# data[].attributes.body
Start van de 16e eeuw: de eeuw van godsdiensttwisten

# data[].attributes.body
Hoofdlijnen middeleeuwen:
In de 16e eeuw zijn de middeleeuwen eigenlijk net afgelopen. Er zijn overgangen. Dit zijn:
-Feodale stelsel verdwijnt
-Burgerij machtiger
-Kritiek op katholicisme
Mensbeeld: ‘Carpe Diem’

Belangrijke momenten:
-Tachtig jarige oorlog
-Republiek der zeven verenigden Nederlanden
-Moord op Willem van Oranje
-Val van Antwerpen: Hugenoten
-Twaalfjarig bestand
-Vrede van Münster, de republiek der zeven Verenigden Nederlanden.

Belangrijke ontwikkelingen:
- Boekdrukkunst
-Ontdekkingsreizen
-Reisjournalen
-Natuurwetenschappelijke ontdekkingen
-Kerkhervorming
-Beeldenstorm

# data[].attributes.body
Anna Bijns wordt geboren in Antwerpen, de stad waar zij ook sterft en ligt begraven. Ze is de dochter van de kleermaker die actief is in een Antwerpse rederijkerskamer, ze mocht zelf alleen geen lid zijn, omdat ze een vrouw is.
Ze is lange tijd verbonden aan de school van haar broer. Als hij trouwt, wordt ze gedwongen zelf haar school op te richten. Ze blijft tot op hoge leeftijd onderwijzen en blijft ongehuwd.
Anna Bijns is een van de meest vooraanstaande dichters uit de overgangsperiode tussen middeleeuwen en renaisscance. Haar gebundelde en in handschrift overgeleverde refreinen getuigen van een groot meesterschap. Anna Bijns is overtuigd katholiek en keert zich in veel van haar verzen fel tegen de nieuwlichters, de Lutheranen.
Bijns heeft ook een groot aantal gedichten geschreven over de wereldse liefde, het huwelijk en het gezin. Zij is ronduit sarcastisch als het om deze onderwerpen gaat. Het huwelijk ziet Bijns als een vorm van slavernij. Haar gedichten gingen vaak over bedrog en misleiding.
Bekende werken zijn: Schoon ende suverlijc boecxken inhoudende veel constige refereinen, Refereinen en Rederijkerskamers.
Anna Bijns is in 1493 geboren en in 1575 gestorven.

# data[].attributes.body
ter ere van Willem van Oranje, voor wat hij voor ons vaderland heeft gedaan.
Pas in 1932 officieel het volkslied
Maar wel al geschreven begin 80-jarige oorlog, ca 1570.
Het wilhelmus is een acrostichon.                                v
Als de eerste letter van elk couplet achter elkaar gezet word vormt dat  '          "Willem van Nassov"             '

In deze oorlog namen de 'Lage landen'

Tekst Analyse, eerste deel:
- Willem van Oranje, was zelf 'van Duitsen Bloed'
- Hij bleef zijn 'vaderland trouw tot in den dood'
-

# data[].attributes.body
Startpunt van de 17e eeuw: de eeuw van de renaissance

# data[].attributes.body
De 17e eeuw is de eeuw van de renaissance. De renaissancistische kunst is dus gebaseerd op regels uit de klassieke oudheid. Deze culturele stroming noemen wij Classicisme.

Vanaf de 17e eeuw speelt individualisme een grotere rol. Het individu wordt belangrijker.

Het humanisme speelt in Italië een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de Renaissance

# data[].attributes.body
1. geïdealiseerde weergave van de werkelijkheid;

2. gericht op de elite

3. gebaseerd op regels uit de klassieke oudheid

4. navolging van de klassieke literatuur door translatio, imitatio en aemulatio;

5. literatuur is een ingewikkeld spel voor ingewijden

# data[].attributes.body
Bij humanisme staat de mens centraal. Het humanisme gaat over de vraag hoe je als mens een gelukkig leven kan leiden.

# data[].attributes.body
De universele mens die werkelijk alle kunsten en wetenschappen beheerst en alles weet wat er te weten is.

# data[].attributes.body
De uitdaging is niet om zelf thema's te bedenken, maar om beroemde voorbeelden creatief na te volgen.
Schrijvers kunnen dat op verschillende manieren doen:
Translatio (vertalen)
Imitatio (creatief bewerken)
Aemulatio (overtreffen)

# data[].attributes.body
komt in de zestiende eeuw tot ontwikkeling
bestaat uit drie delen:
- motto: opschrift
- pictura: afbeelding
-subscriptio: uitleg

Voor het publiek is het een uitdaging om alleen of met anderen de relatie tussen motto en pictura te ontraadselen, voordat de uitleg wordt gelezen.
--> Emblematiek past bij raadselachtigheid van veel renaissanceliteratuur.

