# data[].attributes.body
Επιπλέον νησιά τα οποία ανήκουν στις Σποράδες.

# data[].attributes.body
Νησιά τα οποία ανήκουν στις Σποράδες

# data[].attributes.body
Επιπλέον Νησιά Κυκλάδων

# data[].attributes.attachment_caption
Κυριότερα Νησιά Κυκλάδων 

# data[].attributes.headline
Νομός Ευβοίας

# data[].attributes.subject
Νομός Ευβοίας

# data[].attributes.body
Νομός Ευβοίας με πρωτεύουσα την Χαλκίδα.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Ευβοίας ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Ευβοίας, μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Ο νομός περιλαμβάνει τα νησιά Εύβοια και Σκύρο, καθώς και μικρό τμήμα της ηπειρωτικής Στερεάς Ελλάδας.

Η Εύβοια είναι το δεύτερο μεγαλύτερο νησί του ελληνικού αρχιπελάγους μετά την Κρήτη και σίγουρα κατέχει προνομιακή γεωγραφική θέση, συνδυάζοντας βουνό και θάλασσα. Είναι χωρισμένη από την κυρίως χώρα της Ελλάδας, από την Ευβοϊκή θάλασσα, η οποία αποτελείται από δύο μεγάλους κόλπους. Σε γενικές γραμμές είναι μακρόστενη. Η γενική της κατεύθυνση είναι από ΒΔ προς ΝΑ.

Η Σκύρος είναι ένα από τα νησιά των Βορείων Σποράδων.

Ο Νομός Εύβοιας ανήκει διοικητικά στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και αποτελείται από τους δήμους: Διρφύων-Μεσσαπίων, Ερέτριας, Ιστιαίας-Αιδηψού, Καρύστου, Κύμης-Αλιβερίου, Μαντουδίου-Λίμνης-Αγίας Άννας, Σκύρου και Χαλκιδέων, με πρωτεύουσά του τη Χαλκίδα.

Μερικά από τα βουνά του νομού είναι: Δίρφης, Όχη, Ξηροβούνι, Σκοτεινή, Πυξαριάς, Καντήλι, Τελέθριο, Όλυμπος, Μαυροβούνι, Ζάρακας. Μέσα από αυτά κυλούν οι ποταμοί Κηρέας και Νηλέας. Επίσης συναντάμε τις λίμνες Δύστος και Παραλίμνη (στη Στερεά Ελλάδα).

Υπάρχουν πολλά μέρη που εντυπωσιάζουν και τον πιο δύσκολο επισκέπτη, όπως κοντά στο Μαντούδι, στην Κήρινθο ( Κρύα Βρύση), που έχει τα λείψανα των οχυρώσεων της αρχαίας Κηρίνθου, το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Ρώσου στο Προκόπι, το μαρμάρινο άγαλμα ταύρου στους Ωρεούς, τα Δρακόσπιτα στα Στύρα αλλά και τις όμορφες ακρογιαλιές στην Αγκάλη Αγίας Άννας, στα Νέα Στύρα και αλλού. Επίσης ο επισκέπτης, μπορεί να θαυμάσει στο Αλιβέρι τον θολωτό μυκηναϊκό τάφο, το ιερό της Αυλιδείας Αρτέμιδος στο Βαθύ, το βενετσιάνικο κάστρο, το σπίτι του Ανδρέα Μιαούλη αλλά και τα κατάλοιπα των μεσαιωνικών πύργων στο Βασιλικό - Λευκαντί, τον υγροβιότοπο της λίμνης του Δύστου κ.ά.

Την εποχή του χαλκού η Εύβοια κατοικούνταν από το αρχαιοελληνικό φύλο των Αβάντων. Ο Όμηρος αναφέρει πως οι Άβαντες συμμετείχαν στον Τρωικό Πόλεμο στο πλευρό των Αχαιών. Αναφέρει μάλιστα πως είχαν ιδρύσει ήδη τις πόλεις Χαλκίδα, Ερέτρια, Ιστιαία, Κήρινθο, Κάρυστο, και Στύρα. Οι πόλεις της Εύβοιας κατά τον 8ο αιώνα π.Χ. είχαν εξελιχθεί σε μεγάλες εμπορικές δυνάμεις της περιοχής. Φημίζονταν επίσης για τα κεραμικά τους. Κατά τον αιώνα αυτόν οι Ευβοείς άρχισαν να δημιουργούν αποικίες, αρχικά στη Χαλκιδική και στη συνέχεια στην Κάτω Ιταλία, στην οποία ίδρυσαν τις πρώτες ελληνικές αποικίες.

Στο νομό Ευβοίας συναντάμε 67 παραλίες και η καθεμία έχει την δική της ιστορία αλλά και ομορφιά. Κάποιες από αυτές είναι: η Αγία Παρασκευή, μια παραλία με άμμο και βότσαλα, έχει πάρει το όνομά της από το ομώνυμο εκκλησάκι και είναι κοντά στην Κάρυστο. Έχει γάργαρα νερά και απίστευτη θέα, που βλέπει τον φάρο και τον κόλπο της περιοχής. Η Αγκάλη κοντά στην Αγία Άννα με την πανέμορφη με 5 χιλιόμετρα παραλία. Ο Αγιόκαμπος, φημίζεται για τα φρέσκα ψάρια και τις ψαροταβέρνες του, παραλία επίσης με άμμο. Ο Άγιος Δημήτριος, γνωστός από τα γυρίσματα της ταινίας Deep End, με καταγάλανα νερά και υπέροχα λευκά βότσαλα. Ο Άγιος Μερκούριος, μια μεγάλη παραλία με χαλίκι ψιλό, πιο γνωστή για τον βράχο Κεφάλα, που βρίσκεται κοντά στην Κύμη. Ο Αλμυροπόταμος, βρέχεται από τον Ευβοϊκό κόλπο, μια οργανωμένη παραλία που διαθέτει ότι χρειάζεται ο κάθε επισκέπτης, με ρηχά νερά και δυνατότητα για θαλάσσια σπορ. Το Αρμυρίκι (Αρμυρίχι), ένας απάνεμος, κλειστός όρμος, χωρίς πολυκοσμία, με τη γραφική ψαροταβέρνα του. Η Βύθουρη μια παραλία κοντά στη Γλυφάδα, είναι εξωτική και ιδιαίτερη, με βράχια γύρω της και ο ήλιος τη βλέπει μόνο για 6 ώρες την ημέρα, είναι ιδανική για όσους αγαπούν τη φύση. Επίσης, η παραλία του Χερόμυλου, έχει μεγάλη έκταση, είναι κι αυτή απομονωμένη και βρίσκεται κοντά στο χωριό Άγιοι Απόστολοι, προτιμάται για ελεύθερο κάμπινγκ.

Από το 2011 και με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", ο νομός Εύβοιας αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Εύβοιας (με πρωτεύουσα τη Χαλκίδα) της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Με την συνένωση και συγχώνευση των δήμων από 25 (και 2 κοινότητες) σε 8 όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι:

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Ευβοίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Ευβοίας ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Ευβοίας, μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Ο νομός περιλαμβάνει τα νησιά Εύβοια και Σκύρο, καθώς και μικρό τμήμα της ηπειρωτικής Στερεάς Ελλάδας.

# data[].attributes.headline
 Νομός Αττικής

# data[].attributes.subject
 Νομός Αττικής

# data[].attributes.body
Νομός Αττικής με πρωτεύουσα την Αθήνα.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αυτό το λήμμα αφορά τον πρώην νομό Αττικής. Για άλλες χρήσεις, δείτε: Αττική (αποσαφήνιση)

Ο Νομός Αττικής αποτελούσε για πολλά χρόνια νομό της Ελλάδας. Αρχικά υπήρξε μέρος του νομού Αττικής και Βοιωτίας που συστάθηκε με την διοικητική διαίρεση του 1833. Αποτέλεσε ξεχωριστό νομό για πρώτη φορά στο διάστημα 1899-1909 και για δεύτερη φορά το 1943 με τον οριστικό διαχωρισμό του νομού Αττικής και Βοιωτίας (ΦΕΚ 223Α/26-7-1943). Το 1964 αποσπάστηκε από τον νομό ο δήμος Πειραιώς με τους γειτονικούς του δήμους από την επαρχία Αττικής του νομού Αττικής καθώς και τα νησιά του Αργοσαρωνικού, την Τροιζηνία και τα νησιά Κύθηρα και Αντικύθηρα συγκροτώντας τον νομό Πειραιώς. Το 1972 ο νομός Πειραιώς καταργήθηκε και ενώθηκε ξανά με τον νομό Αττικής (ΦΕΚ 66Α - 08/05/1972).

Ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει στην περιφέρεια της Αττικής και ήταν ο μόνος νομός που χωριζόταν σε 4 νομαρχίες, λόγω του τεράστιου πληθυσμού που συγκέντρωνε. Πρωτεύουσά του νομού ήταν η Αθήνα.

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα "Καλλικράτης", ο νομός Αττικής έγινε η Περιφέρεια Αττικής με τις εξής Περιφεριακές Ενότητες:

Περιοχές που βρίσκονται στην Αθήνα:

ΠΕ Κεντρικού Τομέα Αθηνών

Δήμος Αθηναίων

Δήμος Βύρωνος

Δήμος Γαλατσίου

Δήμος Δάφνης-Υμηττού

Δήμος Ζωγράφου

Δήμος Ηλιούπολης

Δήμος Καισαριανής

Δήμος Φιλαδελφείας-Χαλκηδόνας

ΠΕ Δυτικού Τομέα Αθηνών

Δήμος Αγίας Βαρβάρας

Δήμος Αγίων Αναργύρων-Καματερού

Δήμος Αιγάλεω

Δήμος Ιλίου

Δήμος Περιστερίου

Δήμος Πετρούπολης

Δήμος Χαϊδαρίου

Περιοχές που βρίσκονται έξω από την Αθήνα:

ΠΕ Δυτικής Αττικής

Δήμος Ασπροπύργου

Δήμος Ελευσίνας

Δήμος Μάνδρας-Ειδυλλίας

Δήμος Μεγαρέων

Δήμος Φυλής

ΠΕ Βόρειος Τομέας Αττικής

Δήμος Αγίας Παρασκευής

Δήμος Αμαρουσίου

Δήμος Βριλησσίων

Δήμος Ηρακλείου

Δήμος Κηφισιάς

Δήμος Λυκόβρυσης - Πεύκης

Δήμος Μεταμορφώσεως

ΠΕ Πειραιώς Αττικής

Δήμος Πειραιώς

Δήμος Νίκαιας-Αγίου Ιωάννη Ρέντη

Δήμος Κορυδαλλού

Δήμος Κερατσινίου-Δραπετσώνας

Δήμος Περάματος

ΠΕ Νότιος Τομέας Αττικής

Δήμος Αγίου Δημητρίου

Δήμος Αλίμου

Δήμος Γλυφάδας

Δήμος Ελληνικού-Αργυρούπολης

Δήμος Καλλιθέας

Δήμος Μοσχάτου-Ταύρου

Δήμος Νέας Σμύρνης

ΠΕ Ανατολικής Αττικής

Δήμος Αχαρνών

Δήμος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης

Δήμος Διονύσου

Δήμος Κρωπίας

Δήμος Λαυρεωτικής

Δήμος Μαραθώνος

Δήμος Μαρκοπούλου Μεσογαίας

Δήμος Παιανίας

Δήμος Παλλήνης

Δήμος Ραφήνας-Πικερμίου

Δήμος Σαρωνικού

Δήμος Σπάτων-Αρτέμιδος

Δήμος Ωρωπού

Η Αττική συνορεύει στα δυτικά με το νομό Κορινθίας, στα βόρεια με το νομό Βοιωτίας και στα νοτιοδυτικά με το νομό Αργολίδας, ενώ στα νότια και ανατολικά βρέχεται από τον Σαρωνικό κόλπο και τον Νότιο Ευβοϊκό κόλπο και στα δυτικά από τον Κορινθιακό.

Διοικητικά η Αττική χωριζόταν από το 1972 μέχρι το 1997 σε επτά επαρχίες. Οι 4 (Αίγινας, Αττικής, Μεγαρίδας και Πειραιώς) ανήκαν γεωγραφικά στην Στερεά Ελλάδα, οι 2 επαρχίες της Αργολικής χερσονήσου (Τροιζηνίας και Ύδρας) ανήκαν γεωγραφικά στην Πελοπόννησο ενώ η Επαρχία Κυθήρων ανήκε γεωγραφικά στα Επτάνησα. Αναλυτικά:

1

Επαρχία Αττικής

Η Επαρχία περιλάμβανε το Λεκανοπέδιο Αττικής (Αθήνα και περίχωρα) και την σημερινή Περιφερειακή Ενότητα Ανατολικής Αττικής, περιλαμβάνοντας εκτός από την Αθήνα και τα προάστια της, και σημαντικές πόλεις της Αττικής όπως η Ανάβυσσος, το Λαύριο, η Ραφήνα, το Κορωπί, το Πικέρμι, ο Ωρωπός, η Νέα Μάκρη, η Μαλακάσα και ο Μαραθώνας. Ήταν σε πληθυσμό η πολυπληθέστερη της χώρας και συχνά αποκαλούνταν η Πρωτεύουσα της Ελλάδας.

2

Επαρχία Πειραιώς

Η Επαρχία περιλάμβανε τον Πειραιά και τους παρακείμενους Δήμους του (Κερατσίνι, Δραπετσώνα κ.α), το νησί της Σαλαμίνας και μικρότερες ακατοίκητες νησίδες κοντά στον Πειραιά και την Σαλαμίνα.

3

Επαρχία Μεγαρίδας

Η Επαρχία περιλάμβανε την σημερινή Περιφερειακή Ενότητα Δυτικής Αττικής, συμπεριλαμβανομένης και της Ελευσίνας, της μεγαλύτερης πληθυσμιακά πόλης στην Επαρχία, η οποία βρισκόταν πολύ κοντά στην Επαρχία Αττικής.

4

Επαρχία Αιγίνης

Πόλη της Αίγινας

Η Επαρχία περιλάμβανε τα νησιά Αίγινα, Αγκίστρι και μικρότερες ακατοίκητες νησίδες γύρω από τα συγκεκριμένα νησιά

5

Επαρχία Τροιζηνίας

Πόλη του Πόρου

Η Επαρχία περιλάμβανε το νησί Πόρος, μέρος της Αργολικής χερσονήσου με σημαντικές πόλεις την Τροιζήνα και τα Μέθανα, και μικρότερες ακατοίκητες νησίδες γύρω από τα συγκεκριμένα νησιά.

6

Επαρχία Ύδρας

Πόλη της Ύδρας

Η Επαρχία περιλάμβανε τα νησιά Ύδρα, Σπέτσες, Δόκος, όλα πλησίον της Πελοποννήσου, και την ακατοίκητη νησίδα Άγιος Γεώργιος Ύδρας, νότια της Αττικής και δυτικά των Κυκλάδων, στα ανοιχτά του Σαρωνικού κόλπου.

7

Επαρχία Κυθήρων

Πόλη των Κυθήρων

Η Επαρχία περιλάμβανε τα νησιά Κύθηρα και Αντικύθηρα και μικρότερες ακατοίκητες νησίδες γύρω από τα συγκεκριμένα νησιά, μεταξύ Πελοποννήσου και Κρήτης, εκτός της Ελαφονήσου.

Ο κυριότερος οικισμός της Αττικής είναι η Αθήνα που συνήθως συμπεριλαμβάνεται μαζί με το πολεοδομικό της συγκρότημα που αποτελείται από την Αθήνα, τον Πειραιά και πλήθος προαστίων στις Περιφερειακές Ενότητες Κεντρικού Τομέα Αθηνών, Βορείου Τομέα Αθηνών, Νοτίου Τομέα Αθηνών, Δυτικού Τομέα Αθηνών και Πειραιώς. Επίσης στο πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας συμπεριλαμβάνονται και οικισμοί στις Περιφερειακές Ενότητες Ανατολικής Αττικής και Δυτικής Αττικής.

Άλλοι σημαντικοί οικισμοί είναι η Σαλαμίνα, η Ελευσίνα, τα Μέγαρα, το Κορωπί και η Νέα Μάκρη που ωστόσο πλέον και αυτοί εξαρτώνται από την Αθήνα.

1884 Δ. Δημητριάδης

1899-1909 Νομάρχες Αττικής

19??- Σεπτ. 1922 Β. Ρούφος (παραιτήθηκε)

1923-192? Πέτρος Ευριπαίος (1882-1963)

1928-30 Νικόλαος Τρικούπης

1931-1932 Νικόλαος Παρίτσης (1878-19??)

1 Φεβρουαρίου 1933 - 31 Μαρτίου 1933 Αθανάσιος Περρωτής

1933- 193? Γερακάρης

193? - Σεπτέμβριος 1936 Κωνσταντίνος Ι. Καλαμάρας (18?? - 13 Απριλίου 1937)

1936 Κισσόπουλος (στρατηγός)

1936 Ν. Σπυρόπουλος (πρ. αντιστράτηγος)

1938 Κισσόπουλος

Μάιος 1941- 1942 Ν. Τσίπουρας

Απρίλιος 1942-1943 Ευάγγελος Κιβωτός

1974

Αύγουστος 1974

Με αναπληρωτή τον Κωνσταντίνο Δαβάκη του Ντάβου.

1985

1987

Αναπληρωτής νομάρχης ως Νομάρχης Δυτ. Αττικής. Οικονομολόγος ΑΣΟΕΕ, με σπουδές στη Νομική του ΑΠΘ, βασανισθείς από τη χούντα (αναφορά του στο Ευρωκοινοβούλιο). Ήταν Δ/ντής ΚΑΤΕΕ Πατρών (1982). Τελευταίος νομάρχης Αττικής προτού η τελευταία καταργηθεί και γίνει Περιφέρεια. Πρώτος Περιφερειάρχης Αττικής το 1987.

Έκταση: 3808 τ.χλμ. (3808 τ.χλμ. είναι η έκταση ολόκληρου του νομού -σύμφωνα με την παλαιότερη διοικητική διαίρεση- που περιλαμβάνει τους , τους και τα , δηλαδή τα νησιά )

Πληθυσμός Νομού: κάτοικοι (απογραφή 2001)

Πρωτεύουσα: Αθήνα ( κάτοικοι)

Ταχυδρομικοί Κώδικες: Δεκάδες

Τηλεφωνικοί Κωδικοί: 210 (Αθήνα, Πειραιάς, Ελευσίνα, Σαλαμίνα & Περίχωρα αυτών), 22630 (Βίλια, Πόρτο Γερμενό), 22910 (Λαγονήσι, Καλύβια Θορικού), 22920 (Λαύριο), 22930 (Άγιος Σωτήρας), 22940 (Ραφήνα, Μαραθώνας, Αρτέμιδα), 22950 (Αφίδνες), 22960 (Μέγαρα), 22970 (Αίγινα), 22980 (Αργοσαρωνικός), 22990 (Μαρκόπουλο Μεσογαίας) και 27360 (Κύθηρα και Αντικύθηρα)

Πινακίδες Αυτοκινήτων και Μοτοσυκλετών: Ζ** (Ανατολική Αττική & Πειραιάς), I** (Δυτική Αττική) και Y** (Αθήνα)

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Αττικής - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Αυτό το λήμμα αφορά τον πρώην νομό Αττικής. Για άλλες χρήσεις, δείτε: Αττική (αποσαφήνιση) Ο Νομός Αττικής αποτελούσε για πολλά χρόνια νομό της Ελλάδας. Αρχικά υπήρξε μέρος του νομού Αττικής και Βοιωτίας που συστάθηκε με την διοικητική διαίρεση του 1833.

# data[].attributes.body
Νομός Δωδεκανήσου με πρωτεύουσα την Ρόδο.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 16/06/2012.

Ο Νομός Δωδεκανήσου ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει στην περιφέρεια του Νοτίου Αιγαίου ( Περιφερειακή Ενότητα Ρόδου). Ήταν νησιωτικός νομός και περιλαμβάνει τα νησιά του συμπλέγματος των Δωδεκανήσων. Βρισκόταν στο νοτιοανατολικό άκρο της Ελλάδας, κοντά στα δυτικά παράλια της Τουρκίας και ήταν ένας από τους ακριτικούς νομούς της χώρας.

Τα Δωδεκάνησα ενσωματώθηκαν με την Ελλάδα το 1947 και ήταν η τελευταία περιοχή που ενσωματώθηκε στο τότε Βασίλειο της Ελλάδας, αρχικά με καθεστώς αυτονομίας ως Γενική Διοίκηση Δωδεκανήσου. Η επίσημη τελετή της ενσωμάτωσης έγινε στις 7 Μαρτίου του 1948. Το 1955 η Δωδεκάνησος έγινε επισήμως νομός με πρωτεύουσα της νομαρχίας την Πόλη της Ρόδου. Η Νομαρχία είναι το πιο διάσημο αξιοθέατο της Ρόδου, η οποία σχεδιάστηκε από τον Φλορεστάνο Ντε Φάουστο κατά την 1η ιταλική περίοδο.

Αποτέλεσε νομός της Ελλάδας από το 1955 έως το 2010, χωρίς να υπάρξει ποτέ ουδεμία μεταβολή στην έκταση του νομού, ενώ καταργήθηκε οριστικά ο νομός με το Σχέδιο Καλλικράτης το 2011 και αποσπάστηκε σε τέσσερις περιφερειακές ενότητες, Καλύμνου, Καρπάθου, Κω και Ρόδου.

Από το 1999 έως το 2010 ο νομός αποτελείτο από 25 δήμους και 2 ανεξάρτητες κοινότητες. Οι δήμοι/κοινότητες του νομού Δωδεκανήσου και ο πληθυσμός τους σύμφωνα με την απογραφή πληθυσμού Ελλάδας του 2001.

Οι 25 δήμοι και οι 2 κοινότητες του νομού Δωδεκανήσου.

Αφιέρωμα του Νίκου Μορόπουλου, rodiaki.gr, 15 Ιουλίου 2013, ανάκτηση 28 Αυγούστου 2014.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Δωδεκανήσου - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 16/06/2012. Ο Νομός Δωδεκανήσου ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει στην περιφέρεια του Νοτίου Αιγαίου ( Περιφερειακή Ενότητα Ρόδου).

# data[].attributes.headline
Νομός Κυκλάδων

# data[].attributes.subject
Νομός Κυκλάδων

# data[].attributes.body
Νομός Κυκλάδων με πρωτεύουσα την Ερμούπολη (Σύρο)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 11/11/2015.

Ο Νομός Κυκλάδων ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει στην περιφέρεια του Νοτίου Αιγαίου. Ήταν νησιωτικός νομός και περιελαμβάνε όλα τα νησιά του συμπλέγματος των Κυκλάδων το οποίο βρίσκεται στο κεντρικό μέρος της Ελλάδας. Υπήρξε νομός της Ελλάδας από το 1833 έως το 2010 χωρίς να υπάρξει ποτέ ουδεμία μεταβολή, ενώ καταργήθηκε οριστικά με το Σχέδιο Καλλικράτης. Πρωτεύουσά και μοναδική πόλη του νομού ήταν η Ερμούπολη η οποία βρίσκεται στο νησί της Σύρου.

Διοικητικά οι Κυκλάδες χωριζόταν μέχρι το 1997 σε οκτώ επαρχίες:

#

Επαρχία

Έδρα Επαρχίας

Κύρια Νησιά των Κυκλάδων που περιλάμβανε η Επαρχία

1

Επαρχία Σύρου

Ερμούπολη

Σύρος, Μύκονος, Ρήνεια, Δήλος, Γυάρος

2

Επαρχία Άνδρου

Πόλη της Άνδρου

Άνδρος

3

Επαρχία Τήνου

Πόλη της Τήνου

Τήνος

4

Επαρχία Πάρου

Παροικιά

Πάρος, Αντίπαρος, Δεσποτικό

5

Επαρχία Νάξου

Πόλη της Νάξου

Νάξος, Αμοργός, Δονούσα, Άνω Κουφονήσι, Κάτω Κουφονήσι, Κέρος, Ηρακλειά

6

Επαρχία Θήρας

Φηρά Θήρας

Θήρα (Σαντορίνη), Θηρασία, Ανάφη, Ίος, Φολέγανδρος, Σίκινος

7

Επαρχία Μήλου

Πλάκα Μήλου

Μήλος, Σέριφος, Σίφνος, Κίμωλος, Πολύαιγος, Αντίμηλος

8

Επαρχία Κέας

Ιουλίδα

Κέα (Τζια), Κύθνος, Μακρόνησος

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση νομού Κυκλάδων

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Κυκλάδων - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 11/11/2015. Ο Νομός Κυκλάδων ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει στην περιφέρεια του Νοτίου Αιγαίου.

# data[].attributes.body
Νομός Σάμου με πρωτεύουσα την Σάμο (πόλη)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 23/09/2015.

Ο Νομός Σάμου ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει στην περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Ήταν νησιωτικός νομός και περιελαμβάνε γεωγραφικά τα νησιά Ικαρία, Σάμος, Φούρνοι και μικρότερα νησιά της περιοχής.

Ο Νομός βρισκόταν στο κεντρικό - ανατολικό Αιγαίο κοντά στα παράλια της Τουρκίας, και ήταν ακριτικός νομός. Υπήρξε νομός της Ελλάδας από το 1915 έως το 2010, χωρίς να υπάρξει ουδεμία μεταβολή στην έκταση του νομού, ενώ καταργήθηκε οριστικά με το Σχέδιο Καλλικράτης το 2011 και αποσπάστηκε σε δυο περιφερειακές ενότητες, την Περιφερειακή Ενότητα Σάμου και την Περιφερειακή Ενότητα Ικαρίας. Πρωτεύουσα του νομού ήταν η Πόλη της Σάμου.

Κατά την απογραφή του 2001 είχε πληθυσμό 43.595 κατοίκων.

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση νομού Σάμου.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Σάμου - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 23/09/2015. Ο Νομός Σάμου ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει στην περιφέρεια Βορείου Αιγαίου.

# data[].attributes.body
Νομός Χίου με πρωτέυουσα την Χίο

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Ο Νομός Χίου ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει στην περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Ήταν νησιωτικός νομός και περιελαμβάνε τα νησιά Χίος, που είναι το πέμπτο μεγαλύτερο σε έκταση νησί της Ελλάδας, τις Οινούσσες και τα Ψαρά.

Ο Νομός βρισκόταν στο κεντρικό-ανατολικό Αιγαίο κοντά στα παράλια της Τουρκίας, και ήταν ακριτικός νομός. Υπήρξε νομός της Ελλάδας από το 1915 έως το 2010, χωρίς να υπάρξει ουδεμία μεταβολή στην έκταση του νομού, ενώ καταργήθηκε οριστικά με το Σχέδιο Καλλικράτης το 2011 και μετονομάστηκε σε Περιφερειακή Ενότητα Χίου. Πρωτεύουσα και μοναδική πόλη του νομού ήταν η Πόλη της Χίου.

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση νομού Χίου

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Χίου - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Ο Νομός Χίου ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει στην περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Ήταν νησιωτικός νομός και περιελαμβάνε τα νησιά Χίος, που είναι το πέμπτο μεγαλύτερο σε έκταση νησί της Ελλάδας, τις Οινούσσες και τα Ψαρά.

# data[].attributes.location_name
Νομός Λέσβου

# data[].attributes.headline
Νομός Λέσβου

# data[].attributes.subject
Νομός Λέσβου

# data[].attributes.body
Νομός Λέσβου με πρωτεύουσα την Μυτιλήνη .

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Λέσβου - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Λέσβου ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει διοικητικά στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Ως νησιωτικός νομός, περιελάμβανε τρία νησιά, Λέσβος, το οποίο είναι το τρίτο μεγαλύτερο σε έκταση νησί της Ελλάδας, Λήμνος και Άγιος Ευστράτιος. Είχε συνολική έκταση 2.154 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ακτογραμμή μήκους 696 χιλιομέτρων και στην Απογραφή του 2001 είχε 109.118 κατοίκους. Έδρα του ήταν η Μυτιλήνη.

# data[].attributes.location_name
Έβρος, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
Έβρος, Ελλάδα

# data[].attributes.subject
Έβρος, Ελλάδα

# data[].attributes.body
Περιφερειακή Ενότητα Έβρου με πρωτεύυσα την Αλεξανδρούπολη .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το καθολικό της μονής Θεοτόκου της Κοσμοσώτειρας, που ιδρύθηκε το 1152 από τον Ισαάκιο Κομνηνό στην τοποθεσία Βήρα (πρόκειται για τις σημερινές Φέρες Έβρου), κοντά στο δέλτα του Έβρου. Θεωρείται ένα από το καλύτερα δείγματα της κωνσταντινουπολίτικης τέχνης στον ελλαδικό χώρο.

Η Περιφερειακή Ενότητα Έβρου είναι μία από τις περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας στη Θράκη. Βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της Ελλάδας, στο φυσικό σύνορο της χώρας με τη Βουλγαρία στα βόρεια και την Τουρκία στα ανατολικά, αποτελεί δε το ένα από τα τρία τριεθνή σημεία που υπάρχουν στην Ελλάδα. Δυτικά συνορεύει με την Π.Ε. Ροδόπης, η πρόσβαση στην οποία γίνεται μέσω της Εγνατίας Οδού και στα νότια βρέχεται από το Θρακικό πέλαγος.

Χιλιομετρικά αποτελεί την πλέον απομακρυσμένη ενότητα από την Αθήνα καθώς η πρωτεύουσα της, Αλεξανδρούπολη απέχει 840 χλμ. από την Αθήνα, 340 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη, 295 χλμ. από την Κωνσταντινούπολη και 60 χλμ. από την Κομοτηνή, που αποτελεί την έδρα της περιφέρειας ανατολικής Μακεδονίας - Θράκης. Ονομάστηκε Π.Ε. Έβρου από τον ομώνυμο ποταμό, τον μεγαλύτερο των Βαλκανίων, που διασχίζει το βορειοανατολικό άκρο της Ελλάδας στα σύνορα.

Το οικόσημα των Κομνηνών: ο βυζαντινός αετός της οικογένειας των Κομνηνών (από την Κόμνη της Θράκης καταγόμενων) που απεικονίζεται στον Ναό της Παναγίας Κοσμοσώτειρας στις Φέρες Θράκης.

Ως μέρος του διαμερίσματος της Θράκης, η επικράτεια της Π.Ε. Έβρου ακολουθεί τη μοίρα ολόκληρης της Θράκης. Το 1821, περιοχές του Έβρου επαναστάτησαν, όπως τα Λάβαρα και η Σαμοθράκη. Ωστόσο η ενσωμάτωση στην Ελλάδα δεν ήρθε παρά μόνο το 1920, όταν η Βουλγαρία υποχρεώθηκε να παραδώσει τη Θράκη στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη Συνθήκη του Νεϊγύ. Αρχικά ήταν μέρος του νομού Θράκης αλλά ο νομός διαιρέθηκε το 1930 στους νομούς Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου. Κατά τη διάρκεια του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1919-1922, στον Έβρο κατέφθασαν πολλοί πρόσφυγες και χτίστηκαν νέες πόλεις όπως η Ορεστιάδα. Η κοιλάδα του ποταμού Έβρου πλημμύρισε αρκετές φορές, με τις πιο πρόσφατες πλημμύρες να σημειώθηκαν το 2005, το 2006, το 2014 αλλά και το 2021 όπου πραγματοποιήθηκαν οι πολλαπλές και μεγαλύτερες πλημμύρες των τελευταίων δεκαετιών.

Η σημαία των Θρακών Επαναστατών του 1821.

Ο Έβρος είναι από τις μεγαλύτερες ενότητες της Ελλάδας. Αποτελεί μέρος του γεωγραφικού διαμερίσματος της Θράκης (δυτική Θράκη), και περιλαμβάνει τη νήσο Σαμοθράκη στο βόρειο Αιγαίο. Ο νομός έχει μήκος περίπου 150 χιλιόμετρα από βορρά προς νότο (εξαιρουμένης της Σαμοθράκης). Το πλάτος του νομού κυμαίνεται από 70 έως 100 χιλιόμετρα από ανατολή προς δύση. Οι σημαντικότεροι ποταμοί είναι ο Έβρος και ο παραπόταμός του, Άρδας.

Η οροσειρά Ροδόπη καλύπτει τα δυτικά και βορειοδυτικά της ενότητας. Στα νότια ο νομός βρέχεται από το Αιγαίο πέλαγος. Η κοιλάδα του Έβρου είναι επίπεδη, ωστόσο η νήσος Σαμοθράκη είναι ορεινή.

Τα παραλιακά τμήματα του νομού έχουν κυρίως μεσογειακό κλίμα, ενώ τα βορειότερα τμήματα και τα ορεινά έχουν ψυχρότερο ηπειρωτικό κλίμα. Στον Έβρο υπάρχει η πεδιάδα του Έβρου όπου είναι και η μεγαλύτερη στην Ελλάδα.

Ο Έβρος είναι περιφερειακή ενότητα πεδινή αφού μόνο το 10,3% είναι ορεινοί όγκοι, έναντι των εκτεταμένων πεδιάδων που καταλαμβάνουν το 62,4% της έκτασης του, μεγάλο μέρος των οποίων καλλιεργείται. Στην καλλιέργεια συμβάλλει η ύπαρξη του ποταμού Έβρου, των παραποτάμων του και πλήθος αρδευτικών καναλιών.

Στην περιφέρεια της ενότητας και κυρίως στα χωριά, κύρια ενασχόληση των κατοίκων είναι η καλλιέργεια γης και η παραγωγή αγροτικών προϊόντων, ατομικά και συλλογικά μέσω των τοπικών συνεταιρισμών. Οι αγρότες της περιοχής καλλιεργούν κυρίως βαμβάκι, σιτάρι και τεύτλα. Η κτηνοτροφία αποτελεί τη δεύτερη σε σπουδαιότητα απασχόληση των κατοίκων της περιφέρειας του νομού, εντούτοις υπάρχει μεγάλη πτώση στον τομέα. Παλιότερα ο Έβρος είχε το μεγαλύτερο ποσοστό στην παραγωγή κρέατος στην Ελλάδα.

Σήμερα ο τριτογενής τομέας παραγωγής αυξάνει συνεχώς τα ποσοστά του έναντι της πρωτογενούς παραγωγής. Έτσι όλο και μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού και κυρίως νέοι στρέφονται στην παροχή υπηρεσιών. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται τουριστική ανάπτυξη στον νομό. Στα παράλια του κατασκευάζονται συνεχώς νέες υπερπολυτελείς ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις αυξάνοντας τη δυνατότητα φιλοξενίας στην Αλεξανδρούπολη σε αριθμό κλινών και σε ποιότητα παρεχόμενων υπηρεσιών. Γύρω από τις περιοχές που βρίσκονται οι δύο προστατευόμενες περιοχές, το δάσος της Δαδιάς και ο υγροβιότοπος του ποταμού Έβρου, δημιουργούνται μονάδες αγροτουρισμού και οικοτουριστικά κέντρα. Στην περιοχή του ποταμού Άρδα κάθε χρόνο διοργανώνεται συνάντηση νέων.

Οι παραλίες του Έβρου βρέχονται από το Θρακικό Πέλαγος σε ακτογραμμή 25 χιλιομέτρων, που εκτείνεται από το Δέλτα του Έβρου έως τη Ζώνη της αρχαίας Μεσημβρίας. Σε αυτές εντάσσονται και οι παραλίες της Σαμοθράκης, καθώς ανήκει αυτή διοικητικά στο νομό Έβρου και είναι το μόνο νησί της Θράκης.

1. Αγία Παρασκευή-Κυανή Ακτή, στη Μάκρη (βραβευμένη με Γαλάζια Σημαία)

2. Δημοτική Παραλία ΕΟΤ (βραβευμένη με Γαλάζια Σημαία)

3. Παραλία Δικέλλων

4. Παραλία Νέας Χηλής

5. Κόκκινα Βράχια

6. Μεταμόρφωση του Σωτήρος, 2 χιλιόμετρα από τα ιαματικά λουτρά Τραϊανούπολης

7. Σκορπιός

8. Παραλία Μεσημβρίας

9. Ντεμίρ Αλί (Άη Γιώργης), στη Μάκρη

10. Παχιά Άμμος, στη Σαμοθράκη

11. Βάτος, στη Σαμοθράκη

12. Κήποι, στη Σαμοθράκη

13. Πύργος του Φονιά, στη Σαμοθράκη

14. Καρκάνης, στη Σαμοθράκη

Ο Νομός χωρίζεται σε 5 δήμους οι οποίοι είναι οι εξής: Δήμος Αλεξανδρούπολης, Δήμος Ορεστιάδας, Δήμος Διδυμοτείχου, Δήμος Σουφλίου και Δήμος Σαμοθράκης. Στο νομό Έβρου λειτουργούν 6 τελωνεία: των Κήπων, Καστανιών, Πυθίου (σιδηροδρομικά) για την Τουρκία και τα τελωνεία Δικαίων, Ορμένιου και Κυπρίνου (2007) για τη Βουλγαρία.

