalszych przemian ekonomiczno-społecznych i politycznych. Obalona w połowie 1792 wskutek działalności konfederacji targowickiej i przegranej wojny z Rosją.

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 maja - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy

# data[].attributes.attachment_link.description
pierwsza w Europie, druga w świecie (po Konstytucji Stanów Zjednoczonych) ustawa zasadnicza, uchwalona w atmosferze zamachu stanu 3 V 1791 przez Sejm Czteroletni; jej projekt powstał dzięki współdziałaniu od końca 1790 Stanisława Augusta Poniatowskiego ze stronnictwem patriotycznym, skupiającym znaczną liczbę posłów na sejm; ze stronnictwem była związana część dawnej antykrólewskiej opozycji magnackiej, kierownictwo sejmu (marszałek S.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Prace plastyczne na Święto Niepodległości to zazwyczaj flaga i godło lub biało-czerwone kotyliony czy kwiaty. Sprawmy, by nasze prace były ciekawe, bo patriotyzm nie może być nudny i trzeba go uczyć od najmłodszych lat ( Czy trzeba uczyć dzieci patriotyzmu?)

Biało-czerwona mozaika

Do wykonania mozaiki - biało-czerwonego listka - potrzebujemy:

czarną kartkę z bloku technicznego na tło;

białą i czerwoną kartkę z bloku rysunkowego (lub wycinanki);

Odrysowujemy szablon (połowę liścia) na białej i czerwonej kartce. Po wycięciu tniemy tylko na poprzeczne paski.

Następnie rozcinamy kolejno każdy pasek na kwadraciki i od razu przyklejamy zostawiając niewielkie odstępy. Ze względu na te pozostawione odległości każdy pasek rozszerza się. Trzeba więc dobrze rozplanować pracę na kartce. Nie próbujmy ciąć od razu całego listka na kwadraty, bo bardzo trudno jest potem złożyć wszystko w całość.

Serce w barwach narodowych

Wycinamy białe serce, składamy na połowę i odrysowujemy od powstałego szablonu serce czerwone. Naklejamy czerwoną połówkę i gotowe.

Serca można wykorzystać jako dekorację podczas okolicznościowego występu lub np. drzwi klasy.

Orzeł z rolki

Oklejamy rolkę od papieru toaletowego białym papierem. Doklejamy koronę i nogi. Odrysowujemy ręce, które będą skrzydłami orła. Całość przyklejamy na czerwonej kartce.

Orzeł z kółek

Wycinamy białe i żółte kółka. Zaginamy je według wzoru na zdjęciu i przyklejamy na czerwoną kartkę.

Jeżeli chcesz dodatkowo pobrać karty pracy rozwijające logiczne myślenie i spostrzegawczość lub wykorzystać na zajęciach ćwiczenia multimedialne związane z symbolami narodowymi, to zapraszam do innych artykułów:

- Polskie symbole narodowe - materiały na lekcje w klasach I-III

- Zadania z Polską

- Quiz o Polsce

- Kwiaty w barwach narodowych

# data[].attributes.attachment_link.title
Prace plastyczne na Święto Niepodległości -

# data[].attributes.attachment_link.description
Barwy narodowe w pracy plastycznej na Święto Niepodległości to obowiązkowy element. Sprawmy, by nasze prace były ciekawe, bo patriotyzm nie może być nudny.

# data[].attributes.headline
Konstytucja 3 Maja 1791 roku. Mal. Jan Matejko.

# data[].attributes.subject
Konstytucja 3 Maja 1791 roku. Mal. Jan Matejko.

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 Maja 1791 roku – Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wiersze i wierszyki dla dzieci i młodzieży

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiersze na Święto Konstytucji 3 Maja

Święto Konstytucji 3 Maja

Święto Konstytucji 3 Maja, jak wskazuje sama nazwa święta, przypada na majówkę, tj. na 3 maja. Jest to święto państwowe, ustawowo uznane za dzień wolny od pracy. Obchody związane ze świętem nawiązują do wydarzeń z 1791 r., kiedy to podpisano pierwszą w Europie i drugą na świecie konstytucję. Ustawę zasadniczą podpisał król Stanisław Poniatowski, który w tym czasie rządził Polską. Święto Konstytucji 3 Maja, zaraz po 11 listopada, jest jednym z najważniejszych świąt państwowych w naszym kraju. Święto upamiętnia dzień, kiedy w Polsce zaszły duże zmiany prawne dotyczące zarówno kwestii władzy w państwie, oświaty, religii itp.

Najważniejsze założenia konstytucji:

zniesienie wolnej elekcji,

zniesienie poddaństwa chłopów,

ustanowienie trójpodziału władzy,

zniesienie liberum veto.

Konstytucja 3 Maja - jak długo trwała?

Ustawa zasadnicza byłą ogromnym osiągnięciem i wprowadziła wiele korzystnych zmian dla narodu, mimo że obowiązywała tylko przez 14 miesięcy. Konstytucja miała swoich zwolenników i przeciwników i została podpisana w momencie, kiedy przeciwnicy podpisania ustawy nie wrócili jeszcze z urlopów.

Wiersze na 3 Maja

Prezentujemy zbiór wierszy z okazji uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Wierszyki przydadzą się podczas tworzenia inscenizacji szkolnych na tę okazję lub do recytacji wierszy patriotycznych. Zachęcamy do przejrzenia wierszyków.

***

Wanda Grodzieńska
Radosny dzień

Takiego maja,
ślicznego maja
nie było jeszcze!
Umył się rano
rosą poranną,
srebrzystym deszczem.
Potem się otarł
przędzą ze złota
w tęczę wplecioną,
włosów promienie
związał misternie
wstążką czerwoną.
Po słońca smużkach
na lekkich nóżkach
zbiegł z piosnką do nas,
fiołki, sasanki,
kaczeńców wianki
przyniósł w ramionach.

Zieleń i błękit,
trele piosenki
rozsypał szczodrze ...
Jakże z tym majem,
prześlicznym majem
było nam dobrze!

***

Michał Aret
Trzeci Maj

Maj - rocznica pięknych serc!
Maj - rocznica wielkich myśli,
Tym, co dawno przeminęli,
Hołd składają, ci co przeszli.
Choć przeminął dawno wiek,
Dawne hasła się zmieniły,
Orzeł począł nowy bieg.
Lecz z przeszłości czerpał siły.

***

„Trzeci Maj" - R. Suchodolski

„Naród z królem - król z Narodem równy każdy stan ,
Wolni wszyscy - wszyscy społem , kmieć , mieszczanin , pan..."
Tak głosiły sławne prawa, chlubny ojców czyn .

Tylko trzeba trwać nam w zgodzie od świtu - po noc !
Niechaj z wieży biją dzwony jak jest wielki kraj .
Niech na wszystkie głoszą strony : „Wiwat Trzeci Maj" !

***

„Hymn do miłości ojczyzny" I. Krasicki

***

„Witaj Majowa Jutrzenko"

Witaj majowa jutrzenko ,
Świeć naszej polskiej krainie ,
Ucieszymy cię piosenką ,
Która w całej Polsce słynie .
Witaj Maj , Trzeci Maj , u Polaków błogi raj ! ) x2

Nierząd braci naszych cisnął ,
Gnuśność w ręku króla spała ,
A wtem Trzeci Maj zabłysnął
I nasza Polska powstała .
Wiwat maj , piękny Maj , Wiwat wielki Kołłątaj ! ) x2

***

„Radosny dzień"
Takiego maja,
ślicznego maja
nie było jeszcze!
Umył się rano
rosą poranną,
srebrzystym deszczem.
Potem się otarł
przędzą ze złota
w tęczę wplecioną,
włosów promienie
związał misternie
wstążką czerwoną.
Po słońca smużkach
na lekkich nóżkach
zbiegł z piosnką do nas,
fiołki, sasanki,
kaczeńców wianki
przyniósł w ramionach.

