# data[].attributes.body
Diversiteit heeft verschillenden kanten waarmee het gekoppeld wordt, de meesten denken gelijk aan de diversiteit in de cultuur. Maar je hebt op verschillende vlakken daarmee te maken zoals: geslacht, leeftijd en onder andere seksuele voorkeur.

Bron: Boek pedagogisch klimaat

# data[].attributes.body
Dit is een mooie manier om met ouders en kinderen in gesprek te gaan over thuis en geeft ouders en kinderen het gevoel dat zij als familie gewaardeerd worden.  Je kan met kinderen samen op zoek naar overeenkomsten tussen families. Bijvoorbeeld: ‘Hé. Jullie hebben allebei een broertje’. Let niet alleen op uiterlijke overeenkomsten, maar vooral op gedeelde kwaliteiten en interesses

Bron: Early Years blog | Aan de slag met diversiteit en inclusie met de Diversiteitskaarten

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat betekent diversiteit en inclusie voor de kinderopvang en school? Hoe kunnen we alle kinderen het gevoel geven dat ze er mogen zijn, dat ze erbij horen en dat ze gewaardeerd worden? Wat doen pesten, uitsluiting en discriminatie met jonge kinderen? En welke vooroordelen hebben we zelf? Hoe kunnen we opvoeden met respect voor diversiteit? Een praktisch hulpmiddel om met deze onderwerpen aan de slag te gaan zijn diversiteitskaarten.
Selena brengt de pop naar bed, wiegt de pop en zingt een slaapliedje. 'Zij is heerlijk aan het spelen', zou je zeggen. Wie goed kijkt, ziet toch iets geks. Er zijn geen poppen die op haar lijken. Er zijn geen personages in prentenboeken die zij kan naspelen. Er zijn geen verkleedkleren die lijken op de kleding van haar moeder, oma's en tantes, in het speelkeukentje staat geen pak couscous en er ligt geen nep-kouseband en geen muziek zoals thuis, kortom: geen spullen die herinneren aan haar achtergrond.
Ieder kind is uniek en heeft het recht om gezien, gewaardeerd en gerespecteerd te worden. En dat is heel belangrijk, want kinderen vormen hun zelfbeeld aan de hand van interacties, rolmodellen, verhalen en beelden om hen heen. Ik hoor regelmatig leerkrachten, pedagogisch medewerkers (en ouders) zeggen dat ze wel meer ruimte voor diversiteit willen en dat ze kinderen antiracistisch willen opvoeden, maar niet weten hoe.

Diversiteitskaarten, een praktisch hulpmiddel

Ana del Barrio Saiz en Anke van Keulen ontwikkelden een praktisch hulpmiddel: de Diversiteitskaarten 'Wij zijn samen verschillend'. Deze kaartenset biedt een praktisch handvat voor kinderopvang en onderwijs om bewust te worden van het thema diversiteit en om kennis over dit thema te vergroten.

De kaarten bevatten bovendien concrete voorbeelden van pedagogische activiteiten die inclusie bevorderen. Eigenlijk worden de volwassenen met deze kaarten uitgenodigd om te spelen. Om weer met nieuwe ogen te kijken naar de omgeving die ze voor kinderen creëren.

Samen aan de slag

De diversiteitskaarten zijn gemaakt voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang, leerkrachten in het basisonderwijs en studenten in pedagogische opleidingen. Zij gebruiken de kaarten onder begeleiding van een pedagogisch coach of docent in teambesprekingen, of tijdens workshops of studiesessies.

Op elke kaart staat een thema centraal uit het Pedagogisch kader Samen Verschillend, met daarbij een praktijkvoorbeeld, achtergrondinformatie en een reflectievraag of oefening. De werkvormen zijn reflectievragen, oefentips voor de pedagogische praktijk en het delen van ervaringen.