Οι κύριοι δρόμοι στην Π.Ε. Έβρου είναι οι παρακάτω:

Μια σιδηροδρομική γραμμή συνδέει την Αλεξανδρούπολη με τη Θεσσαλονίκη μέσω Κομοτηνής, Ξάνθης και Δράμας. Μια άλλη γραμμή συνδέει την Αλεξανδρούπολη με το Ντιμίτροβγκραντ της Βουλγαρίας μέσω Διδυμοτείχου και Ορεστιάδας, ενώ μια άλλη γραμμή συνδέει την Αλεξανδρούπολη με το Ουζουνκιοπρού της Τουρκίας. Από την 1/3/2023 ο Έβρος δεν έχει επιβατικά σιδηροδρομικά δρομολόγια λόγω των επιπτώσεων από το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη.

Το Διεθνές Αεροδρόμιο Αλεξανδρούπολης εξυπηρετεί, κατά κύριο λόγο, εσωτερικές πτήσεις. Το οδικό δίκτυο στον νομό Έβρου είναι ανεπτυγμένο.

Το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης εκτελεί δρομολόγιο από και προς τη Σαμοθράκη.

Χρυσοπηγή Δεβετζή (γένν. 1976), αργυρή Ολυμπιονίκης στο τριπλούν (Αθήνα, 2004) και μία από τις μεγαλύτερες αθλήτριες στην ιστορία του αθλήματος, καθώς κατέχει την 4η καλύτερη επίδοση όλων των εποχών με 15,32 μέτρα

Κώστας Γκατσιούδης (γένν. 17/12/1973), ακοντιστής, 6ος Ολυμπιονίκης του Σίδνεϊ (2000) και ένας από τους κορυφαίους ακοντιστές όλων των εποχών, καθώς κατέχει την 6η καλύτερη επίδοση όλων των εποχών με βολή στα 91,69μ

Φώτης Κοσμάς (1926-1995), 1ος Μεσογειονίκης και 7ος Ολυμπιονίκης του δεκάθλου

Δημοσθένης Μαγγίνας (γένν. 1982), Πανελληνιονίκης αθλητής μεγάλων αποστάσεων

Αγγελική Τσιολακούδη (γένν. 1976), η 2η καλύτερη Ελληνίδα ακοντίστρια όλων των εποχών

Ζωή Δημοσχάκη, Ελληνίδα Μεσογειονίκης κολυμβήτρια

Ντέμης Νικολαΐδης (γένν. 17/9/1973), πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής, πρωταθλητής Ευρώπης το 2004 με την εθνική Ελλάδος στην Πορτογαλία κι ένας από τους κορυφαίους σκόρερ όλων των εποχών στην Α' Εθνική με 163 γκολ

Στέλιος Βενετίδης, πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής, πρωταθλητής Ευρώπης το 2004 με την εθνική Ελλάδος

Σωτήρης Μαυρομάτης (γένν. 1966), πρώην διεθνής ποδοσφαιριστής του ΠΑΟΚ και του Ολυμπιακού

Νίκος Αλαβάντας, παλαίμαχος διεθνής ποδοσφαιριστής, πρωταθλητής Ελλάδος το 1985 με τον ΠΑΟΚ

Γιάννης Μαντζουράκης, Παλαίμαχος Ποδοσφαιριστής και Προπονητής Ποδοσφαίρου

Μανώλης Σιώπης (γένν. 1994), διεθνής ποδοσφαιριστής

Σάββας Γκέντσογλου (γένν. 1990), ποδοσφαιριστής

Θανάσης Τσίγκας (γένν. 1982), ποδοσφαιριστής

Σταύρος Σταθάκης (γένν. 1987), ποδοσφαιριστής

Νίκος Σαμαράς, πρώην διεθνής πετοσφαιριστής

Θανάσης Μουστακίδης (γένν. 1962), πρώην διεθνής πετοσφαιριστής, νυν προπονητής πετοσφαίρισης. Πρώτος σε συμμετοχές στην Εθνική Ελλάδος βόλεϊ ανδρών.

Μάριος Γκιούρδας (γένν. 1973), πρώην διεθνής πετοσφαιριστής

Γιώργος Τεκτονίδης (γένν. 1956), πρώην διεθνής πετοσφαιριστής

Ανδρέας Ανδρεάδης (γένν. 1982), διεθνής πετοσφαιριστής

Ραφαήλ Κουμεντάκης (γένν. 1993), διεθνής πετοσφαιριστής

Παρασκευάς Τσέλιος (γένν. 1997), διεθνής πετοσφαιριστής

Μαρία Χατζηνικολάου, πετοσφαιρίστρια

Ανδρέας Φίκας (γένν. 1972), διεθνής Έλληνας αντισφαιριστής, νυν προπονητής αντισφαίρισης

Γιώργος Βαλαβανίδης (γένν, 1974), Έλληνας καλαθοσφαιριστής, αργυρό μετάλλιο με την Εθνική Ελλάδας U16 στο Ευρωμπάσκετ παίδων 1991, κυπελλούχος Saporta το 1991, πρωταθλητής Ελλάδας το 1992 και κυπελλούχος Korac το 1994 με τον ΠΑΟΚ

Μαρία Τσαουσίδου (γένν. 1991), ιστιοπλόος με διεθνείς διακρίσεις, 1η θέση στο πανευρωπαϊκό πρωτάθλημα & 2η θέση στο παγκόσμιο πρωτάθλημα (2016), 3η θέση στο παγκόσμιο πρωτάθλημα (2014 & 2013) στην κατηγορία Tornado για μεικτά πληρώματα και 2η θέση στο πανευρωπαϊκό Tornado Open για μεικτά πληρώματα και άνδρες (2016)

Λευτέρης Χαψιάδης (γένν. 1953), στιχουργός

Θανάσης Γκαϊφύλλιας (γεν. 1947), στιχουργός, μουσικοσυνθέτης, τραγουδιστής, παραγωγός

Αννέτα Μαρμαρινού (γένν. 1965), τραγουδίστρια

Μιχάλης Κουϊνέλης (Stavento), (γένν. 1979), ράπερ-στιχουργός

Ελένη Χατζίδου (γένν. 1980), τραγουδίστρια

Σοφία Κουρτίδου (γένν. 1987), τραγουδίστρια, ηθοποιός, τραγουδοποιός

Αρετή Κοσμίδου (γένν. 1997), τραγουδίστρια

Κανάρης Κεραμάρης (γένν. 1976), Έλληνας συνθέτης, στιχουργός και καθηγητής

Σάκης Τσιλίκης, συνθέτης

Στεφανία Λυμπερακάκη (γένν. 2002), τραγουδίστρια. Εκπρόσωπος της Ελλάδας στη Eurovision 2021

Νίκος Χατζηνικολάου (γένν. 1962), δημοσιογράφος, εκδότης και παρουσιαστής ειδήσεων

Γιάννης Ξανθούλης (γένν. 1947), συγγραφέας, δημοσιογράφος

Αθηνά Μερτύρη (1931-2007), ηθοποιός

Νίκος Βλαντής (γένν. 1973), συγγραφέας

Νίκος Σταυρακούδης (γένν. 1970), ηθοποιός, σεναριογράφος

Δημήτρης Λαλέτας (1964-2011), ζωγράφος

Ιωσήφ Πολυζωίδης (γένν. 1969), ηθοποιός

Θανάσης Παπαθανασίου, συγγραφέας

Φωτεινή Τσακίρη, ηθοποιός

Ρένος Χαραλαμπίδης (Σπήλαιο Έβρου), ηθοποιός

Γιάννης Στάνκογλου (Θούριο Έβρου), ηθοποιός

Αποστολία Παπαδαμάκη (γένν. 1967), σκηνοθέτης και χορογράφος

Μελέτης Ηλίας (γένν. 1980), ηθοποιός

Πέτρος Πολυχρονίδης, παρουσιαστής, δημοσιογράφος

Σπύρος Χατζηαγγελάκης, ηθοποιός

Πασχάλης Τσαρούχας (γένν. 1966), ηθοποιός, τραγουδιστής και συγγραφέας

Δέσποινα Μοίρου, ηθοποιός με διεθνή καριέρα και αστρονόμος

Στέφανος Μιλτσακάκης (1959-2019), παλαιστής και ηθοποιός με διεθνή καριέρα

Καρυοφυλλιά Καραμπέτη (γένν. 4/7/1958), ηθοποιός

Θανάσης Ευθυμιάδης (γένν. 6/2/1967), ηθοποιός

Μαρία Κεχαγιόγλου, ηθοποιός

Κωνσταντίνος Μαλαματίνας, ιδρυτής της ρετσίνας Μαλαματίνα το 1895 στην Αλεξανδρούπολη

Διονύσιος ο Μοναχός, Νεομάρτυρας της Ορθόδοξης Εκκλησίας (μαρτύρησε το 1518)

Ιάκωβος ο Διάκονος, Νεομάρτυρας της Ορθόδοξης Εκκλησίας (μαρτύρησε στα τέλη του 16ου αιώνα)

Παρθένιος εκ Διδυμοτείχου, Νεομάρτυρας της Ορθόδοξης Εκκλησίας (μαρτύρησε το 1805)

Κώστας Σισμανίδης, αρχαιολόγος

Λίτσα Πατέρα (γένν. 1939), αστρολόγος

Γιώργος Μπατατούδης, πρώην πρόεδρος ΠΑΟΚ, με 2 κύπελλα Ελλάδας στο ποδόσφαιρο

Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, μαθηματικός, διδάσκων πανεπιστημίου

Νικηφόρος Βρυέννιος ο Νεότερος, Βυζαντινός διπλωμάτης, ρήτορας και στρατιώτης

Αμπατζόγλου Θεολόγος, Ιερολοχίτης Αξιωματικός (Μέση Ανατολή, Αίγυπτο - Κάιρο - Πρόεδρος Ριμινιτών & Ιερολοχιτών Ορεστιάδας (γενν.1921 Καραγάτσι Αδριανούπολης)

Πετρίδης Νικόλαος (1913 - 1940), Ήρωας Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Υπηρέτησε στο Β' Σώμα Στρατού, ΙV Μεραρχία Πεζικού, Δ' Σύνταγμα Πύρκου Ορειβατικού Πυροβολικού. Απεβίωσε στα Αλβανικά βουνά στις 13/12/1940. Το όνομά του βρίσκεται χαραγμένο στο Μνημείο των Ηρώων της Ορεστιάδας

Βασιλειάδης Πέτρος (1913 - 1986), Ήρωας Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Υπηρέτησε στο Β' Σώμα Στρατού, ΙV Μεραρχία Πεζικού, Δ' Σύνταγμα Πύρκου Ορειβατικού Πυροβολικού μαζί με τον αδελφό του Πετρίδη Νικόλαο (ο ίδιος ήταν υιοθετημένος από τον Παναγιώτη Βασιλειάδη και είχε διαφορετικό επίθετο)

# data[].attributes.attachment_link.title
Περιφερειακή Ενότητα Έβρου - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Περιφερειακή Ενότητα Έβρου είναι μία από τις περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας στη Θράκη. Βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της Ελλάδας, στο φυσικό σύνορο της χώρας με τη Βουλγαρία στα βόρεια και την Τουρκία στα ανατολικά, αποτελεί δε το ένα από τα τρία τριεθνή σημεία που υπάρχουν στην Ελλάδα.

# data[].attributes.location_name
Ροδόπη, Ελλάδα

# data[].attributes.headline
 Νομός Ροδόπης

# data[].attributes.subject
 Νομός Ροδόπης

# data[].attributes.body
Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης με πρωτεύουσα την Κομοτινή .

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
περιφερειακή ενότητα της Θράκης

# data[].attributes.location_name
Νομός Ξάνθης

# data[].attributes.headline
Νομός Ξάνθης

# data[].attributes.subject
Νομός Ξάνθης

# data[].attributes.body
Νομός Ξάνθης με πρωτεύουσα την Ξάνθη .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Ξάνθης ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Ο Νομός Ξάνθης ανήκει γεωγραφικά στη Θράκη. Προς βορρά συνορεύει με τη Βουλγαρία, στα ΒΔ του βρίσκεται ο Νομός Δράμας και στα ΝΔ ο Νομός Καβάλας, ανατολικά συνορεύει με το Νομό Ροδόπης, ενώ νοτίως βρέχεται από το Θρακικό πέλαγος.

Πρωτεύουσα του νομού είναι η πόλη της Ξάνθης. Το κλίμα του νομού είναι ηπειρωτικό με ψυχρούς χειμώνες και ζεστά καλοκαίρια. Η ορεινή ζώνη δέχεται μεγάλες ποσότητες χιονιού τους χειμερινούς μήνες, με θερμοκρασίες πολλές φορές κάτω από τους -10 C.

Ο Νομός Ξάνθης είναι γνωστός για τις πολλές φυσικές ομορφιές του. Κάποιες από αυτές είναι η λίμνη Βιστωνίδα, ο καταρράχτης του χωριού Λειβαδίτη και τα στενά του ποταμού Νέστου.

Αξιοθέατα:

Ο καταρράκτης του Λειβαδίτη.

Το δάσος των τεράστιων σημίδων στη Χαϊντού.

Τα στενά του Νέστου.

Η Λίμνη Βιστωνίδα και το Μετόχι της Μονής Βατοπεδίου (οι εκκλησίες του Άγιου Νικολάου και της Παναγιάς Παντάνασσας, κτισμένες μέσα στη λίμνη).

Η παλιά πόλη της Ξάνθης, χτιισμένη στο βόρειο κομμάτι της σύγχρονης πόλης.

Το φρούριο της Καλύβας, με θέα προς τα στενά του Νέστου.

Τα αρχαία Άβδηρα.

Ο μπεκτασσικός τεκκές Κιουτουκλού Μπαμπά, κτίσμα του 15ου-16ου αιώνα, δυτικά της λίμνης Βιστωνίδας .

Το Δέλτα του Νέστου.

Από το 2011 και με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", ο Νομός Ξάνθης αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Ξάνθης (με πρωτεύουσα την Ξάνθη) της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Με τη συνένωση και συγχώνευση των Δήμων από 8 σε 4, όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι:

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Ξάνθης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Ξάνθης ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Ο Νομός Ξάνθης ανήκει γεωγραφικά στη Θράκη.

# data[].attributes.location_name
Νομός Καβάλας

# data[].attributes.headline
Νομός Καβάλας

# data[].attributes.subject
Νομός Καβάλας

# data[].attributes.body
Νομός Καβάλας με πρωτεύουσα την Καβάλα .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019.

Για την τοπική αυτοδιοίκηση του Νομού Καβάλας, δείτε: Π.Ε. Καβάλας και Π.Ε. Θάσου.

Ο Νομός Καβάλας είναι ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας. Συνορεύει με τους νομούς Σερρών στα Δυτικά, στα Βορειοδυτικά του με το Νομό Δράμας, στα Βορειοανατολικά με το Νομό Ξάνθης, ενώ προς Νότια βρέχεται από το Αιγαίο Πέλαγος.

Κατατάσσεται 34ος ως προς την έκταση έκταση νομός της χώρας και καταλαμβάνει επιφάνεια 2.111 τ.χμ., από τα οποία τα 18 τ.χμ. είναι εσωτερικά ύδατα, και 20ος σε πληθυσμό με 58.663 κατοίκους. Διαιρούνταν σε 4 επαρχίες, 7 δήμους και 66 κοινότητες έως το 1997 και με τον Καποδίστρια σε 11 δήμους. Η μεγαλύτερη πόλη και μοναδική του νομού είναι η Καβάλα (58.663) η οποία είναι και η πρωτεύουσα του νομού και ακολουθούν οι κωμοπόλεις Χρυσούπολη (8.004) και Ελευθερούπολη (4.360).

Ως Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καβάλας αποτελούσε διοικητική διαίρεση της Ελλάδας στο Ανατολικό τμήμα της, με πρωτεύουσα την ομώνυμη πόλη και στεγαζόταν αρχικά στο κτίριο Ζιουντί, ενώ αργότερα έγινε η μεταστέγασή της στο διοικητήριο.

Το έδαφος του νομού είναι ορεινό κατά 55%, ημιορεινό κατά 24% και πεδινό κατά 21%. Στο ανάγλυφο του νομού δεσπόζουν τρεις μεγάλοι ορεινοί όγκοι: το Παγγαίο στο Δυτικό τμήμα, στα όρια με το νομό Σερρών, τα όρη της Λεκάνης στο Βορειοανατολικό τμήμα, στα όρια με τους νομούς Δράμας και Ξάνθης και το όρος Σύμβολο στο Νότιοδυτικό τμήμα, απέναντι και παράλληλα με το Παγγαίο. Μεταξύ των ορέων αυτών ή στα όριά τους σχηματίζονται οι πεδινές εκτάσεις του νομού. Σημαντικότερο υδάτινο ρεύμα του νομού είναι ο ποταμός Νέστος, ο οποίος ρέει στα όρια του νομού με το νομό Ξάνθης και αρδεύει την πεδιάδα της Χρυσουπόλεως.

Οι ακτές του νομού, που εκτείνονται μεταξύ των εκβολών του Στρυμώνα και του Νέστου, στο Δυτικό τμήμα τους είναι χαμηλές και μονότονες, κατόπιν, καθώς στρέφονται προς Βόρεια, όπου απολήγει το όρος Σύμβολο, γίνονται ψηλότερες, αλλά πάντα αλίμενες, έως το ακρωτήριο Βρασίδας, στην Νέα Πέραμο, δυτικό όριο του Κόλπου της Καβάλας, μετά το οποίο σχηματίζεται ο όρμος των Ελευθερών, του Παληού, της Τόσκας, του Μπάτη, της Καλαμίτσας ως τον μυχό, όπου βρίσκεται το λιμάνι της Καβάλας και είναι 105 χιλιομέτρων. Το κλίμα του νομού είναι μεσογειακό στην παράκτια ζώνη, με βροχοπτώσεις 400-600 χλστ., γίνεται όμως ηπειρωτικό προς Βόρεια με διπλάσιες βροχοπτώσεις.

Η περιοχή έγινε παγκοσμίως γνωστή για την άφιξη των δημοκρατικών στρατευμάτων της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ενόψει της ιστορικής μάχης των Φιλίππων και από την άλλη για την άφιξη του Αποστόλου Παύλου, κάνοντας τη Νεάπολη (σημερινή Καβάλα) πρώτη Ευρωπαϊκή πόλη που δέχτηκε το Χριστιανισμό.

Η πόλη της Καβάλας είναι χτισμένη στους πρόποδες του όρους "Σύμβολο" και είναι η δεύτερη μεγάλη πόλη και λιμένας της Μακεδονίας καθώς επίσης και ένα από τα στρατηγικότερα λιμάνια της Βορείου Ελλάδας. Η ιστορία της Καβάλας ξεκινά από του Προϊστορικούς χρόνους και εκτείνεται μέχρι σήμερα. Οι αναφορές για αυτήν από τη μία χάνονται στις ομηρικές αφηγήσεις και από την άλλη καταγράφονται στα αρχεία της Αθηναϊκής Συμμαχίας. Είναι διάσημη για τα μεγαλοπρεπή έργα Βυζαντινών και Τούρκων (όπως το Κάστρο και οι Καμάρες) όσο και για το ότι αποτέλεσε γενέτειρα του Μεχμέτ Αλί, αντιβασιλέα της Αιγύπτου. Παράλληλα η νεότερη ιστορία της πόλης παρουσιάζει εξίσου ενδιαφέρον, τόσο για την καπνεργασία και τις πρώτες απεργίες στα Βαλκάνια (1896) όσο και για την πλούσια βιομηχανική δραστηριότητα με κυρίαρχη αυτή της εξόρυξης πετρελαίου. Η ανάπτυξη του εμπορίου κατέστησε αναγκαία την κατασκευή νέου λιμανιού στην Βιομηχανική Περιοχή της πόλης. Οι εργασίες κατασκευής του νέου λιμένα της Καβάλας "Φίλιππος Β" ξεκίνησαν το 1990 και έχει ήδη ολοκληρωθεί το Δυτικό κρηπίδωμα. Από τον Οκτώβριο του 2002 έχει μεταφερθεί όλος ο μηχανολογικός εξοπλισμός και η εμπορική κίνηση εξυπηρετείται πλέον από αυτό.

Οι Φίλιπποι ήταν αρχαία πόλη της Ανατολικής Μακεδονίας με αρχικό όνομα , η οποία μετονομάστηκε από τον Φίλιππο Β΄ που αντιλήφθηκε την οικονομική και στρατηγική σημασία της πόλης και την κατέλαβε. Στον αρχαιολογικό χώρο έχουν γίνει ανασκαφές, τα ευρήματα των οποίων εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Φιλίππων. Αναστηλωτικές εργασίες έχουν γίνει στα περισσότερα μνημεία του Αρχαιολογικού Χώρου Φιλίππων. Σήμερα βρίσκεται σε εξέλιξη ένα πρόγραμμα στερέωσης, αναστήλωσης και ανάπλασης του αρχαίου θεάτρου, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος 1994 "Ιστορικά Κτήρια και Χώροι Θεαμάτων".

Στις 31 Μαρτίου 1915 συστήνεται ο Νομός Δράμας με το Βασιλικό Διάταγμα της 31-3-1915 (Φ.Ε.Κ. 120/1915 τ.Α') "περί διοικητικής διαιρέσεως των νέων χωρών", με έδρα του Νομού να ορίζεται η πόλη της Δράμας.

Με το προαναφερθέν Βασιλικό Διάταγμα, ο Νομός Δράμας διαιρέθηκε σε τέσσερις υποδιοικήσεις, κατά κόσμον γνωστές και ως επαρχίες, Δράμας, Καβάλλας (προσαρτήθηκε και η τέως υποδιοίκηση (Θάσου), Πραβίου (Ελευθερουπόλεως) και Σαρή Σαμπάν (Νέστου). Με το Διάταγμα της 3ης Οκτωβρίου 1916 της Προσωρινής Κυβερνήσεως (Φ.Ε.Κ. Πρ. Κυβ. 9), που είχε έδρα την Θεσσαλονίκη ανασυστάθηκε η Επαρχία Θάσου. Στις 23 Οκτωβρίου 1918 (Φ.Ε.Κ. 225/1918 τ.Α'), αποσπάστηκε η Υποδιοίκηση της Θάσου από τη Γενική Διοίκηση της Θεσσαλονίκης και προσαρτήθηκε ξανά στο Νομό Δράμας. Στη συνέχεια με το Β.Δ. της 30 ης Ιουνίου 1920 (Φ.Ε.Κ. 158/1920), συστήθηκε στο Νομό Δράμας η Επαρχία Ζυρνόβου, με έδρα το Ζύρνοβο (Νευροκόπι).

Λογότυπο του νομού

Ο Νομός Καβάλας δημιουργήθηκε με τη Νομοθεσία .3191 της 11ης Αυγούστου 1924 (δημοσίευση Φ.Ε.Κ. 193/1924 τ.Α') "περί συστάσεως του Νομού Καβάλας", τότε οι επαρχίες Καβάλας, Νέστου, Πραβίου και Θάσου αποσπάστηκαν από το Νομό Δράμας και αποτέλεσαν το Νομό Καβάλας.

Ιστορικά με το Ν. 2218/9-6-1993 (Φ.Ε.Κ. 90/13-6-1994 τ. Α'), συστάθηκαν, ως δεύτερη βαθμίδα Ο.Τ.Α., οι Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις (Ν.Α.), καταργήθηκαν τα μεικτά Νομαρχιακά Συμβούλια και καθιερώθηκαν τα αιρετά Νομαρχιακά και Επαρχιακά Συμβούλια.

Με το Π.Δ.( Προεδρικό Διάταγμα) 30/1996 ("Κώδικας Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης" Κ.Ν.Α.) κωδικοποιήθηκε και συμπληρώθηκε ο Ν. 2218/1994, δυνάμει του οποίου είχαν ιδρυθεί ως Ο.Τ.Α. Β΄ βαθμού οι Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις.

Οι Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις ήταν δημόσια νομικά πρόσωπα, ανεξάρτητες μεταξύ τους, με διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια, χωρίς δικαίωμα εποπτείας στις πράξεις και τα όργανα των Ο.Τ.Α. Α΄ βαθμού.

Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 και 2 του Ν. 2240/94 και το Π.Δ. 62/1995 συστάθηκε Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση με χωρική αρμοδιότητα τις περιφέρειες των Νομών Δράμας, Καβάλας και Ξάνθης, προσωρινή έδρα την Ξάνθη (με άλλο νομοθέτημα αργότερα η έδρα έγινε οριστική) και ονομασία "Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Δράμας - Καβάλας Ξάνθης", η οποία περιλάμβανε τους Νομούς Δράμας, Καβάλας και Ξάνθης.

Κάθε Νομός ή Νομαρχία αποτελεί Νομαρχιακό Διαμέρισμα της ενιαίας Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης. Έδρα του Νομαρχιακού Διαμερίσματος είναι η έδρα του αντίστοιχου Νομού ή της Νομαρχίας. Σε κάθε Νομαρχιακό Διαμέρισμα εκλέγεται αριθμός Νομαρχιακών Συμβούλων ανάλογος με τον πληθυσμό του, κατά τις διακρίσεις της παραγράφου 2 του άρθρου 4. Στην περιοχή μας κάθε Νομαρχιακό Συμβούλιο είχε 25 μέλη.

Με το νόμο 2539/1997 καταργήθηκαν οι 4 επαρχίες και συγχωνεύθηκαν δήμοι και κοινότητες και από τους 73 (7 δήμοι και 66 κοινότητες) πρωτοβάθμιους ΟΤΑ παρέμειναν 11 δήμοι.

Με το Νόμο 3852/2010 οι Νομαρχιακές Αυτοδιοικήαεις καταργούνται και μετονομάζονται σε Περιφερειακές Ενότητες υπαγόμενες σε μία ενιαία ευρύτερη Περιφέρεια. Η Περιφερειακή Ενότητα Καβάλας υπάγεται στη Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης με πρωτεύουσα την Κομοτηνή. Το 2011 ο Νόμος Καβάλας διασπάστηκε σε δύο ΠΕ, την ΠΕ Καβάλας και την ΠΕ Θάσου. Ο θεσμός του Νομάρχη αντικαταστάθηκε από τον αντίστοιχο του Αντιπεριφερειάρχη ο οποίος είναι ο Θεόδωρος Μαρκόπουλος. Επίσης συγχωνεύθηκαν δήμοι και από 11 δήμοι έγιναν 3, συν ένας στη Θάσο.

Δείτε επίσης: Διοικητική διαίρεση νομού Καβάλας

Οι πρώην νομάρχες είναι οι εξής:

Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση

Στα αριστερά διακρίνεται το κτίριο της πρώην Νομαρχίας Καβάλας

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Καβάλας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019. Για την τοπική αυτοδιοίκηση του Νομού Καβάλας, δείτε: Π.Ε. Καβάλας και Π.Ε. Θάσου.

# data[].attributes.location_name
Νομός Δράμας

# data[].attributes.headline
Νομός Δράμας

# data[].attributes.subject
Νομός Δράμας

# data[].attributes.body
Νομός Δράμας με πρωτεύουσα την Δράμα .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο νομός Δράμας είναι ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας με πληθυσμό 98.287 κατοίκων (2011). Βρίσκεται στη Μακεδονία και υπάγεται διοικητικά στην περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Πρωτεύουσά του είναι η Δράμα.

Ο Νομός Δράμας, από το 2011 και με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Δράμας, με έδρα την πόλη της Δράμας, της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Με τη συνένωση και συγχώνευση των Δήμων από 7 σε 5 όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι εξής:

Οι πηγές της Αγίας Βαρβάρας με τον ομώνυμο ναό της πολιούχου Δράμας.

Ο αρχαίος Ναός του Διονύσου στην Καλή Βρύση Δράμας.

Οι Πηγές αγίας Βαρβάρας Δράμας.

Ο βυζαντινός Ναός Αγίας Σοφίας Δράμας (10ος αιώνας).

Ο βυζαντινός Ναός Παμμεγίστων Ταξιαρχων Δράμας (14ος αιώνας).

Ο βυζαντινός Ναός Αγίου Παντελεήμονος Προσοτσάνης.

Τα βυζαντινά τείχη στην πόλη της Δράμας.

Ο παλαιός Μητροπολιτικός Ναός Εισοδίων της Θεοτόκου Δράμας (18ος αιώνας).

Το ιστορικό Οχυρό Λίσσε του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και το Μουσείο που δημιουργήθηκε. Το Οχυρό Λίσσε αποτελεί το μοναδικό οχυρό το οποίο δεν έπεσε από τους Γερμανούς αλλά παραδόθηκε μόνο όταν η Θεσσαλονίκη έπαψε να βρίσκεται στα χέρια των Ελλήνων.

Το ρωμαϊκό υδραγωγείο στο χωριό Νικηφόρος Δράμας, γνωστό και ως Γεφύρι της Δράμας[2][3]

Χιονοδρομικό Κέντρο του Φαλακρού

Το Φρακτό όρος με το μοναδικό παρθένο δάσος της Ελλάδας

Ο Φαρασινός ποταμός με τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια και τους καταρράκτες

Το δάσος Ελατιάς, το μεγαλύτερο στην Ελλάδα.[4]

Λίμνη Λευκογείων.[5][6]

Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας. Καλύπτει χρονικά την ανθρώπινη παρουσία στον νομό Δράμας από τη Μέση Παλαιολιθική εποχή (50.000 χρόνια πριν) μέχρι και τους Νεότερους Χρόνους (το 1913).

Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας. Σε αυτό εκτείθενται αντικείμενα λατρευτικής ζωής της ορθοδόξου εκκλησίας που προέρχονται από ναούς και μονές της πόλης και της ευρύτερης περιοχής. Ανάμεσα στα εκθέματα βρίσκονται κειμήλια προσφύγων από τις Αλησμόνητες Πατρίδες της Μικράς Ασίας και τη Θράκης καθώς επίσης και αντικείμενα του Αγίου Χρυσοστόμου Μητροπολίτου Δράμας, του μετέπειτα μάρτυρα Μητροπολίτη Σμύρνης.

Μουσείο Τραίνων Δράμας, που δημιούργησε ο Μορφωτικός Εκπολιτιστικός και Αθλητικός Σύλλογος Σιδηροδρομικών Υπαλλήλων "ΗΦΑΙΣΤΟΣ", πλέον λειτουργεί κι ως μοχλός αναβίωσης μνήμης από μία άλλη εποχή. Μια εποχή που η Δράμα γνώριζε την ανάπτυξη στην οποία συνέβαλε κατά πολύ και ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Δράμας.

Λαογραφικό Μουσείο Δράμας.

Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Παρανεστίου.[7]

Το δάσος της Ελατιάς είναι το μεγαλύτερο στην Ελλάδα σε έκταση (700 τετραγωνικά χιλιόμετρα), και αποτελείται από ερυθρελάτη, πεύκα, κέδρους, οξιές, σημύδες, λεύκες, σφενδάμια, δρύες, αγριοτριανταφυλλιές κ.α. Στο δυτικό τμήμα του βουνού, στη θέση Μαγούλα, υπάρχει το δάσος Σημύδας, το μοναδικό του είδους του στην Ελλάδα.

Το Φρακτό όρος έχει υψόμετρο 1.953 μέτρα και στο νότιο τμήμα του Φρακτού ( Ελληνικό τμήμα) υπάρχει το Παρθένο Δάσος Φρακτού, το μοναδικό παρθένο δάσος στην Ελλάδα και ένα από τα ελάχιστα στην Ευρώπη.

Το σπήλαιο Αγγίτη είναι το μεγαλύτερο ποτάμιο σπήλαιο του κόσμου με μήκος 11 χιλιόμετρα και βρίσκεται στο χωριό Αγγίτης του δήμου Προσοτσάνης του Νομού Δράμας. Επίσης, αποτελεί το μεγαλύτερο σπήλαιο στην Ελλάδα.. Η ιδιαιτερότητα του έγκειται στο γεγονός ότι μέσα στο σπήλαιο κυλάει ο ποταμός Αγγίτης. Ο πλούσιος διάκοσμός του περιλαμβάνει τεράστιους σταλακτίτες. Είναι επισκέψιμο σε μήκος 500 μέτρων.

Το όρος Φαλακρό με υψόμετρο 2.232 μέτρα, είναι το ψηλότερο βουνό της ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, στο οποίο λειτουργεί χιονοδρομικό κέντρο λίγο πιο πάνω από το χωριό Βώλακας.

Το Μενοίκιο όρος με την πλούσια χλωρίδα και πανίδα στα πυκνά δάση, φαράγγια, οροπέδια και υποαλπικά λιβάδια του, το κατατάσσουν στις πιο σημαντικές ορεινές περιοχές της Ανατολικής Μακεδονίας. Έχουν καταγραφεί περισσότερα από 500 φυτικά είδη, τα οποία συνθέτουν 20 περίπου οικότοπους.

Το Μεγάλο Λιβάδι Λεπίδα είναι οροπέδιο στο νομό Δράμας σε υψόμετρο τα 1.350 μέτρα και αποτελεί τμήμα του ορεινού συγκροτήματος της Κούλας, στην οροσειρά της Ροδόπης. Βρίσκεται ανάμεσα στα όρη Στάμνας (βορειοδυτικά) και Χαϊντούς (νοτιοανατολικά) και απέχει 42 χιλιόμετρα από το Παρανέστι (14χλμ. από τα Διπόταμα). Το Μεγάλο Λιβάδι Λεπίδα είναι εκτεταμένο ομαλό χορτολίβαδο, περιτριγυρισμένο από δάση πεύκης. Στο οροπέδιο δημιουργείται το Σκοτεινό ρέμα που χύνεται μετά από καταρράκτες, στο Αρκουδόρεμα (παραπόταμο του Νέστου). Η βλάστηση του λιβαδιού είναι έντονη και αποτελείται από βιόλες, κρόκους, ορχιδέες, καμπανούλες κ.α.

1. "Τηλεοπτικός σταθμός ΣΚΑΪ, Γυρίσματα, Δάσος Ελατιάς". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Απριλίου 2016.

2. "Πάμε Ελλάδα, Τα Δάση της Ροδόπης, Φθινοπωρινό ταξίδι στο όνειρο, Κατερίνα Καρακίζη, Μαρία Τζωρτζάκη". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Μαΐου 2012.

3. "Υδρόβια μακροπανίδα του Σπηλαίου Πηγές Αγγίτη, Δρ Μάνος Κοντράκης, Ινστιτούτο Αλιεντικής Έρεννας". searchculture.gr. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Μαρτίου 2020.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Δράμας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο νομός Δράμας είναι ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας με πληθυσμό 98.287 κατοίκων (2011). Βρίσκεται στη Μακεδονία και υπάγεται διοικητικά στην περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Πρωτεύουσά του είναι η Δράμα.

# data[].attributes.location_name
Νομός Σερρών

# data[].attributes.headline
Νομός Σερρών

# data[].attributes.subject
Νομός Σερρών

# data[].attributes.body
Νομός Σερρών με πρωτεύουσα τις Σέρρες.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο νομός Σερρών είναι ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας. Από το 2011 αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και μία από τις επτά της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, στο Περιφερειακό Συμβούλιο της οποίας κατέχει τις 5 από τις 61 έδρες. Έιναι ο μεγαλύτερος σε έκτασή νομός στην Βόρεια Ελλάδα, ενώ ο νομός Σερρών διαθέτει τα περισσότερα χωριά από κάθε άλλον νομό στην ελληνική επικράτεια.

Ανατολικά συνορεύει με τους νομούς Δράμας και Καβάλας και δυτικά με τους νομούς Θεσσαλονίκης και Κιλκίς. Στα βόρεια συνορεύει με τη Βουλγαρία ( Επαρχία Μπλαγκόεβγκραντ) και με τη Βόρεια Μακεδονία.

Ανήκει στους πεδινότερους νομούς της Ελλάδας, δεδομένου ότι το 48% της συνολικής έκτασης του χαρακτηρίζεται σαν πεδινό-ημιορεινό. Περικλείεται δυτικά από τις οροσειρές Κερκίνης- Βερτίσκου-Κερδυλίων, ανατολικά από τις οροσειρές Ορβήλου- Μενοικίου- Παγγαίου, ενώ βόρεια δεσπόζει το όρος Μπέλες. Το νομό διασχίζει ο ποταμός Στρυμώνας, που πηγάζει από τη Βουλγαρία και εκβάλλει στο Στρυμονικό κόλπο (Ορφανού). Κυριότερος παραπόταμός του είναι ο Αγγίτης, στο ανατολικό τμήμα του νομού, όπου ρέει μεταξύ του Παγγαίου και του Μενοικίου όρους, σχηματίζοντας το φαράγγι του Αγγίτη, δίπλα στα Σπήλαια της Αλιστράτης.