Zieleń i błękit,
trele piosenki
rozsypał szczodrze ...
Jakże z tym majem,
prześlicznym majem
było nam dobrze!

***

Stanisław Aleksandrzak
„Rocznica"

***

# data[].attributes.attachment_link.title
Wiersze na Święto Konstytucji 3 Maja - wiersze.co.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Święto Konstytucji 3 Maja Święto Konstytucji 3 Maja, jak wskazuje sama nazwa święta, przypada na majówkę, tj. na 3 maja. Jest to święto państwowe, ustawowo uznane za dzień wolny od pracy. Obchody związane ze świętem nawiązują do wydarzeń z 1791 r., kiedy to podpisano pierwszą w Europie i drugą na świecie konstytucję.

# data[].attributes.headline
Lekcja o Konstytucji 3 Maja opowiedziana przez historyka. 

# data[].attributes.subject
Lekcja o Konstytucji 3 Maja opowiedziana przez historyka. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- uchwalona została 3 maja 1791 roku. Konstytucja 3 maja regulowała prawo RON, wprowadzając ład do zanarchizowanych rządów magnaterii.

Autorami Konstytucji 3 maja byli Król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj. Nie obeszło się bez przeszkód podczas obrad w trakcie których uchwalono Konstytucję. W czasie obrad Sejmu Czteroletniego wielu posłów, pracujących na zlecenie państw ościennych (Rosji, Prus czy Austrii) , sprzeciwiało się powołaniu ustawy zasadniczej. Okazja nadarzyła się 3 Maja 1791 roku, wówczas wielu przeciwników konstytucji nie powróciło jeszcze z Wielkanocnego urlopu. Po siedmiogodzinnych obradach Sejm zatwierdził konstytucję, a król Stanisław August Poniatowski ją podpisał. Twórcy Konstytucji 3 Maja określili ją jako „ostatnią wolę i testament gasnącej Ojczyzny".

Konstytucja 3 Maja -najważniejsze zmiany w prawie.

Konstytucja wprowadzała trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Ograniczała immunitety prawne oraz przywileje szlachty zagrodowej, tak zwanej gołoty. Celem ograniczeń względem szlachty było zapobieżenie możliwości przekupstwa, biednego szlachcica przez agentów obcego państwa. Konstytucja potwierdzała też przywileje mieszczańskie nadane w akcie prawnym z 18 kwietnia 1791 roku. Według tego aktu, mieszczanie mieli prawo do bezpieczeństwa osobistego, posiadania majątków ziemskich, prawo zajmowania stanowisk oficerskich i stanowisk w administracji publicznej a także prawo nabywania szlachectwa. Miasta miały prawo do wysłania na Sejm 24 plenipotentów jako swoich przedstawicieli, którzy mieli głos w sprawach dotyczących miast. Akt ten obejmował pospólstwo opieką prawa i administracji rządowej.

Konstytucja 3 maja znosiła takie „narzędzia władzy szlacheckiej" jak liberum veto, konfederacje, sejm skonfederowany oraz ograniczała prawa sejmików ziemskich. W dniu ustanowienia Konstytucji 3 maja przestaje istnieć Rzeczpospolita Obojga Narodów a w jej miejsce zostaje powołana Rzeczpospolita Polska. Zniesiona zostaje też wolna elekcja, która w wieku XVIII w ogóle się nie sprawdziła, jej miejsce zastępuje władza dziedziczna, którą po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego miał przejąć władca z dynastii Wettynów. Aby czuwać nad bezpieczeństwem wprowadzono stałą armię, której liczebność miała sięgać 100 tysięcy żołnierzy, oraz ustanowiono podatki w wysokości 10% dla szlachty i 20% dla duchowieństwa - gołota, mieszczanie i chłopi byli zwolnieni z płacenia podatku. Katolicyzm został uznany za religię panującą, jednocześnie zapewniono swobodę wyznań, choć apostazja wciąż była uznawana za przestępstwo. Aby Konstytucja była zawsze aktualna co 25 lat miał się zbierać Sejm Konstytucyjny, który miałby prawo zmienić zapisy w konstytucji.

Uchwalenie Konstytucji 3 maja - obraz Jana Matejki, 1891

Konstytucja 3 maja - trójpodział władzy

Władzę ustawodawczą posiadał dwuizbowy parlament. W skład parlamentu wchodziła Izba Poselska na którą składało się 204 posłów (szlachta ziemiańska) oraz 24 plenipotentów reprezentujących miasta królewskie. Oraz Izba Senacka (132 członków), w której mogli zasiadać, senatorowi, wojewodzie, kasztelani, ministrowie oraz biskupi.

Władzę wykonawczą posiadała rada królewska w skład której wchodzili Król jako przewodniczący, pięciu ministrów, prymas Polski (jako przewodniczący Komisji Edukacji Narodowej), oraz bez prawa głosu następca tronu, marszałek sejmu i dwóch sekretarzy. Ministrowie choć byli powołani przez Króla odpowiadali przed sejmem. Konstytucja 3 maja wprowadzała pięciu ministrów - ministra policji, ministra pieczęci (spraw wewnętrznych), ministra pieczęci spraw zagranicznych, ministra belli (wojny) i ministra skarbu. Akty prawne wydawane przez króla, wymagały kontrasygnaty ministra. Utrzymano zasadę mówiącą ,że król „nic sam przez się nie czyniący, za nic w odpowiedzi narodowi być nie może".

Obalenie Konstytucji 3 Maja i Konfederacja Targowicka

Konstytucja 3 maja przetrwała czternaście miesięcy, prawa jego wprowadzała do zdemoralizowanej przez przywileje Rzeczpospolitej, były nie do zaakceptowania przez warstwę magnacką. To oni obok szlachty zagrodowej stracili najwięcej. Z dniem kiedy tzw gołota, została odsunięta od władzy państwowej, magnateria często na zlecenie agentów pruskich czy rosyjskich nie mogła kupczyć ustawami, czy zgłaszać liberum veto ustami przekupionych posłów. W dniu 27 kwietnia 1792 roku w Petersburgu zawiązała się konfederacja później nazwana targowicką. Należeli do niej Szczęsny Potocki, Ksawery Branicki i Seweryn Rzewuski. Na ich „prośbę" połączone siły targowiczan 20 tysięcy i armii rosyjskiej w liczbie 97 tysięcy wkroczyły do Polski. Król zdołał wystawić tylko 37 tysięczną armię składającą się z rekrutów. Mimo kilku wygrany bitew , kiedy wojska rosyjskie dotarły pod Warszawę, król zdecydował się na kapitulację i przyłączenie do targowiczan. Armia polska poszła w rozsypkę a sen o wolności umarł na kolejny wiek.

Święto Narodowe Konstytucji 3 maja

Święto Konstytucji 3 maja obchodzono do ostatniego rozbioru. Świętowanie 3 Maja było zakazane we wszystkich zaborach, dopiero po I WŚ kiedy Polska odzyskała niepodległość Święto Konstytucji 3 maja zostało wznowione. Podczas II WŚ w czasie okupacji niemieckiej i radzieckiej Święto zostało zdelegalizowane. Dopiero w 1981 roku władza ludowa zezwoliła na obchody 3-majowe. Od 1989 roku Święto Konstytucji 3 maja - znów jest świętem narodowym a od 2007 roku obchodzone jest również na Litwie.