Bewust worden van je eigen bril

Werken aan respect voor diversiteit en inclusie vraagt om een gezamenlijk leerproces. Want als pedagogisch medewerker ben je niet neutraal of zonder cultuur. Factoren zoals jouw eigen opvoeding, huidskleur, geslacht en woonplaats dragen bij aan wie je bent en hoe je behandeld wordt [1]. Dit heeft uiteraard ook invloed op ons gedrag naar de kinderen toe: hoe we ons uitdrukken, ons (pedagogisch) handelen, de activiteiten die we aanbieden, het materiaal dat we aanschaffen.

Bij het bemiddelen bij onenigheid tussen kinderen over speelgoed blijken pedagogisch medewerkers van Nederlandse afkomst bijvoorbeeld vaker te zeggen 'om de beurt', terwijl pedagogisch medewerkers van Marokkaans-Nederlandse afkomst vaker kinderen aanmoedigen om samen te spelen met het speelgoed [2].

Onbewuste boodschappen

Of we kinderen de ruimte geven om te zijn wie ze zijn, zit verborgen in onze uitspraken, reacties en ons handelen. En die verborgen boodschappen zijn vaak heel subtiel en onbewust. Denk maar eens aan pleisters. Die zijn vaak alleen maar verkrijgbaar in zalmroze. We noemen dit heel vaak 'huidskleur'. Evenals die ene potloodkleur. 'Er zijn toch heel veel huidskleuren? Waarom zou dat de standaard zijn?' merkte kunstenares Gerjanne van Zuilen op. Het geeft de onbewuste boodschap aan kinderen met een andere huidskleur dat hun huidskleur er niet bij hoort. In dit blog vertelt Gerjanne hoe zij dit aanpakt in haar kunstlessen.

Kinderen ervaren al op jonge leeftijd vooroordelen. Door alle subtiele en soms minder subtiele boodschappen hebben ze een beeld van wie er 'succesvol en geliefd' is in onze samenleving [3]. Discriminatie beïnvloedt kinderen in hun identiteitsontwikkeling, in hun zelfbeeld, in hun welbevinden, in hun motivatie tot leren [4]. In dit blog wordt mooi uitgelegd hoe dit onderzocht is. Het onderzoek is in verschillende landen herhaald en laten dezelfde resultaten zien. Dit filmpje van een Vlaams tv-programma is een mooi voorbeeld hiervan.

No, we go home

Ook in onze uitspraken en vragen komt ons eigen beeld van de wereld terug en dat kan een kind het gevoel van uitsluiting geven. Bijvoorbeeld wanneer er na de zomer in de kring aan alle kinderen wordt gevraagd waar ze naartoe zijn geweest. Een kind dat uit een gezin komt waar op vakantie gaan niet mogelijk is, kan zich buitengesloten voelen.

Je kunt er ook niet vanuit gaan dat wanneer een gezin naar het buitenland gaat, dat zij op vakantie gaan. Zoals dit voorbeeld laat zien: 'Oh jullie gaan familie bezoeken in het buitenland tijdens de vakantie', zei de pm'er. 'No, we go home', antwoordde de ouder. Dit gezin gebruikt de vakantieperiode om naar hun geboorteland te reizen en daar in hun eigen huis op te laden voor de periode na de vakantie.

Aandachtspunten

Hoe ga je zo'n leerproces over diversiteit aan? Uit het praktijkonderzoek 'Diversiteit en Verbinding' van Elly Singer en Anke van Keulen, dat tussen 2020-2021 in samenwerking met drie kinderopvangorganisaties plaats vond, komen de volgende aandachtspunten naar voren:

1. Bewustwording

2. Respectvol gedrag stimuleren

3. Reflectie op gang brengen

De diversiteitskaarten bieden een praktisch handvat hiervoor. Zo bouwen we samen aan een wereld waarin alle kinderen zich gezien en gewaardeerd voelen!

VN-verdrag van de Rechten van het Kind

Artikel 2: Elk kind, heeft het recht zich te ontplooien in een omgeving die gekenmerkt wordt door gelijkwaardigheid en respect voor diversiteit.