# data[].attributes.body
Klassieke en Romeinse schrijvers worden bestudeerd en nagevolgd door andere schrijvers. Dat kunnen ze doen op verschillende manieren, via;
- translatio (vertalen)
- imitatio (creatief bewerken)
- aemulatio (overtreffen).
Zo kan elke tekst worden nagevolgd. In die tijd was het juist een eer als mensen jou werk als voorbeeld namen.

# data[].attributes.body
Petrarkisme is van toepassing op liefdesgedichten/liederen die in navolging van de Italiaan Petrarca werden geschreven. De vaste elementen zijn:
De liefde bleef onbeantwoord.

- Stereotypische liefde.

- Liefde in vaste beelden beschreven: ziekte, strijd, droom, gevangenis

- Paradoxen: liefde is pijn en genot

- Het is vooral een literair spel geen uiting van persoonlijke gevoelens.

# data[].attributes.body
Een sonnet heeft 2 keer een kwatrijn (abba) dit is samen het octaaf dan een wending in het

verhaal, als laatste 2 keer een terzet (cdc) (2e keer dcd) dit is samen het sextet. Kenmerken uit de

Renaissanceliteratuur zoals woordspel, klassieke mythologie en het petrarkisme komen terug in

sonnetten.

# data[].attributes.body
Startpunt van de 18e eeuw: de eeuw van de Verlichting

# data[].attributes.body
- Mensen waren trots op de rijkdom uit de 17e eeuw; "La Belle epoque"
- Patriotten kregen veel invloed in de Republiek.  De woede van de bevolking over de neergang van de Republiek en de economische achteruitgang vond een uitweg in het patriottisme (vaderlandsliefde).
- Standenmaatschappij met een absolutie monarchie (Vorst heeft absolute macht).
- Burgerij wil verandering in sociale klasse. (liberté, égalité, fraternité)--> trias politica.
- Burgerij wil meer (politieke) invloed.

# data[].attributes.body
- Denkbeeld gaat van Antropocentrisch (mens=middelpunt) naar Empirisch/Theoretisch (meer zelf onderzoeken, mbv wetenschap).
- Motto gaat van Carpe Diem naar Cogito ergo sum. (pluk de dag --> ik denk dus ik ben)
- Ook meer technische en medische ontwikkelingen.
- Rationalisme ; door middel van feiten kom je bij de waarheid.

# data[].attributes.body
Vroeger:
- Groeit op in een protestants koopmansgezin.
- Latijnse school en later rechten studeren in Leiden.
- Vader is een van de burgermeester van Amsterdam en is humanist.
Later (zelf ouder is):
- Pieter heeft dezelfde idealen als zijn vader --> wordt drost van Muiden.
- Lid van rederijkerskamer De Eglentier

- Gaat naar Frankrijk + Italië --> leert de kunst van Renaissance + oudheid kennen.
- Schrijft toneel stukken. Typerend :

1.  humanistische denkbeelden

2. centraal staats een verstandig en integer staatsbeleid (= landbelang boven eigen belang + ondergeschikten goed behandelen)

- Poeta Doctus = geleerde intellectuele schrijver
Bekende Stukken
- Warenar

1.  Het stuk is een komedie

- de Nederlandse Historien

1. verslag over Nederlandse geschiednis 1555-1587.

2.  Bevat lange ingewikkelde zinnen + zelfbedachte Nederlandse woorden

- Veel schrijvers imiteren hem --> destijds groot compliment

# data[].attributes.body
- Homo universalis = de universele mens die werkelijk alle kunsten en wetenschappen beheerst en alles weet.
- Gedichten hebben moeilijke woordspelingen, dit is een van zijn specialiteiten.
-  Op de dood van Sterre, dit gedicht gaat over zijn overleden vrouw.

# data[].attributes.body
- Geboren in Keulen -> wegens geloofsredenen gevlucht.
- Studeert Latijn, Grieks en Frans.
- Joost bewondert klassieke schrijvers.
- Elegieën <- hierin beschrijft hij de dood van zijn geliefden.
- Hij schrijft ook veel hekelgedichten, ook schrijft hij toneel.
- Gijsbrecht van Amstel

# data[].attributes.body
- Hij is de bekendste liefdes schrijver van de 17e eeuw.
- Groeide op in Amsterdam en studeert voor kunstschilder.
-  Eerst lid van de rederijkerskamer D'Eglentier.
- 1617 begint hij een eigen toneelvereniging: De Nederuytsche Academie.
- Bekende spelen: De klucht van de koe, De klucht van de molenaer en de komedie Spaanschen Brabander.
- Hij heeft oog voor het gedrag van zijn stadgenoten en kan hen prachtig typeren met verschillende soorten taalgebruik. Wisselvalligheid van het leven: ’t Kan verkeren (veranderen). Bedrieglijkheid van uiterlijke schijn: ‘Al ziet men de lui, men kent ze niet’.