Ο νομός Σερρών, που εκτείνεται στην κοιλάδα του κάτω ρου του Στρυμώνα, κατοικήθηκε από τα προϊστορικά ακόμη χρόνια από διάφορους πληθυσμούς. Εκτός από τους αυτόχθονες, άλλοι γνωστοί πληθυσμοί που είχαν εγκατασταθεί εδώ ήταν οι Φρύγες (Βρύγες), οι Στρυμόνιοι, οι Παίονες και στους ιστορικούς χρόνους διάφορες θρακικές φυλές, όπως ήταν οι Οδόμαντες, οι Βισάλτες, οι Σιντοί και οι Ηδωνοί, οι οποίοι έδωσαν και το όνομά τους στις περιοχές όπου κατοίκησαν : Οδομαντική, Βισαλτία, Σιντική και Ηδωνίδα. Στα μέσα περίπου του 5ου π.Χ. αιώνα Αθηναίοι άποικοι ίδρυσαν κοντά στις εκβολές του Στρυμόνα την Αμφίπολη, η οποία αναδείχτηκε στη σημαντικότερη πόλη της ευρύτερης περιοχής. Μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση διαπιστώνεται η εγκατάσταση Ρωμαίων, ιδίως μετά την ίδρυση της γειτονικής ρωμαϊκής αποικίας των Φιλίππων, της οποίας η επικράτεια (territorium) είχε συμπεριλάβει μέσα στα όριά της το ΝΑ τμήμα του νομού Σερρών. Τέλος, στα αυτοκρατορικά χρόνια μαρτυρούνται εγκαταστάσεις μεταναστών από την Ελληνική Ανατολή και κυρίως από τη Μ. Ασία. Οι παραπάνω πληθυσμοί, όπως και οι άποικοι, εκμεταλλεύτηκαν τα πλούσια δάση και βοσκοτόπια, τις απέραντες καλλιεργήσιμες εκτάσεις και τα πλούσια μεταλλεία (χρυσού, αργύρου, χαλκού και σιδήρου) της περιοχής. Πολύ προνομιακή ήταν, από συγκοινωνιακή άποψη, η γεωγραφική θέση του νομού, καθώς ήλεγχε ένα σπουδαίο σταυροδρόμι αρχαίων δρόμων, οι οποίοι εξασφάλιζαν την επικοινωνία του Αιγαιακού κόσμου (ακτές Στρυμονικού κόλπου) με τη Βαλκανική παραδουνάβια ενδοχώρα, όπως και την επικοινωνία μεταξύ Ανατολής και Δύσης, καθώς η Εγνατία οδός διέσχιζε το νότιο τμήμα του νομού. Από άποψη τοπογραφίας, στο νομό Σερρών έχουν εντοπιστεί πολλές θέσεις πόλεων και αγροτικών οικισμών (κωμών), που είχαν ιδρυθεί κατά την αρχαία και ρωμαϊκή εποχή. Από τις αρχαίες πηγές μας είναι γνωστά τα ονόματα ορισμένων πόλεων, όπως είναι η Σίρις - Σίρρα ( Σέρρες), η Δραβήσκος, η Γάζωρος, η Σκοτούσσα, η Ηράκλεια, η Ευπορία, η Βέργη, η Ορέσκεια, η Τράγιλος κ.ά.

Σταθμός στην ιστορία του Βυζαντίου υπήρξε η Μάχη του Κλειδίου επί Αυτοκράτορος Βασιλείου Β´ του Βουλγαροκτόνου, που με ορμητήριο την πόλη των Σερρών κατανίκησε τους Βουλγάρους το 1014 στη θέση , μεταξύ των οροσειρών της Κερκίνης και του Δυτικού Ορβήλου (περιοχή Σιντικής κοντά στον Προμαχώνα).

Η Μάχη του Δημητρίτζη διεξήχθη το έτος 1185, στην περιοχή της Σιντικής, μεταξύ των δυνάμεων του Βυζαντινού στρατού και των Νορμανδών του Βασιλείου της Σικελίας, οι οποίοι είχαν πρόσφατα αλώσει την δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, τη Θεσσαλονίκη. Ήταν καθοριστική Βυζαντινή νίκη, η οποία τερμάτισε οριστικά την Νορμανδική απειλή για την Αυτοκρατορία.

Οι κάτοικοι του νομού είναι είτε γηγενείς Έλληνες είτε πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, τη Μικρά Ασία και τον Πόντο. Η συνολική έκταση του νομού ανέρχεται σε 3.967,744 τετραγωνικά χιλιόμετρα, που είναι το 3% της έκτασης της Ελλάδας. Το 41% της συνολικής έκτασης του νομού είναι καλλιεργήσιμες εκτάσεις, γεγονός που καθορίζει και την κύρια ασχολία των κατοίκων του νομού.

Από το 2011 και με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", ο νομός Σερρών αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Σερρών (με έδρα τις Σέρρες) της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Με την συνένωση και συγχώνευση των Δήμων από 22 σε 7 όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι:

Δήμοι και κοινότητες του νομού Σερρών όπως ίσχυσαν έως το 2010

Αντιπεριφερειάρχες

Λίμνη Κερκίνη

Αλιστράτη: Το φαράγγι του ποταμού Αγγίτη

Στο νομό υπάρχουν αξιόλογοι αρχαιολογικοί και ιστορικοί τόποι, όπως:

1. [1] Αρχειοθετήθηκε 2017-04-24 στο Wayback Machine. Δ. Κ. Σαμσάρης, Ιστορική γεωγραφία της Ανατολικής Μακεδονίας κατά την αρχαιότητα, Θεσσαλονίκη 1976 (Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών). ISBN 960-7265-16-5.

2. [2] Αρχειοθετήθηκε 2018-06-24 στο Wayback Machine. Δ. Κ. Σαμσάρης, Ιστορία των Σερρών κατά την αρχαία και ρωμαϊκή εποχή, Θεσσαλονίκη 1999 (Ιστoσελίδα του Δήμου Σερρών)

3. Nicetae Choniatae Historia, Τόμος 23, σελ.469

4. Ιστορία του ελληνικού έθνους - Τόμος δ΄, Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, περιεχόμενα

5. ΒΑΣΙΛΕΙΩ ΤΩ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙ ΜΝΗΜΟΝΕΣ ΔΕΙΝΩΝ ΑΕΘΛΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΗΣ ΤΟΔΕ ΛΑΪΝΟΝ ΕΠΙΓΟΝΟΙ ΣΤΗΣΑΝ ΔΟΞΗΣ ΑΪΔΙΟΝ

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Σερρών - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο νομός Σερρών είναι ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας. Από το 2011 αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και μία από τις επτά της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, στο Περιφερειακό Συμβούλιο της οποίας κατέχει τις 5 από τις 61 έδρες.

# data[].attributes.headline
 Νομός Χαλκιδικής

# data[].attributes.subject
 Νομός Χαλκιδικής

# data[].attributes.body
Νομός Χαλκιδικής με πρωτεύουσα τον Πολύγυρο.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019.

Η Περιφερειακή Ενότητα Χαλκιδικής είναι μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας. Αποτελεί τμήμα του γεωγραφικού διαμερίσματος της Μακεδονίας και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας.

Η Περιφερειακή Ενότητα Χαλκιδικής συνορεύει Βόρεια - Βορειοδυτικά με την Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης και ανατολικά με το Άγιο Όρος, ενώ βρέχεται από το Αιγαίο πέλαγος στις υπόλοιπες διευθύνσεις. Περιλαμβάνει γεωγραφικά την χερσόνησο της Χαλκιδικής με το χαρακτηριστικό σχήμα των τριών χερσονήσων ('πόδια της Χαλκιδικής'), πλην του μεγαλύτερου τμήματος της ανατολικότερης χερσονήσου του Αγίου όρους, που είναι διοικητικά ανεξάρτητη με πρωτεύουσα τις Καρυές.

Τα Νέα Μουδανιά είναι η μεγαλύτερη πόλη της Χαλκιδικής με πληθυσμό 10.342 κατοίκους και αποτελεί το οικονομικό, εμπορικό και διοικητικό κέντρο. Δεύτερη μεγαλύτερη πόλη είναι η Νέα Καλλικράτεια με 7.238 κατοίκους. Πρωτεύουσα της Π.Ε. είναι ο Πολύγυρος με 6.121 κατοίκους ενώ άλλες σημαντικές κωμοπόλεις είναι η Ορμύλια, η Ιερισσός, η Κασσάνδρεια, η Νικήτη, ο Νέος Μαρμαράς η Μεγάλη Παναγία, Αρναία και η Ουρανούπολη.

Ο νομός δημιουργήθηκε το 1924 με την κατάργηση της Υποδιοίκησης Χαλκιδικής (1913-1924) που διοικητικά ανήκε στον Νομό Θεσσαλονίκης, την δεκαετία του 40 ο νομός με μεταβολές απέκτησε την σημερινή του έκταση.

Σύμφωνα με το Σχέδιο Καποδίστριας, το οποίο ίσχυσε από το 1999 μέχρι το 2010, ο πρώην Νομός Χαλκιδικής απαρτιζόταν από 14 δήμους.

Με την εφαρμογή του Προγράμματος Καλλικράτης, από το 2011 η Π.Ε. Χαλκιδικής απαρτίζεται από 5 Δήμους και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας:

Στο Νομό Χαλκιδικής υπάρχουν δυο Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος:

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Χαλκιδικής - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019. Η Περιφερειακή Ενότητα Χαλκιδικής είναι μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας.

# data[].attributes.location_name
Νομός Θεσσαλονίκης

# data[].attributes.headline
Νομός Θεσσαλονίκης

# data[].attributes.subject
Νομός Θεσσαλονίκης

# data[].attributes.body
Νομός Θεσσαλονίκης με πρωτεύουσα την Θεσσαλονίκη .

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Θεσσαλονίκης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019. Ο Νομός Θεσσαλονίκης είναι ο μεγαλύτερος στην Μακεδονία και στη Βόρεια Ελλάδα.

# data[].attributes.location_name
Νομός Κιλκίς

# data[].attributes.headline
Νομός Κιλκίς

# data[].attributes.subject
Νομός Κιλκίς

# data[].attributes.body
Νομός Κιλκίς με πρωτεύουσα το Κιλκίς.

# data[].attributes.wish_content.attachment_props.alternative_text
Νομός Κιλκίς

# data[].attributes.location_name
Νομός Φλώρινας

# data[].attributes.headline
Νομός Φλώρινας

# data[].attributes.subject
Νομός Φλώρινας

# data[].attributes.body
Νομός Φλώρινας με πρωτεύουσα τη Φλώρινα.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Φλώρινας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.location_name
Νομός Πέλλας

# data[].attributes.headline
Νομός Πέλλας

# data[].attributes.subject
Νομός Πέλλας

# data[].attributes.body
Νομός Πέλλας με πρωτεύσα την Έδεσσα.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Ημαθίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019.

# data[].attributes.location_name
Νομός Ημαθίας

# data[].attributes.headline
Νομός Ημαθίας

# data[].attributes.subject
Νομός Ημαθίας

# data[].attributes.body
Νομός Ημαθίας με πρωτεύουσα την Βέροια.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Ημαθίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019.

# data[].attributes.location_name
Νομός Πιερίας

# data[].attributes.headline
Νομός Πιερίας

# data[].attributes.subject
Νομός Πιερίας

# data[].attributes.body
Νομός Πιερίας με πρωτεύουσα την Κατερίνη .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019.

Η Πιερία είναι μία από τις 74 Περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας. Βρίσκεται στο νότιο τμήμα της Μακεδονίας (Κεντρική Μακεδονία). Πρωτεύουσά της είναι η Κατερίνη. Η ονομασία Πιερία προέρχεται από την αρχαία φυλή και την αρχαία χώρα της Πιερίδος. Στην Πιερία, υπάρχουν πολλές τοποθεσίες αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, όπως το Δίον, η Πύδνα, τα Παλιάμπελα Κολινδρού και ο Πλαταμώνας. Η Πιερία είναι επίσης πατρίδα του Ορφέα, των Πιερίδων και των Μουσών. Ο Όλυμπος, το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας και έδρα των Ελλήνων θεών, υψώνεται στο νότιο μέρος της Πιερίας. Τα Πιέρια Όρη βρίσκονται στα δυτικά. Ο πληθυσμός παρουσιάζει αυξητική τάση, ενώ το μεταναστευτικό ρεύμα των Πιεριωτών είναι περιορισμένο.

Ο νομός ορίζεται στα ανατολικά από το Θερμαϊκό Κόλπο, στα δυτικά από τον Όλυμπο και τα Πιέρια ή Φλάμπουρο και στα βόρεια από τον ποταμό Αλιάκμονα. Στο νότιο μέρος του βρίσκεται ο Πηνειός. Το μήκος των ακτών της Πιερίας ξεπερνάει τα 100 χλμ.

Το νότιο και δυτικό τμήμα της Πιερίας είναι ορεινά. Αντίθετα το παραλιακό είναι μια εκτεταμένη και πλούσια πεδιάδα, που καλύπτει το 40% του εδάφους του νομού.

Το έδαφος του νομού είναι σχετικά φτωχό σε ορυκτό πλούτο, με εξαίρεση τις αλυκές στο Κίτρος. Κατά 36% είναι πεδινό, ενώ το 17% είναι ορεινό και το υπόλοιπο ημιορεινό. Ο νομός παρουσιάζει πλούσιο εδαφικό διαμελισμό.

Στα όρια της Πιερίας φτάνουν οι απολήξεις τριών οροσειρών: του Ολύμπου, του Τίταρου και των Πιερίων. Από τον Όλυμπο βρίσκονται οι κορυφές Πάνθεον (2.917 μ.), Σκολιό (2.911 μ.), Φράγκου Αλώνι (2.684 μ.) και Μεταμόρφωση (1.578 μ.). Από τον Τίταρο βρίσκονται οι κορυφές Βουλγάρα (1.689 μ.), Καρδαράς (1.527 μ.) και Τίταρος (1.839 μ.). Τα Πιέρια εκτείνονται σ' όλο το μήκος των δυτικών ορίων του νομού.

Η Κατερίνη έχει την ομώνυμη και εύφορη πεδιάδα έκτασης 352 τετρ. χλμ. Η μεγάλη πεδιάδα της Κατερίνης βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα, από τις πλαγιές των βουνών μέχρι τη θάλασσα.

Στο νομό υπάρχουν μικρά ποτάμια και χείμαρροι, που ξεκινούν από τον Όλυμπο και τα Πιέρια. Ο Αίσωνας ή Μαυρονέρι δέχεται τα νερά του Πατσιάρη και του Ίταμου, σχηματίζοντας τα Στενά της Πέτρας. Άλλοι μικροί ποταμοί είναι ο Βαφύρας, ο Ελικών (Ποτάκι), ο Μίτυς (κοντά στο Κίτρος), ο Λεύκος ή Πέλεκας και ο Απίλας (Πλαταμώνας). Στα βορειανατολικά χύνεται ο Αλιάκμονας. Υπάρχουν επίσης και άλλα ρέματα, όπως το Ρέμα Ουρλιά. Κοντά στις εκβολές του Αλιάκμονα σχηματίζεται ο όρμος της Μεθώνης και το ακρωτήριο Αχεράδα, στις εσωτερικές ακτές του οποίου βρίσκονται οι μεγάλες αλυκές του Κίτρους. Άλλα ποτάμια είναι η Ζηλιάνα, η Παλιορουμάνα, ο Ενιπέας, ο Γερακάρης και η Τοπινίτσα.

Τα όρη στα όρια του Ν. Πιερίας είναι κατάφυτα από δάση. Τα κυριότερα δασικά δέντρα είναι: οι οξιές, οι βελανιδιές, τα πεύκα και τα έλατα.

Η παραλία είναι εκτεταμένη και δεν υπάρχουν φυσικά λιμάνια. Κάθε χρόνο τους θερινούς μήνες οι παραλίες του νομού γεμίζουν από τουρίστες. Κυριότερες παραλίες είναι η Παραλία Πιερίας, οι Νέοι Πόροι Πιερίας, η Μεθώνη Πιερίας, η Λεπτοκαρυά, ο Πλαταμώνας, η Σκοτίνα (όπου υπάρχει και το κάμπινγκ του ΕΟΤ), το Βαρικό, η Γρίτσα Λιτοχώρου, ο Κορινός και η Κατερινόσκαλα ή Ολυμπιακή Ακτή. Πολλές από τις παραλίες του νομού έχουν πάρει και Γαλάζιες Σημαίες.

Το κλίμα είναι ηπειρωτικό με θερμά καλοκαίρια και ψυχρούς χειμώνες και πολύ υγιεινό. Στα παράλια οι κλιματολογικές συνθήκες είναι ήπιες, επειδή μετριάζεται η επίδραση της θάλασσας.

Έδρα των Ελληνικών θεοτήτων και των Μουσών, η Πιερία κατοικήθηκε από την Εποχή του Χαλκού. Ήταν η δεύτερη επαρχία του μακεδονικού Βασιλείου. Το όνομά της οφείλει στους αρχαίους κάτοικους, τους Πιερείες, οι οποίοι κατά τη μακεδονική κατάκτηση μετανάστευσαν πέρα του Στρυμώνα, στους πρόποδες του Παγγαίου ( Θουκυδίδης Β 99). Εκτεινόταν δε κατά μήκος της θάλασσας νότια της Ημαθίας και του Αλιάκμονα μέχρι του Ολύμπου και του Πηνειού που αποτελούσαν και τα όρια μεταξύ Μακεδονίας και Θεσσαλίας ( Ηρόδοτος Ζ 128-129, 173) ( Στράβων Απόσπ. 12,14,15 και Θ' 429) ( Κλαύδιος Πτολεμαίος Γ' 13,15 κλπ). Η σύγχρονη άποψη λέει ότι το όνομά του ο νομός το οφείλει στα Πιέρια Όρη.

Στην πρώτη χιλιετία π. Χ. η περιοχή αναφέρεται για πρώτη φορά με το όνομα Πιερία. Οι Πίερες Θράκες θεωρούνται ως οι πρώτοι κάτοικοι της Πιερίας και εισηγητές της λατρείας του Δωδεκάθεου αλλά και των Πιερίδων Μουσών. Αυτοί εκδιώχθηκαν από τους Μακεδόνες του Περδίκκα Α΄ και έτσι εγκαταστάθηκαν πέρα από το Στρυμόνα, στους πρόποδες του Παγγαίου.

Στα βυζαντινά και μεσαιωνικά χρόνια η Πιερία δεινοπάθησε από πολλούς λαούς που θέλησαν να την κατακτήσουν. Οι Σλάβοι, οι Ούννοι, οι Νορμανδοί και οι Άβαροι είναι μόνο μερικοί που πέρασαν από εκεί. Κατά τη Φραγκοκρατία, η Πιερία ανήκε στο φραγκικό βασίλειο της Θεσσαλονίκης. Οι Ενετοί δεν κατόρθωσαν να κυριαρχήσουν, άφησαν όμως τα σημάδια τους στο νομό, όπως το Κάστρο του Πλαταμώνα. Το 1389 η Πιερία καταλήφθηκε από τους Τούρκους.

Ορόσημο στην ένδοξη Ιστορία του νομού στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας αποτελεί το 1878, οπότε και πραγματοποιήθηκε η αποτυχημένη αλλά ηρωική εξέγερση στο Λιτόχωρο. Στο Λιτόχωρο έγινε και η εκλογή της προσωρινής κυβέρνησης που κυκλοφόρησε προκήρυξη προς την Ευρώπη κηρύσσοντας την ένωση της Μακεδονίας με την υπόλοιπη Ελλάδα.

Στις 16 Οκτωβρίου 1912, ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε την Κατερίνη και η τελευταία μάχη που δόθηκε ήταν στο Κολοκούρι (σημερινός Σβορώνος).

Η νευραλγική θέση του νομού, ο οποίος είναι προικισμένος με ορεινές, θαλασσινές και πεδινές ομορφιές, φαίνεται ότι αποτελεί εφαλτήριο για περαιτέρω ανάπτυξη και πρόοδο.

Ο νομός Πιερίας συστάθηκε με αναγκαστικό νόμο, στις 29 Απριλίου 1949. Ο Νομάρχης Πιερίας ήταν πολιτική θέση δημοσίας διοίκησης, επικεφαλής του νομού Πιερίας. Ήταν νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου και αρμοδιότητά του ήταν η διοίκηση των τοπικών ζητημάτων σε επίπεδο νομού. Διοριζόταν από την εκάστοτε κυβέρνηση και η έδρα του νομάρχη ήταν η πόλη της Κατερίνης. Πρωθύστερος του Νομάρχη ήταν ο Έπαρχος.

Η οικονομία του νομού βασίζεται στον πρωτογενή τομέα και στον τουρισμό. Στο νομό καλλιεργούνται σημαντικά γεωργικά προϊόντα, όπως δημητριακά, κτηνοτροφικά φυτά, βαμβάκι, όσπρια, σταφύλια, κεράσια (ιδίως στη Ράχη, ακτινίδια (με ονομασία προέλευσης, ακτινίδια Κατερίνης) και καπνός. Ειδικότερα, τα καπνά ποικιλίας "Σαμψούς Κατερίνης" απορροφούνται από τις διεθνείς αγορές και είναι από τα καλύτερα σε ποιότητα στην Ελλάδα.

Πολύ αναπτυγμένη είναι και η κτηνοτροφία. Εξάλλου, υπάρχουν αξιόλογες βιομηχανικές μονάδες.Στον Όλυμπο και στα Πιέρια γίνεται εκτροφή κοπαδιών από αιγοπρόβατα και βοοειδή. Τα πυκνά δάση της περιοχής προσφέρουν ξυλεία, πρώτες ύλες για την κατασκευή επίπλων και ξυλοκάρβουνο.Οι αλυκές Κίτρους κατέχουν την 5η θέση στην Ελλάδα.

Τουριστικά αναπτυγμένες είναι πολλές περιοχές της Πιερίας, τόσο το χειμώνα (π.χ. το Ελατοχώρι, που διαθέτει Χιονοδρομικό Κέντρο),οι οικισμοί του Αγίου Παντελεήμονα,Άνω Σκοτίνας, Παλαιοί Πόροι και Πέτρας όσο και το καλοκαίρι (οι παραλίες του Μακρύγιαλου,της Κατερίνης, της Μεθώνης, των Νέων Πόρων, του Πλαταμώνα,Παραλία Αγίου Παντελεήμονα,Παραλία Σκοτίνας, του Κορινού του Βαρικού κλπ.). Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζουν ο Εθνικός Δρυμός του Ολύμπου και ο υδροβιότοπος του Αλιάκμονα.

Η σιδηροδρομική γραμμή εξυπηρετεί τις συγκοινωνίες και διέρχεται κατά μήκος της παραλίας του νομού. Οι κωμοπόλεις συνδέονται με αυτοκινητοδρόμους.

Σύμφωνα με το Σχέδιο Καποδίστριας, το οποίο ίσχυσε από το το 1999 μέχρι το 2010, ο Νομός Πιερίας απαρτιζόταν από 13 δήμους και υπαγόταν διοικητικά στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Παλαιότερα, ο νομός διαιρούνταν σε 4 δήμους (Αιγινίου, Κατερίνης, Κολινδρού και Λιτοχώρου) και 50 κοινότητες.

Από το 2011 και με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", ο νομός Πιερίας αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Πιερίας (με έδρα την Κατερίνη) της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Με την συνένωση και συγχώνευση των Δήμων από 13 σε 3 όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι:

Κατά τη δεκαετία του 60', η μετανάστευση κάλυψε τη φυσική αύξηση του πληθυσμού. Η Πιερία βάσει της απογραφής πληθυσμού του 2001 είχε 128.950 κατοίκους, παρουσιάζοντας μια αύξηση της τάξεως του 10,1% σε σχέση με την απογραφή του 1991. Η απογραφή του 2011 ανέφερε ότι ο αριθμός των μόνιμων κατοίκων ανερχόταν σε 126.698.

Η αναλογία μαθητών του Δημοτικού ανά 1.000 κατοίκους είναι υψηλότερη από τον ελληνικό μέσο όρο. Έτσι, 64 μαθητές αντιστοιχούσαν σε 1.000 κατοίκους το 1999.

Είναι η δεύτερη καπνοπαραγωγός περιοχή της χώρας, με 12% της συνολικής παραγωγής, με πρώτη την Αιτωλοακαρνανία. Επίσης, με 1% είναι η Πέμπτη στην παραγωγή ροδάκινων.

Πριν από το 2000 η αναλογία τροχαίων ατυχημάτων στο νομό ήταν πολύ μεγάλη, έκτοτε όμως υποχώρησε στο 32%.

Άγιος Δημήτριος: Έχει ανακαλυφθεί νεκροταφείο της Ύστερης Εποχής του Χαλκού.

Βροντού: Το περίφημο στην Πιερία Βροντινό Καρναβάλι γίνεται κάθε χρόνο, με συμμετοχή αρμάτων από πολλά γειτονικά χωριά του νομού.

Δίον: Στο Αρχαιολογικό Μουσείο εκτίθενται τα ευρήματα των ανασκαφών. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συλλογή γλυπτών των ελληνιστικών και των ρωμαϊκών χρόνων. Από λαογραφικής άποψης ενδιαφέρουσα είναι η αναπαράσταση του σαρακατσάνικου γάμου στις αρχές Σεπτεμβρίου. Κάθε καλοκαίρι διοργανώνεται το Φεστιβάλ Ολύμπου στο αρχαίο θέατρο του Δίου.

Κονταριώτισσα: Ο βυζαντινός Ναός της Παναγίας και το Μοναστήρι του Οσίου Εφραίμ αποτελούν πόλο έλξης για ευσεβείς επισκέπτες. Το έθιμο του Οβρηού (ή καύσης του Ιούδα) τηρείται ευλαβικά κάθε χρόνο, τη Μεγάλη Εβδομάδα και θυμίζει την τιμωρία του Ιούδα για την προδοσία του στο Χριστό.

Κορινός: Από αρχαιολογική άποψη, ενδιαφέρον παρουσιάζει το αρχαίο νεκροταφείο του 4ου π.Χ. αι. με πλούσια κτερίσματα.

Λεπτοκαρυά: Σώζονται ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής. Τα "Κέδρα" την Καθαρή Δευτέρα, με εκδηλώσεις, παρέλαση αρμάτων και χορούς. Και εδώ οι καρναβαλικές εκδηλώσεις προσελκύουν κόσμο.

Λιτόχωρο: Το κάψιμο των "Κέδρων" κάθε Πάσχα και η μεγάλη παρέλαση για την επανάσταση του Ολύμπου του 1821 είναι από τις μεγαλύτερες εκδηλώσεις που διοργανώνονται κάθε χρόνο. Κάθε καλοκαίρι λαμβάνει χώρα ο Μαραθώνιος Ολύμπου, μία εκ των σημαντικότερων αθλητικών εκδηλώσεων του νομού.

Μακρύγιαλος: Ανακαλύφθηκε προϊστορικός οικισμός. Τα Θεοφάνεια γίνονται στην περιοχή λαογραφικές εκδηλώσεις.

Νέος Παντελεήμονας: Το αναπαλαιωμένο χωριό Παλαιός Παντελεήμονας μετά το 1990 έχει εξελιχθεί σε πρότυπο παραθεριστικό οικισμό.

Πέτρα Ολύμπου: Το φαράγγι του Ολύμπου και η διαδρομή προς τα Στενά της Πέτρας.

Πλαταμώνας: Αξιοθέατο είναι το ενετικό κάστρο, κτίσμα του 1204 από το Βονιφάτιο το Μομφερρατικό.

Σκοτίνα: Οι μεταβυζαντινές εκκλησίες του Χριστού και της Κοίμησης της Θεοτόκου αποτελούν αξιοθέατα. Επίσης η "τσαγκάλα", εκδηλώσεις την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς και την Καθαρά Δευτέρα. Επίσης υπάρχει η αναπαλαιωμένη Άνω Σκοτίνα και η Παραλία Σκοτίνας τους καλοκαιρινούς μήνες η οποία έχει εξελιχθεί σε πρότυπο τουριστικό οικισμό.

Ένας πρόγονος του ελέφαντα αποκαλύπτεται στη Νεοκαισάρεια του Νομού Πιερίας Αρχειοθετήθηκε 2020-09-20 στο Wayback Machine.Ένας κύκλος ανασκαφών στη Νεοκαισάρεια είχε σαν αποτέλεσμα να έρθει στο φως το απολίθωμα χαυλιόδοντα ενός Μαστόδοντα, προγόνου του σημερινού ελέφαντα. Το μοναδικής αξίας εύρημα είναι ηλικίας 5 έως 9 εκατομμυρίων χρόνων.

Ελατοχώρι : είναι ένα γραφικό χωριό που βρίσκεται στα Πιέρια Όρη, σε υψόμετρο 800 μέτρων. Αποτελείται από δύο οικισμούς τον παλιό και το νέο. Ο παλιός οικισμός καταστράφηκε από τους Γερμανούς τον Ιανουάριο του 1944. Ο ιστορικός ναός του Αγίου Νικολάου με το εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο τέμπλο και τις περίτεχνες αγιογραφίες του παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.Σήμερα, το Ελατοχώρι με το χιονοδρομικό του κέντρο, τα προσεγμένα καταλύματα, την ποικιλία εστιατορίων, cafe και bar αποτελεί έναν δημοφιλή χειμερινό προορισμό.

Αναγνωστόπουλος Π. Ν., Η Αρχαία Ολυμπιακή Πιερία, εκδ. Εστίας Πιερίδων Μουσών, Θεσσαλονίκη 1971.

Καζταρίδης Ιωάννης, Κατερίνη: από τη μικρή κώμη στην πολύτροπη πόλη, εκδ. ΜΑΤΙ.

Ράπτης Γ. Α., Όλυμπος- Πιέρια, Βέρμιο και Άθως στη ζωή των Μακεδόνων, έκδοση Όλυμπος, Κατερίνη, 1996.

Συλλογικό έργο, Εγκυκλοπαίδεια Παιδεία, εκδ. Μαλλιάρης- Παιδεία, 2007, τ. 14 και τ. 20.

Συλλογικό έργο, Εγκυκλοπαίδεια 2002, εκδ. 1983, τ. 16.

Συλλογικό έργο, Εγκυκλοπαίδεια Επιστήμη και Ζωή.

# data[].attributes.attachment_link.title
Πιερία - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019. Η Πιερία είναι μία από τις 74 Περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας. Βρίσκεται στο νότιο τμήμα της Μακεδονίας (Κεντρική Μακεδονία).

# data[].attributes.location_name
Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς, Μεγάλου Αλεξάνδρου, Καστοριά

# data[].attributes.headline
Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς, Μεγάλου Αλεξάνδρου, Καστοριά

# data[].attributes.subject
Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς, Μεγάλου Αλεξάνδρου, Καστοριά

# data[].attributes.body
Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς με πρωτεύουσα την Καστοριά .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς είναι μία από τις τέσσερις περιφερειακές ενότητες της δυτικής Μακεδονίας, ενώ αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας. Είχε πληθυσμό 46.048 κατοίκους, κατά την απογραφή του 2021.

Συνορεύει στα νοτιοανατολικά με την περιφερειακή ενότητα Κοζάνης στα βόρεια με την περιφερειακή ενότητα Φλώρινας, και στα νότια και νοτιοδυτικά με τις περιφερειακές ενότητες Γρεβενών και Ιωαννίνων, αντίστοιχα. Στα δυτικά συνορεύει με τη Αλβανία. Πρωτεύουσα της περιφερειακής ενότητας είναι η Καστοριά.

Έχει έκταση 1.720 τετ. χλμ. Η Π.Ε. είναι κυρίως ορεινή και ημιορεινή σε ποσοστό 60,2% και 28,9% αντίστοιχα, ενώ οι πεδινές εκτάσεις, φτάνουν σε ποσοστό μόλις το 10,5% και περιορίζονται στο κεντρικό τμήμα της περιφερειακής ενότητας. Οι πεδινές περιοχές είναι πιο πυκνοκατοικημένες, όπου εντοπίζονται οι βιοτεχνικές μονάδες μεταποίησης γούνας και τυποποίησης τροφίμων, οι ξενοδοχειακές υπηρεσίες με τον εμπορικό τομέα και η εντατική αγροτική παραγωγή. Οι ορεινές περιοχές, ιδιαίτερα κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα, είναι οι πιο αραιοκατοικημένες, τάση που τα τελευταία χρόνια τείνει με αργό ρυθμό να αναστραφεί.

Σημαντικός παράγοντας στην τοπική οικονομία της Π.Ε. Καστοριάς αποτελεί ο τουρισμός τα τελευταία κυρίως χρόνια κάνοντας αναγκαστική στροφή από την γούνα. Αλλά και ο αγροτουρισμός στα χωριά της περιφερειακής ενότητας.

Κύριο τουριστικό κέντρο της περιφερειακής ενότητας αποτελεί κυρίως η πόλη της Καστοριάς καθώς πολλές τουριστικές δραστηριότητες μπορούν να πραγματοποιηθούν εκεί και να προκαλέσουν ενδιάφερων στον επισκέπτη, όπως η λίμνη Ορεστιάδα και το φυσικό περιβάλλον από το οποίο περιβάλλεται η πόλη, η παλαιά και γραφική συνοικία του Ντολτσό, το σπήλαιο του Δράκου, ενώ σώζονται μέχρι σήμερα σημαντικά μνημεία του Βυζαντινού πολιτισμού, όπως τα βυζαντινά τείχη της πόλης, οι Βυζαντινές εκκλησίες και τα παλιά αρχοντικά με τη βυζαντινή αρχιτεκτονική. Επίσης μέσα στην πόλη της Καστοριάς υπάρχουν πολλά μουσεία, όπως του Μακεδονικού Αγώνα, Λαογραφικά και το Βυζαντινό Μουσείο αλλά και το Ενυδρείο της πόλης. Σημαντικά έθιμα που λαμβάνουν χώρα μέσα στην πόλη κατά την περίοδο του χειμώνα είναι τα Ραγκουτσάρια, και οι Μπουμπούνες.

Εκτός της πόλης αλλά μέσα στα όρια της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς τα κυριότερα μέρη που ελκύουν κόσμο είναι το Χιονοδρομικό κέντρο Βιτσίου, ο λιμναίος οικισμός του Δισπηλιού, το μουσείο Παύλου Μελά στον οικισμό Μελά, το μουσικό φεστιβάλ River Party στο Νεστόριο που λαμβάνει θέση κάθε Αύγουστο και προσελκύει πολλούς τουρίστες, το Αργείτικο Καρναβάλι στο Άργος Ορεστικό και η Καστανογιορτή στον οικισμό Καστανόφυτο.

Η περιφερειακή ενότητα Καστοριάς διαθέτει σημαντική αγορά γουναρικών από ποικίλα μαγαζιά που πολλές φορές είναι φτιαγμένα μέσα στα εργαστήρια τους. Στους οικισμούς της περιφερειακής ενότητας οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την παραγωγή γεωργικών προϊόντων όπως τα μήλα, τα όσπρια, οι ξηροί καρποί, τα κάστανα και τα μανιτάρια. Άλλα προϊόντα που παράγονται στην Π.Ε. είναι τα τυροκομικά προϊόντα, κρασί, τσίπουρο, ζυμαρικά, τσάι, βότανα και κρεατικά προϊόντα.

Από το 2011 και με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", ο νομός Καστοριάς αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς (με έδρα την Καστοριά) της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας. Με την συνένωση και συγχώνευση των Δήμων από 12 σε 3 όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι:

Σημαντικά αστικά κέντρα εκτός από τη Καστοριά (13.387 κάτ.) και το Άργος Ορεστικό (7.473 κάτ.) είναι οι Μανιάκοι (3.055 κάτ.) και η Μεσοποταμία (2.099 κάτ.). Άλλοι μεγάλοι οικισμοί είναι το Μαυροχώρι (1.287 κάτ.), η Κορησός (998 κάτ.), το Νεστόριο (865 κάτ.) και το Δισπηλιό (976 κάτ.).

Η Ε.Ο. Καστοριάς - Φλώρινας μέσω Βιτσίου είναι μία, κατά το μεγαλύτερο μέρος της, δασική διαδρομή με συνολικό μήκος 54 χλ. από τα οποία τα 27 χλμ. μέχρι τη βάση του κώνου της κορυφής του Βέρνου που τελειώνει και η ανάβαση ανήκουν στην Π.Ε. Καστοριάς και τα άλλα 27 χλμ. στην Π.Ε. Φλώρινας. Στο 22ο χλμ. βρίσκεται το χιονοδρομικό κέντρο Βιτσίου και στο 27ο η μονάδα της Αεροπορίας.

2011-14, 2019-21, 2024-σήμερα: Δημήτριος Σαββόπουλος

2014-19: Σωτήρης Αδαμόπουλος

2021-23: Δέσποινα Κοζατσάνη

Οι οικισμοί της ΠΕ Καστοριάς, μπορούν να διακριθούν στις ακόλουθες κατηγορίες:

ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

i. Ιστοσελίδες

ii. Εφημερίδες

iii. Ιστορία

# data[].attributes.attachment_link.title
Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς είναι μία από τις τέσσερις περιφερειακές ενότητες της δυτικής Μακεδονίας, ενώ αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας. Είχε πληθυσμό 46.048 κατοίκους, κατά την απογραφή του 2021. Συνορεύει στα νοτιοανατολικά με την περιφερειακή ενότητα Κοζάνης στα βόρεια με την περιφερειακή ενότητα Φλώρινας, και στα νότια και νοτιοδυτικά με τις περιφερειακές ενότητες Γρεβενών και Ιωαννίνων, αντίστοιχα.

# data[].attributes.location_name
Νομός Κοζάνης

# data[].attributes.headline
Νομός Κοζάνης

# data[].attributes.subject
Νομός Κοζάνης

# data[].attributes.body
Νομός Κοζάνης με πρωτεύουσα την Κοζάνη .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019.