Artikel 12: Elk kind heeft het recht om haar of zijn mening kenbaar te maken over zaken die hem of haar aangaan. De visie van elke kind moet erkend en gewaardeerd worden.

Tips voor inclusie

Bespreek met ouders dat je graag aandacht wilt besteden aan de thuiscultuur. Geef aan dat je interesse hebt in de cultuur van de kinderen en hier een plek voor wilt creëren op de groep. Hebben ouders daar misschien ideeën voor?

1. Maak een familiemuur.
Dit is een mooie manier om met ouders en kinderen in gesprek te gaan over thuis en geeft ouders en kinderen het gevoel dat zij als familie gewaardeerd worden. Op kaart 2.4 van de Diversiteitskaarten staat uitgelegd hoe je de familiemuur vormgeeft. Je kan met kinderen samen op zoek naar overeenkomsten tussen families. Bijvoorbeeld: 'Hé. Jullie hebben allebei een broertje'. Let niet alleen op uiterlijke overeenkomsten, maar vooral op gedeelde kwaliteiten en interesses.

2. Breng diversiteit in je materiaal en inrichting. Bijvoorbeeld poppen met verschillende etnische uitstraling, pleisters in verschillende tinten, alledaagse spullen uit verschillende culturen in de huishoek, kleurpotloden of krijtjes in alle huidskleuren (bijvoorbeeld van Lyra) en prentenboeken die diversiteit uitstralen. In dit blog worden meer tips gegeven voor een diverse inrichting.

3. Loop de boekenhoek na op diversiteit.
Kijk kritisch naar je boeken en de hoofdpersonen. Komen hier voldoende verschillende culturen, gezinssamenstellingen en haar- en huidskleuren in naar voren? Gelukkig komen er steeds meer boeken waar meer diversiteit in voorkomt. Lees dit blog voor boekentips.

4. Zorg voor diversiteit in het muziekaanbod. Iedere cultuur heeft zijn eigen muziek, liedjes, versjes en (hand- en schoot) spelletjes zoals 'zagen zagen'. Kun je misschien muziek, liedjes of spelletjes uit andere culturen gebruiken? Wil je meer ideeën? Lees dan dit blog over hoe je muziek inzet voor zelfvertrouwen en samengevoel.

Bronnen [1] Eva Dierickx en Eva Faes, 2020, Gesprekken over etniciteit, HJK, nr 3, p 22 - 24 [2] Sanne K. Huijbregts (2009). Cultural diversity in centre-based child care: Differences and similarities in caregiveres' cultural beliefs. In A. Keulen en E. Singer (red.) Samen Verschillend. Pedagogisch kader Diversiteit in kindercentra 0-13 jaar. Reed Business: Maarssen. [3] EarlyYearsBlog Pauline Slot, 8/10/2018, Culturele diversiteit en vooroordelen,https://earlyyearsblog.nl/2018/10/08/culturele-diversiteit-en-belang-rolmodellen/ [4] Wilma Schepers (2021). Werken aan diversiteit, BBMP, p 15 - 17.

# data[].attributes.attachment_link.title
Aan de slag met diversiteit en inclusie met de Diversiteitskaarten - Early Years blog

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat betekent diversiteit en inclusie voor de kinderopvang en school? Hoe kunnen we alle kinderen het gevoel geven dat ze er mogen zijn, dat ze erbij horen en dat ze gewaardeerd worden? Een praktisch hulpmiddel om met deze onderwerpen aan de slag te gaan zijn diversiteitskaarten.

# data[].attributes.body
Elk mens bestaat uit verschillende factoren.
Hierboven zijn er een paar verschillende beschreven.

# data[].attributes.body
Bron: Omgaan met diversiteit begint bij jezelf - Inspiratieplatform kinderopvang (tobekinderopvang.nl)

Hier is een artikel wat word geschreven door een persoon die in de kinderopvang werkt, hij vertelt hier het een en ander over diversiteit in de kinderopvang. Hoe zie jij dit op je werkplek?