Konstytucji 3 maja - ciekawostki
Uwaga! Poniższe ciekawostki, mogą nie odpowiadać współczesnemu kluczowi edukacji narodowej. Używasz ich na własną odpowiedzialność.

twórcą Konstytucji 3 maja był wolnomularz Hugo Kołłątaj

co trzeci sygnatariusz Konstytucji 3 maja należała do lóż wolnomularskich - byli to Król Stanisław August Poniatowski, marszałek Sejmu Czteroletniego Ignacy Potocki, marszałek Konfederacji Litewskiej Kazimierz Nestor Sapieha, Prymas Michał Poniatowski

Konstytucja 3 maja została napisana w krótkim czasie i zbiegła się z Rewolucją Francuską również przygotowaną przez wolnomularzy. Istnieje podejrzenie, że Królestwo Polskiego zostało poświęcone aby uratować Republikę.

Konstytucja 3 maja oddawała na wieczność tron polski, niemieckiej dynastii Wettynów, z której każdy następca tronu począwszy od Augusta II Mocnego, był masonem.

Konstytucja wprowadzała kazus majątkowy, odbierając tym samym prawo do głosu biednej ale konserwatywnej szlachcie.

zapis o katolicyzmie jako religii panującej, miał jedynie uciszyć tą część posłów, która do lóż masońskich nie należała. Wolnomularze nie zamierzali respektować tego prawa. Wszak za przynależność do lóż masońskich groziła ekskomunika.

Sygnatariusze Konstytucji 3 maja, którzy byli wolnomularzami, w krótkim czasie przyłączyli się do Konfederacji Targowickiej, założonej przez innego wolnomularza Stanisława Szczęsnego Potockiego, który stanął na czele przewrotu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 maja 1791 r. - skutki, ciekawostki, najważniejsze informacje

# data[].attributes.attachment_link.description
Konstytucja 3 Maja - uchwalona została 3 maja 1791 roku. Konstytucja 3 Maja regulowała prawo Rzeczpospilitej Obojga Narodów, wprowadzając ład do zanarchizowanych rządów magnaterii i szlachty. Autorami Konstytucji 3 Maja byli Król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj. Nie obeszło się bez przeszkód podczas uchwalania Konstytucji.

# data[].attributes.headline
"Witaj majowa jutrzenko"         w wykonaniu Zespołu Pieśni    i Tańca "Ziemia Bydgoska".

# data[].attributes.subject
"Witaj majowa jutrzenko"         w wykonaniu Zespołu Pieśni    i Tańca "Ziemia Bydgoska".

# data[].attributes.attachment_link.title
ZPiT Ziemia Bydgoska - Witaj majowa jutrzenko

# data[].attributes.headline
Jan Matejko "Konstytucja 3 maja 1791 roku" - animacja przygotowana na wystawę "Duma Rzeczypospolitej" w Galerii Kordegarda w Warszawie.

# data[].attributes.subject
Jan Matejko "Konstytucja 3 maja 1791 roku" - animacja przygotowana na wystawę "Duma Rzeczypospolitej" w Galerii Kordegarda w Warszawie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Matejko "Konstytucja 3 maja 1791 roku" | Animacja

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zbliża się rocznica Konstytucji 3 Maja 1791r. Poniżej kilka wierszy i pieśni o tym zdarzeniu.

„RADOSNY DZIEŃ" Józef Relidzyński

Dniu radości, dniu wesela!

Jak szeroki polski kraj,

Niechaj okrzyk w niebo strzela

Vivat! Vivat! Trzeci Maj!

Naród z królem, król z narodem

Odrodzenia ziścił sen ...

w upojeniu cudnem, młodem

niech nam dzień rozbłyska ten

Trzeci Maja! ... Wielki Boże!

dłonie bratnie złączmy wraz!

Cóż się oprze, któż nas zmoże?

Bóg nad nami! Polska w nas!

Zorza świta, dzień się rodzi -

Po wolności sięgnij raj!

W górę serca starzy, młodzi!

Vivat! Vivat! Trzeci Maj.

(za „Rocznice" Warszawa, 1932r.)

„Trzeci Maj (1791 - 1916)" Or-Ot

- Pamiętasz? Wtedy grały wszystkie dzwony,

A Ty, o Polsko, jak można królowa,

Słuchałaś pieśni gromowego słowa,

Duchem Narodu wzniesiona nad trony.

Od gór, od morza, od starych rubieży,

Bronionych szabel pradziadowskich graniem,

Husarskich skrzydeł uderzyło wianiem

I z krwawych mogił wionął szept pacierzy.

Królu z Narodem! Gdzież wyście nie biegli

Oczyma ducha? W jakich niebios wyże?

(A już golgockie ustawiano krzyże

I już kopano tym, co we krwi legli)...

Królu z Narodem! Wyście bili w słońce,

Jako te orły z herbowego znaku,

(A na dalekim, lodowym szlaku

Już kuć zaczęto kajdany dzwoniące)...

Sto lat minęło, a serce Polaka

Wciąż patrzy w błękit, dawnej szuka zorzy,

I w gniewnej dumie kopie szczęt obroży

I bojowego wygląda rumaka.

Sto lat minęło, a z grobu otchłani,

Gdzie leżą Ojców popróchniałe kości,

Duch Zmartwychwstania z Aniołem Miłości

Wieńczą Cię, Polsko, ziem królewskich Pani.

Na Małachowskich, Kołłątajów groby,

Do prochów drogich uświęconej urny,

Idź, o potomku, w prób godzinie chmurnej

I na purpurę, - szatę zmień żałoby.

Uderz o kamień sercem, a kamienie

Takim Ci głosem odpowiedzą dzwonu,

Iż się poczujesz spadkobiercą Tronu,

Który obejmie - Twoje pokolenie.

Jeżeli Tobie, o Polsko bolesna,

Dano koronę z Chrystusowych skroni,

Jeśli Ci wiosna nie kwitnęła wczesna,

Budząc krzyk Orła, dzwoniąc w tarcz Pogoni,

Jeżeliś wszystko wycierpiała Ninie

Na drodze ludów, w męce swej samotnej,

To za to teraz, w tej cudu godzinie,

Wynijdziesz w słońcu na swój Maj powrotny.

(Za Alicja Bełcikowska „Święto Trzeciego Maja", Warszawa, 1932r.)

„ŚLUBOWANIE" Józef Stemler

Rozwiń skrzydła, orle biały -

i koroną złotą świeć.

Do przeszłości Polski całej

w sercach naszych miłość wznieć!

Srebnopióry ptaku nasz,

Ty nam drogi w przyszłość wskaż;

Chrobrych myśli i Maja brzask -

wykuć czynem w Polski blask.

Rozwiń skrzydła, orle biały,

szybuj w niebo, w słońce leci ...

Wolny, silny, w pełni chwały,

siłę polskiej woli nieć!...

Ducha polski wciąż odradzać

O Boże, Ty mocy daj!

I ludzkości drogę wskazać ...

Tak ślubujem - w Trzeci Maj.

(za „Trzeci Maj - święto radości i ofiary", Wydawnictwo Macierzy Polskiej, Warszawa 1927r.)

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbliża się rocznica Konstytucji 3 Maja 1791r. Poniżej kilka wierszy i pieśni o tym zdarzeniu. „RADOSNY DZIEŃ" Józef Relidzyński Dniu radości, dniu wesela! Jak szeroki polski kraj, Niechaj okrzyk w niebo strzela Vivat! Vivat! Trzeci Maj! Naród z królem, król z narodem Odrodzenia ziścił sen ...