Ο Νομός Κοζάνης ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδος, ενώ από το 2011 αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας, Βρίσκεται στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Μακεδονίας και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας. Είχε πληθυσμό 150.196 κατοίκων, κατά την απογραφή του 2011. Ο Νομός βρίσκεται, στο σταυροδρόμι, μεταξύ της Κεντρικής Μακεδονίας, της Ηπείρου και της Θεσσαλίας, και είναι ο μεγαλύτερος τόσο έκταση, όσο και σε πληθυσμό στην Δυτική Μακεδονία.

Οι σημαντικότερες πόλεις και κωμοπόλεις στην Περιφερειακή Ενότητα Κοζάνης είναι:

Κοζάνη (πρωτεύουσα του νομού, οικονομικό και διοικητικό κέντρο, έδρα της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και το μεγαλύτερο αστικό κέντρο, τόσο στον Νομό, όσο και στην Περιφέρεια)

Πτολεμαΐδα (δεύτερη μεγαλύτερη πόλη και αστικό κέντρο, τόσο στον Νομό, όσο και στην Περιφέρεια. Η πόλη είναι επίσης γνωστή πανελλαδικά από τα θερμοηλεκτρικά εργοστάσια της ΔΕΗ, καθώς και τα πλούσια λιγνιτωρυχεία, που βρίσκονται στην περιοχή της. Επίσης είναι, οικονομικό και διοικητικό κέντρο και έδρα της άλλοτε Επαρχίας Εορδαίας, σήμερα αποτελεί έδρα του Δήμου Εορδαίας)

Σέρβια (πόλη ιστορικής σημασίας)

Σιάτιστα (κωμόπολη ιστορικής σημασίας η οποία φημίζεται για την Γούνα της, οικονομικό κέντρο και έδρα της άλλοτε Επαρχίας Βοΐου, σήμερα έδρα του Δήμου Βοΐου)

Αιανή (κωμόπολη ιστορικής σημασίας, άλλοτε πρωτεύουσα της Αρχαίας Ελιμείας, αρχαίου βασιλείου της Μακεδονίας)

Βελβεντό (κωμόπολη που φημίζεται, για τα φρούτα του, ειδικότερα για τα νόστιμα και ιδιαίτερα Ροδάκινα του, τα οποία αποτελούν κατοχυρωμένο προϊόν ΠΟΠ)

Νεάπολη (κωμόπολη ιστορικής σημασίας, άλλοτε σημαντικό κεφαλοχώρι της περιοχής του Βοΐου, σήμερα ιστορική έδρα του Δήμου Βοΐου, παλαιότερα ονομαζόταν Λειψίστα)

Βλάστη (χωριό ιστορικής σημασίας, ένα από τα σημαντικότερα ορεινά χωριά της Ελλάδας, χτισμένο στους πρόποδες του Ασκίου)

Εράτυρα

Γαλατινή

Αναρράχη

Κομνηνά

Περδίκας

Ακρινή

Χαραυγή

Κρόκος (κωμόπολη που φημίζεται πανελλαδικά, για το ομώνυμο και ιδιαίτερο λουλούδι της, αποτελεί ΠΟΠ)

Τρανόβαλτος

Χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα εκβιομηχάνισης καθώς λειτουργούν στον νομό εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της ΔΕΗ με καύσιμο το λιγνίτη. Αυτό βοήθησε οικονομικά την ανάπτυξη του νομού καθώς κύρια ασχολία των κατοίκων πριν την εγκατάσταση των εργοστασίων ήταν η γεωργία. Ο κρόκος Κοζάνης είναι ένα από τα αγροτικά προϊόντα του νομού.

Ακολουθεί πινακας με την πληθυσμιακή εξέλιξη του νομού Κοζάνης.

Πολιτική ιστορία

Διοικητικά ο Νομός Κοζάνης χωριζόταν μέχρι το 1997 σε τρείς επαρχίες:

Προπολεμικά ανήκε στην Επαρχία Βοΐου, και το νότιο τμήμα του Νομού Καστοριάς (πρώην Κοινότητα Αρρένων).

Πτολεμαΐδα

Προπολεμικά ανήκαν στην Επαρχία Εορδαίας, και ένα μικρό τμήμα του Νομού Πέλλας ( Περαία, Άνω και Κάτω Γραμματικό), ενώ μέχρι και το 1974, ανήκαν επίσης και τα νότια τμήματα του Νομού Φλώρινας (πρώην Δήμος Φιλώτα) και μέρος της λίμνης Βεγορίτιδα.

Κοζάνης

Η Επαρχία περιλάμβανε τους σημερινούς Δήμους Κοζάνης, Σερβίων και Βελβεντού.

Μέχρι το 1964 ανήκε και στον Νομό και η τέως επαρχία Γρεβενών με πρωτεύουσα τα Γρεβενά, η οποία με αναγκαστικό νόμο μετατράπηκε σε Νομό ο οποίος συστάθηκε στις 30 Οκτωβρίου 1964 με το υπ' αριθμ. 4398 Νομοθετικό Διάταγμα "Περί Ιδρύσεως Νομών Πειραιώς και Γρεβενών και άλλων τινών διατάξεων", έπειτα από την απόσπαση της επαρχίας των Γρεβενών από το Νομό Κοζάνης, καθώς και του Δήμου Δεσκάτης και των Κοινοτήτων Δασοχωρίου και Παρασκευής από το Νομό Λάρισας.

Η διοικητική διαίρεση του νομού Κοζάνης.

Σύμφωνα με το Σχέδιο Καποδίστριας, το οποίο ίσχυσε από το το 1999 μέχρι το 2010, ο Νομός Κοζάνης απαρτιζόταν από 16 δήμους και 3 κοινότητες και υπαγόταν διοικητικά στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας.

Κοινότητες

Ο Νομός Κοζάνης, από το 2011 και με την εφαρμογή του "Προγράμματος Καλλικράτης", αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Κοζάνης της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, με μόνιμο πληθυσμό 170.196 κατοίκους, σύμφωνα με την Απογραφή του 2011. Με την συνένωση και συγχώνευση των Δήμων από 16 σε 4, οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι:

Η Γέφυρα λίμνης Πολυφύτου στο νομό Κοζάνης, όπως φαίνεται από το χωριό Νεράιδα. Στο βάθος βρίσκεται η κωμόπολη των Σερβίων.

Άποψη του λιγνητεργοστασίου στον Άγιο Δημήτριο Κοζάνης από την Εγνατία Οδό.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Κοζάνης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019.

# data[].attributes.location_name
Νομός Γρεβενών

# data[].attributes.headline
Νομός Γρεβενών

# data[].attributes.subject
Νομός Γρεβενών

# data[].attributes.body
Νομός Γρεβενών με πρωτεύουσα τα Γρεβενά .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019.

Ο Νομός Γρεβενών είναι ένας από τους 51 νομούς της σύγχρονης Ελλάδας ενώ η Νομαρχία Γρεβενών είναι μια από τις τέσσερις νομαρχίες (που μετονομάστηκαν επίσημα σε Περιφερειακές Ενότητες) της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας. Έγινε ξεχωριστός νομός το 1964, με αναγκαστικό νόμο ο οποίος συστάθηκε στις 30 Οκτωβρίου 1964 με το υπ' αριθμ. 4398 Νομοθετικό Διάταγμα "Περί Ιδρύσεως Νομών Πειραιώς και Γρεβενών και άλλων τινών διατάξεων", έπειτα από την απόσπαση της επαρχίας των Γρεβενών από το Νομό Κοζάνης, καθώς και του Δήμου Δεσκάτης και των Κοινοτήτων Δασοχωρίου και Παρασκευής από το Νομό Λάρισας. Σήμερα αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών.

Πρωτεύουσα της ομώνυμης Περιφερειακής Ενότητας και μοναδική πόλη είναι η ομώνυμη πόλη ( Γρεβενά). Άλλες σημαντικές κωμοπόλεις και χωριά είναι η Δεσκάτη, το Καρπερό, ο Άγιος Γεώργιος Γρεβενών, το Κηπουρειό, η Αβδέλλα, το Δοτσικό, η Σαμαρίνα και ο Ταξιάρχης.

Συνορεύει με την Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων στα δυτικά, με την Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς στα βορειοδυτικά, με την Περιφερειακή Ενότητα Κοζάνης στα βόρεια, με την Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας στα νοτιοανατολικά και με την Περιφερειακή Ενότητα Τρικάλων στα νότια.

Ο πληθυσμός του νομού Γρεβενών είναι 26.645 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2021. Είναι ο δεύτερος πιο αραιοκατοικημένος νομός της Ελλάδας μετά τον νομό Ευρυτανίας. Τα τελευταία χρόνια τα Γρεβενά έχουν αναπτυχθεί κυρίως με την Εγνατία Οδό, η οποία διασχίζει το μεγαλύτερο μέρος του νομού, ενώ αντίστοιχα στην ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας της περιοχής θα συμβάλλει και η υπό κατασκευή Κεντρική Οδός, η οποία θα συνδέει την βόρεια Ελλάδα με την κεντρική Ελλάδα.

Μεγάλο μέρος του νομού είναι ορεινή περιοχή και περιστοιχίζεται από τα βουνά Λύγκος στα δυτικά, Χάσια στα νοτιοδυτικά και Βούρινος στα βορειοανατολικά. Ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός της χώρας, ο Αλιάκμονας διέρχεται μέσα από τον νομό και συγκεκριμένα από το κεντρικό και βορειοανατολικό μέρος του νομού. Η τοπική οικονομία στηρίζεται κυρίως στην γεωργία. Η καλλιέργεια σιτηρών και οσπρίων (κύρια ρεβίθι) καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της καλλιεργούμενης γης. Η εκτροφή αμνοεριφίων και βοοειδών και η κτηνοτροφία γενικότερα είναι επίσης αναπτυγμένη.

Σημαντική είναι και η συνεισφορά από τον αγροτουρισμό και οικοτουρισμό αλλά και από τη βιομηχανία ξυλείας. Το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας συγκεντρώνει κάθε χρόνο πλήθος επισκεπτών και είναι μία πηγή ζωής για την τοπική οικονομία. Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση νομού Γρεβενών.

Επικεφαλής του νομού ήταν ο νομάρχης έως τις 31 Δεκεμβρίου 2010. Από το 2011 υπηρετεί ο εκάστοτε αντιπεριφερειάρχης.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Γρεβενών - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 01/08/2019. Ο Νομός Γρεβενών είναι ένας από τους 51 νομούς της σύγχρονης Ελλάδας ενώ η Νομαρχία Γρεβενών είναι μια από τις τέσσερις νομαρχίες (που μετονομάστηκαν επίσημα σε Περιφερειακές Ενότητες) της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας.

# data[].attributes.body
Νομός Ζακύνθου με πρωτεύουσα την Ζάκυνθο .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς Βοηθήστε συνδέοντας το κείμενο με τις πηγές παραπομπές. χρησιμοποιώντας παραπομπές, ώστε να είναι επαληθεύσιμο.
Το πρότυπο τοποθετήθηκε χωρίς ημερομηνία. Για τη σημερινή ημερομηνία χρησιμοποιήστε: {{χωρίς παραπομπές|29|06|2024}}

Ο Νομός Ζακύνθου αποτελεί έναν από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει διοικητικά στην Περιφέρεια Ιόνιων νησιών. Κατά την εφαρμογή του Προγράμματος 'Καλλικράτης', το 2010, μετονομάστηκε σε Περιφερειακή Ενότητα Ζακύνθου, χωρίς να υποστεί αλλαγές στα διοικητικά της όρια, ενώ αποτελεί πλέον μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας. Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Ελλάδας και αποτελείται από το νησί της Ζακύνθου και κάποια μικρότερα νησιά κοντά σε αυτό, με κυριότερο τις Στροφάδες, εντός του συμπλέγματος των Επτανήσων, στο Ιόνιο πέλαγος.

Καταλαμβάνει μία έκταση 406 χλμ² και ο πληθυσμός του, σύμφωνα με την Απογραφή του 2011 ανέρχεται σε 40.758 κατοίκους.

Πρωτεύουσα του νομού είναι η πόλη της Ζακύνθου, με πληθυσμό 9.772 κατοίκους ( 2011), και η οποία αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη των Ιονίων Νήσων.

Στον νομό υπάρχει το Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου, που ιδρύθηκε το 1999, και το οποίο περιλαμβάνει τον Κόλπο του Λαγανά. Είναι τόπος ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Καρέττα καρέττα και έχει σκοπό την προστασία του είδους. Η περιοχή αποτελεί τμήμα του δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου είναι το πρώτο πάρκο τέτοιου είδους που ιδρύθηκε στην Ελλάδα, αλλά και στη Μεσόγειο.

Το κλίμα της περιοχής χαρακτηρίζεται ως ως εύκρατο μεσογειακό. Οι βροχοπτώσεις είναι συχνές από Νοέμβριο μέχρι Ιανουάριο, ενώ γενικότερα υπάρχει μεγάλη ηλιοφάνεια σε όλη την διάρκεια του έτους και ιδιαίτερα την άνοιξη και περισσότερο το καλοκαίρι.

Ο πληθυσμός της Ζακύνθου απο την ενσωμάτωση της στην Ελλάδα μέχρι και το 1940 υπήρξε σταθερός με μία ελαφρά μείωση. Απο το 1951 μέχρι και το 1981 ο πληθυσμός της μειώθηκε σημαντικά. Μετά το 1981 και μέχρι και το 2020 ο πληθυσμός της Ζακύνθου αυξήθηκε σημαντικά, σχεδόν ανακτώντας τα προπολεμικά επίπεδα του. Η Ζάκυνθος κατέγραψε τον μεγαλύτερο πληθυσμό της το 1896 (45.042) και τον μικρότερο το 1981 (30.014). Η μεγαλύτερη αύξηση του πληθυσμού έγινε το 2001 (19,3%) και η μικρότερη το 1940 (1,7%). Η μεγαλύτερη μείωση του πληθυσμού έγινε το 1971 (15,0%) και η μικρότερη το 1879 (0,1%). Ο νομός είναι απο τους πιο πυκνούς στην Ελλάδα με πυκνότητα πληθυσμού 100,5 κατοίκους ανα τετραγωνικό χιλιόμετρο.

Άγαλμα του Διονύσιου Σολωμού στην πόλη της Ζακύνθου.

Άγιος Διονύσιος (1547-1622), Προστάτης Άγιος του νησιού.

Ιωάννης Δημησιάνος, Μαθηματικός του 17ου αιώνα.

Λεωνίδας Ζώης (1865-1956), Ιστορικός.

Γρηγόριος Ξενόπουλος (1867-1951), Δημοσιογράφος και Συγγραφέας.

Ανδρέας Κάλβος (1792-1869), Ποιητής.

Παύλος Καρρέρ (1829-1896), Συνθέτης.*

Κωνσταντίνος Καψάσκης (1923 - 1993), Έλληνας τραπεζίτης και ευεργέτης.

Ντίνος Κονόμος (1918-1990), Συγγραφέας.

Νικόλαος Κουτούζης (1741-1813), Ζωγράφος.

Γεώργιος Κωστάκης (1913-1990), Συλλέκτης Ρωσικών έργων τέχνης.

Κωνσταντίνος Λομβάρδος (1820-1888), Γιατρός και Πολιτικός.

Ερμάννος Λούντζης (1806-1868), Συγγραφέας και Ιστορικός.

Θάλεια Μαγδαληνού (εικαστικός)

Αντώνιος Μαρτελάος (1754-1819), Ποιητής και Δάσκαλος.

Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου (1801-1832), Συγγραφέας.

Δημήτριος Μοτσενίγος (1723-1793), Αγωνιστής των Ορλωφικών και Διπλωμάτης

Γεώργιος Μοτσενίγος (1762-1839), Διπλωμάτης και Πολιτικός.

Σάμουελ Μπαρφ (1793 - 1880), Άγγλος φιλέλληνας και τραπεζικός, διέμενε μόνιμα στο νησί από το 1816

Διονύσιος Ρώμας (1906-1981), Συγγραφέας και Πολιτικός.

Παχώμιος Ρουσάνος (1480 ή 1508-1553), λόγιος μοναχός, μέγας διδάσκαλος του έθνους.

Διονύσιος Ρώμας (1771-1857), Πολιτικός.

Διονύσιος Σολωμός (1798-1857), Εθνικός Ποιητής.

Λουδοβίκος Στράνης (18ος-19ος αι.), Πρόξενος της Ένωσης Σουηδίας-Νορβηγίας στην Πάτρα και μέλος της Φιλικής Εταιρείας κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Γεώργιος Τερτσέτης (1800-1874), Αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης και Συγγραφέας.

Ούγος Φώσκολος (1778-1827), ποιητής και επαναστάτης.

Παναγιώτης Χιώτης (1814-1896), ιστορικός.

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε: Διοικητική διαίρεση νομού Ζακύνθου.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Ζακύνθου - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς Βοηθήστε συνδέοντας το κείμενο με τις πηγές παραπομπές . χρησιμοποιώντας παραπομπές, ώστε να είναι επαληθεύσιμο. Το πρότυπο τοποθετήθηκε χωρίς ημερομηνία. Για τη σημερινή ημερομηνία χρησιμοποιήστε: {{χωρίς παραπομπές|29|06|2024}} Ο Νομός Ζακύνθου αποτελεί έναν από τους 51 νομούς της Ελλάδας και ανήκει διοικητικά στην Περιφέρεια Ιόνιων νησιών.

# data[].attributes.body
Νομός Κεφαλληνίας με πρωτεύουσα το Αργοστόλι.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Κεφαλληνίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Επεξεργασία συνδέσμων

# data[].attributes.body
Νομός Κέρκυρας με πρωτεύυσα την Κέρκυρα.

# data[].attributes.location_name
Νομός Λευκάδας

# data[].attributes.headline
Νομός Λευκάδας

# data[].attributes.subject
Νομός Λευκάδας

# data[].attributes.body
Νομός Λευκάδας πρωτεύουσα είναι η Λευκάδα .

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Λευκάδας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.location_name
Περιφερειακή Ενότητα Άρτας, Άρτα

# data[].attributes.headline
Περιφερειακή Ενότητα Άρτας, Άρτα

# data[].attributes.subject
Περιφερειακή Ενότητα Άρτας, Άρτα

# data[].attributes.body
Περιφερειακή Ενότητα Άρτας πρωτεύουσα είναι η Άρτα.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα πιθανόν να περιλαμβάνει πληροφορίες που αποτελούν Εάν δεν συμβαίνει αυτό πρωτότυπη έρευνα, που δεν έχουν προηγουμένως δημοσιευτεί ή δεν έχουν ελεγχθεί από ειδικούς. παραθέστε τις πηγές που επιβεβαιώνουν την επαληθευσιμότητα του λήμματος, διαφορετικά αφαιρέστε ό,τι αποτελεί προσωπική γνώση ή έρευνα του συντάκτη.
Παρακαλούμε δείτε τις σχετικές παρατηρήσεις στη σελίδα συζήτησης.

Ο νομός Άρτας ή νομός Άρτης υπήρξε μία αυτοδιοικητική δομή της Ελλάδος, στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Ηπείρου και καταλάμβανε την έκταση των σημερινών δήμων Αρταίων, Γεωργίου Καραϊσκάκη, Κεντρικών Τζουμέρκων και Νικολάου Σκουφά. Καταργήθηκε το 2010 με το Ν.3852/2010 ( Πρόγραμμα Καλλικράτης).

Σήμερα αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Άρτας, της Περιφέρειας Ηπείρου, της Εκλογικής Περιφέρειας Άρτας.

Η Άρτα είναι η πρωτεύουσα και μοναδική πόλη της περιφερειακής ενότητας Άρτας.

Το όνομα Άρτα, σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, προέρχεται από το λατινικό αλφάβητο.

Ειδικότερα, "εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1000 μ.Χ. και συνδέεται το όνομα Άρτα με το λατινικό "arta" (θηλυκό γένος του επιθέτου artus) που σημαίνει στενή, ισχυρή, δύσκολη".

Έτερη εκδοχή, από τον xρονογράφο της Ηπείρου και Μητροπολίτη Άρτας & Πρεβέζης Σεραφείμ Ξενόπουλο Βυζάντιο, "ο όποιος ανέφερε ότι η Άρτα έλαβε το όνομα αυτό: "δια την αφθονία των σιτηρών και λοιπών αυτής προιόντων δι ων προεμηθεύοντο ή ηρτίζοντο και διάφοροι πόλεις και κώμαις της Ακαρνανίας και Ηπείρου, ως άχρι του νυν αρτίζονται " καθώς επίσης το λίαν χαρακτηριστικόν "Άρτα αρτυμή του κόσμου"".

Η Π.Ε Άρτας καταλαμβάνει το νοτιοανατολικό τμήμα της Ηπείρου. Έχει έκταση 1.662 τετρ.χλμ. και πληθυσμό 63.927 κατοίκους. Συνορεύει στα βόρεια με τις περιφερειακές ενότητες Ιωαννίνων και Τρικάλων, ανατολικά με τις περιφερειακές ενότητες Τρικάλων, Καρδίτσας και Αιτωλοακαρνανίας, δυτικά με τις περιφερειακές ενότητες Πρεβέζης και Ιωαννίνων, νότια με την περιφερειακή ενότητα Αιτωλοακαρνανίας ενώ βρέχεται και από τον Αμβρακικό Κόλπο.

Από γεωλογικής πλευράς, η ευρύτερη περιοχή της Άρτας αποτελεί κατά κύριο λόγο τμήμα της Αδριατικοϊονίου ζώνης και κατά δεύτερο των ζωνών Πίνδου και Γαβρόβου-Τριπόλεως.

Η δημιουργία του Αμβρακικού είναι αποτέλεσμα της έντονης τεκτονικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια του Πλειοκαίνου - Πλειστοκαίνου

Η περιοχή μεταξύ Άρτας, βόρεια της λιμνοθάλασσας Ροδιάς και των εκβολών του Αράχθου παρουσιάζει πολύ υψηλές τιμές νικελίου (Ni) και χρωμίου (Cr), με τιμές από 152-254 ppm για το Ni και από 111-186 ppm για το Cr. Οι τιμές του Ni στην περιοχή είναι υψηλές και αυτό οφείλεται στην τροφοδοσία των ιζημάτων της περιοχής από τον Άραχθο με υλικά από το οφιολιθικό σύμπλεγμα της Πίνδου.

Στην Ήπειρο έχουν εντοπισθεί φωσφορικά κοιτάσματα, τα οποία αναπτύσσονται στην Κεντρική Ιόνιο Ζώνη. Από τις μέχρι σήμερα έρευνες διαπιστώθηκε ότι τα κοιτάσματα αυτά έχουν έκταση μεγαλύτερη των 100 χλμ., με μέσο πάχος 7 - 8 μ. και μέση περιεκτικότητα σε P₂O₅, 10%περίπου. Στην περιοχή της Άρτας, οι έρευνες έχουν επικεντρωθεί κοντά στο χωριό Βίγλα.

Στην περιοχή, κοντά στο χωριό Συκιές, έχει πιστοποιηθεί η ύπαρξη γεωθερμικού πεδίου. Η βεβαιωμένη έκταση του πεδίου υπολογίστηκε σε 11,2 τετραγωνικά χλμ., η θερμοκρασία του νερού που ανέρχεται στην επιφάνεια αρτεσιανά, κυμαίνεται από 32 °C ως 50 °C και η οροφή του γεωθερμικού ταμιευτήρα βρίσκεται σε βάθος κυμαινόμενο από τα 280 μ. έως 480 μ. Η μέση γεωθερμική βαθμίδα που υπολογίστηκε είναι 11 °C/100m δηλαδή μεγαλύτερη της τριπλάσιας κανονικής γεωθερμικής βαθμίδας. Για το πεδίο αυτό, υπάρχουν άριστες προοπτικές αξιοποίησης σε τομείς, όπως θερμοκήπια, ιχθυοκαλλιέργειες και αντιπαγετώδη προστασία των καλλιεργειών των εσπεριδοειδών.

Σημαντικά είναι τα κοιτάσματα πετρελαίου τα οποία υπάρχουν στη Δυτική Ελλάδα και συγκεκριμένα στην περιοχή της Άρτας. Τα κοιτάσματα αυτά είναι βεβαιωμένα και εκτιμάται ότι μπορούν να αποφέρουν 1-2 δισεκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου.

Η διαθεσιμότητα νερού στην Ήπειρο και μαζί και η Άρτα, είναι 7.500 m³/άτομο/έτος αριθμός που φανερώνει ότι το διαμέρισμα είναι το πλέον πλεονασματικό της χώρας σε ότι αφορά στα αποθέματα νερού.

Με βάση τον αντισεισμικό κανονισμό του 2000, οι περιοχές της Ελλάδος κατατάσσονται, από απόψεως σεισμικής επικινδυνότητας, σε τέσσερις κατηγορίες, ξεκινώντας από την Δ' ζώνη με τις περιοχές υψηλού κινδύνου και καταλήγοντας στην Α' ζώνη, που περιλαμβάνει τις "λιγότερο" σεισμογενείς περιοχές. Το μεγαλύτερο μέρος της Ηπείρου παρουσιάζει σχετικά μικρή σεισμική επικινδυνότητα. Από σεισμούς συχνά πλήττονται οι βόρειες και ανατολικές περιοχές αλλά ιδιαίτερα εκείνες που βρίσκονται προς τα παράλια του Ιονίου. Η Άρτα, αν και από πλευράς σεισμικής επικινδυνότητας, βρίσκεται στη Β' Ζώνη (μεσαίας επικινδυνότητας) έχει κατά καιρούς υποστεί καταστροφικούς σεισμούς όπως το 1833 και το 1967. Την 1η Μαΐου του 1967, ημέρα Δευτέρα και δεύτερη μέρα του Πάσχα, ισχυρός σεισμός μεγέθους 6,4 R έπληξε τους νομούς Άρτας και Ιωαννίνων. Εννιά άνθρωποι σκοτώθηκαν και 56 τραυματίστηκαν. Περίπου 10.000 κτίρια υπέστησαν βλάβες από τα οποία τα 940 καταστράφηκαν. Οι μεγαλύτερες εντάσεις στο νομό Άρτας παρατηρήθηκαν στα χωριά: Μελισσουργοί, Θεοδώριανα, Αθαμάνιο, Τετράκωμο αλλά και στη Δροσοπηγή. Μετά τον κύριο σεισμό ακολούθησαν πολλοί μετασεισμοί ο μεγαλύτερος των οποίων ήταν μεγέθους 5,3 R και έγινε την ίδια ημέρα με τον κύριο σεισμό.

Στα νοτιοδυτικά της περιφερειακής ενότητας βρίσκεται η πεδιάδα της Άρτας, η οποία είναι και η μεγαλύτερη πεδιάδα της Ηπείρου. Η πεδιάδα της Άρτας απαριθμεί 160.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης με κύριες καλλιέργειες τα πορτοκάλια, τα μανταρίνια, τα ακτινίδια αλλά και φυτά μεγάλης καλλιέργειας όπως το καλαμπόκι και βιομηχανικά φυτά όπως το βαμβάκι. Τα χωριά του κάμπου υπήρξαν για αιώνες παραγωγοί και τροφοδότες της γύρω περιοχής αλλά και ολόκληρης της χώρας με τα εκλεκτά πορτοκάλια της και τα γεωργικά προϊόντα. Οι καλλιέργειες, εναλλάσσονται με θαμνοφράχτες και διάσπαρτα δασύλλια από αιωνόβιες βελανιδιές, φράξους και φτελιές, σχηματίζοντας μαζί με τη βλάστηση των καναλιών, ένα πολύτιμο δίκτυο φυσικών φραχτών όπου καταφεύγει η άγρια ζωή. Κατά την τουρκοκρατία, οι εκτάσεις της πεδιάδας ανήκανε στη Βαλιδέ σουλτάνα, δηλαδή τη μητέρα του ηγεμονεύοντος σουλτάνου και ονομαζόταν "γλυκιά πεδιάδα".

Ο Άραχθος είναι ο όγδοος μεγαλύτερος ποταμός της Ελλάδας. Έχει μήκος 110 χιλιόμετρα. Πηγάζει από τη βόρεια Πίνδο σε υψόμετρο 1.700 μ. και εκβάλλει στον Αμβρακικό κόλπο. Διατρέχει ένα τμήμα της περιφερειακής ενότητας Ιωαννίνων, νότια της κωμοπόλεως του Μετσόβου, όπου ονομάζεται Μετσοβίτικος και ολόκληρη την περιφερειακή ενότητα Άρτας και εκβάλλει στον Αμβρακικό κόλπο όπου σχηματίζει το δέλτα του Αράχθου. Δέχεται τα νερά από τους παραποτάμους Καλεντίνη, Λοζίτσι, Μετσοβίτικο, Διπόταμο και Καλαρρύτικο. Στον Άραχθο έχουν κατασκευαστεί δύο φράγματα, το Πουρνάρι 1, με ωφέλιμη χωρητικότητα 303 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό και το Πουρνάρι 2, ωφέλιμης χωρητικότητας 4,1 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό.

Ο Λούρος πηγάζει από το όρος Τόμαρος σε υψόμετρο 600 μέτρων, κοντά στην περιοχή του μαντείου της Δωδώνης, διασχίζει την Π.Ε Πρέβεζας, την πεδιάδα της Άρτας και εκβάλλει στο Μιχαλίτσι, στον όρμο Σαλαώρας, του Αμβρακικού Κόλπου όπου σχηματίζει το δέλτα Λούρου. Οι εκβολές του βρίσκονται υπό την προστασία της Σύμβασης Ραμσάρ. Η περιοχή αποτελεί ένα από τα καλύτερα διατηρημένα οικοσυστήματα, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Με εξαίρεση το δέλτα του Αχελώου και το σύμπλεγμα των δέλτα που βρίσκονται κοντά στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, η συγκεκριμένη ζώνη αποτελεί το μεγαλύτερο δελταϊκό σύμπλεγμα σε όλη την Ελλάδα. Η μεγάλη περιοχή των καλαμώνων κατά μήκος του Λούρου μπορεί να θεωρηθεί μία από τις μεγαλύτερες συνεχόμενες ζώνες καλαμώνων στην Ελλάδα.

Ο Αχελώος, ο δεύτερος σε μήκος ποταμός της Ελλάδας, πηγάζει από την οροσειρά της Πίνδου και συγκεκριμένα από το όρος Λάκμος (Περιστέρι) και στη διαδρομή του διασχίζει τον ορεινό όγκο της δυτικής Στερεάς Ελλάδας, διέρχεται από τα όρια των Π.Ε Άρτας και Καρδίτσας και εκβάλλει στο Ιόνιο πέλαγος. Ονομάζεται και Ασπροπόταμος από τη λευκή λάσπη που μεταφέρει έως τις εκβολές του. Η επικρατέστερη ερμηνεία του ονόματός του προκύπτει από το πρώτο συνδετικό της ρίζας "αχ" ή "αχα" (λατινικό aqua) που σημαίνει νερό και το συγκριτικό επίθετο "λώων" που έχει και την έννοια του ποσοτικά μεγαλύτερου. Τα οικοσυστήματα του Αχελώου περιλαμβάνουν πολλά είδη φυτών αλλά και ζώα όπως αρκούδες, ζαρκάδια, λύκοι και αετοί. Ο Αχελώος είναι ένας ποταμός, ο οποίος λατρευόταν ως Θεός, την αρχαία εποχή, από τους κατοίκους των περιοχών που διέσχιζε. Στη νεοελληνική ιστορία η περιοχή έπαιξε σημαντικό ρόλο στην Επανάσταση του 1821 και στην Εθνική Αντίσταση.

Ο χείμαρρος Σαραντάπορος διατρέχει την περιοχή κοντά στο Παλαιοκάτουνο Άρτας. Η συνολική έκταση των ποταμών που διατρέχουν την Π.Ε Άρτας αντιστοιχεί σε 128 χιλιόμετρα.

Η τεχνητή λίμνη του Πουρναρίου βρίσκεται στα βορειοανατολικά του δήμου Αρταίων, στη δημοτική ενότητα Ξηροβουνίου, έχει έκταση 20.500 στρέμματα και δημιουργήθηκε μετά την κατασκευή του ομώνυμου υδροηλεκτρικού φράγματος, του οποίου η κατασκευή ξεκίνησε το 1981 και ολοκληρώθηκε το 1997. Το συγκεκριμένο φράγμα είναι το δεύτερο σε μέγεθος στην Ελλάδα, ύψους 107 μέτρων. Η περιοχή πέριξ της λίμνης Πουρναρίου είναι μια περιοχή παρθένα και παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία πανίδας (ασβοί, λαγοί, κουνάβια, ζαρκάδια, αρκούδες, λύκοι), μικροπανίδας (σκαθάρια, πεταλούδες, έντομα) και ορνιθοπανίδας (πέρδικες, κίσσες, σταυραετοί, γεράκια, γύπες). Η ιχθυοπανίδα της λίμνης αποτελείται από κυπρίνους, στρωσίδι, μουστακάτο, άγρια πέστροφα, χέλια. Η χλωρίδα της περιοχής συμπεριλαμβάνει αγριολούλουδα και βότανα όπως ορχιδέες, φασκόμηλο, μέντα, ρίγανη. Κοντά στη λίμνη μπορεί κανείς να παρατηρήσει ένα δάσος κωνοφόρων, καθώς και ένα περιορισμένης έκτασης και πολύ σπάνιο δάσος βουνοκυπάρισσων.

Στον Αμβρακικό υπάρχουν τουλάχιστον 20 λιμνοθάλασσες. Η συνολική έκτασή τους ξεπερνάει τα 70 τετ. χιλιόμετρα και οι περισσότερες χωρίζονται από τη θάλασσα με μια μακρόστενη λωρίδα γης. Οι μεγαλύτερες λιμνοθάλασσες του Αμβρακικού, είναι η Λογαρού, η οποία έχει έκταση 25,75 τετ. χιλιόμετρα, το Τσουκαλιό με 16,5 τετ. χιλιόμετρα, η Ροδιά με 13,5 τετ. χιλιόμετρα και η Παλιομπούκα με επιφάνεια 2 τετ. χιλιόμετρα. Ένα βασικό χαρακτηριστικό των λιμνοθαλασσών του Αμβρακικού είναι η μεγάλη τους βιολογική παραγωγικότητα και λειτουργούν ως φυσικά εκτροφεία ψαριών.

Στα ανοίγματα που υπάρχουν στις λουρονησίδες και τα οποία επιτρέπουν την επικοινωνία των λιμνοθαλασσών με τη θάλασσα, έχουν εγκατασταθεί τα λεγόμενα "ιβάρια" ή " διβάρια". Τα ιβάρια είναι κατασκευές με καλάμια, οι οποίες ενώ επιτρέπουν την ελεύθερη είσοδο ψαριών από τη θάλασσα, τα εμποδίζουν να επιστρέψουν, με αποτέλεσμα να παγιδεύονται. Στον Αμβρακικό η βιομηχανική αλιεία απαγορεύεται δεδομένου ότι πρόκειται για εθνικό πάρκο. Ο Αμβρακικός κόλπος αποτελεί τη μοναδική περιοχή στην Ελλάδα όπου πραγματοποιείται συστηματικά χρήση δορυφορικών πομπών σε χελώνες για την κατανόηση των μετακινήσεων που πραγματοποιούν στο θαλάσσιο περιβάλλον. Στον Αμβρακικό κόλπο επιβιώνει ένας από τους τελευταίους πληθυσμούς ρινοδέλφινων της Μεσογείου (περίπου 150 δελφίνια). Υπάρχει ένα πλήθος μορφών ζωής στον Αμβρακικό όπως ο λευκοτσικνιάς, ο αργυροτσικνιάς, ο κορμοράνος, το φοινικόπτερο, ο αγριόκυκνος και ο αργυροπελεκάνος, ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος από όλα τα είδη πελεκάνων. Ο Αμβρακικός είναι ο πρώτος υγρότοπος όπου αποδεδειγμένα φωλιάζουν ελάχιστοι ήταυροι. Τα αλιεύματα του κόλπου όπως οι γαρίδες και οι σαρδέλες είναι διάσημα στην ελληνική αλλά και ξένη αγορά. Η περιφερειακή ενότητα Άρτας βρίσκεται στη 2η θέση, μετά την Π.Ε Αιτωλοακαρνανίας, από πλευράς συνολικής έκτασης υγροτόπων, με 237.000 τετ.χιλιόμετρα. Επίσης η Π.Ε Άρτας βρίσκεται στις πρώτες θέσεις των περιοχών με τη μεγαλύτερη αλιευτική και κτηνοτροφική χρήση υγροτόπων και κατέχει την 3η θέση στη χρήση υγροτόπων για αναψυχή.

Τα νησιά της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας βρίσκονται στον Αμβρακικό κόλπο, με μεγαλύτερο νησί, το Πέρα Νησί (Κορωνησία), το οποίο είναι το μοναδικό κατοικημένο νησί του Αμβρακικού.

Νησιά και Νησίδες της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας

Οι παραλίες της Άρτας βρίσκονται στον Αμβρακικό κόλπο, την Κορωνησία και τη Σαλαώρα σε μικρές αποστάσεις από την πόλη της Άρτας, είναι εύκολα προσβάσιμες με το αυτοκίνητο και είναι γενικά ζεστές και ρηχές. Οι παραλίες είναι ιδανικές για κολύμβηση αλλά και για διάφορες θαλάσσιες δραστηριότητες.