# data[].attributes.attachment_link.title
Omgaan met diversiteit begint bij jezelf

# data[].attributes.attachment_link.description
"Op de buitenschoolse opvang waar ik werk waren twee oudere jongens van ongeveer 9 jaar in de verkleedhoek aan het spelen. Op een gegeven moment kwamen ze volledig als 'dame' verkleed tevoorschijn en liepen ze een rondje door de bso-ruimte." Hoe reageerden de pedagogisch medewerkers? Wat deden de andere kinderen?

# data[].attributes.headline
Artikel: Hoe ga je om met kinderen en diversiteit?

# data[].attributes.subject
Artikel: Hoe ga je om met kinderen en diversiteit?

# data[].attributes.body
Hoe ga je om met diversiteit bij kinderen? ‘Kinderen zien wel degelijk kleur’ - Kinderopvangtotaal

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Diversiteit is hot topic en antiracistisch opvoeden is daar natuurlijk een belangrijk onderdeel van. Sterker nog, diversiteit en inclusie omarmen begint natuurlijk bij de basis: de opvoeding van een kind. Hoe ga je met deze thema's om?

In 2018 toonde onderzoek van de Onderwijsinspectie aan dat segregatie, scheiding tussen bepaalde groepen van de bevolking, in het basisonderwijs toeneemt (bron: kinderrechten.nl). Populaire scholen met een hoge kwaliteit van onderwijs laten vaker witte kinderen toe dan kinderen met een migratieachtergrond. Uit het onderzoek blijkt ook dat kinderen met een migratieachtergrond vaker lager schooladvies voor de middelbare school krijgen dan hun eindtoets aangeeft. Ook op de middelbare school en het vervolgonderwijs is sprake van discriminatie. Jongeren worden bijvoorbeeld voor stages afgewezen op basis van hun huidskleur, achternaam, achtergrond of geloof. Conclusie: racisme is dus nog steeds aan de orde van de dag.

Benoem (kleur)verschillen

Als je dit probleem bij de basis wil aanpakken, begin je dus bij de opvoeding van kinderen. Niemand wil een kind laten opgroeien met vooroordelen en racistische gedachten. Maar hoe doe je dat? Hoogleraar Judi Mesman, auteur van het boek Opgroeien in kleur, opvoeden zonder vooroordelen, is specialist op dit gebied en ging hierover in gesprek met EOS wetenschap. Haar belangrijkste boodschap? Benoem kleurverschillen. 'Kinderen zien wel degelijk dat sommige mensen er heel anders uitzien dan zijzelf. Als je daar als ouder nooit over praat, dan kweek je pas vooroordelen.'

Contact met andere bevolkingsgroepen

Volgens haar is daarnaast contact met andere bevolkingsgroepen in de opvoeding van het kind, cruciaal. Mesman: 'Honderden studies ondersteunen de zogenaamde contacthypothese: meer contact tussen groepen leidt tot minder vooroordelen. Mensen kennen helpt, want onbekend maakt onbemind. Daarnaast helpt contact om mensen uit een andere groep te humaniseren, om te beseffen dat het gaat om individuen die niet allemaal hetzelfde zijn.'

Boeken, films en tv-programma's

Een kinderopvang met veel diversiteit is harstikke positief volgens haar. 'Ik zou dat van harte aanraden. Zo raken kinderen al heel jong vertrouwd met mensen die er anders uitzien dan zijzelf.' Nu heb je daar als opvangorganisatie geen of weinig grip op en als ouder in een witte wijk heb je daar ook niet altijd de mogelijkheid toe. Hoe kun je dán zorgen voor een inclusieve opvoeding? 'Ook dan kun je als ouder veel doen. Er zijn boeken en films genoeg waarin diversiteit aan bod komt. De contacttheorie is niet alleen bewezen voor contact tussen echte mensen, maar ook voor contact via boeken, films of tv-programma's.' Hetzelfde geldt natuurlijk op de kinderopvang: lees boeken voor met personages van diverse kleuren en afkomsten.