# data[].attributes.headline
Zestawienie bibliograficzne materiałów repertuarowych na obchody rocznicy Konstytucji 3 Maja.

# data[].attributes.subject
Zestawienie bibliograficzne materiałów repertuarowych na obchody rocznicy Konstytucji 3 Maja.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
KONSTYTUCJA
3 MAJA

1. „A zaś Wolność kroczy przodem" - rocznica Konstytucji 3 Maja / oprac. i wybór tekstów Barbara Ratajczyk. W: Spotkania : scenariusze uroczystości religijnych, patriotycznych i szkolnych / aut. Danuta Baran [i in.]. Kielce : „Jedność", 2003 Sygn. 290394, 290292 Bibl. (Mat. Rep. 94) S.159-170

2. ANDRZEJCZAK HENRYKA

Radzili, radzili, aż uradzili - widowisko poświęcone narodzinom Konstytucji 3 maja / Henryka Andrzejczak. W: Polonistyczne scenariusze w szkołach ponadpodstawowych / pod red. J. Adamczak. Kielce : Wydaw. Pedag. ZNP, 1996 Sygn 253186 Bibl. (Mat. Rep. 24) S.19-39

3. BARAŃSKA KRYSTYNA

„Już tę wpłatę dzieje chronią w szczerozłotej zasług skrzyni" : program poetycki z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja / Barańska Krystyna : Uroczystości szkolne w edukacji humanistycznej. Warszawa : Wydaw. SBP, 2002 Sygn. 283082 Bibl. (Mat. Rep. 85) S.94-104

4. BARAŃSKA KRYSTYNA

„Wiwat król kochany! Wiwat Sejm, wiwat naród, wiwat wszystkie Stany : scenariusz uroczystości z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja / Barańska Krystyna : Uroczystości szkolne w edukacji humanistycznej. Warszawa : Wydaw. SBP, 2002 Sygn. 283082 Bibl. (Mat. Rep. 85) S.105-113

5. Bicie serca : wiersze okolicznościowe dla klas 4-8 / wybór Józef Marek Śnieciński. Wyd. 4 zm. Warszawa : „Żak", 1998 Sygn. 263669 Bibl. (Mat. Rep. 50)

6. Bicie serca : wybór wierszy okolicznościowych dla wszystkich klas szkoły podstawowej / wybór Józef Marek Śnieciński. Warszawa : „Żak", 1994 Sygn. 243123, 242552 Bibl. (Mat. Rep. 4)

7. BOJANOWICZ-POLLAKOWA ANNA

Rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja : scenariusz wieczornicy szkolnej lub nietypowej lekcji historii czy języka polskiego. W: Uroczystości : scenariusze imprez okolicznościowych / konsult. metod. Jolanta Chwastek. Goleszów : „Innowacje", 1999 Sygn. 294194, 262454 Bibl. (Mat. Rep. 53) S.135-144

8. DROŹDZIKOWA IRENA

3 Maja po latach : plenerowa uroczystość historyczno-religijna w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. W: Uroczystości : scenariusze imprez okolicznościowych / konsult. metod. Jolanta Chwastek. Goleszów : „Innowacje", 1999 Sygn. 294194, 262454 Bibl. (Mat. Rep. 53) S.145-149

9. FOJT JOANNA

Akademia z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3-Maja / Joanna Fojt, Anna Wojciechowska. W: Szkolne teatrzyki na cztery pory roku : praca zbiorowa / pod red. Iwony Fechner-Sędzickiej. Toruń : „Aker", 2003 Sygn. 286151 Bibl. (Mat. Rep.) S.134-140

10. GAŁCZYŃSKA ELŻBIETA

Majowe słońce płonie nad światem / Elżbieta Gałczyńska. W: Gałczyńska Elżbieta, Garczyk Zofia : Uczcijmy wierszem i piosenką. Płock : Zakł. Wydaw. Usługowy-Marian Gałczyński, 1994 Sygn. 255754, 242540 Bibl. (Mat. Rep. 6) S.68-73

11. GAŁCZYŃSKA ELŻBIETA

Na dzień Trzeciego Maja / Elżbieta Gałczyńska. W: Gałczyńska Elżbieta, Garczyk Zofia : Uczcijmy wierszem i piosenką. Płock : Zakł. Wydaw. Usługowy-Marian Gałczyński, 1994 Sygn. 255754, 242540 Bibl. (Mat. Rep. 6) S.80-84

12. GAŁCZYŃSKA ELŻBIETA

Wielki dzień / Elżbieta Gałczyńska, Elżbieta Szczepańska, Urszula Wójcik. W: Gałczyńska Elżbieta, Szczepańska Elżbieta, Wójcik Urszula : Na szkolnej scenie. Płock : „Korepetytor", 1997 Sygn. 253085 Bibl. (Mat. Rep. 3) S.51-57

13. GAŁCZYŃSKA ELŻBIETA

Wielki Trzeci Maju / Elżbieta Gałczyńska. W: Gałczyńska Elżbieta, Garczyk Zofia : Uczcijmy wierszem i piosenką. Płock : Zakł. Wydaw. Usługowy-Marian Gałczyński, 1994 Sygn. 255754, 242540 Bibl. (Mat. Rrep. 6) S.73-80

14. GAŁCZYŃSKA ELŻBIETA

Witaj majowa jutrzenko / Elżbieta Gałczyńska. W: Gałczyńska Elżbieta, Garczyk Zofia : Uczcijmy wierszem i piosenką. Płock : Zakł. Wydaw. Usługowy-Marian Gałczyński, 1994 Sygn. 242540 Bibl. (Mat. Rep. 6) S.63-68

15. GODYŃ-KIRKER BARBARA

Maj - rocznica wielkich myśli / Barbara Godyń-Kirker. W: Polonistyczne scenariusze w szkołach ponadpodstawowych / pod red. J. Adamczak. Kielce : Wydaw. Pedag. ZNP, 1996 Sygn 253186 Bibl. (Mat. Rep. 24) S.54-60

16. GUBERNAT KRYSTYNA

Kalendarz Majowy : scenariusz apelu poświęconego historycznym rocznicom majowym / Krystyna Gubernat. W: Uroczystości szkolne : (apele, teatr, imprezy, kabaret) w gimnazjum I-III : praca zbiorowa / pod red. Barbary Bleja-Sosny. Toruń : „Bea-Bleja", 2000 Sygn. 279838, 277834 Bibl. (Mat. Rep.73) S.183-190

17. JERZYKOWSKA KALINA

Na kolanie, panie Janie! / Kalina Jerzykowska. W: Teatrałki czyli Teatralne kawałki na różne szkolne okazje. Łódź : „Literatura", 2002 Sygn. 284610, 291431, 283831 Bibl. (Mat. Rep. 84) S.120-133

18. KACZMAREK ALEKSANDRA

Wiwat Konstytucja! : scenariusz inscenizacji z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja / Aleksandra Kaczmarek. W: Mały teatr - wielkie emocje : scenariusz imprez szkolnych / pod red. Cecylii Antosik. Kielce : Wydaw. Pedag. ZNP, 2004 Sygn. 293212 Bibl. (Mat. Rep. 93) S.88-92

19. KAMIŃSKA BOŻENA

Szkolny konkurs historyczny dla upamiętnienia rocznicy „Konstytucji 3 Maja" / Bożena Kamińska. W: W: Uroczystości szkolne : (apele, teatr, imprezy, kabaret) w gimnazjum I-III : praca zbiorowa / pod red. Barbary Bleja-Sosny. Toruń : „Bea-Bleja", 2000 Sygn. 279838, 277834 Bibl. (Mat. Rep.73) S.196-207