Η μεγάλη πλειοψηφία των κατοίκων της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας είναι γηγενείς όμως στα όρια του πρώην νομού Άρτας κατοικούν και άλλες πληθυσμιακές ομάδες, οι οποίες κατά καιρούς εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Οι ομάδες αυτές είναι οι εξής:

Πόντιοι: Ο ποντιακός πληθυσμός της περιοχής της Άρτας ομιλεί την ποντιακή διάλεκτο και κατοικεί στη Νέα Βίγλα, η οποία αποτελεί τμήμα του χωριού Βίγλα Άρτας, το μοναδικό χωριό που φιλοξενεί Ποντίους σε όλη την περιοχή της Άρτας. Η Νέα Βίγλα είναι ο τόπος καταγωγής του πρώην διεθνή τερματοφύλακα Αντώνη Νικοπολίδη. Η εγκατάσταση στο χωριό έγινε το 1957 όταν ήρθαν εκατό οικογένειες από την κεντρική Ασία.

Βλάχοι: Ενενήντα περίπου οικογένειες βρίσκονται στην περιοχή της Άρτας και συγκεκριμένα στην περιοχή του Πολυδρόσου και στους οικισμούς του Κακόβατου και Παλαιοσκαμιά Άρτας, κοντά στον Αμβρακικό κόλπο. Η εγκατάσταση τους έγινε πριν τη δεκαετία του '60 και η καταγωγή τους είναι από το Συρράκο Ιωαννίνων και το Βαθύπεδο Ιωαννίνων. Μέχρι και τη δεκαετία του 1960 πολλά Συρρακιωτόπoυλα στον κάμπο της Άρτας είχαν ως μητρική τους γλώσσα τα βλάχικα. Όσα πήγαιναν νηπιαγωγείο ήταν τυχερά γιατί εκεί τους δινόταν η ευκαιρία να μάθουν τα ελληνικά. Σήμερα ο τοπικός πληθυσμός γνωρίζει και ομιλεί τη βλάχικη γλώσσα.

Ρομά: Στην Άρτα ο καταυλισµός βρίσκεται στην περιφερειακή οδό Άρτας. Υπάρχουν περίπου 10 οικογένειες, µόνιµα εγκατεστηµένες εδώ και πολλά χρόνια, µε εξαίρεση ορισμένες περιπτώσεις όπου μερικοί µετακινούνται προσωρινά. Οι συνθήκες διαβίωσης είναι ικανοποιητικές σε σχέση με άλλες περιοχές της Ελλάδας, καθώς ικανοποιούνται βασικές τους ανάγκες όπως στέγη, νερό και ρεύµα.

Η Ήπειρος υπήρξε ένα γεωγραφικό διαμέρισμα, απρόσιτο μέχρι τις αρχές του προηγούμενου αιώνα και διατήρησε ανόθευτο τον γλωσσικό θησαυρό που κληρονόμησε. Περιοχές όπως τα Ζαγοροχώρια, περιοχή Δωδώνης, Κατσανοχώρια, Ιωάννινα, περιοχή Άρταςαποκόπτουν ακόμη και σήμερα, ειδικά οι γηραιότεροι, τα φωνήεντα ή αλλάζουν τα άτονα (ο) και (ε) και τα προφέρουν ως (ου) και (ι). Η φυλή των Σαρακατσαναίων ομιλεί το ίδιο ιδίωμα μ' αυτό της περιοχής των Τζουμέρκων, των Ραδοβιζίων της Άρτας, του Σακαρετσίου και της περιοχής μέχρι τα Άγραφα. Συγκεκριμένα ισχύουν ορισμένοι κανόνες, κοινοί με το ιδίωμα των Σαρακατσαναίων.

Ιδιωματικός κανόνας

Τοπική απόδοση

Νεοελληνική απόδοση

Αποκοπή του καταληκτικού ει, η, ι, οι των παροξύτονων ρημάτων

χιονίζ

χιονίζει

Τονισμός της προπαραλήγουσας των ρημάτων

έστρωσαμαν

έφαγαμαν

στρώσαμε

φάγαμε

Μετατροπή του άτονου φθόγγου (ε) σε (ι)

Φάτι βρε πιδιά

Φάτε βρε παιδιά

Μετατροπή του άτονου φθόγγου (ο) σε (ου)

λέου

λέω

Μετατροπή του αρσενικού και ουδέτερου άρθρου

(ο, τον, στον, το) σε (ου, τουν, στου, του)

Ου Νίκους

του πιδί

Ο Νίκος

το παιδί

Η παρουσία ανθρώπου στα όρια της σημερινής περιφερειακής ενότητας Άρτας μπορεί να πιστοποιηθεί από τα λιγοστά ευρήματα που χρονολογούνται τη νεολιθική εποχή και αντιπροσωπεύονται από ένα λίθινο πέλεκυ που εντοπίσθηκε νότια της ακρόπολης του Αμμότοπου ( αρχαίο Όρραον). Στην ίδια θέση βρέθηκαν επίσης και λιγοστά όστρακα αγγείων της εποχής του Χαλκού. Τον 9ο αι. π.Χ. στην περιοχή κοντά στα παράλια κατοικούσαν οι Δρύοπες ενώ το ορεινό βορειοανατολικό τμήμα αποτελούσε τμήμα της επικράτειας των Αμφιλόχων και ενδεχομένως και των Αθαμάνων. Η χώρα των Αθαμάνων, εκτεινόταν μεταξύ Ηπείρου, Θεσσαλίας και δυτικής Στερεάς Ελλάδας. Οι Αθαμάνες, ηπειρωτικό φύλο που κατοικούσαν στην ορεινή περιοχή των Αθαμανικών Όρεων (Τζουμέρκα) και των βορειοανατολικών Αγράφων, οφείλουν το όνομά τους στο μυθικό βασιλιά Αθάμαντα, που ήρθε από τον Ορχομενό Βοιωτίας, εγκαταστάθηκε και βασίλευσε στην περιοχή. Κατά τους ιστορικούς χρόνους, οι Αθαμάνες αναφέρονται πρώτη φορά το 395 π.Χ., ενισχύοντας την τετραπλή συμμαχία Κορίνθου, Άργους, Αθήνας και Θήβας. Στρατευμένοι ή μισθοφόροι πολεμιστές, εκστρατεύουν στην Ιταλία υπό τον βασιλιά Πύρρο κατά τη δεύτερη περίοδο της βασιλείας του (296-272 π.Χ.). Στις βόρειες περιοχές κατοικούσε ο λαός των Μολλοσσών.

Το 625 π.Χ. Κορίνθιοι με αρχηγό τον Γόργο, νόθο γιο του Κυψέλου, τυράννου της Κορίνθου, ίδρυσαν την Αρχαία Αμβρακία. Ετυμολογικά η λέξη Αμβρακία, ή Αμπρακία (Ambracia), ή Ανπρακία, προέρχεται από το αμφί (αμπί) + ρακία (ραχία) = βραχώδης ακτή, πετρώδης γιαλός, από το ρήμα ράττω ή αράττω = κτυπώ με δύναμη, συντρίβω. Από το αμπί και τη ρίζα ράκ προήλθε μάλλον το τοπωνύμιο Αμπ-ρακ-ία και το υδρωνύμιο (όνομα ποταμού) Ά-ραχ-θος, δηλαδή η πετρώδης ακτή που κτυπιέται εκατέρωθεν (αμπί = αμφί). Τον 6ο αι. π.Χ. η πόλη υπήρξε αξιόλογο κέντρο του κορινθιακού εμπορίου στη βορειοδυτική Ελλάδα και σημαντικός σταθμός στα ταξίδια του προς την Κάτω Ιταλία. Η Αμβρακία έλαβε μέρος στους περσικούς πολέμους και συμμετείχε με σημαντική δύναμη (με επτά πλοία στη ναυμαχία της Σαλαμίνος και με 500 οπλίτες στη μάχη των Πλαταιών). Κατά τη διάρκεια του πελοποννησιακού πολέμου έμεινε πιστή στη μητρόπολή της Κόρινθο, την οποία και βοήθησε στις πολεμικές της επιχειρήσεις κατά των Κερκυραίων.

Το έτος 582 π.Χ. η Αμβρακία είχε δημοκρατικό πολίτευμα, μετά την τυραννία του Περίανδρου, 74 χρόνια προγενέστερη της δημοκρατίας του Κλεισθένη στην Αθήνα. Διάσημοι Αμβρακιώτες ήταν ο γλύπτης Πολύστρατος, ο μουσικός Επίγονος, ο ποιητής της μέσης κωμωδίας Επικράτης και ο ολυμπιονίκης Λέων της 96ης Ολυμπιάδας ( Παυσανίας). Το 500 π.Χ. κτίσθηκε στην Αμβρακία ο τεράστιος ναός του Απόλλωνος Σωτήρος. Τα ερείπιά του σώζονται κοντά στην πλατεία Κιλκίς της σημερινής Άρτας. Επί βασιλέως Πύρρου, η Αμβρακία γνώρισε μεγαλείο. Κτίστηκε η αρχική μορφή του γεφυριού του Αράχθου, το Μικρό Θέατρο (κοντά στον Άγιο Κωνσταντίνο), το Μεγάλο Θέατρο (κοντά στον ναό του Απόλλωνος), και το Πρυτανείο (δίπλα στον ναό Απόλλωνος).

Το 295 π.Χ. ο Πύρρος της Ηπείρου, βασιλιάς των Μολοσσών, μετέφερε στην Αμβρακία την πρωτεύουσα του κράτους του. Ο Πύρρος έδωσε διεθνή αίγλη στην πόλη, όπως άλλωστε σε ολόκληρη την Ήπειρο και κόσμησε την Αμβρακία με σημαντικά οικοδομήματα. Σύμφωνα με τον γεωγράφο Στράβωνα, ο Πύρρος ήταν εκείνος ο βασιλιάς που κατέστησε την Αμβρακία κέντρο του ηπειρωτικού κράτους, μεταφέροντας εκεί το βασιλικό παλάτι, εγκαταλείποντας τη μακρά παράδοση της διακυβέρνησης από την πόλη της Πασσαρώνας. Η πρωτεύουσά του γνώρισε αξιοσημείωτη ευημερία η οποία διατηρήθηκε μέχρι την εποχή της κατάκτησης της Ελλάδας από τους Ρωμαίους. Το 379 π.Χ - 316 π.Χ στην Αμβρακία έζησε η Ολυμπιάδα, μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το 167 π. Χ. η Αμβρακία πέφτει στα χέρια των Ρωμαίων και πολλοί θησαυροί της Αμβρακίας μεταφέρθηκαν στη Ρώμη. Με την ίδρυση της Νικόπολης το 31 μ.Χ., η Αμβρακία έπαψε να παίζει αξιόλογο ρόλο στην περιοχή. Αν και υπαγόταν πια διοικητικά στη Νικόπολη, διατηρούσε όμως το καθεστώς της πόλης (ήταν δηλαδή "περιοικίς πόλις"), όπως εικάζεται από τη μνεία του "Δήμου Αμβρακιωτών" σε αναθηματική επιγραφή στον αυτοκράτορα Τραϊανό.

Το 1082, η Άρτα αναφέρεται για πρώτη φορά με το νέο της όνομα, το οποίο πιθανόν να προέρχεται από τη λατινική λέξη artus ή arta, που σημαίνει στενή ή στενά.

Μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους, το 1204, η Άρτα έγινε πρωτεύουσα το κράτους της Ηπείρου, που είναι γνωστό ως Δεσποτάτο της Ηπείρου. Ιδρυτής του ήταν ο Μιχαήλ Α΄ Άγγελος Κομνηνός Δούκας (1205-1215), συγγενής της αυτοκρατορικής οικογένειας των Κομνηνών. Μετά τον θάνατό του ο αδερφός του Θεόδωρος (1215-1230) επέκτεινε το κράτος και κατόρθωσε να ανακαταλάβει τη Θεσσαλονίκη, που μέχρι τότε κατείχαν οι Σταυροφόροι και ίδρυσε το βασίλειο της Θεσσαλονίκης. Ο Θεόδωρος έκανε αρκετές προσπάθειες να ανακαταλάβει επίσης την Κωνσταντινούπολη και να αποκαταστήσει τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ο ανεψιός του Μιχαήλ Β΄ (1231-1267) κατά τη διάρκεια της εξουσίας του φρόντισε για την οχύρωση της Άρτας και έκτισε τα μοναστήρια της Κάτω Παναγιάς και της Παντάνασσας κοντά στη Φιλιππιάδα.

Στις 24 Μαρτίου 1449, η Άρτα πέφτει στα χέρια των Τούρκων. Παράλληλα όμως οι Αρτινοί ήταν φόρου υποτελείς στην Ενετική Δημοκρατία, στην οποία πλήρωναν κάθε χρόνο 1.500 ρεάλια, προκειμένου να εξασφαλίσουν την ενετική προστασία από τον κίνδυνο ληστών και πειρατών. Το 15ο αι. ο πληθυσμός της πόλης αυξήθηκε σημαντικά, γιατί σε αυτή εγκαταστάθηκαν αρκετοί Εβραίοι, που εκδιώχθηκαν από την Απουλία και την Καλαβρία, καθώς και εξορισθέντων από την Ισπανία σεφαραδιτών Εβραίων. Αυτοί αποτέλεσαν μία χωριστή κοινότητα, ίδρυσαν τη συναγωγή "Πουλιέζα", εβραϊκό σχολείο και φιλανθρωπικούς συλλόγους. Η εβραϊκή κοινότητα της Άρτας υπήρξε μία από τις παλαιότερες της Ελλάδος. Τις πρώτες πληροφορίες γι΄ αυτήν τις αντλούμε από το Οδοιπορικό του Ισπανού ραββίνου περιηγητή Βενιαμίν μπεν Γιονά, ο οποίος ταξίδεψε στην Ελλάδα το 1173. Την εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου χτίστηκε η πρώτη συναγωγή, η "Γκρέκα", και λειτούργησε το εβραϊκό νεκροταφείο στον λόφος Περάνθη, που παραχωρήθηκε από την Αγία Θεοδώρα, σύζυγο του Μιχαήλ Κομνηνού.

Το 1788 η διοίκηση της πόλης πέρασε στη δικαιοδοσία του Αλή Πασά των Ιωαννίνων και μετά τον αποκεφαλισμό του Αλή Πασά Τεπελενλή το 1822, η Άρτα περιήλθε στην εξουσία του Χουρσίτ Πασά και σύντομα στον Κιουταχή Πασά. Στις 4 Ιουλίου 1822 έγινε δίπλα στην Άρτα η Μάχη του Πέτα.

Η Άρτα ανέκτησε την ανεξαρτησία της με τη συνθήκη του Βερολίνου το 1881,όμως η περιοχή του κάμπου παρέμεινε υπό τουρκική κατοχή. Το 1883 δημιουργήθηκε ο ομώνυμος νομός.

Το έτος 1882 έγινε σύγκρουση τσιφλικάδων με κολίγους στην Άρτα, τριάντα χρόνια πρίν τα παρόμοια γεγονότα στο Κιλελέρ της Θεσσαλίας. Στον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 (διήρκεσε περίπου 30 ημέρες) και η Άρτα αποτέλεσε βάση εξόρμησης και εφοδιασμού του ελληνικού στρατού και ζωντάνεψε από την ελπίδα της απελευθέρωσης ολόκληρης της Ηπείρου, πράγμα που έγινε το 1912-1913, οπότε απελευθερώθηκε ο κάμπος της Άρτας μαζί με την Πρέβεζα, Θεσπρωτία και Ιωάννινα. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, στις 16 Αυγούστου 1943, στο χωριό Κομμένο διαπράχθηκε η σφαγή του Κομμένου, η οποία ήταν μια από τις μεγαλύτερες σφαγές αμάχων στην ιστορία της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα.

Διοικητική διαίρεση Π.Ε Άρτας.

Με τη Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης - Πρόγραμμα Καλλικράτης δηλαδή τον ελληνικό νόμο 3852/2010, με τον οποίο μεταρρυθμίστηκε η διοικητική διαίρεση της Ελλάδας, δημιουργήθηκαν 4 νέοι δήμοι.

Ο δήμος Αρταίων, ο οποίος συστάθηκε από τη συνένωση των δήμων Αμβρακικού, Αρταίων, Βλαχέρνας, Ξηροβουνίου και Φιλοθέης. Μοναδική πόλη και έδρα του δήμου είναι η Άρτα.

Ο δήμος Γεωργίου Καραϊσκάκη, ο οποίος συστάθηκε με τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Ηρακλείας, Καραϊσκάκη και Τετραφυλίας. Η έδρα του δήμου είναι η Άνω Καλεντίνη. Επίσης οι Πηγές Άρτας έχουν ορισθεί ως ιστορική έδρα.

Ο δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων, ο οποίος συστάθηκε από τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αγνάντων και Αθαμανίας και των κοινοτήτων Θεοδωριάνων και Μελισσουργών. Έδρα του είναι το Βουργαρέλι.

Ο δήμος Νικολάου Σκουφά, ο οποίος συστάθηκε από τη συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αράχθου, Κομποτίου, Πέτα και της κοινότητας Κομμένου. Έδρα του δήμου είναι το Πέτα. Το Κομμένο έχει ορισθεί ως ιστορική έδρα.

Ο μόνιμος πληθυσμός της Π.Ε Άρτας, στην απογραφή του 2011 ανήλθε σε 67.877 κατοίκους.

Στην περιφερειακή ενότητα Άρτας ζει το 20% του συνολικού πληθυσμού της περιφέρειας Ηπείρου και το 0,63% του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Ο πληθυσμός της περιοχής μετά από χρόνια οριακής αυξομείωσης, το 2011 σημείωσε το χαμηλότερο ποσοστό των τελευταίων εξήντα ετών. Η πρώτη φορά όπου η περιοχή της Άρτας ξεπέρασε τους 80.000 κατοίκους ήταν το 1961, με 82.630 κατοίκους, αριθμός ο οποίος υπήρξε και ο μέγιστος αριθμός κατοίκων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2001, παρατηρείται μια μετακίνηση του ενεργού δυναμικού από τα ορεινά προς τα πεδινά, όπου υπάρχει το αστικό κέντρο και επομένως περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης. Η απασχόληση είναι βασική αιτία εγκατάλειψης των ορεινών περιοχών αλλά και παράγοντες γεωγραφικοί και κοινωνικοί συμβάλουν εξίσου σ΄αυτή. Ο αστικός πληθυσμός της Π.Ε Άρτας ανέρχεται στο 39,53% περίπου του συνολικού της πληθυσμού ενώ ο αγροτικός πληθυσμός ανέρχεται στο 60,47% του συνόλου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής 2001, οι κάτοικοι με ηλικία πάνω των 65 ετών στην περιφέρεια αντιπροσωπεύουν το 20,40% του συνολικού πληθυσμού, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για την Π.Ε Άρτας είναι 22,59%.

Η Π.Ε Άρτας είναι μία κατεξοχήν αγροτική περιοχή καθώς με βάση τα στοιχεία του 2007, το 32,32% των απασχολούμενων εργάζεται στον πρωτογενή τομέα, γεγονός που είναι αναμενόμενο καθώς στην Άρτα μαζί με την Πρέβεζα, συγκεντρώνονται τα πλέον πεδινά τμήματα της περιφέρειας καθώς και η γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας. Ο λιγότερο αγροτικός δήμος υπήρξε το 2007, ο δήμος Αρταίων ( σχέδιο Καποδίστριας) όπου μονάχα το 10% των απασχολούμενων είχε κάποια ασχολία σχετική με τον πρωτογενή τομέα ενώ 64,7% εργαζόταν στον τριτογενή τομέα. Αντίθετα, οι πλέον αγροτικοί δήμοι υπήρξαν το 2007, ο πρώην δήμος Αράχθου και η πρώην κοινότητα Κομμένου όπου τα ποσοστά απασχόλησης στον πρωτογενή τομέα έφθαναν το 62,4% και 66,4% αντίστοιχα. Η Π.Ε Άρτας συνεισφέρει το 0,4% του συνολικού ΑΕΠ της χώρας.

Αναλυτικά τα στοιχεία σχετικά με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προιόν και το Κατά Κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, στον παρακάτω πίνακα.

Αναλυτικά, το 2001 ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός αντιστοιχούσε σε 29.526 άτομα από τα οποία οι 7.809 είχαν κάποια ασχολία στον πρωτογενή τομέα, 4.437 στον δευτερογενή τομέα και 10.816 στον τριτογενή τομέα. Στην απογραφή του 2001 δήλωσαν άνεργοι 3.193 άνθρωποι. Σύμφωνα με στοιχεία του Επιμελητηρίου Άρτας η κατανομή ανά κλάδο μελών στην Άρτα είναι:

Βιομηχανικό: 16

Βιοτεχνικό: 977

Εμπορικό: 1212

Επαγγελματικό: 2513

Τουριστικό: 24

Το συνολικό εμπόριο της περιφέρειας Ηπείρου παρουσιάζει καθοδική πορεία κατά τη διάρκεια της περιόδου 2003 - 2005 για να αυξηθεί το 2006. Η Π.Ε Άρτας, το 2006 κατέλαβε την 42η θέση στον τομέα των εξαγωγών και οι εξαγωγές ανήλθαν σε 14.158.873 ευρώ. Σύμφωνα με στοιχεία έρευνας στην Π.Ε Άρτας, 27 επιχειρήσεις δήλωσαν ότι έχουν εξαγωγική δραστηριότητα. Οι πλειονότητα των επιχειρήσεων αυτών ανήκει στον ευρύτερο κλάδο των τροφίμων και ποτών.

Στην Περιφερειακή Ενότητα Άρτας οι αλιευτικές δραστηριότητες έχουν ως επίκεντρο τον Αμβρακικό κόλπο όπου η αλιεία γίνεται με χρήση απλών διχτύων, παραγάδια, ιχθυοπαγίδες, συρτή, βολκούς, καλαμωτά δίχτυα. Συνολικά στην ευρύτερη περιοχή της Άρτας εργάζονται 280 σκάφη τα οποία έχουν ως αφετηρία κατά κύριο λόγο τα λιμάνια της Σαλαώρας, της Κόπραινας και της Κορωνησίας.

Τα κυριότερα αλιεύματα είναι το χέλι, η γαρίδα ή γάμπαρη (στην τοπική διάλεκτο), η κουτσομούρα, τα κεφαλοειδή, η σαρδέλα και η σουπιά. Αξιόλογη είναι και η παραγωγή αυγοτάραχου.

Σημαντικό ρόλο στην εκμετάλλευση των αλιευμάτων παίζουν οι αλιευτικοί συνεταιρισμοί. Η αλιευτική παραγωγή του νομού Άρτας υποστηρίζεται από διάφορες εγκαταστάσεις μεταποίησης - εμπορίας. Συγκεκριμένα στην περιοχή της Άρτας εδρεύει μία μονάδα μεταποίησης με αντικείμενο το κάπνισμα του χελιού και μία μονάδα μεταποίησης που ασχολείται με την παρασκευή και τη συσκευασία χαβιαριού.

Ορισμένα από τα πιο σημαντικά αξιοθέατα της περιοχής είναι τα εξής:

Το λιθόκτιστο γεφύρι της Άρτας του ποταμού Αράχθου, του 17ου αιώνα μ.Χ., στην πόλη της Άρτας, που έγινε πασίγνωστη από το ομώνυμο θρυλικό δημοτικό τραγούδι. Η αρχική κατασκευή του γεφυριού τοποθετείται στα χρόνια της κλασικής Αμβρακίας επί βασιλέως Πύρρου. Το σημερινό μήκος του πέτρινου γεφυριού της Άρτας φτάνει στα 145 μ., και το πλάτος του τα 3,75 μ. Στην αριστερή όχθη του ποταμού Άραχθου, ελάχιστα μέτρα από το γεφύρι, βρίσκεται ο Πλάτανος της Άρτας ή αλλιώς Πλάτανος του Αλή Πασά. Πρόκειται για έναν υπεραιωνόβιο πλάτανο και σύμφωνα με τον θρύλο κάτω από τη σκιά του καθόταν ο Αλή Πασάς των Ιωαννίνων και επιτηρούσε το κρέμασμα των Ελλήνων. Ο πλάτανος το 1976 ανακηρύχτηκε διατηρητέο μνημείο της φύσης.

Ο ναός Αγίας Θεοδώρας ρίσκεται σε πολύβοη συνοικία της παλιάς κάτω πόλης της Άρτας. Ο αρχικός ναός κτίστηκε το 11ο αι. σε μορφή τρίκλιτης βασιλικής. Το 1270 η βασίλισσα Θεοδώρα ανακαίνισε την εκκλησία, που λειτουργούσε σαν γυναικείο μοναστήρι, και πρόσθεσε τον νάρθηκα και τα δύο αετώματα. Τον 13ο αι. προστέθηκε ο εξωνάρθηκας και οι δύο πεσσοστήρικτοι παρανάρθηκες. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα κειμήλια που φιλοξενούνται στο ναό. Η φορητή εικόνα του Χριστού, που χρονολογείται το 1653, δυο υπέροχες ασημένιες λάρνακες, με ανάγλυφη διακόσμηση, που περιέχουν τα λείψανα της Αγίας Θεοδώρας και η αργυρεπένδυτη εικόνα της, έργο του 17ου αιώνα, της οποίας η δημιουργία έγινε πάνω σε λεπτό στρώμα χρυσού. Αριστερά της νότιας εισόδου του ναού βρίσκεται ο τάφος της Αγίας Θεοδώρας.

Ο βυζαντινός ναός της Παρηγορήτισσας βρίσκεται στη δυτική πλαγιά του λόφου Περάνθη. Θεμελιώθηκε το 1285 από τον Νικηφόρος Α΄ Κομνηνός Δούκας και τη γυναίκα του Άννα Παλαιολογίνα Καντακουζηνή. Σήμερα σώζονται ο ναός, η τράπεζα και δεκαέξι κελιά. Ο σημερινός ναός είναι αξιοπρόσεκτος για την αρχιτεκτονική του, τη διακοσμησή του αλλά και τις τεράστιες διαστάσεις. Ο ναός εμφανίζει μήκος δυτικής πλευράς 22,10 μ., μήκος πλάγιων πλευρών 20,27 μ, ύψος 20,28 μ, εξωτερική διάμετρος κεντρικού τρούλου 7,58μ και ύψος τρούλου 3,50μ.

Το Κάστρο της Άρτας είναι το πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα της μεσαιωνικής φυσιογνωμίας της Άρτας. Το σχήμα του κάστρου είναι ένα ακανόνιστο πολύγωνο (μεγίστου μήκους 280μ. και πλάτους 175μ.) το οποίο σε διαστήματα 25μ. διακόπτεται από ημικυκλικούς, τριγωνικούς ή πολυγωνικούς πύργους. Εξαίρεση αποτελεί το ανατολικό τμήμα, το οποίο στηρίζεται πάνω σε αρχαίο τείχος και στο οποίο δεν υπάρχουν πύργοι.

Ο ναός της Παναγίας των Βλαχερνών στο χωριό Βλαχέρνα βρίσκεται στην απέναντι όχθη του Αράχθου, πολύ κοντά στην πόλη της Άρτας και έλαβε την ονομασία του από την Παναγία των Βλαχερνών της Κωνσταντινούπολης. Ιδρύθηκε στις αρχές του 10ου αιώνα, ως τρίκλιτη θολωτή βασιλική και ανακατασκευάστηκε περίπου στα μέσα του 13ου αιώνα. Σήμερα από το παλιό μοναστήρι σώζεται ακέραιος μόνο ο ναός, ενώ γύρω μπορεί κανείς να παρατηρήσει τα κελιά της μονής. Το τέμπλο του ναού είναι ξύλινο και αντικατέστησε το μαρμάρινο που προϋπήρχε και το οποίο καταστράφηκε επί Τουρκοκρατίας. Αξιοσημείωτη είναι η τετράγωνη πλάκα σε ένα από τα παράθυρα του ναού στην οποία μπορεί κανείς να παρατηρήσει την ανάγλυφη παράσταση του αρχαγγέλου Μιχαήλ, ο οποίος ήταν ο προστάτης των δεσποτών της Άρτας.

Είναι το αρχαιότερο μνημείο της βυζαντινής Άρτας και βρίσκεται στο χωριό Πλησιοί Άρτας, πολύ κοντά στην πόλη της Άρτας και η χρονολογία κατασκευής του τοποθετείται στα τέλη του 9ου ή στις αρχές του 10ου αιώνα. Ο ναός είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο και ανατολικά καταλήγει σε τρεις ημικυκλικές κόγχες. Ο ναός παρουσιάζει τις αρχαιότερες βυζαντινές τοιχογραφίες της περιοχής της Άρτας.

Η Μονή Σέλτσου είναι ένας μεταβυζαντινός ναός στις Πηγές Άρτας. Ο ναός ιδρύθηκε το 1697 όπως μαρτυρεί επιγραφή στο εσωτερικό του ναού και είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Πρόκειται για μονόκλιτη βασιλική αθωνίτικου τύπου. Η Μονή Σέλτσου είναι χτισμένη σε μία από τις πιο ορεινές και απροσπέλαστες περιοχές του πρώην νομού Άρτας, προσιτή ακόμη και σήμερα μόνο από το χωριό Πηγές. Ο ναός έγινε γνωστός το 1804 όταν εκεί εγκλωβίστηκαν πάνω από χίλιοι Σουλιώτες με αρχηγό τον Κίτσο Μπότσαρη, οι οποίοι μετά από πολύμηνη πολιορκία επιχείρησαν ηρωική έξοδο με αποτέλεσμα να σωθούν ελάχιστοι ενώ τα γυναικόπαιδα για να μη βρεθούν στα χέρια των Τουρκαλβανών, προτίμησαν να πέσουν στο γκρεμό και εξαιτίας αυτού του γεγονότος, η περιοχή στην οποία βρίσκεται ο ναός, αναφέρεται σήμερα και ως "Ζάλογγο της Άρτας".

Ο ναός της Παναγίας της Ροδιάς βρίσκεται στις όχθες της ομώνυμης λιμνοθάλασσας του Αμβρακικού, πολύ κοντά στο χωριό Βίγλα. Ο σημερινός ναός χτίστηκε πάνω στα ερείπια παλαιότερου ναού, ο οποίος κατεδαφίστηκε το 1860 και είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Η αρχική χρονολογία κατασκευής του ναού παραμένει άγνωστη αλλά σύμφωνα με πληροφορίες του μητροπολίτη Άρτας Σεραφείμ Ξενόπουλου, στη θέση του σημερινού ναού είχε ιδρυθεί σταυροπηγιακό μοναστήρι το έτος 970 μ.Χ. Σύμφωνα με πήγες, ο σημερινός ναός αλλά και η λιμνοθάλασσα, πήραν την ονομασία τους από το "Ρόδον το Αμάραντον", όνομα με το οποίο ήταν γνωστή η εικόνα της Παναγίας στον αρχικό ναό. Στο εσωτερικό του ναού υπάρχουν τοιχογραφίες που διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση. Κοντά στο ναό υπάρχει το σπήλαιο του Αγίου Βλασίου της Σεβαστείας.

Η γέφυρα της Πλάκας βρίσκεται στα όρια της περιφερειακής ενότητας Άρτας και Ιωαννίνων, στον ποταμό Άραχθο. Κατασκευάστηκε το 1866 από τον μάστορα Κώστα Μπέκα και έχει συνολικό μήκος 61 μέτρα και ύψος 19 μέτρα. Η γέφυρα υπήρξε έργο τεράστιας σημασίας για τους κατοίκους της περιοχής μέχρι το 1881, χρονολογία κατά την οποία ορίστηκε πρώτα με τη Συνθήκη του Βερολίνου και μετά με τη Συμφωνία της Κωνσταντινούπολης, ο ποταμός Άραχθος ως σύνορο μεταξύ Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα, οι Τούρκοι να κλείσουν ερμητικά το πέρασμα από τη γέφυρα. Η πρόσβαση έγινε και πάλι ελεύθερη το 1912 με την απελευθέρωση της Ηπείρου. Στις 29 Φεβρουαρίου του 1944, την περίοδο που η Ελλάδα βρισκόταν υπό τριπλή γερμανοϊταλοβουλγαρική κατοχή, υπογράφηκε στη γέφυρα της Πλάκας, η Συμφωνία της Πλάκας - Μυρόφυλλου μεταξύ των δύο κυριοτέρων ελληνικών και ταυτόχρονα αντιμαχομένων αντιστασιακών οργανώσεων, των ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ. Η γέφυρα έπεσε από τα ορμητικά νερά του ποταμού την 1 Φεβρουαρίου 2015 μετά από πολυήμερες ισχυρές βροχοπτώσεις και αφού δεν είχε συντηρηθεί από τους αρμόδιους φορείς για αρκετά χρόνια. Πολλοί ιδιώτες προσφέρθηκαν άμεσα να χρηματοδοτήσουν την αναστήλωση του σε συνεργασία με την περιφέρεια Ηπείρου και το Υπουργείο Πολιτισμού. Μετά την ολοκλήρωση του έργου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο οργανισμός Europa Nostra για την πολιτιστική κληρονομιά βράβευσαν τη νέα γέφυρα ως υπόδειγμα αποκατάστασης.

Η σπηλιά του Αι - Βλάση: Βρίσκεται στον παραθαλάσσιο δρόμο μετά το μοναστήρι της Παναγίας της Ροδιάς. Εκεί λέγεται ότι μόνασε ο Άγιος Βλάσιος εκ Σεβαστείας. Σήμερα έχει εύκολη πρόσβαση με πλακόστρωτο μονοπάτι.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Άρτας βρίσκεται στη θέση Τρίγωνο, κοντά στο ιστορικό γεφύρι της Άρτας και το κτίριο διοίκησης του ΤΕΙ Ηπείρου και άνοιξε για το κοινό το φθινόπωρο του 2009. Τα ευρήματα από την πόλη της Άρτας προέρχονται από τις ανασκαφές στα δύο νεκροταφεία που διέθετε η Αμβρακία εκτός τειχών, το ανατολικό και το νοτιοδυτικό, από τα δημόσια κτήρια, που έχουν αποκαλυφθεί ως τώρα, όπως το Μικρό και το Μεγάλο Θέατρο, ο ναός του Απόλλωνα και το Πρυτανείο αλλά και κεραμικά ή κοροπλαστικά εργαστήρια, που έχει φέρει στο φως κατά καιρούς η αρχαιολογική έρευνα.

Το Λαογραφικό Μουσείο Άρτας βρίσκεται δίπλα στο ιστορικό γεφύρι της Άρτας. Το κτίριο που στεγάζει το μουσείο είναι ένα διώροφο νεοκλασικό οίκημα, χτισμένο το 1864, το οποίο χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως φυλάκιο της γέφυρας και αργότερα ως μεθοριακός σταθμός των Τούρκων.

Η Δημοτική Πινακοθήκη Άρτας "Γ. Μόραλης" εγκαινιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2010 και στεγάζεται στο ανακαινισμένο κτίριο όπου πριν στεγαζόταν η Πυροσβεστική Υπηρεσία Άρτας.

Το Μουσείο Κλασικών Αρχαιοτήτων Άρτας στεγάζεται στην τράπεζα(εστιατόριο) της άλλοτε μονής της Παρηγορήτισσας, όπου παρουσιάζονται ευρήματα που προέρχονται κυρίως από τις ανασκαφές της αρχαίας Αμβρακίας αλλά και αντικείμενα από άλλες περιοχές της Άρτας.

Το Ιστορικό Μουσείο "Σκουφά" βρίσκεται στην πλατεία Σκουφά. Στο χώρο του μουσείου έχουν δημιουργηθεί σκηνογραφικές συνθέσεις, με τη βοήθεια των οποίων ο επισκέπτης παρακολουθεί κατά χρονολογική σειρά και μαθαίνει την ιστορία της Άρτας.

Το Λαογραφικό Μουσείο Πέτα ιδρύθηκε το 1980. Στεγάζεται στο κέντρο του Πέτα, σε ένα παραδοσιακό, πετρόκτιστο κτήριο, το οποίο έχει παραχωρηθεί στον Πολιτιστικό Σύλλογο Πέτα. Στα εκθέματα που φιλοξενεί, πολλά από τα οποία χρονολογούνται από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, συμπεριλαμβάνονται γεωργικά εργαλεία, αντικείμενα οικιακής χρήσης, ολοκληρωμένες συλλογές επαγγελματικών εργαλείων και πλούσιο φωτογραφικό υλικό.

Η ιδιωτική αυτή συλλογή ιδρύθηκε από τον Χρ. Καραλή, στην Κυψέλη Άρτας. Το υλικό της ξεπερνά τα 1.800 αντικείμενα και περιλαμβάνει σκεύη αγροτικής και οικιακής χρήσης, όπλα και ενδυμασίες, ξυλόγλυπτα, υφαντά, κεντήματα, νομίσματα κ.ά.

Θεατρική Σκηνή του Συλλόγου Μακρυγιάννης. Στεγάζεται στο διατηρητέο αρχοντικό Τζανέτου, (αντιπροσωπευτικό δείγμα αρτινής κατοικίας) στην οδό πριοβόλου 11 στο κέντρο της πόλης

Δημοτικό Θέατρο Κάστρου: Στεγάζεται στο εσωτερικό του κάστρου της Άρτας και κάθε χρόνο φιλοξενεί μεγάλο αριθμό εκδηλώσεων.