Kinderen zien wél kleurverschil

Volwassenen denken vaak dat kinderen geen kleur zien. En dat je de verschillen tussen kinderen niet moet benoemen. Maar zo maak je van de verschillen tussen kinderen een taboe volgens de hoogleraar. 'Kinderen zien die verschillen wél. De gedachte dat kinderen 'kleurenblind' zijn, is niet correct. Onderzoek laat zien dat baby's al onderscheid maken tussen een Afrikaans, Oost-Aziatisch en Europees uiterlijk. Als ze weinig contact hebben met andere groepen, zien ze ook minder verschillen tussen de individuen van die groep. Alle Chinezen lijken er hetzelfde uit te zien, net zoals voor de Chinezen alle Europeanen er hetzelfde uitzien.'

Voorkeuren

In de eerste levensjaren hangen daar nog geen oordelen aan vast volgens de deskundige. 'Vanaf een jaar of vijf, zes krijgen kinderen een voorkeur voor kinderen die op hen lijken. Dat gaat ver. Als je ze foto's laat zien en vraagt welke van de kinderen op de foto's mooi, knap of lief is, en welke stout, gemeen of dom, dan zie je bij kinderen van zes jaar oud al dat ze etnische kenmerken gebruiken om een onderscheid te maken tussen kinderen die ze niet kennen.'

Prentenboek voorlezen? Benoem de kleuren

Mesman vervolgt: 'Wij doen onderzoek met prentenboeken waarin kinderen met een verschillende huidskleur te zien zijn en laten ouders die bekijken met hun kind. Er zijn ouders die die verschillen niet benoemen, hoewel ze van de pagina afspatten. Ons onderzoek laat zien dat hun kinderen achteraf meer vooroordelen hebben dan de kinderen van wie de ouders het wel over de huidskleur hadden. Kinderen vinden dat vreemd. Want wat doen ouders van peuters en kleuters altijd als ze boekjes voorlezen? Kleuren benoemen: "Kijk, een rode bal, een blauwe jurk..." Als je alle kleuren benoemt behalve die bruine en witte huidskleur, dan valt dat op. Een kind denkt dan dat dit iets heel engs is waar je het vooral niet over moet hebben.'
Lees het hele interview met Judi Mesman hier >>
Als het gaat om uitbannen van racisme in de samenleving dan zijn kinderen de verandering. Praten over verschillen tussen mensen begint dus bij de allerjongsten. Wat kan de kinderopvang doen aan het bevorderen van inclusie, zodat ieder kind gezien en gehoord wordt en zij zelf iedereen zien en horen? Lees het hier.
Bronnen: EOS wetenschap, Kinderrechten

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe ga je om met diversiteit bij kinderen? 'Kinderen zien wel degelijk kleur' - Kinderopvangtotaal

# data[].attributes.attachment_link.description
Diversiteit is hot topic en antiracistisch opvoeden is daar natuurlijk een belangrijk onderdeel van. Sterker nog, diversiteit en inclusie omarmen begint natuurlijk bij de basis: de opvoeding van een kind. Hoe ga je met deze thema's om? In 2018 toonde onderzoek van de Onderwijsinspectie aan dat segregatie, scheiding tussen bepaalde groepen van de bevolking, in het basisonderwijs toeneemt (bron: kinderrechten.nl).

# data[].attributes.headline
Tip 2. Breng diversiteit in je inrichting en materiaal.

# data[].attributes.subject
Tip 2. Breng diversiteit in je inrichting en materiaal.

# data[].attributes.body
Bijvoorbeeld poppen met verschillende etnische uitstraling, pleisters in verschillende tinten, alledaagse spullen uit verschillende culturen in de huishoek, kleurpotloden of krijtjes in alle huidskleuren (bijvoorbeeld van Lyra) en prentenboeken die diversiteit uitstralen.