20. KARNOWSKA DANUTA

„Wiwat 3 maj" / Danuta Karnowska. W: Uroczystości szkolne : (scenariusze inscenizacji, teatr, konkursy, pantomima) w szkole podstawowej I-VI. T. 2 : praca zbiorowa / pod red. Barbary Bleja-Sosny. Toruń : „Bea-Bleja", 2003 Sygn. 277817/2 Bibl. (Mat. Rep. 71/1) S.145-149

21. KOŁODZIEJSKA IWONA

Majowa jutrzenka - rocznica uchwalenia Konstytucji 3 maja / Iwona Kołodziejska. W: Kołodziejska Iwona : Teatrzyk dla klas młodszych. Płock : „Korepetytor", 1997 Sygn. 255756 Bibl. (Mat. Rep. 36) S.62-65

22. KURNICKA ANNA

Konstytucja 3 Maja / Anna Kurnicka. W: Kurnicka Anna Kredą pisane : scenariusze przedstawień szkolnych : inscenizacje teatralne i poetyckie. Wyd. 2 poszerz. Kraków : „Impuls", 1999 271968, 266723 Bibl. (Mat. Rep. 37) S. 85-96

23. MACHURA WIESŁAWA

Konstytucja 3 Maja / Wiesława Machura. W: Machura Wiesława : Bez kapelusza : propozycje imprez dla teatrzyku szkolnego. Kielce : Wydaw. Pedag. ZNP, 1995 Sygn. 247658, 245294 Bibl. (Mat. Rep.9) S.43-46

24. MAJ AGNIESZKA

Majowa jutrzenka / Agnieszka Maj. W: Maj Agnieszka : Gra warta świeczki : scenariusze inscenizacji dla szkoły podstawowej. Gdańsk : „Harmonia", 2004 Sygn. 308210 Bibl. (Mat. Rep. 144) S.159-166

25. MARKIEWICZ ANNA

Scenariusz apelu z okazji uroczystości 3 Maja / Anna Markiewicz. W: Scenariusze na cały rok... : (szkolne uroczystości, imprezy, widowiska). Cz. 2 / pod red. Elżbiety Goroszkiewicz. Kielce : Wydaw. Pedag. ZNP, 1995 Sygn. 245289/2 Bibl. (Mat. Rep. 10/1) S.20-25

26. MICHALSKA BEATA

Historia lubi się powtarzać : rocznica uchwalenia Konstytucji 3 maja / Beata Michalska, Anna Stańczyk. W: Michalska Beata, Stańczyk Anna : W objęciach Melpomeny : inscenizacje dla starszych klas szkół podstawowych i gimnazjalnych. Gdańsk : „Harmonia", 2006 Sygn. 308211 Bibl. (Mat. Rep. 145) S.55-67

27. NARTONOWICZ JADWIGA

Wolność, równość niech żyje , niechaj żyje maj trzeci / Jadwiga Nartonowicz. W: Scenariusze uroczystości szkolnych : szkoła podstawowa. Cz 1 / pod red. Krystyny Radwan. Kraków : „Rubikon", 2003 Sygn. 289276, 289238 Bibl. (Mat. Rep. 97) S.48-51

28. NOWAK ALEKSANDRA

W rocznicę Konstytucji 3 Maja (montaż) / Aleksandra Nowak. W: Scenariusze na cały rok... : (szkolne uroczystości, imprezy, widowiska). Cz. 2 / pod red. Elżbiety Goroszkiewicz. Kielce : Wydaw. Pedag. ZNP, 1995 Sygn. 245289/2 Bibl. (Mat. Rep. 10/1) S.26-35

29. OMIOTEK ALICJA

W rocznicę Konstytucji 3 Maja / Alicja Omiotek. W: Wiersze i drobne utwory na każdą okazję / zebrał i oprac. Alicja Omiotek. Wyd. 2. Lublin : Fundacja Pomocy Szkołom Polskim na Wschodzie, 1998 Sygn. 257342 Bibl. (Mat. Rep. 38) S.390-395

30. PRZYMUS RYSZARD

Witaj, Majowa Jutrzenko! / Ryszard Przymus. W: Inscenizacje pełne radości dla klas 1-3 / wybór i oprac. Ryszard Przymus. Łódź : „Juka", 1995 Sygn. 244308 Bibl. (Mat. Rep. 8) S.130-137

Rocznica Konstytucji 3 Maja „Wolność, Naród, Ojczyzna..."W: Balcerek Maria, Mieszczak Jolanta, Stokłosa Bożena : Pamiętajmy i przeżyjmy to razem : scenariusze uroczystości w szkole podstawowej z antologią tekstów. Bielsko-Biała : „Kleks", 2001 Sygn. 280306 Bibl. (Mat. Rep. 76) S.82-91

31. SKŁADANOWSKI HENRYK

Rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja : scenariusz apelu szkolnego / Krystyna Gubernat. W: Uroczystości szkolne : (apele, teatr, imprezy, kabaret) w gimnazjum I-III : praca zbiorowa / pod red. Barbary Bleja-Sosny. Toruń : „Bea-Bleja", 2000 Sygn. 279838, 277834 Bibl. (Mat. Rep.73) S.191-195

32. SZYMCZAK ANNA

A było to trzeciego maja.../ Anna Szymczak, Izabela Witlewska. W: Szymańska Anna Monika, Szymczak Anna : „...z fantazją i humorem..." - czyli Teatr w szkole - : scenariusze uroczystości szkolnych. spotkań poetyckich i propozycje spektakli dla młodzieży w każdym wieku. Rzeszów : „Fosze", 2004 Sygn. 290285. 298097 Bibl. (Mat. Rep. 117) S.125-129

33. ŚNIECIŃSKI JÓZEF MAREK

Witaj Maj - Trzeci Maj / Józef Marek Śnieciński. W: Śnieciński Józef Marek : Moja rodzina, szkoła, ojczyzna : scenariusze imprez okolicznościowych dla starszych klas szkoły podstawowej. Warszawa : „Żak", 1998 Sygn. 255902, 263673, 254559 Bibl. (Mat. Rep. 34) S.97-103

34. ŚNIECIŃSKI JÓZEF MAREK

Witaj Majowa Jutrzenko / Józef Marek Śnieciński. W: Śnieciński Józef Marek : Malowane wierszem : scenariusze imprez okolicznościowych dla klas od 1-3. Warszawa : „Żak", 1997 Sygn. 254557, 253900 Bibl. (Mat. Rep. 32) S.70-75

35. Święto 3 Maja : apel szkolny / oprac. Teresa Tatarczyk. W: Scenariusze uroczystości szkolnych : imprezy, apele, konkursy : praca zbiorowa. Cz. 1 / materiały zebr. i oprac. meryt. Halina Klimza. Częstochowa : Wojew. Ośrodek Metod., 1997 Sygn. 266333 Bibl. (Mat. Rep. 60) S.26-32

36. WIECZOREK DOROTA

Święto Konstytucji 3 Maja / Dorota Wieczorek. W: Wieczorek Małgorzata, Wieczorek Dorota : Inscenizacje na każdą okazję : gimnazjum. Gdańsk : „Harmonia", 2003 Sygn. 296355, 289253 Bibl. (Mat. Rep. 90) S.105-111

37. WOLSKA TERESA

„W waśni zgoda, siła w zgodzie" : scenariusz przedstawienia z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja. W: Scenariusze uroczystości szkolnych : szkoła podstawowa. Cz. 2 / red. prow. Teresa Król. Kraków : „Rubikon", 2004 Sygn. 289238/2 Bibl. (Mat. Rep.) 97/1 S.105-107

