# data[].attributes.body
Wanneer: Vrijdag 10 juni

Hoe laat: 09:00 – 12:30 + lunch

Waar: WUR Campus Lumen 1 + 2

# data[].attributes.body
Programma
| 09.00 | Inloop
| 09.20 | Start & Check-in
| 09.40 | Sessie 1:
Introductie van de ambitie en benadering
Uitwisseling van uitdagingen en kennisvragen
Plenair - Bij elkaar brengen van de uitdagingen en kennisvragen. Prioriteren van kennisvragen.
| 11.15 | Pauze
| 11.30 | Sessie 2:
Introductie kennis- en onderzoekstypen
Dialoog – Hoe kunnen we onderzoek insteken en organiseren om aan kennisbehoefte te voldoen?
Aftasten samenwerking.
| 12.15 | Afsluiting
| 12.30 | Vegetarische lunch

# data[].attributes.body
Veluwe-op-1 is een netwerk van diverse partijen op de Veluwe die elkaar kunnen vinden in een aantal ambities voor de toekomst van de Veluwe. In het werken aan deze ambities komen er regelmatig kennisvraagstukken naar voren. Aan deze kennisvraagstukken wordt op dit moment nog weinig structureel samengewerkt tussen Veluwe-op-1 en kennispartners. Hierom is er een behoefte aan het definiëren van gedeelde kennisvragen en onderzoeksmogelijkheden om zo samen op te trekken in het realiseren van de ambities.

Om in kaart te brengen waar de meeste kennisvragen liggen, is er een literatuurstudie gedaan en zijn er interviews gehouden met diverse organisaties uit het Veluwe-op-1 netwerk. Hieruit kwamen twee hoofdambities naar voren als zijnde meest urgent en complex: robuuste natuur en toekomstbestendige landbouw. Voor iedere ambitie zal een aparte verkenningsworkshop gehouden worden om verdere inzichten te verkrijgen in gedeelde kennisvragen en onderzoeksmogelijkheden.

# data[].attributes.body
In de eerste helft van de bijeenkomst focussen we op het gezamenlijk identificeren van kennisvragen die van groot belang zijn bij het toewerken naar de ambitie toekomstbestendige landbouw op de Veluwe. Op basis van deze uitkomsten zullen we verkennen hoe we samen kunnen optrekken in onderzoek om de kennisvragen te beantwoorden.

Wij hopen ook dat de workshop de gelegenheid zal bieden om in gesprek te gaan over deze belangrijke ambitie. Daarnaast werken we toe naar de verwerving van nieuwe inzichten in de wijze waarop onderzoek een rol kan spelen bij het werken aan maatschappelijke ambities en hopen we contacten te leggen voor toekomstige samenwerking.

# data[].attributes.body
In de verkenningsworkshop op 10 juni gaan we specifiek in op de ambitie toekomstbestendige landbouw. Veluwe-op-1 streeft naar een gezamenlijke inrichting van landelijk gebied waarbij we zowel ecologische functies als maatschappelijke waardering van de landbouw versterken met een rendabele (landbouw)opbrengst voor agrariërs. De ambitie is om zo toe te werken naar natuurinclusieve en maatschappelijk gedragen vormen van landbouw.

We zullen specifiek aan de slag gaan met twee deelambities:

·      Maatschappelijk gewaardeerd en gedragen landbouw. Er is behoefte om toe te werken naar vormen van landbouw die de maatschappelijke waardering, erkenning en betrokkenheid stimuleren voor de de diverse rollen die boeren vervullen (voedsel verbouwen, zorg bieden, natuurbehoud, etc.).

·      Zorg voor ecologische functies en biodiversiteit. Er is een streven naar vormen van landbouw waarin gebruik gemaakt wordt van de natuurlijke bodemprocessen voor vruchtbaarheid, biodiversiteit ter bevordering van pestresistentie en slimme systemen van water opvang, opslag en gebruik. Dit om ervoor te zorgen dat het land(schap) veerkrachtig is voor nieuwe omstandigheden en dat de vorm van landbouw geen negatieve effecten heeft op de omliggende gebieden.

# data[].attributes.body
In de workshop willen we een grote diversiteit aan partijen samenbrengen om tot breedgedragen kennisvragen te komen. Zo komen er diverse partijen uit het Veluwe-op-1 netwerk en WUR-onderzoekers uit verschillende vakgebieden.