Hieronder een website voor meer te lezen.
Early Years blog | Herkenning in de inrichting voor het zelfbeeld van de kinderen

# data[].attributes.headline
Tip 3. Loop de boekenhoek na op diversiteit.

# data[].attributes.subject
Tip 3. Loop de boekenhoek na op diversiteit.

# data[].attributes.body
Kijk kritisch naar je boeken en de hoofdpersonen. Komen hier voldoende verschillende culturen, gezinssamenstellingen en haar- en huidskleuren in naar voren.

Hieronder 2 boeken:

Waarom ik niet meer met witte mensen over racisme praat - Reni Eddo-Lodge.
Het moois dat we delen - Ish Ait Hamou.

# data[].attributes.body
Schooltv: Wat is diversiteit? - Niet iedereen is hetzelfde

Hierin wordt kort uitgelegd wat het begrip "diversiteit" betekent.

# data[].attributes.attachment_link.title
Schooltv: Wat is diversiteit? - Niet iedereen is hetzelfde

# data[].attributes.attachment_link.description
Waarschijnlijk ga je om met kinderen die dezelfde interesses hebben als jij. Daar is niks mee, maar anderen kunnen zich daardoor buitengesloten voelen. Om te zorgen dat iedereen zich gehoord voelt, is diversiteit belangrijk.

# data[].attributes.body
Microsoft Word - 2-4 jaar De natuur in (doomijn.nl)

# data[].attributes.body
Microsoft Word - 2-4 jaar Blotevoetenpad (doomijn.nl)

# data[].attributes.body
filmpje diversiteit - Google Zoeken

Hierin is een nog een filmpje te zien, wat er onder diversiteit wordt verstaan.

# data[].attributes.attachment_link.description
Om het meeste uit nieuwe ontmoetingen te halen, moet je je angst overwinnen en openstaan voor diversiteit. In dit animatiefilmpje legt U…

# data[].attributes.body
Er word al snel een oordeel over je bepaald, door de mensen buiten je omgeving. De meeste mensen hebben al een vooroordeel klaarliggen wat niet nodig is. Bijvoorbeeld dat mannen sneller worden aangenomen bij een autogarage zogezegd, maar dat vrouwen dit ook net zo goed kunnen.

Bron: Diversiteit & inclusiviteit in het bedrijfsleven - In Nederland niet echt een thema meer. Toch? - Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland (nom.nl)

# data[].attributes.body
Wij hebben de bronnen onder de artikelen neergezet

# data[].attributes.body
Hoihoi, ik ben Kaylee Gisberts en ben 20 jaar oud. Ik volg de opleiding pedagogisch medewerker niveau 3 in Roermond. En loop stage bij Natureluur in Heythuysen. Daarbij sta ik op een verticale groep van de leeftijd van 0-4 jaar. Op mijn stage hebben ze de visie van de pedagoog Emmi pikler.

hoi,
Ik ben Britt Dörenberg en ik ben 19 jaar oud.
ik volg momenteel de opleiding pedagogisch medewerker niveau 3 in Roermond.
Ik loop stage bij KOMspele in Montfort. Ik loop mijn stage op 3 verschillende groepen, de babygroep (0-1), de dreumisgroep (1-2,5) en de peutergroep (2,5-4).
Nadat ik deze opleiding af heb gerond wil ik graag verder leren voor gespecialiseerd pedagogisch medewerker niveau 4.

Hoi,
Ik ben Isabel Brettschneider en ik ben 19 jaar oud. Ik volg de opleiding pedagogisch medewerker niveau 3. Ik loop stage bij de Bengelkes in Herten. Ik loop daar op de groep peuterspeelzaal van 2 tot 4 jaar en nog op de BSO 4 tot 12 jaar.