1. [Wiersze okolicznościowe na temat Konstytucji 3 Maja] / Bibl. w Szk. 1991 nr 2 s.7-12

2. „...wtedy grały wszystkie dzwony..." : montaż poetycko-muzyczny / Barbara Jachimczak // Bibl. w Szk. 1991 nr 2 s1-3

3. „Abyśmy o Ojczyźnie naszej radzili..." : scenariusz imprezy / Barbara Jachimczak // Bibl. w Szk. 1991 nr 2 s.4-7

4. „Wiwat król kochany! Wiwat Sejm, wiwat Naród, wiwat wszystkie Stany" : scenariusz uroczystości) / Krystyna Barańska // Por. Bibl. 2000 nr 4 s.28-31

5. ...A wtem Trzeci Maj zabłysnął... [Rocznica Trzeciego Maja w literaturze dziecięco-młodzieżowej] / Jolanta Kowalczykówna // Życie Szk. 1994 nr 4 s.203-205

6. Dla ciebie, kraju... : scenariusz apelu / Danuta Giewartowska // Por. Bibl. 1991 nr 3 s.18-20

7. Inscenizacja szkolna z okazji święta Konstytucji 3 Maja / Jarosław Durka // Wiadomości Historyczne 2006 nr 1 s.37-43

8. Konstytucja 3 maja : (scenariusz dla klas gimnazjalnych) / Irena Wojtowicz-Dzień // Wychowawca 2001 nr 5 s.26-27

9. Konstytucja 3 maja : scenariusz apelu / Małgorzata Witczak // Bibl. w Szk. 1991 nr 3 s.26-28

10. Konstytucja 3 Maja : scenariusz imprezy rocznicowej / Wioletta Borowska // Por. Bibl. 1991 nr 3 s.15-17

11. Konstytucja 3 maja : scenariusz zajęć / Jolanta Tadra // Życie Szk. 2002 nr 5 s.275-281

12. Konstytucja 3 maja na tle epoki. Bibliografia materiałów na wystawę / L. Guziec // Por. Bibl. 1991 nr 6 s.25-27

13. Lekcja historii : scenariusz przedstawienia z okazji 3 Maja / Agnieszka Radkowska // Bibl. w Szk. 2004 nr 2 s.16-17

14. Na 3 Maja. Z wierszy zamieszczonych w przedwojennych czasopismach dla dzieci i młodzieży / Jolanta Kowalczykówna // Por. Bibl. 1994 nr 4 s.42-44

15. Na rocznicę Konstytucji 3 Maja / Anna Godlewska // Eduk. i Dialog 2006 nr 4 s.17-20 [Przedstawienie]

16. Niech każdy miłość własną - kraju miłości poświęci. Scenariusz uroczystości w rocznicę Konstytucji 3 Maja // Barbara Mida // Por. Bibl. 1992 nr 1 s.16-19

17. Scenariusz programu uroczystości z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja : (dla kl. VI-VIII) / Jarosław Cabaj, Teresa Wiącek // Bibl. w Szk. 1991 nr 2 s.12-15

18. Trzeci maja : (obrazek sceniczny) / Anna Świrszczyńska // Bibl. w Szk. 1991 nr 2 s.7-8

19. W rocznicę Konstytucji 3 Maja /montaż/ / Aleksandra Nowak // Jęz. Pol. w Szk. dla kl. IV-VIII 1991/92 z. 5 s.105-111

20. W rocznicę Konstytucji 3 Maja : scenariusz imprezy / Ryszard Rudziński // Por. Bibl. 1992 nr 2 s.15-22

21. Witaj Maj, Trzeci Maj : scenariusz uroczystości z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja / Alicja Lamek, Małgorzata Ignaczak, Gabriela Grzesik // Wychowawca 2004 nr 4 s.28-29

22. Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie... Montaż na dzień 3 Maja / J. Laliczyńska, A. Wikło // Por. Bibl. 1991 nr 3 s.13-15

# data[].attributes.attachment_link.description
KONSTYTUCJA 3 MAJA 1. „A zaś Wolność kroczy przodem" - rocznica Konstytucji 3 Maja / oprac. i wybór tekstów Barbara Ratajczyk. W: Spotkania : scenariusze uroczystości religijnych, patriotycznych i szkolnych / aut. Danuta Baran [i in.]. Kielce : „Jedność", 2003 Sygn. 290394, 290292 Bibl. (Mat. Rep. 94) S.159-170 2.

# data[].attributes.headline
Film jest elementem zajęć pt. "Po co nam Konstytucja?"

# data[].attributes.subject
Film jest elementem zajęć pt. "Po co nam Konstytucja?"

# data[].attributes.body
Dr hab. Urszula Kosińska z Instytutu Historycznego UW opowiada o tym, jak doszło do uchwalenia Konstytucji 3 maja z 1791 roku.

# data[].attributes.headline
Słuchowisko “Jak kruki opanowały miasto”.

# data[].attributes.subject
Słuchowisko “Jak kruki opanowały miasto”.

# data[].attributes.headline
Konstytucja 3 Maja - najważniejsza z konstytucji.

# data[].attributes.subject
Konstytucja 3 Maja - najważniejsza z konstytucji.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fot. obrazu olejnego autorstwa Angelici Kauffmann. Źródło: BN Polona
Konstytucja 3 Maja kształtowała ustrój Rzeczypospolitej zaledwie przez kilkanaście miesięcy. Po jej upadku stała się niedoścignionym wzorem i symbolem marzeń o niezawisłości państwa i wolności jego obywateli.
Uchwalona 3 maja 1791 r. Ustawa Rządowa była ukoronowaniem panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jej korzenie są jednak znacznie głębsze. Już od początku XVIII w. w Polsce powstawały rozmaite idee głębokich reform politycznych. Oświeceniowi pisarze polityczni, tacy jak Stanisław Dunin-Karwicki, Jan Stanisław Jabłonowski, Stanisław Leszczyński i Stanisław Konarski, krytykowali w swoich dziełach ustrój oparty na zasadzie liberum veto i słabości władzy wykonawczej oraz proponowali nowe sposoby sprawowania rządów w Rzeczpospolitej.

Odzyskiwanie niepodległości

„Naród polski w ostatnim stadium upadku" - tak pisał „Monitor", jedno z najbardziej wpływowych czasopism politycznych obozu reformatorskiego w 1763 r. Stan Rzeczpospolitej był rzeczywiście fatalny. Polska już od schyłku XVII w. nie była państwem suwerennym. W okresie rządów dynastii saskiej stała się ona protektoratem Rosji, która miała wieczyście gwarantować jej wolność i bezpieczeństwo. W rzeczywistości pod piękną frazeologią kryła się brutalna dominacja polityczna i chaos. W sposób szczególny fakt, że „Polska nierządem stoi", był widoczny pod koniec lat sześćdziesiątych, czyli okresie Konfederacji Barskiej.

I rozbiór Polski spowodował swoisty przełom w myśleniu o reformach państwa. Znany za sprawą gestu Tadeusza Rejtana Sejm rozbiorowy, poza wydaniem zgody na rozbiór, stworzył również Komisję Edukacji Narodowej. Nieprzypadkowo czterech najważniejszych twórców Konstytucji było związanych z Komisją. Ta i inne inicjatywy początków panowania Poniatowskiego, takie jak Szkoła Rycerska, stanowiły podstawę do starań o odzyskanie suwerenności przez Rzeczpospolitą. Sejm rozbiorowy na żądanie Rosji stworzył również Radę Nieustającą, będącą swoistą radą ministrów, której celem miało być ograniczenie władzy królewskiej i planów głębokich reform.