Aanwezigen:
Anne Kruft (Waterschap Vallei & Veluwe)
Ben Haarman (LTO Noord)
Cor Heidenrijk (Agrarisch Collectief Veluwe IJsselzoom)
Diana Verbeek (LTO Noord)
Dirk Roep (WUR)
Elien Rogaar (Perspectivity - Facilitator)
Erna Krommendijk (gemeente Apeldoorn)
Hans van Beuzekom (LTO Noord)
Hans Jolink (Staatsbosbeheer)
Jan Willem Lagerweij (BoerenNatuur/Natuur collectief Veluwe)
Jeroen van de Kamp (LTO Noord)
Jiska van Vliet (Natuur en Milieu Gelderland)
Lyda Dik (Provincie Gelderland)
Manon Scholte (Waterschap Vallei & Veluwe)
Margriet Goris (WUR)
Monique Janmaat ( Perspectivity - Facilitator)
Monique Loeters (Gemeente Voorst)
Natalie Verbeek (LTO NO Veluwe)
Raymond Schrijver (WUR)
Rene Bruin (Streekwijzer)
Richard van Hoorn (Waterschap Vallei en Veluwe)
Wijnand Sukkel (WUR)

# data[].attributes.body
In de workshop is bovenstaande lagenbenadering gebruikt om kennisvragen inzichtelijk te maken. In deze benadering werd er onderscheid gemaakt tussen vier lagen: (1) Maatschappij, (2) Occupatie, (3) Netwerk, en (4) Ondergrond. Er was de mogelijkheid om kennisvragen onder één of meerdere lagen te scharen.

# data[].attributes.body
Uit de workshop kwamen onderstaande vragen naar boven. In de opmerkingen kan er een aanvulling gegeven worden (1) welke partijen er nodig zijn om deze vraag te beantwoorden, (2) wat voor initiatieven al bestaan omtrent dit thema, en (3) welke vormen van onderzoek invulling kunnen geven aan de vraag.

1. Uit de tafelgesprekken kwam er naar voren dat er een noodzaak is tot een langetermijnvisie, simpelere regelgeving en zowel op korte termijn als lange termijn kloppende verdienmodellen. Aldus de vraag: Wat is de lange termijnvisie van de landbouw? Hoe vertaalt de lange termijnvisie van de landbouw zich door in regelgeving en mogelijke verdienmodellen?

2. Uit de tafelgesprekken kwam er naar voren dat er geen overzicht is van de hoeveelheid voedsel die er op de Veluwe wordt geproduceerd en geconsumeerd en hoe daar eventueel efficiënter mee kan worden omgegaan. Aldus de vraag: Hoe kan de balans tussen de (lokale) voedselvraag aan bij de (lokale) voedselproductie beter benut worden?

3. Uit de tafelgesprekken kwam er naar voren dat boeren en burgers mogelijk beter ingezet kunnen worden om (bodem)data te verkrijgen. Aldus de vraag: Hoe kunnen we citizen science toegankelijk en bruikbaar maken voor boeren en burgers op de gehele Veluwe?

4. Uit de tafelgesprekken kwam er naar voren dat voedselproducerende boeren vaak ook andere diensten verrichten (ten behoeve van bijv. natuurbehoud of zorg) maar deze weinig tot niet terugkomen in hun verdienmodel. Aldus de vraag: Hoe kunnen extra diensten van de boer zichtbaar worden in het verdienmodel van de boer?

5. Uit de tafelgesprekken kwam er naar voren dat er een gebrekkig zicht is op de nutriëntenkringloop voor de Veluwe, zowel op gebiedsniveau, gemeentelijk als op bedrijfsniveau. In het sluiten van kringlopen moeten we dit dus inzicht op verschillende niveaus verbeteren om zo te kijken naar integratie van kringlopen (incl. menselijke reststromen). Aldus de vraag: Hoe kunnen kringlopen op verschillende niveaus beter geïntegreerd worden?

6. Uit de tafelgesprekken kwam er naar voren dat er veel lock-ins zijn (bijv. denkbeelden, regelgeving, marktwerking) die de realisatie van innovatieve en toekomstbestendige vormen van landbouw in de weg zitten. Aldus de vraag: Wat zijn lock-ins en hoe geraken we hieruit?

# data[].attributes.body
Meerdere lagen:

Hoe kan subsidie ook toegankelijk worden voor de boer?

Hoe kan de landbouw en natuur verweven worden voor lokale voedselproductie?

Hoe kan je financieringsruimte creëren voor innovatie?

Hoe kunnen we citizens science inzetten bij burgers en boeren en zo meetwaarden gebruiken als leertool voor bedrijfsmanagement?