# data[].attributes.body
De roman (!)

Essays

Een essay is een beschouwende prozatekst of een artikel waarin de schrijver zijn persoonlijke visie geeft op hedendaagse verschijnselen, problemen of ontwikkelingen. Rationalisten schrijven essays, vooral ter meerdere ere van de rede.

Pedagogische literatuur

In de Verlichting zijn opvoeding en onderwijs belangrijke thema’s. Vanuit die belangstelling wordt er voor het eerst speciaal voor kinderen geschreven.

Spectatoriale geschriften

Een soort tijdschrift waarin maatschappelijke, godsdienstige, en letterkundige zaken worden behandeld.

Imaginaire reisverhalen

/ utopie / robinsonade

Zedenroman

Roman in briefvorm.

# data[].attributes.body
⭑ Gaat van filosofisch uitgangspunt met verlichte ideeën naar → politiek maatschappelijk met kritiek op houtige maatschappij
⭑ Om maatschappij een spiegel voor te houden en te dromen over een betere en een rechtvaardiger samenleving
⭑ Meest populair: schipbreukeling, iemand die in zijn eentje arriveert op een eiland en een andere cultuur ontmoet en vervolgens weer terugkeert naar huis = robinsonade
⤷ is een ideale manier om de mens te beschouwen en de beperkingen van de huidige huidige maatschappij te zien.
⤷ Ook laat het zien hoe rede en gezond verstand ervoor zorgt dat de mens kan overleven (verlichting)
⤷ meestal utopische samenleving op gebied van: godsdienst, onderwijs, taal, vrijheid, gelijkheid en opvoeding.
⭑ 2 manieren:
- Reis naar een vreemd land
- Reis naar eigen land in de toekomst (= bedoeld als ideaal voor de morele en sociologische vooruitgang van de huidige mens en maatschappij)

# data[].attributes.body
-Dr. J.A. Schasz / Gerrit Paape

Patriot
Imaginair reisverhaal
Satirisch
politiek verslag

De hoofdpersoon overleeft een schipbreuk en komt in het aapenland terecht. Hier is een samenleving van aapen die mensen willen worden

# data[].attributes.body
Jantje zag eens pruimen hangen
De ledigheid
Het gebroken glas
F. Marinet, Katechismus der natuur voor kinderen

# data[].attributes.body
Eerste Nederlandse briefroman
Wolff en Deken (schrijvers)

- Gedachten, gevoelens en de psychologie van de personages
- 'normale' burgers/ jongeren die worstelen met verantwoordelijkheden
- Uitwerkingen van verschillende verlichte ideeën

schrijvers >> geëngageerd en idealistisch

# data[].attributes.body
Geschreven door Justus van Effen
Eerste Nederlandse tijdschrift
Fictieve brieven met maatschappelijke kwesties, zoals
mensen begraven in de kerk.
Tijdschrift gaf advies, maar zette je ook aan het denken.
Nationalisme, verlicht denken.

# data[].attributes.body
- Vanaf ca. 1730
- Spectator geeft raad aan medeburgers over zaken uit het dagelijkse leven en over problemen op zedelijk en godsdienstig terrein
- Leerzame en amusante teksten
- Moeten aanzetten tot denken en discussie
- Algemeen menselijke eigenschappen worden gekritiseerd of aangeprezen
- Bevat ingezonden brieven, die de vertrouwelijkheid met de lezers suggereren
- Justus van Effen een van de belangrijkste opinievormers van het land (De Hollandsche Spectator)

# data[].attributes.body
- Vanaf ca. 1780
- Ontdekking van het persoonlijke en het innerlijke
- Ontwikkeling van het individu
- Draait om de personages
- Maken duidelijk wat positief en negatief gedrag is
- Zedenromans verdedigen normen en waarden
- Pamela (Samuel Richardson)
- De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart (Betje Wolff en Aagje Deken)

# data[].attributes.body
more_vert rounded_add
Avatar van Fetze Andringa
Fetze Andringa
minder dan een minuut

more_vert

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add
star_border
BEOORDELEN
more_vert

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

rounded_add

first_page

l