W drugiej połowie lat 80. sytuacja międzynarodowa zmieniła się na korzyść Rzeczypospolitej. Wybuch wojny rosyjsko-tureckiej i włączenie się do niej Austrii sprawiły, że król Stanisław August Poniatowski postanowił wykorzystać tę sytuację do wzmocnienia swojej władzy i niezależności od Katarzyny II. Droga do tego celu może wydawać się dość zaskakująca. Zwołany w 1788 r. Sejm miał zatwierdzić sojusz polsko-rosyjski i włączenie się do wojny z Turcją. Tymczasem wśród zgromadzonej na Sejmie szlachty zapanowało pragnienie zerwania związków w Rosją.

Pierwszym krokiem była likwidacja Rady Nieustającej. Skonfederowany Sejm, w którym niemożliwe było zastosowanie liberum veto, rozpoczął realizację reform. Już pod koniec 1788 r. uchwalono powiększenie armii z ok. 20 do 100 tys. żołnierzy. Pod koniec kolejnego roku ulicami Warszawy przeszła kilkutysięczna tzw. czarna procesja mieszczan, żądających zrównania w niektórych prawach ze szlachtą.

Zamach stanu?

Od grudnia 1790 r. w tajemnicy spotykali się najważniejsi przedstawiciele obozu reformatorskiego: Stanisław Małachowski, Hugo Kołłątaj, Julian Ursyn Niemcewicz, Ignacy Potocki i Tadeusz Matuszewicz. Z czasem ich liczba sięgnęła 60 osób cieszących się wsparciem króla. Podczas spotkań zastanawiano się nad kształtem reformy, m.in. analizując konstytucję amerykańską i prace francuskiego Zgromadzenia Narodowego.

Ich działania przyspieszyło pogorszenie się sytuacji międzynarodowej. Przegłosowanie ustawy zmieniającej ustrój zaplanowano na okres tuż po Wielkanocy, gdy większość posłów wciąż przebywała w swoich oddalonych często o setki kilometrów dworach. 2 maja 1791 r. w Pałacu Radziwiłłowskim (obecnym prezydenckim) odczytano projekt ustawy. Tego samego dnia w domu ambasadora Rosji obradowali przeciwnicy reform.

Rankiem 3 maja 1791 r. po otwarciu obrad sejmowych odczytano odpowiednio dobrane depesze dyplomatyczne wskazujące, że Polsce grozi kolejny rozbiór. Ignacy Potocki zwrócił się do króla: „abyś nam odkrył widoki swoje ku ratowaniu ojczyzny". Poniatowski odparł, że jest nim uchwalenie wielkiej reformy. Natychmiast przegłosowano uchwalenie Ustawy Rządowej. Król zaprzysiągł konstytucję: „Przysięgłem Bogu, żałować tego nie będę".

W tym samym czasie przed Zamkiem Królewskim obstawionym przez dowodzone przez księcia Józefa Poniatowskiego oddziały garnizonu warszawskiego gromadził się rozentuzjazmowany tłum. Wśród niego wieczorem do pobliskiej katedry św. Jana przeszli posłowie na czele z marszałkiem Stanisławem Małachowskim, aby zaprzysiąc nową ustawę. Król do katedry z uwagi na bezpieczeństwo udał się łączącym ją z Zamkiem bezpośrednim przejściem.

Jedenaście artykułów Konstytucji wprowadzało trójpodział władzy, monarchię dziedziczną, opiekę prawną nad chłopami i mieszczaństwem oraz znosiło liberum veto. Sejm miał być zwoływany co dwa lata; po upływie ćwierć wieku - czyli w 1819 r. - Sejm nadzwyczajny miał zmienić Konstytucję.

Upadek i legenda

Rok po uchwaleniu Konstytucji Sejm Wielki wciąż obradował, uchwalając kolejne ustawy budujące nowy ustrój. 3 maja 1792 r. król w sąsiedztwie Łazienek wmurował kamień węgielny pod budowę Świątyni Opatrzności Bożej, mającej być wotum za uchwalenie Konstytucji. W trakcie uroczystości rozszalała się wichura, co przyjęto za złą wróżbę. W tym samym czasie na kresach Rzeczypospolitej w miasteczku Targowica zbierali się magnaci dążący wraz z Katarzyną II do obalenia nowego ustroju. Kilka miesięcy później przejęli władzę, unieważniając większość ustaw Sejmu Wielkiego. Był to zarazem moment rozpoczynający ostateczny upadek Rzeczpospolitej.

Konstytucja stanowiła symbol dążenia do odrodzenia narodowego przez cały okres zaborów. Odniesienia do Konstytucji 3 Maja znajdowały się w Konstytucji Księstwa Warszawskiego. W 1815 r. nadając Konstytucję Królestwu Polskiemu sam car Aleksander I sugerował, że odwołuje się do ustawy z 3 maja 1791 r.

Wraz z odchodzeniem w przeszłość świadków epoki Konstytucja stawała się mitem dla żyjących pod zaborami. W 32. rocznicę jej uchwalenia piętnastoletni uczeń gimnazjum wileńskiego napisał na tablicy „Vivat Konstytucja 3 maja!". Jego koledzy dopisali niżej: „Jak słodkie wspomnienie dla nas rodaków, lecz nie masz kto by się o nią upomniał". To wydarzenie było początkiem prześladowań wileńskiej młodzieży.

Dziewiętnastowieczne poglądy na Konstytucję streścić można słowami jednego z działaczy emigracji po powstaniu listopadowym Janusza Woronicza: „Ustawa 3 maja nie zdołała odwrócić już rozbiorów, uratować niepodległości narodu, uratowała go wszakże pod względem wewnętrznej naprawy, uratowała od wiecznej zakały. Z zapałem powitał ją cały naród i po dziś dzień jest ona jedynym węzłem rozszarpanej Polski".

Michał Szukała (PAP)

szuk/ ls/ gma/

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 Maja - najważniejsza z konstytucji

# data[].attributes.attachment_link.description
Fot. obrazu olejnego autorstwa Angelici Kauffmann. Źródło: BN Polona Konstytucja 3 Maja kształtowała ustrój Rzeczypospolitej zaledwie przez kilkanaście miesięcy. Po jej upadku stała się niedoścignionym wzorem i symbolem marzeń o niezawisłości państwa i wolności jego obywateli. Uchwalona 3 maja 1791 r. Ustawa Rządowa była ukoronowaniem panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
święto konstytucji 3 maja - orzeł i flaga

# data[].attributes.attachment_link.title
Kolorowanka Święto Konstytucji 3 maja - orzeł i flaga " maluchy.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
kolorowanka - Święto Konstytucji 3 maja - orzeł i flaga do wydrukowania - najładniejsze, oryginalne kolorowanki dla dzieci

# data[].attributes.headline
"Mazurek 3 maja - Witaj majowa jutrzenko".

# data[].attributes.subject
"Mazurek 3 maja - Witaj majowa jutrzenko".

# data[].attributes.headline
Uchwalenie Konstytucji 3 Maja. Mal. Kazimierz Wojniakowski

# data[].attributes.subject
Uchwalenie Konstytucji 3 Maja. Mal. Kazimierz Wojniakowski

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Uczeń Marcela Bacciarellego. Przedstawiciel sentymentalizmu. Uprawiał przede wszystkim malarstwo portretowe. Malował m.in. Izabelę Czartoryską, Tadeusza Kościuszkę, Stanisława Augusta Poniatowskiego, Stanisława Sołtyka. Jego portrety cechuje duży realizm fizjonomii modeli. Obok portretów pojedynczych tworzył również portrety zbiorowe, np. Zebranie towarzyskie w parku (Łazienkowskim?) (1797, Muzeum Narodowe w Warszawie), ukazujące rodziny: Lafontainów i Hauków wokół pomnika Stanisława Augusta.