Hoe kunnen banken helpen om de transitie te stimuleren?

Hoe ziet landbouw eruit op basis van het natuurlijke systeem? Wat is logisch op welke plek?

Welke rol kan de landbouw spelen in (het oplossen van) verdrogingsproblematiek?

Laag Maatschappij

Hoe kunnen we besluiten van boeren begrijpelijk maken bij de burger en de overheid?

Hoe krijgen we de kennis van en gevoel voor landbouw en veehouderij bij de burger?

Hoe communiceren we de extra diensten (o.a. groene en blauwe diensten) van de boer naar de buitenwereld?

Hoe komen we tot meer waardering voor de vruchtbaarheid van de grond?

Wat zijn de gevolgen van gewasbeschermingsmiddelen op de mensen die hiermee werken?

Hoe kunnen we kennis uitwisselen en delen? Hoe kunnen we kennis samen creëren? Hoe kunnen we leren van elkaar en van experimenteren? Hoe komen we tot een gerichte monitoring?

Laag Occupatie

Hoe zorgen we dat er grond beschikbaar komt voor nieuwe vormen van voedselproductie en jonge/nieuwe boeren?

Welke andere functies kan de landbouw op zich nemen dat zich vertaalt in verdienmodellen?

Welke koppelkansen bestaan er tussen verschillende (ruimtelijke) opgaven?

Hoe kunnen we produceren voor mensen die wonen en werken op de Veluwe?

Wat wordt er geproduceerd, hoe en door wie? Welke rol(len) vervult de landbouw op de Veluwe?

Hoe kunnen systeemspelers (overheden, financiers, landeigenaren, retailers) een rol spelen met andere contracten om zo de boer in staat te stellen duurzaam te handelen?

Laag Netwerk

Wat is de potentie van energieopwekking door de landbouw (bijv. op daken)? Wat is er nodig om dit te benutten?

Hoe passen we bestaande kennis over de groen-blauwe netwerken toe op lokaal niveau?

Hoe kan de agrarische sector het gebruik van fossiele brandstof beperken?

Wat is de C-kringloop van de landbouw op de Veluwe?

Laag Ondergrond

Hoe kunnen we bodems monitoren over tijd en ruimte? Hoe kan dit helpen om inzicht te verkrijgen in waar vervuilende stoffen vandaan komen?

Welke vormen van bodemvruchtbaarheidbeheer geven mogelijkheid voor een natuurinclusieve landbouw?

# data[].attributes.body
Meerdere lagen:

Hoe kun je landbouw en natuur beter verbinden?

Hoe beïnvloeden verschillende landbouwvormen de ecologische systemen?

Hoe ziet de Veluwse nutriëntenkringloop eruit op verschillende schaalniveaus (incl. menselijke reststromen)?

Wat is de rol van niet-grondgebonden-landbouw in dit gebied?

Hoe kunnen we komen tot nieuwe werkkaders die gebaseerd zijn op kennis en inzicht op gebiedsniveau?

Hoe komen we tot simpelere regelgeving waarbij onderliggende aannames veranderen (incl. de aanpak van lock-ins)?

Laag Maatschappij

Hoe kunnen ecologische functies en biodiversiteit ondersteund worden d.m.v. lange termijn verdienmodellen?

Wat hebben we als maatschappij over voor andere vormen van landbouw waarin ecologische functies en biodiversiteit versterkt worden?

Hoe zorg je, met name bij jonge boeren, voor kennis over ecologische functies en biodiversiteit?

Hoe zorgen we dat meer boeren in aanmerking komen en intrinsiek gemotiveerd zijn voor natuurbeheer? Hoe creëren we hier ruimte voor onderhandeling over uitvoering en verdienmodellen?

Laag Occupatie

Op basis van de huidige voedselproductie op de Veluwe, hoeveel mensen kunnen we op de Veluwe voeden?

Welke innovatieve multifunctionele oplossingen zijn in beeld voor toekombestendige landbouw?

Laag Netwerk

Geen specifieke vragen over netwerken

Laag Ondergrond

Waar vindt er bodemverdichting plaats en hoe beïnvloedt dit de waterbalans?

Wat is de impact van droogte op ecologische functies en wat is de economische schade?

Wat is een natuurlijk watersysteem en hoe kan dit systeem worden benut in het versterken van ecologische functies van de landbouw?

Wat zijn mogelijkheden om de bodem te verbeteren naast mestgebruik?

Hoe kunnen boeren op de Veluwe natuurlijke processen (beter) benutten (bijv. zelf herstellend vermogen van de bodem)?