Θέατρο Α.Θ.Ο.Α: Βρίσκεται στο κέντρο της Άρτας, στην οδό Κασσοπίτρας δίπλα στην πλατεία Μονοπωλίου, έχει χωρητικότητα 140 θέσεις και στεγάζει την Ανεξάρτητη Θεατρική Ομάδα Άρτας.

Χοροθέατρο Νταμάρι: Βρίσκεται στο Πέτα Άρτας και κάθε χρόνο λαμβάνουν χώρα διάφορες εκδηλώσεις. Κατά καιρούς έχουν φιλοξενηθεί σημαντικοί καλλιτέχνες όπως ο Μάριος Φραγκούλης και ο Θάνος Μικρούτσικος.

Αράχθειο Θέατρο Τζουμέρκων: Μικρό υπαίθριο θέατρο στο Παλαιοχώρι Σκούπας.

Δημοτικός θερινός κινηματογράφος "Ορφεύς": Βρίσκεται στο χώρο του εκθεσιακού κέντρου Άρτας "Κ.Βάγιας". Είχε παραμείνει ανενεργός για μεγάλος χρονικό διάστημα. Σήμερα έχει αρχίσει σταδιακά η επαναλειτουργία του και εκτός από την προβολή ταινιών, φιλοξενεί διάφορες εκδηλώσεις κατά τη διάρκεια της καλοκαιρινής περιόδου.

Σινέ Παλλάς: Βρίσκεται στην οδό βασιλέως Πύρρου, κοντά στο ναό της πολιούχου της Άρτας, Αγίας Θεοδώρας και διαθέτει δύο αίθουσες προβολής.

Δημοτική Βιβλιοθήκη του Συλλόγου Σκουφά

Βιβλιοθήκη ΤΕΙ Ηπείρου

Βιβλιοθήκη Γραικικού

Βιβλιοθήκη Κομμένου

Τζαμάκειος Βιβλιοθήκη, Βουργαρέλι

Βιβλιοθήκη Πολιτιστικού Συλλόγου Σελλάδων "Ο Πυρσός"

Βιβλιοθήκη Λυκείου Κομποτίου

Η πόλη της Άρτας αλλά και συνολικά η Π.Ε Άρτας, παρουσιάζουν πλούσια πολιτιστική ζωή και κάθε χρόνο λαμβάνουν χώρα στην περιοχή διάφορα καλλιτεχνικά και πολιτιστικά δρώμενα.

Εορτασμός της πολιούχου της Άρτας: Στις 11 Μαρτίου γιορτάζει η Αγία Θεοδώρα πολιούχος της πόλεως. Επ' ευκαιρία της μεγάλης αυτής θρησκευτικής γιορτής, γίνεται περιφορά της εικόνας και των λειψάνων της Αγίας. Την περιφορά αυτή συνοδεύει παρέλαση στην οποία συμμετέχουν όλα τα σχολεία της Άρτας, ο στρατός, οι πολιτιστικοί σύλλογοι κ.ά.

Εορτασμοί για την απελευθέρωση της Άρτας: Το 3ο δεκαήμερο του Ιουνίου κορυφώνονται οι εκδηλώσεις για την επέτειο της απελευθέρωσης της Άρτας. Πραγματοποιούνται διάφορες πνευματικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, το ωδείο της πόλης πραγματοποιεί παραστάσεις και γίνονται διάφορες μουσικές και θεατρικές παραστάσεις.

Εμποροπανήγυρη: Στις 27 Σεπτεμβρίου και για μια εβδομάδα οργανώνεται στην Άρτα μεγάλη εμποροπανήγυρη, γνωστή και ως "μπ.χ.ουστ", μια παράδοση που διατηρείται πάρα πολλά χρόνια, από την εποχή της τουρκοκρατίας. Η εκδήλωση γίνεται στο εκθεσιακό κέντρο Άρτας "Κώστας Βάγιας".

Οι εκδηλώσεις μνήμης στο μαρτυρικό Κομμένο: Στο διάστημα από 10 έως 16 Αυγούστου, λαμβάνουν χώρα στο Κομμένο Άρτας καλλιτεχνικά και πολιτιστικά δρώμενα για να τιμηθεί η μνήμη των θυμάτων που βρήκαν τραγικό θάνατο από τα ναζιστικά στρατεύματα. Η σφαγή του Κομμένου ήταν μια από τις μεγαλύτερες σφαγές αμάχων στην ιστορία της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα και διαπράχθηκε κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, στις 16 Αυγούστου 1943.

Εκδηλώσεις μνήμης μονής Σέλτσου: Επταήμερες εκδηλώσεις,στις Πηγές Άρτας, οι οποίες κορυφώνονται στις 23 Αυγούστου, για να τιμηθεί η μνήμη των 500 γυναικοπαίδων που το 1804 έπεσαν από το μοναστήρι στον Αχελώο ποταμό για να γλιτώσουν από τους Τουρκαλβανούς.

Φιλελλήνια: Εκδηλώσεις στο Πέτα, αφιερωμένες στη μνήμη των αγωνισθέντων και ηρωικώς πεσόντων Ελλήνων και Φιλελλήνων στη μάχη του Πέτα της 4ης Ιουλίου 1822.

Τα Καραϊσκάκεια διοργανώνονται κάθε χρόνο προς τιμήν του ήρωα Γεωργίου Καραϊσκάκη στη Σκουληκαριά της Άρτας.

Καραϊσκάκεια: Kάθε χρόνο το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου γιορτάζονται στη Σκουληκαριά της Άρτας, τα Καραϊσκάκεια προς τιμήν του Γεωργίου Καραϊσκάκη.

Εκδηλώσεις στο Βουργαρέλι: Λαμβάνουν χώρα στις 5 Μαΐου και είναι αφιερωμένες στον Στρατηγό Ζέρβα αλλά και στο βομβαρδισμό από τους Γερμανούς στις 5 Μαίου του 1943.

Εκδηλώσεις στη Μεσούντα: Κάθε χρόνο, γύρω στις 15 Ιουνίου, γίνονται εκδηλώσεις στο χωριό Μεσούντα από την πολιτεία και άλλες αντιστασιακές οργανώσεις στη μνήμη του Άρη Βελουχιώτη που έπεσε νεκρός στις 16 Ιουνίου 1945 στο Φάγγο Μεσούντας και έχει ανεγερθεί μνημείο.[79]

Φεστιβάλ Αραχθείου Θεάτρου Τζουμέρκων: Πολιτιστικές εκδηλώσεις, οι οποίες λαμβάνουν χώρα από το 2006 στο Παλαιοχώρι Σκούπας Άρτας. Οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται στις αρχές Αυγούστου στο τοπικό θέατρο της περιοχής.

Γιορτή Κάστανου και Τσίπουρου: Εκδηλώσεις στη Ροδαυγή Άρτας, οι οποίες λαμβάνουν χώρα στα μέσα του Οκτώβρη. Οι επισκέπτες απολαμβάνουν ψημένα κάστανα, τσίπουρο και άλλα τοπικά εδέσματα.[80]

Θρησκευτικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις στα διάφορα χωριά της Άρτας.

Πολλά από τα ήθη και τα έθιμα της περιοχής της Άρτας έχουν τις ρίζες τους στην εποχή της Τουρκοκρατίας και είναι στενά συνδεδεμένα με με τις δραστηρίοτητες και τη ζωή των ανθρώπων του τόπου.

Το έθιμο της φωτιάς στην Αγία Θεοδώρα: Ενορίτες και παιδιά της Αγίας Θεοδώρας Άρτας, ανάβουν μια μεγάλη φωτιά στο προαύλιο της εκκλησίας, το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης κατά τη διάρκεια του πέμπτου Ευαγγελίου. Τα παλαιότερα χρόνια, τα παιδιά πήγαιναν στον ποταμό Άραχθο και μάζευαν τα ξύλα που κατέβαζε ο ποταμός και με αυτά άναβαν τη φωτιά. Το έθιμο συμβολίζει τις φωτιές που άναψαν οι μαθητές του Ιησού, μπροστά από το Κυβερνείο του Πόντιου Πιλάτου, το βράδυ της σύλληψής του.

Το έθιμο του αναμμένου πουρναριού είναι ένα από τα πιο γνωστά έθιμα της Άρτας

[81]

Το αναμμένο πουρνάρι: Σε πολλά χωριά της Άρτας υπάρχει η συνήθεια κατά τη διάρκεια των εορτών, όταν κάποιος πηγαίνει να επισκεφθεί τα αγαπημένα του πρόσωπα να κρατά ένα κλαρί από πουρνάρι το οποίο ανάβει στον δρόμο. Το έθιμο συμβολίζει του βοσκούς, οι οποίοι το βράδυ της γέννησης του Ιησού, πήγαν να προσκυνήσουν το θείο βρέφος και για να φωτίσουν το δρόμο τους, έκοψαν κλαδιά από πουρνάρι και τα άναψαν.[82]

Το έθιμο της Μπαρμπαρούσας: Στο Πέτα της Άρτας, τους θερινούς μήνες που έβρεχε ελάχιστα ή καθόλου και υπήρχε κίνδυνος να καταστραφούν οι σοδειές, οι άνθρωποι σκαρφίζονταν αυτό το αστείο έθιμο για να φέρουν βροχή. Ένας άνθρωπος ντυνόταν με ψάθες, φτέρες, μυρτιές και ότι άλλο διαθέτει η φύση. Μετά τον έδεναν με ένα σχοινί και τον γύριζαν στις γειτονιές του χωριού. Οι χωρικοί τον ακολουθούσαν με κανάτια νερό, τα οποία άδειαζαν επάνω του. Το ίδιο έκαναν και οι νοικοκυρές όταν περνούσε έξω από τα σπίτια τους. Το νερό που έριχναν πάνω στις φτέρες της "Μπαρμπαρούσας" (έτσι ονόμαζαν το μασκαρεμένο άνθρωπο) συμβόλιζε το νερό της βροχής που θα έπεφτε για να ποτίσει τα δέντρα και τις καλλιέργειες των κατοίκων. Κάποιοι, αντί για νερό πετούσαν χρήματα και η "Μπαρμπαρούσα" πηδούσε ψηλά και τα έπιανε.[83]

Το αμίλητο νερό: Τα παλαιότερα χρόνια, το πρωί των Χριστουγέννων, οι νοικοκυρές πριν ξημερώσει, πηγαίνανε σε κάποια ξένη βρύση και έκλεβαν νερό και έλεγαν: "όπως τρέχει το νερό στη βρυσούλα μου, έτσι να τρέχει και η σοδειά μου". Το "αμίλητο νερό" όπως το έλεγαν πήρε την ονομασία του επειδή η νοικοκυρά κατά τη διαδρομή δεν μιλούσε σε κανέναν. Από το νερό αυτό έπιναν όλοι για το καλό του σπιτιού. Η γυναίκα πηγαίνοντας στη βρύση έπαιρνε μαζί της διάφορα εδέσματα για να "ταΐσει τη βρύση", όπως έλεγαν. Στην πραγματικότητα το έκαναν για να πάρει αυτά τα εδέσματα κάποιος φτωχός που δεν μπορούσε να απολαύσει τα χριστουγεννιάτικα φαγητά.[84]

Σκυλοκούνια ή σκυλοκνιά: Την Καθαρά Δευτέρα στην Καμπή Άρτας λάμβανε χώρα ένα έθιμο του οποίου οι ρίζες χάνονται μέσα στα χρόνια και έχει τουρκική προέλευση. Οι κάτοικοι του χωριού έπαιρναν ένα άγριο σκυλί και το τοποθετούσαν σε ένα αυτοσχέδιο μηχανισμό, πάνω από μια λακκούβα με νερό και το γύριζαν κυκλικά μέχρι να πέσει μέσα στη λακκούβα. Με αυτό το έθιμο οι άνθρωποι πίστευαν ότι προστάτευαν τα σκυλιά από την ασθένεια της λύσσας και πως ο σκύλος που έπαιρνε μέρος στη σκυλοκούνια δε θα ερχόταν ποτέ σε επαφή με την ασθένεια. Το έθιμο, λόγω της ιδιαιτερότητας του, έχει σταματήσει εδώ και πολλά χρόνια.[85]

Λεχνικό ή Λιχνοκό: Ένα από τα παλιότερα έθιμα στα χωριά της Άρτας ήταν το Λεχνικό ή Λιχνοκό. Όταν γεννούσε μια γυναίκα και πριν ακόμη κλείσει 40 ημέρες, οι συγγενείς και οι γείτονες κάνανε μια επίσκεψη στη γυναίκα που είχε γεννήσει (λεχώνα) για να δουν το μωρό και να του δώσουν ευχές και να το ασημώσουν (το ασήμωμα γινόταν με κάποιο κέρμα) και για να πάνε φαγητό στη λεχώνα, το οποίο συνήθως ήταν ένας κόκορας. Η έλλειψη ψυγείου τους ανάγκαζε να πάνε τον κόκορα ζωντανό και όχι σφαγμένο.

Τα Λαζαρούδια: Το Σάββατο του Λαζάρου, σε πολλά χωριά της Ηπείρου, τα παιδάκια γύριζαν σε μικρές ομάδες και έλεγαν το "Λάζαρο". Υπήρχε ολόκληρη ιεροτελεστία. Το πρωί τα παιδάκια με τη βοήθεια της μητέρας τους στόλιζαν τα καλαθάκια τους με λουλούδια όπως κρίνα και τριαντάφυλλα και στο εσωτερικό τοποθετούσαν πράσινα φύλλα ή χορταράκια. Στη συνέχεια βγαίνανε στους δρόμους και πηγαίνανε στα σπίτια όπου οι άνθρωποι του έδιναν αυγά (σημαντικό δώρο τα παλαιότερα χρόνια), γλυκά, καραμέλες και χρήματα.[86]

Ο νομός Άρτας, από εκκλησιαστικής πλευράς, υπάγεται στη μητρόπολη Άρτας και τη μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης.

Η Άρτα πρωτοτιμήθηκε με επισκοπική έδρα το 12ο αιώνα και από το 13ο αιώνα υπήρξε έδρα μητροπολίτου, ο οποίος έφερε τον τίτλο "Άρτης και Ναυπάκτου, υπερτίμου και εξάρχου πάσης Αιτωλίας". Με τη δημιουργία του πρώτου ελληνικού κράτους η μητρόπολη Ναυπάκτου-Άρτης διασπάται με αποτέλεσμα το ελεύθερο τμήμα να αποτελέσει τη μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας ενώ το υπόλοιπο υπό κατοχή τμήμα, τη μητρόπολη Άρτης και Πρεβέζης. Μετά την απελευθέρωση της πόλης της Άρτας και του ορεινού τμήματος του νομού, το 1882, η εκκλησιαστική περιφέρεια Άρτης και Πρεβέζης διχοτομήθηκε και αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία της μητρόπολης Άρτας στην οποία υπαγόταν τα ελεύθερα ελληνικά εδάφη ενώ η τουρκοκρατούμενη περιοχή του κάμπου υπαγόταν στην ανασυσταθείσα μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης. Σήμερα το όριο που χωρίζει τις δύο μητροπόλεις είναι ο ποταμός Άραχθος. Η μητρόπολη Άρτας αριθμεί συνολικά 96 ενορίες ενώ η περιφέρεια Κάμπου της μητρόπολης Νικοπόλεως και Πρεβέζης στην οποία υπάγονται τα χωρία του νομού Άρτας, δυτικά του Αράχθου, αριθμεί 31 ενορίες. Στην κεφαλή της μητροπόλεως Άρτης σήμερα είναι ο μητροπολίτης Καλλίνικος (κατά κόσμον Κωνσταντίνος Κορομπόκης, από το 2016) και της μητροπόλεως Νικοπόλεως και Πρεβέζης ο μητροπολίτης Χρυσόστομος, κατά κόσμο Γεώργιος Τσιρίγκας.

Ο μητροπολιτικός ναός της Άρτας είναι ο Άγιος Δημήτριος, ο οποίος βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της πόλης και η πολιούχος της Άρτας είναι η Αγία Θεοδώρα.

Η Θεοδώρα, βασίλισσα της Άρτας και κατοπινή Αγία, γεννήθηκε το 1210 στα Σέρβια της Κοζάνης. Το κοσμικό της όνομα ήταν Θεοδώρα Πετραλίφαινα. Ήταν κόρη του Ιωάννου Πετραλίφα, σεβαστοκράτωρος και διοικητού της Θεσσαλίας και Μακεδονίας και τη μητέρα της την έλεγαν Ελένη και ανήκε σε αριστοκρατική οικογένεια της Κωνσταντινούπολης. Με τον θάνατο του πατέρα της μεταξύ 1224-1230, ανέλαβε την προστασία της ο δεσπότης της Ηπείρου Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας, τον οποίο μετά την ήττα του από τους Βουλγάρους το 1230, διαδέχτηκε ο ανιψιός του Μιχαήλ Β΄. Περνώντας από τα Σέρβια ο Μιχαήλ, συναντά τη Θεοδώρα, εντυπωσιάζεται από την ομορφιά της παντρεύονται τον ίδιο χρόνο και τη φέρνει μαζί του στη Ήπειρο. Μετά τον θάνατο του Μιχαήλ και σχεδόν σαράντα χρόνια έγγαμου βίου, η Θεοδώρα περιβάλλεται το μοναχικό σχήμα, ζώντας για μια δεκαετία ως μοναχή στη μονή του Αγίου Γεωργίου, που κατά παράδοση ίδρυσε η ίδια και σήμερα φέρει το όνομά της. Πέθανε πιθανόν το 1280 σε ηλικία 70 ετών και ετάφη στον νάρθηκα του ναού του Αγίου Γεωργίου, που είναι ο σημερινός ναός της Αγίας Θεοδώρας. Η μνήμη της τιμάται στις 11 Μαρτίου.

Ο Αγιορείτης Μάξιμος (1475-1556), κατά κόσμο Μιχαήλ Τριβώλης, γεννήθηκε στην Άρτα και εκπαιδεύτηκε στο Παρίσι, στη Φλωρεντία και τη Βενετία. Επέλεξε τον μοναχικό βίο και μόνασε στο Άγιο Όρος, στη Μονή του Βατοπεδίου. Ο Μάξιμος μετέφρασε στη σλαβονική γλώσσα πολλά βιβλία, διόρθωσε λάθη στα χειρόγραφα και ο ίδιος συνέγραψε πολλά, θεολογικής προπάντων ύλης. Εκατόν τριάντα τέσσερα συγγράμματά του βρίσκονται στη μονή της Αγίας Τριάδας στη Ρωσία. Έχει χαρακτηριστεί διαφωτιστής των Ρώσων. Η μνήμη του τιμάται στις 21 Ιανουαρίου.

Ο νεομάρτυρας Ζαχαρίας γεννήθηκε στην περιοχή της Άρτας. Ασπάστηκε τη μουσουλμανική θρησκεία και μετακόμισε στην Πάτρα όπου εξασκούσε το επάγγελμα του γουναρά. Ο Ζαχαρίας όμως ένιωθε τύψεις για το ότι απαρνήθηκε τον Χριστό και μελετούσε κρυφά χριστιανικά βιβλία. Μην αντέχοντας πλέον να ζει ως μουσουλμάνος, ομολόγησε δημόσια τη χριστιανική του πίστη. Οι Τούρκοι τον οδήγησαν στο δικαστήριο και ο δικαστής διέταξε να τον μαστιγώσουν. Οδηγήθηκε στη φυλακή όπου βρήκε μαρτυρικό θάνατο το 1782. Η μνήμη του τιμάται στις 20 Ιανουαρίου.

Γεννήθηκαν στην Άρτα και ήταν τέκνα του Γεωργίου Ντούια, ιερέα στον ναό της αγίας Σοφίας. Είχαν και έναν αδελφό με το όνομα Κωνσταντίνος. Ο Θεοχάρης διέθετε μεγάλη έφεση για τα γράμματα και φοίτησε στην περίφημη σχολή Μανολάκη Καστοριώτη στην Άρτα. Μετά το θάνατο των γονιών τους, τα δύο αδέλφια φρόντισαν το μικρότερο αδελφό τους μέχρι την ημέρα του γάμου του και μετά αποσύρθηκαν σε ένα μικρό σπίτι κοντά στο ναό της αγίας Σοφίας. Ο Θεοχάρης άρχισε να διδάσκει και να μαθαίνει γραφή και ανάγνωση τα μικρά παιδιά της Άρτας στο εκκλησάκι της Παναγιάς της Κασσωπίτρας μέχρι το 1818. Μαθητής του υπήρξε και ο ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας Νικόλαος Σκουφάς. Ο Θεοχάρης πέθανε το 1828 και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο των Αγίων Αναργύρων. Ο αδελφός του Απόστολος συνέχισε να ζει μοναχικά και ασκητικά αλλά πάντα κοντά στην εκκλησία. Πέθανε το 1845 και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο του ναού της αγίας Σοφίας. Η μνήμη τους τιμάται την Κυριακή των Μυροφόρων.

Ελάχιστες είναι οι πληροφορίες σχετικά με τον βίο του Οσίου Ονουφρίου. Μόνασε σε ένα μοναστήρι στο νησί της Κορωνησίας, στον Αμβρακικό κόλπο. Δεν υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τον θάνατό του. Η μνήμη του τιμάται στις 12 Ιουνίου μαζί με τον άγιο Ονούφριο της Αιγύπτου και θεωρείται ο προστάτης της Κορωνησίας.

Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση καλύπτεται σήμερα 49 νηπιαγωγεία μαζί με ένα ειδικό νηπιαγωγείο και 55 δημοτικά σχολεία μαζί με ένα ειδικό δημοτικό. Όσον αφορά τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στην Π.Ε Άρτας λειτουργούν 16 γυμνάσια μαζί με ένα εσπερινό γυμνάσιο και 10 λύκεια μαζί με ένα εσπερινό λύκειο. Επίσης στην περιοχή της Άρτας λειτουργεί ένα μουσικό σχολείο και διάφορες σχολές ΕΠΑ.Λ και ΕΠΑ.Σ. Η ανώτερη τριτοβάθμια εκπαίδευση καλύπτεται τοπικά από το Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου με έδρα την Άρτα. Οι σχολές που λειτουργούν στην Άρτα είναι:

Τμήμα Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Τμήμα Φυτικής Παραγωγής

Τμήμα Ζωικής Παραγωγής

Τμήμα Ανθοκομίας & Αρχιτεκτονικής Τοπίου

Τμήμα Λαϊκής & Παραδοσιακής Μουσικής

Η Π.Ε Άρτας αποτελείται από περιοχές παράκτιες με χαμηλό υψόμετρο και ορεινές περιοχές. Το γεγονός αυτό προσφέρει στην κάθε περιοχή ιδιαίτερα κλιματολογικά χαρακτηριστικά. Οι παράκτιες περιοχές εμφανίζουν ήπιο μεσογειακό κλίμα και έχουν πιο ήπιους χειμώνες και θερμοκρασίες που σπάνια κατεβαίνουν κάτω από το μηδέν, ενώ τα καλοκαίρια παρουσιάζουν αρκετά υψηλές θερμοκρασίες με σπάνιες βροχοπτώσεις ενώ στις ημιορεινές περιοχές το κλίμα χαρακτηρίζεται ως μεταβατικό από μεσογειακό σε εύκρατο, διατηρώντας τα χαρακτηριστικά του μεσογειακού τύπου, περισσότερο στα χαμηλά υψόμετρα και λιγότερο στις ορεινές περιοχές. Στις ορεινές περιοχές του νομού επικρατεί το ηπειρωτικό κλίμα, το οποίο χαρακτηρίζεται από ψυχρό έως δριμύ χειμώνα ενίοτε παρατεταμένο και από σχετικά δροσερό καλοκαίρι με αρκετές τοπικές βροχές.

Το κλίμα της περιοχής επηρεάζεται από τις υγρές αέριες μάζες που έρχονται από το Ιόνιο στα δυτικά και η εκφόρτωσή τους γίνεται στον ορεινό όγκο της Πίνδου στα ανατολικά. Το μικρότερο ύψος βροχόπτωσης στη διάρκεια του έτους παρατηρείται στα δυτικά προς τις ακτές του Ιονίου και δεν υπερβαίνει τα 1.200 mm, προς τις περιοχές του δέλτα Αράχθου φτάνει μέχρι 16.00 mm, ενώ ανατολικότερα και βορειότερα στους ορεινούς όγκους των Τζουμέρκων το ύψος της βροχόπτωσης ξεπερνάει τα 2.600 mm. Οι απόλυτες μέγιστες και ελάχιστες θερμοκρασίες για τους σταθμούς Ακτίου και Άρτας σε ετήσια βάση είναι 37 °C και 41 °C κατά το θέρος και -3,6 °C και -7,2 °C κατά το χειμώνα αντίστοιχα. Η εξάτμιση και η υγρασία έχουν υψηλές τιμές σε όλη τη διάρκεια του έτους. Σύμφωνα με τις καταγραφές του δικτύου αυτόματων σταθμών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, το 2010 στην περιφερειακή ενότητα Άρτας σημειώθηκαν αρκετές βροχοπτώσεις και δύο δημοτικά διαμερίσματα βρέθηκαν ανάμεσα στις πέντε περιοχές με το μεγαλύτερο ύψος βροχόπτωσης σε όλη την Ελλάδα, τα Θεοδώριανα με 2.887 mm και ο Καταρράκτης με 2.750 mm.

Η πρόσβαση στην περιφερειακή ενότητα Άρτας γίνεται κατά κύριο λόγο οδικώς. Οι μετακινήσεις στο εσωτερικό της περιφερειακής ενότητας Άρτας πραγματοποιούνται με τα δρομολόγια του ΚΤΕΛ Άρτας και τα ραδιοταξί Άρτας.

Από Αθήνα: Μέσω της εθνικής οδού Αντιρρίου-Ιωαννίνων . Η πρόσβαση θα γίνει ακόμη πιο εύκολη μετά την ολοκλήρωση της Ιονίας Οδού , ο οποίος είναι ένας σχεδιασμένος και υπό κατασκευή αυτοκινητόδρομος στην Ελλάδα. Θα ξεκινάει από την Πάτρα, κοντά στο Ρίο Αχαΐας, θα διέρχεται από Μεσολόγγι, Αγρίνιο, Αμφιλοχία, Άρτα και θα καταλήγει στα Ιωάννινα όπου θα συνδέεται με την Εγνατία. Είναι τμήμα της Ευρωπαϊκής Οδού 55.

Από Ιωάννινα: Μέσω της εθνικής οδού Ιωαννίνων-Αντιρρίου .

Από Θεσσαλονίκη: Mέσω της Εγνατίας Οδού δηλαδή του αυτοκινητοδρόμου με μήκος 670 χλμ., ο οποίος ξεκινάει από την Ηγουμενίτσα, διασχίζει ολόκληρη τη βόρεια Ελλάδα, και καταλήγει στα ελληνοτουρκικά σύνορα στους Κήπους. Στο ύψος των Ιωαννίνων, ακολουθούμε την Εθνική οδό Ιωαννίνων-Αντιρρίου και φθάνουμε στην Άρτα.

Από Πρέβεζα: Μέσω της εθνικής οδού Πρέβεζας-Φιλιππιάδας .

Από Ηγουμενίτσα: Μέσω της εθνικής οδού Ηγουμενίτσας-Πρέβεζας και λίγα χιλιόμετρα πριν την πόλη της Πρέβεζας ακολουθούμε την εθνική οδό Πρέβεζας-Φιλιππιάδας .

Από Τρίκαλα: Μέσω της εθνικής οδού Τρικάλων-Άρτας . Με αφετηρία τα Τρίκαλα ακολουθούμε τη διαδρομή που περνάει από Πύλη, Στουρναρέικα, Βαθύρρευμα, Μεσοχώρα, Κάψαλα, Αθαμάνιο, Βουργαρέλι, Κάτω Αθαμάνιο, Μελάτες, Πέτα και φθάνουμε στην Άρτα.[103]

Από Καρδίτσα: Μέσω της επαρχιακής οδού Καρδίτσας-Άρτας. Με αφετηρία την Καρδίτσα ακολουθούμε τη διαδρομή που περνάει από Μουζάκι, Αργιθέα, Γέφυρα Κοράκου, Πηγές, Γρέβια, Μηλιανά, Αστροχώρι, Κρανιές, Ξηρόκαμπο, Άνω Καλεντίνη, Πέτα και φθάνουμε στην Άρτα.[104]

Αεροπορικώς, η Π.Ε Άρτας εξυπηρετείται από τον Κρατικό Αερολιμένα Ιωαννίνων και τον Αερολιμένα Ακτίου.

Οι μετακινήσεις στο εσωτερικό της περιφερειακής ενότητας Άρτας γίνονται με τα δρομολόγια του αστικού ΚΤΕΛ Άρτας και καλύπτουν μία περιοχή από το Πέτα και το Κομπότι έως το Νεοχώρι, τη Φιλοθέη, τη Βίγλα και την Κορωνησία. Επίσης, το αστικό ΚΤΕΛ Άρτας, εκτελεί καθημερινά δρομολόγια από και προς το Τ.Ε.Ι και το νοσοκομείο της πόλης. Οι ορεινές περιοχές εξυπηρετούνται από το υπεραστικό ΚΤΕΛ Άρτας, ο σταθμός του οποίου βρίσκεται στην περιφερειακή όδο Άρτας, μπροστά από την τεχνητή λίμνη Άρτας και σε απόσταση μόλις 1 χλμ. από το κέντρο της πόλης. Το υπεραστικό ΚΤΕΛ Άρτας εκτελεί καθημερινά δρομολόγια από και πρός τα Ιωάννινα, Πρέβεζα, Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Λάρισα.

Στην πόλη της Άρτας υπάρχουν για την εξυπηρέτηση του επιβατικού κοινού και σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους για τον σκοπό αυτό, επτά καθορισμένοι σταθμοί ταξί που βρίσκονται διάσπαρτοι σε διάφορα σημεία έτσι ώστε να είναι εύκολα προσβάσιμοι από το επιβατικό κοινό. Οι σταθμοί βρίσκονται:

Στον σταθμό του Υπεραστικού ΚΤΕΛ Άρτας.

Στην πλατεία Διαμάντη, στην οδό Βλαχερνών.

Στην πλατεία Μονοπωλίου, στην οδό Φιλελλήνων.

Στην πλατεία Κιλκίς, στην οδό Βασ.Πύρρου.

Στην πλατεία Κιλκίς, στην οδό Ανεξαρτησίας.

Στην περιοχή "Τρίγωνο", στην οδό Ι. Παπαβασιλείου.

Στο Γενικό Νοσοκομείο Άρτας.

Στην Π.Ε Άρτας δραστηριοποιούνται δεκάδες αθλητικά σωματεία καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα αθλητικών δραστηριοτήτων. Ο πιο γνωστός σύλλογος της περιοχής είναι ο Γ.Α.Σ. Αναγέννηση Άρτας, ο οποίος έχει ιδρυθεί το 1960. Τα χρώματα του συλλόγου είναι το μαύρο και το άσπρο και έχει ως έμβλημα το γεφύρι της Άρτας.

Η διασημότερη ομάδα της περιοχής είναι η γυναικεία ομάδα χάντμπολ της Αναγέννησης Άρτας. Ιδρύθηκε το 1987 και αγωνίζεται στην Α1 κατηγορία και τα τελευταία χρόνια πρωταγωνιστεί στο πρωτάθλημα και το κύπελλο Ελλάδος. Κατέχει το ρεκόρ της μοναδικής γυναικείας ομάδας που έχει 12 σερί τίτλους σε όλα τα ελληνικά γυναικεία ομαδικά αθλήματα και είναι η 2η ομάδα σε όλα τα ελληνικά ομαδικά αθλήματα ανδρών και γυναικών (μετά τον Εθνικό Πειραιώς στην υδατοσφαίρηση) που έχει πετύχει κάτι ανάλογο. Οι τίτλοι που έχει κατακτήσει η γυναικεία ομάδα της Αναγέννησης είναι οι εξής:

Αντώνης Νικοπολίδης, ποδοσφαιριστής.

Γιάννης Αναστασίου, ποδοσφαιριστής.

Γιώργος Βαΐτσης, ποδοσφαιριστής.

Βαγγέλης Καούνος, ποδοσφαιριστής.

Σωτήρης Μπαλάφας, ποδοσφαιριστής.

Θωμάς Νίκου, καλαθοσφαιριστής.

Χρίστος Μπέλος, βολεϊμπολίστας.

Γιάννης Μπασούκας, βολεϊμπολίστας.

Βάσω Σκάρα, αθλήτρια χειροσφαίρισης.

Αλεξάνδρα Σκουτέλα, αθλήτρια χειροσφαίρισης.

Ελένη Νικόλη, αθλήτρια χειροσφαίρισης.

Βάγια Μπαλάφα, αθλήτρια χειροσφαίρισης.

Λαμπρίνα Τσάκαλου, αθλήτρια χειροσφαίρισης.

Μυρτώ Νούλα, αθλήτρια χειροσφαίρισης.

Σοφία Δημητρίου, αθλήτρια χειροσφαίρισης.

Μαρίνα Σκορδή, αθλήτρια στίβου.

Αλέξης Αναγνωστόπουλος, αθλητής κολήμβησης

Ελίνα Μάνθα, αθλήτρια κολύμβησης

Τηλεόραση

Ραδιόφωνο

Εφημερίδες-Περιοδικά

ART TV: Ο τηλεοπτικός σταθμός ART TV
λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 1990
με έδρα την Άρτα και καλύπτει
εξ ολοκλήρου ή τμηματικά τις περιφερειακές
ενότητες Άρτας, Πρέβεζας, Ιωαννίνων,
Θεσπρωτίας, Αιτωλοακαρνανίας, Λευκάδας, Κέρκυρας και Αχαΐας.[108]

Αμβρακία FM, 91.9 FM[109]
TOP FM, 105 FM
ART FM, 103.1 FM
Power FM, 92.3 FM
Ράδιο 1, 87.6 FM
Μελωδία FM, 101.1 FM
Ράδιο Άρτα, 101.5 FM

Ράδιο Πήγασος, 106 FM
Σταθμός Ιεράς Μητρόπολης Αρτας, 106.7 FM [110]

ΗΧΩ της Άρτας
Αμβρακία
Νέος Παρατηρητής
Η Γνώμη
Μαχητής
Η Έρευνα
Ταχυδρόμος
Νέα της Άρτας
Arta PressΤο Κομπότι

Πύρρος Α' (318 π.Χ. - 272 π.Χ.), ή Πύρρος της Ηπείρου (318 - 272 π. Χ.), συγγενής του Μέγα Αλέξανδρου, ένας από τους σπουδαιότερους Βασιλιάδες της πρώιμης Ελληνιστικής περιόδου καθώς και Βασιλιάς των Μολοσσών.

Πολύστρατος, γλύπτης που έζησε τον 6ο αι. π.Χ. στην Αμβρακία.

Επίγονος, μουσικός από την Αμβρακία, ο οποίος ζούσε μόνιμα στη Σικυώνα, στην οποία είχε ιδρύσει σχολή μουσικής.

Επικράτης, ποιητής της Μέσης Κωμωδίας.

Μιχαήλ Α΄ Δούκας (1170 - 1215) από τον Οίκο των Αγγέλων ήταν ο ιδρυτής του Δεσποτάτου της Ηπείρου και πρώτος Δεσπότης της Ηπείρου (1205 - 1215).

Νικηφόρος Α΄ Κομνηνός Δούκας (1240 - 1297) από τον Οίκο των Αγγέλων ήταν Δεσπότης της Ηπείρου από το (1268 - 1297).

Η Άρτα ως πρωτεύουσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου, ήταν ακμάζων εμπορικό και οικονομικό κέντρο. Μέλη του ηγεμονικού οίκου των Αγγέλων Δουκών ανέπτυξαν ιστορικά δημόσια κτίρια.Φωτογραφία: Κάστρο της Άρτας

Ιωάννης Α΄ Ορσίνι και Νικόλαος Ορσίνι (1295 - 1323) ήταν Δεσπότης της Ηπείρου (1318 - 1323), μέλη της Οικογένειας Ορσίνι.

Μάξιμος ο Γραικός, λόγιος του 16ου αιώνα. Έχει ονομαστεί από πολλούς ως ο Λούθηρος της Ανατολής και ο Διαφωτιστής των Ρώσων. Το κοσμικό του όνομα ήταν Μιχαήλ Τριβώλης και είχε γεννηθεί το 1475 στην Άρτα.[111]

Γεώργιος Καραϊσκάκης (1782 - 1827), ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και Αρχιστράτηγος.[112]

Μακρυγιάννης (1797 - 1864), ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και στρατηγός.

Γώγος Μπακόλας (1751 - 1823), οπλαρχηγός του 1821, αμφιλεγόμενη προσωπικότητα του 1821.

Πύργος του Ρολογιού Άρτα - 17ος αιώνας

Νικόλαος Σκουφάς (1779 - 1818), ιδρυτικό μέλος της Φιλικής Εταιρείας.