Wojniakowski jest również autorem obrazów historycznych (m.in. Uchwalenie Konstytucji 3 Maja, 1806, Muzeum Narodowe w Warszawie), alegorycznych i pejzażowych.

S. Lorentz, A. Rottermund, Klasycyzm w Polsce, Warszawa: Arkady, 1984.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kazimierz Wojniakowski - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Uczeń Marcela Bacciarellego. Przedstawiciel sentymentalizmu. Uprawiał przede wszystkim malarstwo portretowe. Malował m.in. Izabelę Czartoryską, Tadeusza Kościuszkę, Stanisława Augusta Poniatowskiego, Stanisława Sołtyka. Jego portrety cechuje duży realizm fizjonomii modeli. Obok portretów pojedynczych tworzył również portrety zbiorowe, np. Zebranie towarzyskie w parku (Łazienkowskim?) (1797, Muzeum Narodowe w Warszawie), ukazujące rodziny: Lafontainów i Hauków wokół pomnika Stanisława Augusta.

# data[].attributes.headline
Wiersze z okazji uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

# data[].attributes.subject
Wiersze z okazji uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zbliża się rocznica Konstytucji 3 Maja 1791r. Poniżej kilka wierszy i pieśni o tym zdarzeniu.

„RADOSNY DZIEŃ" Józef Relidzyński

Dniu radości, dniu wesela!

Jak szeroki polski kraj,

Niechaj okrzyk w niebo strzela

Vivat! Vivat! Trzeci Maj!

Naród z królem, król z narodem

Odrodzenia ziścił sen ...

w upojeniu cudnem, młodem

niech nam dzień rozbłyska ten

Trzeci Maja! ... Wielki Boże!

dłonie bratnie złączmy wraz!

Cóż się oprze, któż nas zmoże?

Bóg nad nami! Polska w nas!

Zorza świta, dzień się rodzi -

Po wolności sięgnij raj!

W górę serca starzy, młodzi!

Vivat! Vivat! Trzeci Maj.

(za „Rocznice" Warszawa, 1932r.)

„Trzeci Maj (1791 - 1916)" Or-Ot

- Pamiętasz? Wtedy grały wszystkie dzwony,

A Ty, o Polsko, jak można królowa,

Słuchałaś pieśni gromowego słowa,

Duchem Narodu wzniesiona nad trony.

Od gór, od morza, od starych rubieży,

Bronionych szabel pradziadowskich graniem,

Husarskich skrzydeł uderzyło wianiem

I z krwawych mogił wionął szept pacierzy.

Królu z Narodem! Gdzież wyście nie biegli

Oczyma ducha? W jakich niebios wyże?

(A już golgockie ustawiano krzyże

I już kopano tym, co we krwi legli)...

Królu z Narodem! Wyście bili w słońce,

Jako te orły z herbowego znaku,

(A na dalekim, lodowym szlaku

Już kuć zaczęto kajdany dzwoniące)...

Sto lat minęło, a serce Polaka

Wciąż patrzy w błękit, dawnej szuka zorzy,

I w gniewnej dumie kopie szczęt obroży

I bojowego wygląda rumaka.

Sto lat minęło, a z grobu otchłani,

Gdzie leżą Ojców popróchniałe kości,

Duch Zmartwychwstania z Aniołem Miłości

Wieńczą Cię, Polsko, ziem królewskich Pani.

Na Małachowskich, Kołłątajów groby,

Do prochów drogich uświęconej urny,

Idź, o potomku, w prób godzinie chmurnej

I na purpurę, - szatę zmień żałoby.

Uderz o kamień sercem, a kamienie

Takim Ci głosem odpowiedzą dzwonu,

Iż się poczujesz spadkobiercą Tronu,

Który obejmie - Twoje pokolenie.

Jeżeli Tobie, o Polsko bolesna,

Dano koronę z Chrystusowych skroni,

Jeśli Ci wiosna nie kwitnęła wczesna,

Budząc krzyk Orła, dzwoniąc w tarcz Pogoni,

Jeżeliś wszystko wycierpiała Ninie

Na drodze ludów, w męce swej samotnej,

To za to teraz, w tej cudu godzinie,

Wynijdziesz w słońcu na swój Maj powrotny.

(Za Alicja Bełcikowska „Święto Trzeciego Maja", Warszawa, 1932r.)

„ŚLUBOWANIE" Józef Stemler

Rozwiń skrzydła, orle biały -

i koroną złotą świeć.

Do przeszłości Polski całej

w sercach naszych miłość wznieć!

Srebnopióry ptaku nasz,

Ty nam drogi w przyszłość wskaż;

Chrobrych myśli i Maja brzask -

wykuć czynem w Polski blask.

Rozwiń skrzydła, orle biały,

szybuj w niebo, w słońce leci ...

Wolny, silny, w pełni chwały,

siłę polskiej woli nieć!...

Ducha polski wciąż odradzać

O Boże, Ty mocy daj!

I ludzkości drogę wskazać ...

Tak ślubujem - w Trzeci Maj.

(za „Trzeci Maj - święto radości i ofiary", Wydawnictwo Macierzy Polskiej, Warszawa 1927r.)

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbliża się rocznica Konstytucji 3 Maja 1791r. Poniżej kilka wierszy i pieśni o tym zdarzeniu. „RADOSNY DZIEŃ” Józef Relidzyński Dniu radości, dniu wesela! Jak szeroki polski kraj, Niechaj okrzyk w niebo strzela Vivat! Vivat! Trzeci Maj! Naród z królem, król z narodem Odrodzenia ziścił sen … w upojen…

# data[].attributes.headline
Zestawienie bibliograficzne "Konstytucja 3 Maja" sporządzone przez nauczycieli Regionalnego Zespołu Placówek Wsparcia Edukacji

# data[].attributes.subject
Zestawienie bibliograficzne "Konstytucja 3 Maja" sporządzone przez nauczycieli Regionalnego Zespołu Placówek Wsparcia Edukacji

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 Maja – Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu

# data[].attributes.attachment_link.description
Niniejsze zestawienie bibliograficzne zawiera wybór przede wszystkim artykułów z czasopism ujmujących materiały repertuarowe poświęcone Konstytucji 3 Maja. Zawiera scenariusze imprez szkolnych (apele, akademie, przedstawienia, montaże muzyczno-słowne). Adresowane jest do szerokiego grona nauczycieli…

# data[].attributes.headline
Upadek Polski - Konstytucja Trzeciego Maja

# data[].attributes.subject
Upadek Polski - Konstytucja Trzeciego Maja

# data[].attributes.body
Film opowiada o upadku I Rzeczpospolitej - Konstytucji Trzeciego Maja i rozbiorach.

# data[].attributes.attachment_link.title
Upadek Polski - Konstytucja Trzeciego Maja - Rozbiory Rzeczpospolitej

# data[].attributes.headline
"Wiwat maj!" słuchowisko polskiego Radia. 

# data[].attributes.subject
"Wiwat maj!" słuchowisko polskiego Radia. 

# data[].attributes.body
Na audycję "Dawno, dawno temu" zaprasza Marta Powałowska.

# data[].attributes.attachment_link.description
Maj – rocznica pięknych serc! Maj – rocznica wielkich myśli, tym, co dawno przeminęli, hołd składają, ci co przeszli.