Κωνσταντίνος Γεροστάθης (1770 - 1870), μεγαλέμπορος και Φιλικός από το Κομπότι της Άρτας

Σπυρίδων Λάμπρου (1851 - 1919), Πρωθυπουργός της Ελλάδος.

Κωνσταντίνος Καραπάνος (1840 - 1914), πολιτικός του 19ου αιώνα.

Γεώργιος Παχύς, πολιτικός του 19ου αιώνα.

Γεώργιος Ι. Οικονομίδης (1854 -1933) πολιτικός του 19ου αιώνα.

Αλέξανδρος Καραπάνος (1873 - 1946), πολιτικός και διπλωμάτης.

Κωνσταντίνος Γ. Οικονομίδης (1881-1950), ιατρός και Βουλευτής Άρτας, Πρέβεζας & Λευκάδος.

Πέτρος Γαρουφαλιάς (1901 - 1984), πολιτικός και συγγραφέας.

Δημήτριος Καρατζένης (1904-1989), δικηγόρος και Βουλευτής Άρτας.

Κωνσταντίνος Ν. Παπαδημητρίου (1914-2006), ιατρός και Βουλευτής Άρτας.

Γεώργιος Βεντήρης (1890-1954), δημοσιογράφος, ιστορικός και πολιτικός.

Λεωνίδας Σπαής (1892 - 1980), στρατιωτικός, αντιστασιακός και πολιτικός.

Ναπολέων Ζέρβας (1891 - 1957), στρατιωτικός και πολιτικός. Ιδρυτής του ΕΔΕΣ.

Αλέξης Τσίπρας, Πρωθυπουργός της Ελλάδος.

Γιάννης Μπανιάς (1939 - 2012), πολιτικός.

Δημήτρης Τσοβόλας (1942 - 2022), πολιτικός και δικηγόρος.

Ο Νικόλαος Σκουφάς, ιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας, γεννήθηκε το 1779 στο Κομπότι της Άρτας

Γιάννης Μόραλης (1916 - 2009), υπήρξε ένας από τους επιφανέστερους Έλληνες καλλιτέχνες του 20ού αιώνα.

Κώστας Κρυστάλλης (1868-1894), ποιητής και λογοτέχνης, "ο ποιητής του βουνού και της στάνης".

Γιώργος Κοτζιούλας (1909 - 1956), ποιητής, πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας και κριτικός.

Μιχάλης Περάνθης (1917 - 1984), ποιητής, πεζογράφος και κριτικός, από τους σπουδαιότερους της νεώτερης Ελληνικής λογοτεχνίας.

Ηλίας Λάγιος (1958 - 2005), ποιητής.

Κώστας Μπαλάφας (1920 - 2011), φωτογράφος.

Νίκος Ρίζος (1924 - 1999), ηθοποιός.

Ζαχαρίας Γεργανός, λόγιος του 17ου αιώνα, Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Άρτας.

Σεραφείμ Ξενόπουλος, ο Βυζάντιος, Μητροπολίτης Άρτης & Πρεβέζης τον 19ο αιώνα.

Χρυσόστομος Ζαφείρης (1935-2019), Μητροπολίτης Ιεράς Μητροπόλεως Περιστερίου.

Αδερφοί Ζάρρα (Γεώργιος και Αλέξανδρος) ευεργέτες, διέθεσαν οικόπεδό τους τριάντα δύο στρεμμάτων στην πόλη της Άρτας, όπου και με δικά τους έξοδα κτίστηκε το φερώνυμο νοσοκομείο, Ζάρρειο.

Χρήστος και Σαπφώ Μπαρμπαστάθη, άφησαν ως κληροδότημα τα Μπαρμπαστάθεια Βραβεία.

Βασίλειος Αγραφιώτης, ήταν έμπορος με μεγάλη δωρεά στο σύλλογο Σκουφά.

Βενιαμίν Ζεέβ Μπεν Ματαθίας, Ραββίνος γεννηθείς στην Άρτα στα τέλη του 15ου ή στις αρχές του 16ου αιώνα και υπήρξε μέλος του τοπικού Μπεθ Ντιν (εβραϊκού θρησκευτικού δικαστηρίου).

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Άρτας.

1. "Σε ποιες περιοχές της Ελλάδας "μυρίζει" πετρέλαιο". . 16 Μαΐου 2008. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Ιανουαρίου 2013.

2. "ΝΟΜΟΣ ΑΡΤΑΣ Ορεινά Δημοτικά και Κοινοτικά Διαμερίσματα". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Νοεμβρίου 2010.

3. "Προβλήματα - Ανάγκες της ευρύτερης περιοχής του Νομού Άρτας". Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Μαΐου 2015.

4. . ""Θύμα" της κακοκαιρίας το ιστορικό γεφύρι της Πλάκας". Έθνος. 01-02-2015. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2015-02-02https://web.archive.org/web/20150202184159/http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22768&subid=2&pubid=64132863.

5. "Γεφύρι της Πλάκας: Η Europa Nostra βράβευσε το έργο αποκατάστασης". Η Ναυτεμπορική. 2 Οκτωβρίου 2021.

6. "'Λαζαρούδια' από τη χορωδία του Συλλόγου Σκουφά Άρτας - Hpeiros.gr Ειδήσεις από την Ήπειρο". ipiros.gr.

7. Άγιοι της Ηπείρου,Κ.Ηρ.Δεσπότης,εκδ.Παρακαταθήκη,2009,ISBN 978-960-89759-5-8.

8. Μήτσος Αλεξάνδρου, Σκηνές από το βίο του Μάξιμου Γραικού, 2002 εκδ. ελληνικά γράμματα ISBN 960-406-258-1

9. Ο Γ.Καραϊσκάκης γεννήθηκε στη Σκουληκαριά Άρτας σύμφωνα με τους: Παπαρρηγόπουλος, Γεώργιος Καραϊσκάκης, Κυρομάνος 1990, σ.23 : "Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης εγεννήθη τω 1782 είς Σκουλυκαρύαν (ή Σκωληκοκαρυάν) της επαρχίας Άρτης". - Γαζής, Βιογραφία των ηρώων Μάρκου Μπότσαρη και Καραϊσκάκη, 1828, σ.17 : "Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης κατήγετο από την Άρταν (εξ Αμφιλοχίας), από χωρίον Σκουληκαρυιάν". - Karl Mendelssohn Bartholdy, Geschichte Griechenlands, Volume 1, 1828, σ.430 : "Georg Karaiskakis*), 1782 zu Skuli Karia in der Provinz Arta". -Gustav Friedrich Hertzberg, Geschichte Griechenlands: Th. Von der Vollendung der osmanischen Eroberung bis zur Erhebung der Neugriechen gegen die Pforte (1470-1821), 1878, σ.367 : "Georg Karaiskakis, ein Epirote aus Skylikaria, einige Meilen östlich von Arta". - Camillo Ugoni, Vita e scritti di Giuseppe Pecchio, 1836, σ.161 : "Pecchio, descritte le visite e conversazioni da sè fatte in compagnia del generale Roche al generale Giorgio Caraiscachi, Epirota nativo di Arta" αλλά υπάρχουν και πηγές που υποστηρίζουν ότι γεννήθηκε στο Μαυρομάτι Καρδίτσας: Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Π. Δρανδάκη, τ. ΙΓ'

# data[].attributes.attachment_link.title
Περιφερειακή Ενότητα Άρτας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα πιθανόν να περιλαμβάνει πληροφορίες που αποτελούν Εάν δεν συμβαίνει αυτό πρωτότυπη έρευνα , που δεν έχουν προηγουμένως δημοσιευτεί ή δεν έχουν ελεγχθεί από ειδικούς. παραθέστε τις πηγές που επιβεβαιώνουν την επαληθευσιμότητα του λήμματος, διαφορετικά αφαιρέστε ό,τι αποτελεί προσωπική γνώση ή έρευνα του συντάκτη. Παρακαλούμε δείτε τις σχετικές παρατηρήσεις στη σελίδα συζήτησης.

# data[].attributes.location_name
Νομός Πρέβεζας

# data[].attributes.headline
Νομός Πρέβεζας

# data[].attributes.subject
Νομός Πρέβεζας

# data[].attributes.body
Νομός Πρέβεζαςπρωτεύουσα είναι η Πρέβεζα.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Πρέβεζας υπήρξε μια αυτοδιοικητική δομή της Ελλάδος, στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Ηπείρου και καταλάμβανε την έκταση των σημερινών δήμων Πρέβεζας, Ζηρού και Πάργας. Άρχων του Νομού ήταν ο εκάστοτε νομάρχης Πρέβεζας. Ο Νομός Πρέβεζας καταργήθηκε το 2010 με το Ν.3852/2010 ( Πρόγραμμα Καλλικράτης). Σήμερα αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας, μια υποδιαίρεση της Περιφέρειας Ηπείρου. Βρίσκεται στη νοτιοδυτική άκρη της Ηπείρου. Συνορεύει προς βορρά με τους νομούς Θεσπρωτίας και Ιωαννίνων, ανατολικά με το νομό Άρτας και βρέχεται από τον Αμβρακικό κόλπο και δυτικά βρέχεται από το Ιόνιο Πέλαγος. Ο πληθυσμός του φτάνει τους 57.491 κατοίκους ( απογραφή 2011) και έχει πρωτεύουσα την Πρέβεζα. Η θέση του νομού, η μορφολογία του εδάφους και το ήπιο κλίμα του είναι τα βασικά πλεονεκτήματα που διαμορφώνουν τον χαρακτήρα του. Βασικές ασχολίες των κατοίκων είναι η γεωργία, η κτηνοτροφία και η αλιεία. Πρώιμα φρούτα και λαχανικά, εσπεριδοειδή, λάδι, ελιές και δημητριακά είναι τα κύρια προϊόντα του νομού.

Ο Νομός Πρέβεζας συστάθηκε µε την υπογραφή του Βασιλικού Διατάγματος (Β.Δ.) "Περί διοικητικής διαιρέσεως των Νέων Χωρών" του 1915.
Ο Νομός αποτελείτο από δύο υποδιοικήσεις: 1) την Υποδιοίκηση Πρεβέζης µε έδρα την Πρέβεζα, στην οποία υπήχθη και τμήμα της πρώην Υποδιοικήσεως Φιλιππιάδος (το υπόλοιπο της οποίας εντάχθηκε στον Νομό Άρτας) και 2) την Υποδιοίκηση Μαργαριτίου µε έδρα την Πάργα.
Το 1916, η έδρα της Υποδιοίκησης Μαργαριτίου μεταφέρθηκε από την Πάργα στο Μαργαρίτι.
Το 1925, η Υποδιοίκηση Λευκάδος αποσπάστηκε από τον Νομό Κέρκυρας και εντάχθηκε στον Νομό Πρέβεζας.
Τον Νοέμβριο του 1927, οι Υποδιοικήσεις μετονομάσθηκαν σε Επαρχίες. Ο Νομός Πρέβεζας διαιρείτο σε τέσσερις επαρχίες: Πρέβεζας, Λευκάδας, Μαργαριτίου και Φιλιππιάδος.
Το 1928, η Υποδιοίκηση Πρέβεζας μετονομάστηκε σε Νικοπόλεως.
Το 1936, µε τον Αναγκαστικό Νόμο (A.Ν.) 353 "Περί συστάσεως Νομού Θεσπρωτίας", η Επαρχία Μαργαριτίου (εκτός από έξι Κοινότητες) ενσωματώθηκε στον νεοσυσταθέντα Νομό Θεσπρωτίας. Έτσι, ο Νομός Πρέβεζας αποτελείτο, πλέον, από τις επαρχίες Λευκάδας, Νικοπόλεως και Φιλιππιάδος.
Το 1940, ο Νομός Πρέβεζας διαιρείτο σε δύο επαρχίες: Νικοπόλεως και Λευκάδας.
Το 1946, οι κοινότητες Αγιάς, Αµµουδιάς, Ανθούσας, Θέμελου, Καστρίου, Κορώνης, Μεσοποτάμου, Πάργας, Σταυροχωρίου, και Τουρκοπάλουκου, οι οποίες το 1936 είχαν υπαχθεί στον Νομό Θεσπρωτίας, επανήλθαν διοικητικά στον Νομό Πρέβεζας.
Την ίδια χρονιά, µε τον Α.Ν. 953 η Επαρχία Λευκάδας αποσπάστηκε από τον Νομό Πρέβεζας αποτελώντας ξεχωριστό ομώνυμο Νομό.
Μετά τις νέες αλλαγές στον διοικητικό χάρτη της χώρας, ο Νομός Πρέβεζας διέθετε µόνο µία Επαρχία, αυτήν της Νικοπόλεως, η οποία από το 1948, µε το Β.∆. "Περί διοικητικών μεταβολών μεταξύ οµόρων Νομών και Επαρχιών" μετονομάστηκε σε Επαρχία Νικοπόλεως και Πάργας.

Από το 2011 και με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", ο νομός Πρέβεζας αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας της Περιφέρειας Ηπείρου (με έδρα την Πρέβεζα). Με τη συνένωση και συγχώνευση των Δήμων, όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι δήμοι του Νομού Πρέβεζας είναι οι ακόλουθοι:

Κολάζ εικόνων από την Π.Ε Πρέβεζας, από πάνω προς τα κάτω και με τη φορά του ρολογιού: Πάργα, Μνημείο του Ζαλόγγου, Λίμνη Ζηρού, Αρχαία Νικόπολη, Λιμάνι της Πρέβεζας.

Η παράκτια θαλάσσια ζώνη από την περιοχή της Πάργας (ακρ. Κελαδιό) ως το ακρωτήριο Άγιος Θωμάς στη Λυγιά Πρέβεζας είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000 με κωδικό GR2140003.

Ποτάμι και θάλασσα, στο ακρωτήριο Κελαδιό του Νομού Πρέβεζας

1. Βλ. Β.Δ. 31.3.1915, που δημοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. 120/1.4.1915.

2. Για λεπτομέρειες στην εξέλιξη της διοικητικής διαίρεσης του Νομού Πρεβέζης, βλ. Αλέξανδρος Θ. Δρακάκης & Στυλιανός Ι. Κούνδουρος, Αρχεία περί της συστάσεως και εξελίξεως των Δήμων και Κοινοτήτων (1836 - 1939) και της διοικητικής διαιρέσεως του Κράτους, τ. Β΄, Αθήνα, 1940, σελ. 627-633. Για τα διοικητικά όρια του Νομού Πρεβέζης, βλ. Γιάννης Γκλαβίνας (ταξινόμηση-επιμέλεια), Αρχείο Νομαρχίας Πρέβεζας (1945 - 1950), έκδοση Γενικών Αρχείων του Κράτους - Τμήματος Γενικού Ευρετηρίου, Αθήνα, 2013, σελ. 2-3.

3. votaniki (13 Ιανουαρίου 2019). "Παράκτια θαλάσσια ζώνη από Πάργα ως ακρωτήριο Άγιος Θωμάς (Πρέβεζα), ακρ. Κελαδιό - Αγ. Θωμάς (GR2140003) - Βοτανική" (στα Αγγλικά).

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Πρέβεζας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Πρέβεζας υπήρξε μια αυτοδιοικητική δομή της Ελλάδος, στο γεωγραφικό διαμέρισμα της Ηπείρου και καταλάμβανε την έκταση των σημερινών δήμων Πρέβεζας, Ζηρού και Πάργας. Άρχων του Νομού ήταν ο εκάστοτε νομάρχης Πρέβεζας . Ο Νομός Πρέβεζας καταργήθηκε το 2010 με το Ν.3852/2010 ( Πρόγραμμα Καλλικράτης).

# data[].attributes.location_name
Νομός Θεσπρωτίας

# data[].attributes.headline
Νομός Θεσπρωτίας

# data[].attributes.subject
Νομός Θεσπρωτίας

# data[].attributes.body
Νομός Θεσπρωτίας πρωτεύουσα είναι η Ηγουμενίτσα .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Θεσπρωτίας, ή Περιφερειακή Ενότητα Θεσπρωτίας (κατά Σχέδιο Καλλικράτης), είναι ένας από τους 54 νομούς της Ελλάδας, ο βορειοδυτικότερος της ηπειρωτικής χώρας και πιο συγκεκριμένα ένας από τους τέσσερις νομούς της γεωγραφικής και διοικητικής περιφέρειας της Ηπείρου. Ανήκει στους ακριτικούς νομούς της χώρας. Πρωτεύουσα του νομού είναι η Ηγουμενίτσα.

Η Θεσπρωτία ήταν στην πρώιμη Εποχή του Χαλκού προ-Ελληνική περιοχή και βρέθηκαν πολλά αρχαία Ελληνικά τοπωνύμια. Στην αρχαιότητα την κατοικούσαν οι Θεσπρωτοί ένα από τα τρία κύρια Ηπειρώτικα φύλλα, στα ανατολικά τους βρίσκονταν οι Μολοσσοί και στα βόρεια οι Χάονες. Ο Στράβων θεωρούσε και την Κασσωπαία τμήμα της Θεσπρωτίας, αν και είναι γνωστό από αρχαία νομίσματα ότι η Κασσωπαία αποτέλεσε για κάποιο διάστημα αυτόνομη πολιτεία. Αν ληφθεί όμως υπόψη η γνώμη του Στράβωνα, όπως και άλλων συγγραφέων, που τοποθετούν τη Δωδώνη σ΄ αυτή τη χώρα, τότε θα πρέπει να εκλαμβάνεται ότι η Θεσπρωτία στην αρχαιότητα περιλάμβανε όλη την έκταση της περιοχής Σουλίου, τις πεδιάδες της Άρτας και της Πρέβεζας, μέχρι τον Αμβρακικό κόλπο. Μνεία των κατοίκων της κάνει επίσης και ο Όμηρος, αναφέροντας τον Βασιλέα αυτής τον Φείδωνα καθώς επίσης ο Ηρόδοτος και άλλοι μεταγενέστεροι. Στην περίοδο της ακμής της η Θεσπρωτία περιελάμβανε εκτός από την Κασσωπαία και την Ελαιάτιδα, τη Δρυοπία, την Κεστρίνη της Χαονίας και την Αθαμανία (σημερινή Τζουμέρκα). Η Θεσπρωτία εισήλθε στο Αρχαίο βασίλειο της Ηπείρου και κατόπιν στην Ρωμαϊκή επαρχία της Ηπείρου. Όταν τεμαχίστηκε η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία η Θεσπρωτία εισήλθε στην Βυζαντινή αυτοκρατορία, τον Μεσαίωνα από τον 9ο - 11ο αιώνα την κατέκτησαν οι Βούλγαροι και κατόπιν έπεσε στην Οθωμανική αυτοκρατορία (1430).

Από τον 8ο έως τον 15ο αιώνα η περιοχή της Θεσπρωτίας ονομαζόταν Βαγενετία, τον 7ο αιώνα την εποχή που οι Σλάβοι επιτέθηκαν στα Βαλκάνια εγκαταστάθηκε στην Θεσπρωτία η Σλαβική φυλή Βαϊουνίτες. Στα τέλη της Οθωμανικής περιόδου ονομαζόταν Τσαμουριά επειδή κατοικούσαν οι Τσάμηδες. Η Θεσπρωτία έφυγε από την Οθωμανική κυριαρχία μετά την ήττα της όταν ξέσπασε ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος, έγινε τμήμα του Νομού Πρεβέζης, οι επαρχίες της ήταν Ηγουμενίτσα, Μαργαρίτι Θεσπρωτίας, Παραμυθιά Θεσπρωτίας και Φιλιάτες. Η περιοχή πάνω από τον ποταμό Αχέρων εξακολουθούσε ωστόσο από την επίσημη Ελληνική κυβέρνηση να αναφέρεται σαν Τσαμουριά μέχρι το 1937. Στην περιοχή της Θεσπρωτίας καταγράφηκαν 60.705 κάτοικοι (1923) και 20.319 Αλβανοί Μουσουλμάνοι (1920). Μετά την εκδίωξη τους στην Αλβανία όταν έληξε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος οι Μουσουλμάνοι Αλβανοί καταγράφηκαν σε απογραφή μόνο 77 (1951). Στην απογραφή του 1981 (πριν από την εφαρμογή της διοικητικής διαίρεσης του σχεδίου Καποδίστρια), ο νομός Θεσπρωτίας περιελάμβανε 4 επαρχίες, 3 δήμους, 99 κοινότητες και 171 οικισμούς.

Συνορεύει βόρεια με την Αλβανία ( Νομός Αυλώνα), ανατολικά με την Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων, νότια με την Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας και δυτικά βρέχεται από το Ιόνιο Πέλαγος. Η συνολική έκταση της Περιφερειακής Ενότητας είναι 1.515 τ.χλμ.

Πρωτεύουσα: Ηγουμενίτσα

Ταχυδρομικοί Κώδικες: 46100 (Ηγουμενίτσα), 46200 (Παραμυθιά)

Τηλεφωνικοί Κωδικοί: 26650 (Περιοχή Ηγουμενίτσας), 26660 (Περιοχή Παραμυθιάς), 26640 (Περιοχή Φιλιατών)

Πολιτική ιστορία

Διοικητικά η Θεσπρωτία χωριζόταν μέχρι το 1997 σε τέσσερις επαρχίες:

Γενικά ο νομός είναι κατά 70% ορεινός, 24,7 % ημιορεινός και μόλις το 5,3 πεδινός.

Όρη - ποταμοί

Το ανάγλυφο του νομού διαμορφώνεται κυρίως από τους ακόλουθους 6 ορεινούς όγκους και 3 ποταμούς::

1. Όρη Τσαμαντά: βρίσκονται στα σύνορα με την Αλβανία :με μέγιστο υψόμετρο 1.896 μ. που συνεχίζουν νοτιότερα με τη Μεγάλη Ράχη.

2. Όρη Φιλιατών, νοτιοδυτικότερα των προηγουμένων με υψηλότερη κορυφή 1.064 μ., ανατολικότερα των οποίων βρίσκεται το Φαρμακοβούνι (1240 μ.)

3. Όρη Σουλίου που αποτελούν την ανατολικότερη από τις τρεις παράλληλες οροσειρές που βρίσκονται στο νότιο τμήμα του νομού με υψηλότερη κορυφή την Αλυσό (1815 μ.)

4. Όρη Παραμυθιάς, που είναι η νοτιοανατολική οροσειρά, νότια των προηγουμένων

5. Όρος Χιονίστρα (1644 μ. που βρίσκεται βορειότερα των προηγουμένων.

6. Όρη της Πάργας που εκτείνονται νοτιοδυτικότερα των προηγουμένων με μέγιστο υψόμετρο τα 927 μ. που συνεχίζουν νότια στο νομό Πρεβέζης.

Τρεις είναι οι βασικοί ποταμοί που διαρρέουν το νομό Θεεπρωτίας:

1. Ο Θύαμις, ή Καλαμάς, του οποίου οι πηγές βρίσκονται στο νομό Ιωαννίνων και με κατεύθυνση δυτική εκβάλει στο Ιόνιο,

2. Ο Αχέρων του οποίου οι πηγές βρίσκονται στα όρη του Σουλίου με παραπόταμους τον Ντάλα και Κωκυτό και

3. Ο Ξάνθος που συνεχίζει βόρεια πορεία στο αλβανικό έδαφος.

Πεδιάδες - λίμνες

Σημαντικότερες πεδιάδες είναι η παρά τις εκβολές του Θύαμη που ενώνεται με την ευρύτερη πεδιάδα της Ηγουμενίτσας συνολικής έκτασης 60 τ.χλμ. Υφίστανται και δύο μικρότερες δυτικά από τα όρη Παραμυθιάς και στη περιοχή Μαργαριτίου.
Στο δε κέντρο του νομού υπάρχουν κάποιες μικρές λίμνες.

Η ακτογραμμή του νομού Θεσπρωτίας εκτείνεται από Β-ΒΔ (αλβανικά σύνορα), ακρωτήριο Στύλος, προς Ν-ΝΑ. ακρωτήριο Βαρλαάμ, συνεχίζοντας στο νομό Πρεβέζης με τις ακόλουθες εγκολπώσεις - διαμορφώσεις από Β. προς Ν.: όρμος Αετού, λιμένας Παγανιάς, όρμος Χαλκιάς, ακρωτήριο Στροβίλι, όρμος Σαγιάδας, ακρωτήριο Καλαμάς και προ αυτού η νησίδα Ξεράδι, όρμος Βάλτου, όπου παρατηρούνται μεγάλες προσχώσεις από τις εκβολές του ποταμού Καλαμά, ακρωτήριο Βατάτσας, με την έναντι νησίδα Πρασσούδι.
Στη συνέχεια ακολουθεί ο μεγάλος όρμος Ηγουμενίτσας, στο μυχό του οποίου υφίσταται μεγάλη υφαλαύλακα και ο λιμένας Ηγουμενίτσας, προ του οποίου βρίσκεται η νησίδα Αγιονήσι. Ακολουθεί ο όρμος Πλαταριάς, με την έναντι νησίδα Χειρονήσι και νοτιότερα οι νησίδες Άγιος Νικόλαος και Μαύρο Όρος, όπου και το νότιο σημείο διέκπλου του στενού της Κέρκυρας. Ακολουθεί νοτιότερα το ακρωτήριο Βαρλαάμ, λίγο μετά του οποίου συνεχίζεται η ακτογραμμή του νομού Πρεβέζης.

Το κλίμα του νομού, γενικά στα παράλια είναι μεσογειακό, και βαθμιαία στο εσωτερικό ηπειρωτικό.

Είναι ένας από του πιο αραιοκατοικημένους νομούς. Το 1981 ο συνολικός πληθυσμός ανέρχονταν στους 41.278 κατοίκους. Στην απογραφή του 2001 αριθμούσε τους 46.091 κατοίκους. Ως προς την κατανομή ο πληθυσμός του νομού διακρίνεται σε ημιαστικό, περίπου το 28,5% και σε αγροτικό το υπόλοιπο 71,2%. Αστικός πληθυσμός δεν παρατηρείται. Σε γεωγραφική κατανομή το 8,3% είναι πεδινός, το 48% ημιορεινός και το υπόλοιπο 43,7% ορεινός.

Από οικονομικής πλευράς, από το σύνολο του πληθυσμού του 1981 (41.278), οι 14.500 περίπου αποτελούν τον ενεργό πληθυσμό. Εξ αυτών οι 10.000 φέρονταν να απασχολούνταν σε αγροτική οικονομία, οι 2.500 περίπου σε βιομηχανία και βιοτεχνία και οι υπόλοιποι 2.000 σε μεταφορές και υπηρεσίες, (δημόσιες - ιδιωτικές). Λόγω δε της παρατηρούμενης μετανάστευσης στο υφιστάμενο εργατικό δυναμικό συγκαταλέγονται πολλά άτομα μεγάλης ηλικίας.

Ο Νομός Θεσπρωτίας, από το 2011 και με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Θεσπρωτίας (με έδρα την Ηγουμενίτσα) της Περιφέρειας Ηπείρου. Με την συνένωση και συγχώνευση των Δήμων από 8 σε 3 όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι:

Αντιπεριφερειάρχης από το 2011 διατελεί ο Θωμάς Πιτούλης, ο οποίος επανεξελέγη τα έτη 2014, 2019 και 2023.

Baltsiotis, Lambros (2011). "The Muslim Chams of Northwestern Greece: The grounds for the expulsion of a "non-existent" minority community"

Georgiev, Vladimir Ivanov (1981). Introduction to the History of the Indo-European Languages. Publishing House of the Bulgarian Academy of Sciences

Law, Gwillim (1999). Administrative subdivisions of countries: a comprehensive world reference, 1900 through 1998

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Θεσπρωτίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Θεσπρωτίας, ή Περιφερειακή Ενότητα Θεσπρωτίας (κατά Σχέδιο Καλλικράτης), είναι ένας από τους 54 νομούς της Ελλάδας, ο βορειοδυτικότερος της ηπειρωτικής χώρας και πιο συγκεκριμένα ένας από τους τέσσερις νομούς της γεωγραφικής και διοικητικής περιφέρειας της Ηπείρου. Ανήκει στους ακριτικούς νομούς της χώρας. Πρωτεύουσα του νομού είναι η Ηγουμενίτσα.

# data[].attributes.location_name
Νομός Ιωαννίνων

# data[].attributes.headline
Νομός Ιωαννίνων

# data[].attributes.subject
Νομός Ιωαννίνων

# data[].attributes.body
Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων .Πρωτεύουσα τα Ιωάννινα

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Περιφερειακή Ενότητα Ιωαννίνων - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.location_name
Νομός Τρικάλων

# data[].attributes.headline
Νομός Τρικάλων

# data[].attributes.subject
Νομός Τρικάλων

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα τα Τρίκαλα

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Τρικάλων - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.location_name
Νομός Λάρισας

# data[].attributes.headline
Νομός Λάρισας

# data[].attributes.subject
Νομός Λάρισας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα η Λάρισα

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.location_name
Νομός Μαγνησίας

# data[].attributes.headline
Νομός Μαγνησίας

# data[].attributes.subject
Νομός Μαγνησίας

# data[].attributes.body
ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ Ο ΒΟΛΟΣ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς Βοηθήστε συνδέοντας το κείμενο με τις πηγές παραπομπές. χρησιμοποιώντας παραπομπές, ώστε να είναι επαληθεύσιμο.
Το πρότυπο τοποθετήθηκε χωρίς ημερομηνία. Για τη σημερινή ημερομηνία χρησιμοποιήστε: {{χωρίς παραπομπές|16|12|2020}}

Ο νομός Μαγνησίας ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 και σύμφωνα με το Πρόγραμμα "Καλλικράτης" διασπάστηκε σε δύο νέες περιφερειακές ενότητες: Π.Ε. Μαγνησίας και Π.Ε. Σποράδων.

Περιελάμβανε γεωγραφικά την περιοχή της Μαγνησίας στη Θεσσαλία και τα νησιά των Βόρειων Σποράδων Αλόννησο, Σκιάθο και Σκόπελο. Έχει έκταση 2.636 τ.χλμ. και πληθυσμό 208.500 κατοίκους ( απογραφή 2011).

Πρωτεύουσα του νομού είναι ο Βόλος με πληθυσμό 144.420 κατοίκους. Δεύτερη σε πληθυσμό είναι η επαρχία Αλμυρού, αγροτική κυρίως περιοχή που ασχολείται με την καλλιέργια βάμβακος, σιτηρών, ντομάτας και αμυγδάλων.

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση νομού Μαγνησίας

Η περιοχή της Μαγνησίας αναφέρεται σε μερικούς από τους πιο σημαντικούς ελληνικούς μύθους.

Γενάρχης της περιοχής υπήρξε ο Μάγνης, του Άργου ή του Δία ή γιος του Αιόλου, ο οποίος εγκαταστάθηκε στο Πήλιο. Στο Πήλιο κατοικούσαν οι Κένταυροι, ιππόμορφα όντα που προήλθαν από την ένωση του Ιξίωνα και της Νεφέλης. Γνωστός Κένταυρος της μυθολογίας ήταν ο Χείρων, ο οποίος μεσολάβησε για τον γάμο του Πηλέα με την Θέτιδα, που έγινε στο Πήλιο. Στην διάρκεια του γάμου και εξαιτίας του μήλου της Έριδος, προκλήθηκε ο Τρωικός πόλεμος.

Κοντά στον σοφό Κένταυρο Χείρωνα μαθήτευσε ο Ασκληπιός, πατέρας της ιατρικής, καθώς και ο Αχιλλέας. Από την Μαγνησία, επίσης, ξεκίνησε η Αργοναυτική εκστρατεία, που σχετίζεται ιστορικά με την απαρχή της τεχνικής επεξεργασίας του χρυσού στον ελλαδικό χώρο.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Μαγνησίας

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς Βοηθήστε συνδέοντας το κείμενο με τις πηγές παραπομπές . χρησιμοποιώντας παραπομπές, ώστε να είναι επαληθεύσιμο. Το πρότυπο τοποθετήθηκε χωρίς ημερομηνία. Για τη σημερινή ημερομηνία χρησιμοποιήστε: {{χωρίς παραπομπές|16|12|2020}} Ο νομός Μαγνησίας ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 και σύμφωνα με το Πρόγραμμα "Καλλικράτης" διασπάστηκε σε δύο νέες περιφερειακές ενότητες: Π.Ε.

# data[].attributes.location_name
ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ, Κουμουνδούρου, Καρδίτσα

# data[].attributes.headline
ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ, Κουμουνδούρου, Καρδίτσα

# data[].attributes.subject
ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ, Κουμουνδούρου, Καρδίτσα

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα είναι η Καρδίτσα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Περιφερειακή Ενότητα Καρδίτσας ( Νομός Καρδίτσας έως την 31η Δεκεμβρίου 2010) είναι μία από τις 74 Περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας και ανήκει γεωγραφικά, αλλά και διοικητικά, στην Περιφέρεια Θεσσαλίας.

Πιο συγκεκριμένα, αποτελεί μία από τις πέντε περιφερειακές ενότητες της Θεσσαλίας. Έχει έκταση 2.576 τ.χλμ. και πληθυσμό 113.070 κατοίκους, σύμφωνα με την Απογραφή του 2011.

Πρωτεύουσα της Π.Ε. είναι η ομώνυμη πόλη της Καρδίτσας με πληθυσμό 32.031 κατοίκους. Ο πρώην Νομός Καρδίτσας συστάθηκε το 1944 (ΦΕΚ Α΄ 82/1944), αποτελώντας μετεξέλιξη της Επαρχίας Καρδίτσας, που μέχρι τότε υπαγόταν στον Νομό Τρικάλων. Από την 1η Ιανουαρίου 2011 μετονομάσθη σε Περιφερειακή Ενότητα Καρδίτσας.

Στην Π.Ε. Καρδίτσας βρίσκεται η Λίμνη Πλαστήρα, της οποίας το φράγμα απέχει περίπου 50 χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης της Καρδίτσας.

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών της Π.Ε. Καρδίτσας, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση νομού Καρδίτσας.

Από την Περιφερειακή Ενότητα Καρδίτσας έλκουν την καταγωγή τους ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, ο Νικόλαος Πλαστήρας, ο Χαρίλαος Φλωράκης, ο ηθοποιός και λογοτέχνης Νίκος Μπίνας, ο Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ, ο συνθέτης και πρόεδρος της ΕΡΤ από το 2015 έως το 2017 Διονύσης Τσακνής, οι ζωγράφοι Γιώργος Βαλταδώρος και Δημήτρης Γιολδάσης, ο Ολυμπιονίκης Κων/νος Θάνος, ο Ολυμπιονίκης Δημοσθένης Ταμπάκος, ο σεισμολόγος Κώστας Παπαζάχος, ο καλαθοσφαιριστής Γιάννης Μπουρούσης,ο κωμικός Γιώργος Μητσικώστας, η τραγουδίστρια Έλενα Παπαρίζου, η ηθοποιός Κωνσταντίνα Μιχαήλ, ο προπονητής ποδοσφαίρου Σάκης Τσιώλης, ο Στέφανος Τσιτσιπάς και η πρωταθλήτρια του βάδην Αντιγόνη Ντρισμπιώτη.

Η Π.Ε. Καρδίτσας βρίσκεται στη νοτιοδυτική Θεσσαλία και δεν βρέχεται από θάλασσα. Η ανατολική πλευρά της καταλαμβάνει μέρος της μεγάλης Θεσσαλικής πεδιάδος, ενώ στη δυτική κυριαρχούν τα μεγαλόπρεπα Άγραφα με τις πανύψηλες κορυφές τους να αγγίζουν τον ουρανό. Στο μέσον περίπου της περιφερειακής ενότητας, βρίσκεται η λίμνη Πλαστήρα, με το ομώνυμο φράγμα, έμπνευση του Καρδιτσιώτη πολιτικού και στρατιωτικού Νικολάου Πλαστήρα. Πολλά ρέματα και μικρά ποτάμια διαρρέουν τον κάμπο (Καράμπαλης, Καλέντζης, Φαρσαλιώτης, Σοφαδίτικος), με κυριότερο τον παραπόταμο του Πηνειού Ενιπέα.

Η Π.Ε. Καρδίτσας συνορεύει με την Π.Ε. Τρικάλων στα βόρεια, την Π.Ε. Λάρισας στα ανατολικά, την Π.Ε. Φθιώτιδος στα νοτιοανατολικά, την Π.Ε. Ευρυτανίας στα νότια, την Π.Ε. Άρτας στα δυτικά και ένα ελάχιστο κομμάτι με την Π.Ε. Αιτωλοακαρνανίας στα νοτιοδυτικά.

Τα υψηλότερα όρη και οι κορυφές των Αγράφων

(η ψηλότερη κορυφή των Αγράφων, βορείων -Καρδίτσας- και νοτίων -Ευρυτανικών-, στην οποία κατά μία εκδοχή προσάραξε η κιβωτός του Δευκαλίωνα και της Πύρρας μετά τον κατακλυσμό του Δία)

Ποτάμια και ρέματα

Διατελέσαντες νομάρχες

1 Ιανουαρίου 2011-31 Αυγούστου 2019 Βασίλης Τσιάκος

1 Σεπτεμβρίου 2019 - σήμερα: Κωνσταντίνος Νούσιος

# data[].attributes.attachment_link.title
Περιφερειακή Ενότητα Καρδίτσας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Περιφερειακή Ενότητα Καρδίτσας ( Νομός Καρδίτσας έως την 31η Δεκεμβρίου 2010) είναι μία από τις 74 Περιφερειακές ενότητες της Ελλάδας και ανήκει γεωγραφικά, αλλά και διοικητικά, στην Περιφέρεια Θεσσαλίας. Πιο συγκεκριμένα, αποτελεί μία από τις πέντε περιφερειακές ενότητες της Θεσσαλίας. Έχει έκταση 2.576 τ.χλμ. και πληθυσμό 113.070 κατοίκους, σύμφωνα με την Απογραφή του 2011.

# data[].attributes.location_name
Νομός Φθιώτιδας

# data[].attributes.headline
Νομός Φθιώτιδας

# data[].attributes.subject
Νομός Φθιώτιδας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα είναι η Λαμία .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Φθιώτιδας ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας, μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και υπάγεται διοικητικά στην περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Έχει έκταση 4.442 τ.χμ. και πληθυσμό 137.793 κατοίκους, σύμφωνα με την Απογραφή του 2021. Είναι κτισμένη στους βορειοανατολικούς πρόποδες του όρους Γουλινά, (παραβούνι της Οίτης) σε υψόμετρο 240 μέτρα.. Παραδοσιακά αποτελείτο από τις, επίσης καταργημένες, επαρχίες Φθιώτιδας, Δομοκού και Λοκρίδας.

Πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη της Φθιώτιδας είναι η Λαμία, που είναι επίσης πρωτεύουσα της περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Επίσης, σημαντικές πόλεις είναι ο Μώλος, τα Καμένα Βούρλα, ο Άγιος Κωνσταντίνος, η Αρκίτσα, η Αταλάντη, η Ελάτεια, η Λάρυμνα, η Αμφίκλεια, η Τιθορέα, η Στυλίδα, η Υπάτη, η Μακρακώμη, η Σπερχειάδα, το Πλατύστομο και ο Δομοκός.

Συνορεύει με τις περιφερειακές ενότητες Εύβοιας μέσω του Ευβοϊκού κόλπου στα ανατολικά, Βοιωτίας και Φωκίδας στα νότια, Αιτωλοακαρνανίας στα νοτιοδυτικά, Ευρυτανίας και Καρδίτσας στα δυτικά, Λάρισας στα βόρεια και Μαγνησίας στα ανατολικά. Η Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας ανήκει στην 5η Υγειονομική Περιφέρεια Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας, με ένα δημόσιο νοσοκομείο, το Γενικό Νοσοκομείο Λαμίας. Διαθέτει 5 Κέντρα Υγείας (Αμφίκλειας, Αταλάντης, Δομοκού, Μακρακώμης και Στυλίδας), στα οποία εξυπηρετούν 87 ιατροί.

Ο Νομός Φθιώτιδας εκλέγει 5 βουλευτές στο Ελληνικό κοινοβούλιο. Μετά τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015, εκλέχθηκαν ο Απόστολος Καραναστάσης, ο Δημήτριος Βέττας, ο Αθανάσιος Μιχελής και ο Γιάννης Σαρακιώτης με τον ΣΥΡΙΖΑ και ο Χρήστος Σταϊκούρας με τη Ν.Δ. Στην Φθιώτιδα εκδίδονται 5 ημερήσιες εφημερίδες και 4 εβδομαδιαίες. Εκπέμπουν 29 ραδιοφωνικοί σταθμοί και λειτουργούν 2 τηλεοπτικοί σταθμοί με έδρα τη Λαμία.

Το 42.2% (ή 1.873 τ.χλμ.) του εδάφους του νομού Φθιώτιδας αποτελείται από ημι-ορεινές περιοχές, το 37.9% (ή 1685 τ.χλμ.) είναι ορεινές και το 19.9% (ή 882 τ.χλμ.) πεδινές περιοχές.

Η Οίτη.

Στα βορειοδυτικά στα σύνορα με την Ευρυτανία το χώρο καταλαμβάνουν οι νοτιοανατολικές απολήξεις της νότιας Πίνδου, με πιο αξιόλογη κορφή τα Λυκομνήματα, στα 1522μ.

Νοτιότερα, ορθώνεται ο Τυμφρηστός (2315μ.) και η Καλλιακούδα, με μεγαλύτερο υψόμετρο την κορυφή Κοκκάλια και τα 1720μ.

Στο νοτιοδυτικό τμήμα, στα όρια με το νομό Φωκίδας εκτείνονται τα Βαρδούσια όρη με σημαντικότερες κορυφές τη Μεγάλη Χούνη ή Χωμήριανη (2293μ.), το Σινάνι (2054μ.) και τον Ομαλό (1750μ.).

Στα ανατολικά των Βαρδουσίων βρίσκεται το όρος Οίτη που έχει μέγιστο υψόμετρο τα 2152μ. στο ανατολικό μέρος βρίσκονται τα μικρότερα βουνά, Καλλίδρομο (1372μ.), Κνημίς (938μ.) και Χλωμό (1081μ.).

Στη βορειανατολική περιοχή και στα όρια με το Νομό Μαγνησίας υψώνεται η Όθρυς με ψηλότερες κορυφές το Γερακοβούνι (1726μ.) υψόμετρο και τη Μεγάλη Ράχη (1209μ.).

Ιδιαίτερης αξίας δασικά συστήματα του νομού είναι:

Ο εθνικός δρυμός της Οίτης

Το αισθητικό δάσος των Μεξιατών

Το αισθητικό δάσος του Αγίου Γεωργίου

Η μεγαλύτερη πεδινή περιοχή του νομού είναι η λεκάνη του Σπερχειού ποταμού η οποία περιλαμβάνει και την πεδιάδα της Λαμίας. Άλλα πεδινά εδάφη βρίσκονται στα παράλια του Ευβοϊκού κόλπου, όπως η πεδιάδα της Αταλάντης, της Αμφίκλειας και του Δομοκού.

Ο κύριος ποταμός του νομού, που μαζί με τους παραποτάμους του ποτίζει όλη τη Φθιώτιδα, είναι ο Σπερχειός με μήκος 80 χλμ., ο οποίος πηγάζει από τις χαράδρες του Τυμφρηστού σε υψόμετρο 2300 μέτρων και ρέει προς τα ανατολικά εκβάλλοντας στον Μαλιακό κόλπο. Η λεκάνη την οποία αποστραγγίζει στις εκβολές του δημιουργεί και τη μεγαλύτερη πεδιάδα του νομού.

Οι κυριότεροι παραπόταμοι του Σπερχειού είναι η Βίστριζα (ο Ίναχος των αρχαίων), ο Γοργοπόταμος στα νερά του οποίου ζουν νεροχελώνες, νερόφιδα, βάτραχοι, και στις όχθες του σαύρες, χελώνες και οχιές, ο Ρουστανίτης, και ο Ασωπός που παλιά λεγόταν Καρβουναριά. Ο Σπερχειός έχει ακόμα 63 μικρότερους παραπόταμους.

Ο άλλος ποταμός είναι ο Κηφισός ή Μαυρονέρι (ο Μέλας ποταμός των αρχαίων) ο οποίος εισέρχεται στο νομό από τη Φωκίδα, βόρεια της Άμφισσας και εκβάλλει στον Ευβοϊκό κόλπο.

Του Δέλτα του Σπερχειού. Σημαντικός υγροβιότοπος που σχηματίστηκε από τις προσχώσεις του ποταμού, με έκταση 196 τ.χλμ., το μεγαλύτερο τμήμα του είναι καλλιεργήσιμη γη -ορυζοκαλλιέργειες- ενώ στο υδροβιότοπο φιλοξενείται πλούσια ορνιθοπανίδα. 21 διαφορετικά είδη πουλιών παραμένουν μόνιμα στο Δέλτα, ενώ άλλα 63 είδη πουλιών περνάνε το χειμώνα στη περιοχή. Υπάρχουν και 20 με 30 ζευγάρια πελαργών κοντά στα χωριά της Αγίας Παρασκευής, της Ανθήλης και του Μοσχοχωρίου. Ζουν επίσης ψάρια όπως κέφαλοι, τσιπούρες, γλώσσες, λαβράκια, γαρίδες, κυδώνια, στρείδια και χάβαρα.

Της Αγίας Παρασκευής. Δίπλα στο Δέλτα του Σπερχειού ποταμού και 3 χλμ. ανατολικά της Λαμίας. Στις πηγές του χωριού ζει το μοναδικό στο κόσμο αρχέγονο είδος ψαριού, ο Ελληνοπυγόστεος (Pungitius hellinicus), ένα ψάρι με μέγεθος περίπου 4 εκατοστά.

Άλλοι υγροβιότοποι στο Δέλτα του Μαλιακού κόλπου είναι:

της περιοχής "Βρωμολίμνη", στον Άγιο Κωνσταντίνο

της Τραγάνας και του Βουρλιά, στην Αταλάντη

του Αλμυροπόταμου Αχλαδίου, όπου διαβιούν καβούρια, χελώνες, νερόκοτες, κέφαλοι και μπάφες

του χειμάρρου Ξηριά, στη Λαμία

της "Σβάλας" Πελασγίας, όπου σε έκταση 110 στρεμμάτων διαβιούν ερωδιοί και άλλα είδη μεταναστευτικών πουλιών

της λίμνης του Εθνικού Δρυμού Οίτης

Η ακτογραμμή του νομού αρχίζει από βορειοανατολικά, από το ακρωτήρι Σταυρός, το ανατολικότερο σημείο της Στερεάς Ελλάδας, απέναντι από την Εύβοια από την οποία χωρίζεται από τον Δίαυλο των Ωρεών. Στη συνέχεια στρέφεται προς τα νοτιοδυτικά και σχηματίζει τους όρμους της Γλύφας και του Γαρδικίου. Μετά τα ακρωτήρια Τάπια, Δρέπανο και Καραβοφάναρο, η ακτογραμμή συνεχίζει προς τα δυτικά και σχηματίζει το κόλπο του Μαλιακού. Μέσα στον κόλπο, βρίσκονται οι όρμοι της Στυλίδας και της Αγίας Τριάδος. Μετά το ακρωτήρι Χιλιομίλι, η ακτογραμμή στρέφεται νοτιαανατολικά μέχρι το ακρωτήριο Κνημίς που χωρίζει τον όρμο των Καμένων Βούρλων από τον όρμο του Αγίου Κωνσταντίνου. Μετά ακολουθεί το ακρωτήρι της Αρκίτσας και ο κόλπος της Αταλάντης, με τις δυο νησίδες του, την Αταλάντη και το Γαιδουρονήσι. Ο κόλπος κλείνει στο ακρωτήριο Κέρατα και η ακτή συνεχίζοντας ανατολικά και κατόπιν νοτιοδυτικά σχηματίζει τον όρμο της Λάρυμνας, ο οποίος τελειώνει στο ακρωτήριο Σταυρός. Με τα τελευταία ακρωτήρια του νομού τη Μύτη της Παπαδιάς και τη Γάζα τελειώνει η ακτογραμμή του νησιού.

Από την 1η Ιανουαρίου του 2011, με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", ο νομός Φθιώτιδας αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (με πρωτεύουσα τη Λαμία) της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Με τη συνένωση και συγχώνευση των δήμων από 23 (και 2 κοινότητες) σε 7, όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα. Οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι:

Ο νομός είναι διάσημος για το γεωθερμικό του πεδίο και τις ιαματικές πηγές του. Πιο διάσημες από όλες, οι πηγές των Καμένων Βούρλων πλούσιες σε φυσικά μέταλλα, άλατα και ραδόνιο τα καθιστούν ιδανικά για τη θεραπεία ρευματικών, αρθριτικών και αγγειακών παθήσεων. Τα λουτρά της Υπάτης, με τη πηγή τους να αναβλύζει από βάθος 18 μέτρων, και με τη θερμοκρασία των νερών ίδια περίπου με του ανθρώπινου σώματος έχει επίσης υψηλή επισκεψιμότητα και χάρη στο οργανωμένο υδροθεραπευτήριο που λειτουργεί εκεί. αλλά και η ιαματική πηγή της Εκκάρας, με τις υδροθειούχες πηγές της, δέχεται κυρίως νεαρόκοσμο εξαιτίας και των άλλων δυνατοτήτων αναψυχής της περιοχής.

Οι κυριότερες ιαματικές πηγές του νομού Φθιώτιδας είναι: Η υδροθειοχλωρονατριούχος πηγή της Υπάτης, οξυπηγή θερμοκρασίας 33.5ο C και 0,11 μονάδων ραδιενέργειας, η αλκαλική θειοπηγή θερμοκρασίας 33.6ο C και 0,14 μονάδων ραδιενέργειας και υδροθειούχος θερμοκρασίας 25.5ο C και 0,36 μονάδων ραδιενέργειας πηγές του Πλατυστόμου, η υδροθειοχλωρονατριούχος πηγή 41ο C θερμοκρασίας και ραδιενέργεια 0,6 μονάδων των Θερμοπυλών, η θειούχος πηγή 28ο θερμοκρασίας του Αρχανίου, - οι 4 ραδιενεργές χλωρονατριούχες πηγές θερμοκρασίες 31-34ο των Καμένων Βούρλων. Η υδροθειοχλωνατριούχος πηγή θερμοκρασίας 30.9ο C και ραδιενέργειας 0,1 μονάδων των Σιδηροπηγών και η υδροθειοχλωρονατριούχος πηγή της Καλλυντικής.

Ο εθνικός δρυμός της Οίτης, με ψηλότερη οροσειρά τον Πύργο στα 2.152μ. στα σύνορα μεταξύ του νομού Φθιώτιδας και Φωκίδας έχει ιδιαίτερη και πλούσια ποικιλομορφία σε χλωρίδα από 1200 είδη φυτών αλλά και σε πανίδα. Εκεί βρίσκεται και το φαράγγι του Ασωπού, από τις πιο όμορφες περιηγητικές διαδρομές του νομού, καθώς και το μουσείο του Εθνικού Δρυμού της Οίτης που δημιουργήθηκε από το Δασαρχείο. Επίσης και ο εθνικός δρυμός Παρνασσού - Δάσους Τιθορέας και η λίμνη Νευρόπολη στο όρος Καλλίδρομο.

Το κάστρο του Αχινού

Ο νομός έχει να επιδείξει σημαντικούς αν όχι κορυφαίους για την ελληνική ιστορία αρχαιολογικούς χώρους όπως τις Θερμοπύλες και την αρχαία Τραχίνια, αλλά και μουσεία όπως το Αρχαιολογικό Μουσείο και το Λαογραφικό Μουσείο της Λαμίας, το Βυζαντινό Μουσείο της Υπάτης, το Μουσείο της πόλης της Αταλάντης. Επίσης, τα κάστρα της Λαμίας, της Υπάτης, της Δρυμαίας, του Αχινού και οι παραδοσιακοί οικισμοί όπως της Αμφίκλειας και της Χορευταριάς προσφέρουν ικανοποίηση συμβάλλουν στην ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού. Στα νεότερα μουσεία ανήκουν το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, το οποίο στεγάζεται στο Δημαρχείο, και το Μουσείο Ραδιοφώνου, στεγαζόμενο στην Πλατεία Ειρήνης της συνοικίας Παγκράτι.

Το αντρικό μοναστήρι της Παναγίας Αγάθωνας κοντά στην Υπάτη, χτισμένο στις πλαγιές της Οίτης, με τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, αποτελεί το σημαντικότερο κέντρο του θρησκευτικού τουρισμού ενώ και άλλα σημαντικά μοναστήρια όπως το μοναστήρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, η μονή Δαδίου, κ.α. έλκουν αρκετούς τουρίστες όλη τη διάρκεια του χρόνου.

Το χιονοδρομικό κέντρο του Παρνασσού που λειτουργεί στη θέση Φτερόλακκα και σε υψόμετρο 1800 μέτρα, είναι το ισχυρό χαρτί τουριστικής ανάπτυξης του νομού, καθώς η εγγύτητά του στην πρωτεύουσα την Αθήνα, τη Λαμία και την Πάτρα και οι καλές εγκαταστάσεις του το καθιστούν από τα προσβασιμότερα κέντρο χειμερινού τουρισμού.

Ο πληθυσμός ασχολείται με αγροτικές δραστηριότητες και κυρίως τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την υλοτομία. Συστηματική γεωργική εκμετάλλευση με επιστημονικό τρόπο οργανωμένη γίνεται στην πεδιάδα του Δομοκού λόγω της αποξήρανσης της προϋπάρχουσας λίμνης Ξυνιάδας. Επίσης σημαντική γεωργική εκμετάλλευση γίνεται και στην πεδιάδα του Σπερχειού. Κύρια γεωργικά προϊόντα του νομού είναι τα δημητριακά, τα όσπρια και οι πατάτες, τα λαχανικά, τα αμπέλια και τα φυτώρια καρποφόρων δέντρων. Από δενδροκαλλιέργειες, η ελαιοκαλλιέργεια και η καλλιέργεια κελυφωτού φιστικιού είναι οι πιο αναπτυγμένες.

Όσον αφορά τη βιομηχανία, υπάρχουν μικρά εργοστάσια ζυμαρικών, αλευρόμυλοι, ορυζόμυλοι, βαμβακοελαιουργεία και υφαντουργίες. Πιο αναπτυγμένη θεωρείται η οικοτεχνία αφού λειτουργούν πολλές βιοτεχνίες παραγωγής και επεξεργασίας προϊόντων. Το 54,3% των επιχειρήσεων του νομού ασχολούνται με το χονδρικό και λιανικό εμπόριο, το 14,5% στις κατασκευές, στα ξενοδοχεία και στα εστιατόρια το 13,3%.

Πλούσιος σε ορυκτά είναι ο νομός. Μεγαλύτερο και σημαντικότερο κοίτασμα είναι αυτό του σιδηρονικελίου στη Λάρυμνα που το εκμεταλλεύεται η βιομηχανία ΛΑΡΚΟ. Άλλα ορυκτά που υπάρχουν στο νομό είναι βωξίτης, αχρωμίτης, λευκόλιθος, μαγγάνιο, νικέλιο, χαλκός, αλλά δεν είναι σε σημαντική ποσότητα. Κοιτάσματα λιγνίτη και σιδηροπυρίτη που υπήρχαν τα προηγούμενα χρόνια έχουν σήμερα εξαντληθεί.

Ιδιαίτερα ανεπτυγμένη στις πεδινές περιοχές και κυρίως στην εύφορη κοιλάδα του Σπερχειού. Οι εκτάσεις που καλλιεργούνται είναι 1.600.162 στρέμματα και κυρίως καλλιεργούνται σιτηρά, βρώσιμα όσπρια, κτηνοτροφικά όσπρια, καπνός και βαμβάκι. Από τις δενδρώδεις καλλιέργειες κυριαρχούν οι ελαιώνες, οι αμυγδαλιές, οι μηλιές, οι καρυδιές και οι καστανιές. Στον νομό υπάρχουν 5.530.000 ελαιόδεντρα και 70 ελαιοτριβεία. Η αμπελοκαλλιέργεια παρουσιάζει αύξηση τα τελευταία χρόνια, η ντομάτα για τη βιομηχανία καλλιεργείται στην περιοχή του Δομοκού όπου υπάρχουν αρκετές μονάδες επεξεργασίας της ντομάτας στη Ξυνιάδα Δομοκού και στο Περιβόλι Ξυνιάδας. Το κελυφωτό φυστίκι καλλιεργείται κυρίως στη Δυτική Φθιώτιδα και στις περιοχές του Μώλου και της Λοκρίδας. Η ποικιλία "Κελυφωτό Φυστίκι Μάκρης Φθιώτιδας" μάλιστα έχει χαρακτηριστεί Π.Ο.Π. από το 1955. Στην περιοχή του Δέλτα του Σπερχειού και κυρίως στην περιοχή της Ανθήλης και της Ροδίτσας κυριαρχεί η ορυζοκαλλιέργεια από το 1950 περίπου. Τα σιτηρά είναι όμως η πιο διαδεδομένη καλλιέργεια του νομού με κυρίως καλλιεργούμενο δημητριακό το σκληρό σιτάρι. Μια προσοδοφόρα παλιά καλλιέργεια στο νομό, ήταν και αυτή του καπνού. Όταν σταμάτησαν οι επιδοτήσεις για την παραγωγή καπνού, η παραγωγή του μειώθηκε δραστικά. Το 2007 μόνο 937 στρέμματα καλλιεργήθηκαν με καπνά.

Με τη βιολογική γεωργία πάλι ασχολούνται 573 βιοκαλλιεργητές με 37.309 στρέμματα. Από αυτά το 35.40% καλλιεργείται με ελιές ενώ το 31.77 με ζωοτροφές όπως μηδική και τριφύλλι.

435 αλιευτικά σκάφη παράκτιας αλιείας στα λιμάνια της Αγίας Μαρίνας, της Στυλίδας, της Λάρυμνας, της Αγίας Τριάδας, των Καμένων Βούρλων και του Καραβόμυλου κυρίως, 34 μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας και ιχθυογενετικοί Σταθμοί, 816 απασχολούμενοι στη θαλάσσια αλιεία. Μέση ετήσια (Μ.Ε.) αλιευτική παραγωγή ψαριών 2.500 τόνους ενώ οστράκων είναι 700 τόνοι, κυρίως κυδώνια. Υπάρχουν επίσης, σύμφωνα με τις επίσημες άδειες, 12.000 ερασιτέχνες ψαράδες και 14 αλιευτικοί σύλλογοι. Στη Φθιώτιδα λειτουργούν 46 βιομηχανίες ιχθυοκαλλιέργειας οι περισσότερες εκ των οποίων στο κόλπο της Λάρυμνας και οστρακοκαλλιέργειας, οι περισσότερες εκ των οποίων βρίσκονται στον Μαλιακό κόλπο.

Αεροφωτογραφία της Εκκάρας Δομοκού Φθιώτιδας

Ι.Ν.Γιαννόπουλου, "Η Μεσαιωνική Φθιώτις και τα εν αυτή μνημεία", Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ. Η, σελ. 5-93

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Φθιώτιδας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Φθιώτιδας ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας, μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και υπάγεται διοικητικά στην περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Έχει έκταση 4.442 τ.χμ. και πληθυσμό 137.793 κατοίκους, σύμφωνα με την Απογραφή του 2021.

# data[].attributes.location_name
Νομός Ευρυτανίας

# data[].attributes.headline
Νομός Ευρυτανίας

# data[].attributes.subject
Νομός Ευρυτανίας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα είναι το Καρπενήσι.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Αιτωλοακαρνανία (επίσημη ονομασία: Νομός Αιτωλίας και Ακαρνανίας) ήταν ένας από τους πενήντα ένα νομούς της Ελλάδας. Σήμερα αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Αιτωλοακαρνανίας. Βρίσκεται στο δυτικό μέρος της Στερεάς Ελλάδας και αποτελεί την μεγαλύτερη σε έκταση περιφερειακή ενότητα της Ελλάδας. Αποτελεί ένωση της Αιτωλίας και της Ακαρνανίας. Πρωτεύουσα του νομού ήταν το Μεσολόγγι και μεγαλύτερη πόλη και οικονομικό κέντρο το Αγρίνιο. Άλλες σημαντικές πόλεις είναι η Ναύπακτος, το Αιτωλικό, η Αμφιλοχία, η Βόνιτσα, ο Αστακός και το Θέρμο. Η περιοχή είναι συνδεδεμένη από το 2004 με την Πελοπόννησο μέσω της Γέφυρας Ρίου - Αντιρρίου, ενώ συνεχίζει να λειτουργεί, στην ίδια περιοχή, η σύνδεση με πορθμείο. Επίσης στο βορειοδυτικό άκρο της συνδέεται με πλωτή γέφυρα με το νησί της Λευκάδας ενώ μέσω της υποθαλάσσιας σήραγγας Πρέβεζας - Ακτίου συνδέεται με την περιφερειακή ενότητα Πρέβεζας.

Οι περιφερειακες ενότητες με τις οποίες συνορεύει είναι της Λευκάδας στα δυτικά, της Άρτας, της Πρέβεζας και της Καρδίτσας στα βόρεια, της Ευρυτανίας στα βορειοανατολικά, της Φωκίδας στα ανατολικά και της Αχαΐας στα νότια.Τα σημαντικότερα λιμάνια του νομού είναι τα λιμάνια του Αστακού, του Μεσολογγίου, της Ναυπάκτου και της Αμφιλοχίας.

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα "Καλλικράτης" ο νομός Αιτωλοακαρνανίας αποτελεί την περιφερειακή ενότητα Αιτωλοακαρνανίας που υπάγεται στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας της Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου. Η Π.Ε. αποτελείται από 7 δήμους:

Για τον ίδιο κατάλογο με το σχέδιο "Καποδίστριας", δείτε Διοικητική διαίρεση νομού Αιτωλοακαρνανίας.

Τα νοτιοδυτικά παράλια χαρακτηρίζονται απ' την παρουσία λιμνοθαλασσών, με γνωστότερες αυτές του Μεσολογγίου και του Αιτωλικού. Ο κυριότερος ποταμός είναι ο Αχελώος, που αποτελεί το φυσικό όριο ανάμεσα στην Αιτωλία και την Ακαρνανία, ενώ άλλοι αξιόλογοι ποταμοί είναι ο Εύηνος κι ο Μόρνος. Στην ενδοχώρα του νομού δεσπόζει η Τριχωνίδα, η οποία είναι και η μεγαλύτερη λίμνη της Ελλάδας (96 τ.χλμ.). Στο νομό υπάρχουν επίσης οι λίμνες: Αμβρακία, Λυσιμαχία, Οζερός, Βουλκαριά και οι τεχνητές λίμνες Καστρακίου, Κρεμαστών και Στράτου. Τα βουνά της Αιτωλοακαρνανίας περιλαμβάνουν το Παναιτωλικό, που είναι το ψηλότερο βουνό του νομού (1.924 μ.) στα βορειοανατολικά, Ακαρνανικά όρη στα δυτικά, τα όρη Βάλτου στα βορειοδυτικά, το όρος Αράκυνθος (Ζυγός) στα νότια, τα όρη Ναυπακτίας γνωστά και ως Κράβαρα στα νοτιοανατολικά. Ανάμεσα στα Ναυπάκτια όρη και το Παναιτωλικό όρος και χωρίς να διακόπτεται ο ορεινός όγκος βρίσκονται τα Όρη Λιδωρικίου. Τέλος, στην Αιτωλοακαρνανία βρίσκεται το σημείο με το χαμηλότερο υψόμετρο στην Ελλάδα με -10 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας.

Το κλίμα της ποικίλει από πολύ θερμά καλοκαίρια, με θερμοκρασίες που συχνά ξεπερνούν τους 40 °C, με πολλή υγρασία σε ήπιους χειμώνες στις χαμηλού υψομέτρου περιοχές. Κρύοι χειμώνες κυριαρχούν στις ορεινές περιοχές, ενώ σε ακόμη μεγαλύτερα υψόμετρα, χιόνια καθώς και κρύος καιρός χαρακτηρίζουν τους χειμερινούς μήνες, ενώ τα καλοκαίρια είναι δροσερά.

Η οικονομία του νομού είναι κυρίως αγροτοκτηνοτροφική, με μεγάλη παραγωγή κυρίως στις νότιες περιοχές. Είναι μια απ' τις κύριες καπνοπαραγωγικές περιοχές της χώρας, ενώ καλλιεργούνται ακόμη ρύζι, όσπρια, δημητριακά, ελιές. Στα νοτιοδυτικά παράλια λειτουργούν ιχθυοκαλλιέργειες ενώ υπάρχουν και μεγάλες αλυκές ειδικά στην περιοχή του Μεσολογγίου. Στον τομέα της κτηνοτροφίας ο νομός κατέχει μια από τις υψηλότερες θέσεις στην εγχώρια παραγωγή χοιρινού κρέατος με σύγχρονες μονάδες στην περιοχή της Βόνιτσας και του Αστακού.

Αρκετοί κάτοικοι, των ορεινών περιοχών κυρίως, ασχολούνται με την εκτροφή των αιγοπροβάτων κατά τον παραδοσιακό τρόπο, καθώς στα μέρη αυτά έχει σταματήσει εντελώς η όποια αγροτική δραστηριότητα. Στην Ορεινή Ναυπακτία τα τελευταία χρόνια με Ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις αναπτύσσεται η εκτροφή βοϊδολατών ελευθέρας βοσκής.

Η περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας συνδέεται με μακρόχρονη ιστορία που χάνεται στα βάθη των αιώνων.

Αρχαίοι ιστορικοί όπως ο Θουκυδίδης και γεωγράφοι όπως ο Παυσανίας και Στράβων μας πληροφορούν για το ρόλο που έπαιξε η περιοχή στην αρχαιότητα. Έβγαλε τον μεγαλύτερο τραγουδιστή της δημοτικής μας παράδοσης, τον Τάκη Καρνάβα (γεννήθηκε το 1936 και πέθανε το 1999 στην Κανδήλα Αιτωλοακαρνανίας).

Πολιτική ιστορία

Διοικητικά η Αιτωλοακαρνανία χωριζόταν μέχρι το 1997 σε πέντε επαρχίες:

Προπολεμικά ανήκε στην Αιτωλοακαρνανία και η επαρχία Ευρυτανίας, με πρωτεύουσα το Καρπενήσι.

Η Αιτωλοακαρνανία αποτελείται απο τρείς πόλεις: το Αγρίνιο, το Μεσολόγγι (η πρωτεύουσα) και την Ναύπακτο. Περιέχει αρκετές κωμοπόλεις και χωριά.

Στο Νομό Αιτωλοακαρνανίας υπάρχουν δύο Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος:

Στο νότο το Δέλτα Αχελώου, η λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου-Αιτωλικού, οι εκβολές Ευήνου, οι νήσοι Εχινάδες και η νήσος Πεταλάς είναι προστατευόμενοι βιότοποι του Natura 2000, με κωδικό GR2310001, κατά μία συνολική έκταση 356,41 τ.χλμ..

Στο βορρά ο Αμβρακικός κόλπος με το Εθνικό παρκο, τμήματα του οποίου έχουν οριστεί περιοχές προστασίας της φύσης με ολόκληρη την ακτή παρυδάτια περιοχή περιβαλλοντικού ελέγχου.

Τα Ακαρνανικά Όρη σημαντικά για τα δάση ελάτης και για τα πουλιά (π.χ. τα υπό εξαφάνιση όρνεα).

Οι λίμνες του νομού ( Οζερός, Αμβρακία, Τριχωνίδα, Λυσιμαχια) περιοχές Νatura 2000.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Αιτωλοακαρνανίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Αιτωλοακαρνανία (επίσημη ονομασία: Νομός Αιτωλίας και Ακαρνανίας) ήταν ένας από τους πενήντα ένα νομούς της Ελλάδας. Σήμερα αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Αιτωλοακαρνανίας. Βρίσκεται στο δυτικό μέρος της Στερεάς Ελλάδας και αποτελεί την μεγαλύτερη σε έκταση περιφερειακή ενότητα της Ελλάδας. Αποτελεί ένωση της Αιτωλίας και της Ακαρνανίας.

# data[].attributes.location_name
Νομός Αιτωλοακαρνανίας

# data[].attributes.headline
Νομός Αιτωλοακαρνανίας

# data[].attributes.subject
Νομός Αιτωλοακαρνανίας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα είναι το Μεσολόγγι

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Αιτωλοακαρνανία (επίσημη ονομασία: Νομός Αιτωλίας και Ακαρνανίας) ήταν ένας από τους πενήντα ένα νομούς της Ελλάδας. Σήμερα αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Αιτωλοακαρνανίας. Βρίσκεται στο δυτικό μέρος της Στερεάς Ελλάδας και αποτελεί την μεγαλύτερη σε έκταση περιφερειακή ενότητα της Ελλάδας. Αποτελεί ένωση της Αιτωλίας και της Ακαρνανίας. Πρωτεύουσα του νομού ήταν το Μεσολόγγι και μεγαλύτερη πόλη και οικονομικό κέντρο το Αγρίνιο. Άλλες σημαντικές πόλεις είναι η Ναύπακτος, το Αιτωλικό, η Αμφιλοχία, η Βόνιτσα, ο Αστακός και το Θέρμο. Η περιοχή είναι συνδεδεμένη από το 2004 με την Πελοπόννησο μέσω της Γέφυρας Ρίου - Αντιρρίου, ενώ συνεχίζει να λειτουργεί, στην ίδια περιοχή, η σύνδεση με πορθμείο. Επίσης στο βορειοδυτικό άκρο της συνδέεται με πλωτή γέφυρα με το νησί της Λευκάδας ενώ μέσω της υποθαλάσσιας σήραγγας Πρέβεζας - Ακτίου συνδέεται με την περιφερειακή ενότητα Πρέβεζας.

Οι περιφερειακες ενότητες με τις οποίες συνορεύει είναι της Λευκάδας στα δυτικά, της Άρτας, της Πρέβεζας και της Καρδίτσας στα βόρεια, της Ευρυτανίας στα βορειοανατολικά, της Φωκίδας στα ανατολικά και της Αχαΐας στα νότια.Τα σημαντικότερα λιμάνια του νομού είναι τα λιμάνια του Αστακού, του Μεσολογγίου, της Ναυπάκτου και της Αμφιλοχίας.

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα "Καλλικράτης" ο νομός Αιτωλοακαρνανίας αποτελεί την περιφερειακή ενότητα Αιτωλοακαρνανίας που υπάγεται στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας της Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου. Η Π.Ε. αποτελείται από 7 δήμους:

Για τον ίδιο κατάλογο με το σχέδιο "Καποδίστριας", δείτε Διοικητική διαίρεση νομού Αιτωλοακαρνανίας.

Τα νοτιοδυτικά παράλια χαρακτηρίζονται απ' την παρουσία λιμνοθαλασσών, με γνωστότερες αυτές του Μεσολογγίου και του Αιτωλικού. Ο κυριότερος ποταμός είναι ο Αχελώος, που αποτελεί το φυσικό όριο ανάμεσα στην Αιτωλία και την Ακαρνανία, ενώ άλλοι αξιόλογοι ποταμοί είναι ο Εύηνος κι ο Μόρνος. Στην ενδοχώρα του νομού δεσπόζει η Τριχωνίδα, η οποία είναι και η μεγαλύτερη λίμνη της Ελλάδας (96 τ.χλμ.). Στο νομό υπάρχουν επίσης οι λίμνες: Αμβρακία, Λυσιμαχία, Οζερός, Βουλκαριά και οι τεχνητές λίμνες Καστρακίου, Κρεμαστών και Στράτου. Τα βουνά της Αιτωλοακαρνανίας περιλαμβάνουν το Παναιτωλικό, που είναι το ψηλότερο βουνό του νομού (1.924 μ.) στα βορειοανατολικά, Ακαρνανικά όρη στα δυτικά, τα όρη Βάλτου στα βορειοδυτικά, το όρος Αράκυνθος (Ζυγός) στα νότια, τα όρη Ναυπακτίας γνωστά και ως Κράβαρα στα νοτιοανατολικά. Ανάμεσα στα Ναυπάκτια όρη και το Παναιτωλικό όρος και χωρίς να διακόπτεται ο ορεινός όγκος βρίσκονται τα Όρη Λιδωρικίου. Τέλος, στην Αιτωλοακαρνανία βρίσκεται το σημείο με το χαμηλότερο υψόμετρο στην Ελλάδα με -10 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας.

Το κλίμα της ποικίλει από πολύ θερμά καλοκαίρια, με θερμοκρασίες που συχνά ξεπερνούν τους 40 °C, με πολλή υγρασία σε ήπιους χειμώνες στις χαμηλού υψομέτρου περιοχές. Κρύοι χειμώνες κυριαρχούν στις ορεινές περιοχές, ενώ σε ακόμη μεγαλύτερα υψόμετρα, χιόνια καθώς και κρύος καιρός χαρακτηρίζουν τους χειμερινούς μήνες, ενώ τα καλοκαίρια είναι δροσερά.

Η οικονομία του νομού είναι κυρίως αγροτοκτηνοτροφική, με μεγάλη παραγωγή κυρίως στις νότιες περιοχές. Είναι μια απ' τις κύριες καπνοπαραγωγικές περιοχές της χώρας, ενώ καλλιεργούνται ακόμη ρύζι, όσπρια, δημητριακά, ελιές. Στα νοτιοδυτικά παράλια λειτουργούν ιχθυοκαλλιέργειες ενώ υπάρχουν και μεγάλες αλυκές ειδικά στην περιοχή του Μεσολογγίου. Στον τομέα της κτηνοτροφίας ο νομός κατέχει μια από τις υψηλότερες θέσεις στην εγχώρια παραγωγή χοιρινού κρέατος με σύγχρονες μονάδες στην περιοχή της Βόνιτσας και του Αστακού.

Αρκετοί κάτοικοι, των ορεινών περιοχών κυρίως, ασχολούνται με την εκτροφή των αιγοπροβάτων κατά τον παραδοσιακό τρόπο, καθώς στα μέρη αυτά έχει σταματήσει εντελώς η όποια αγροτική δραστηριότητα. Στην Ορεινή Ναυπακτία τα τελευταία χρόνια με Ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις αναπτύσσεται η εκτροφή βοϊδολατών ελευθέρας βοσκής.

Η περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας συνδέεται με μακρόχρονη ιστορία που χάνεται στα βάθη των αιώνων.

Αρχαίοι ιστορικοί όπως ο Θουκυδίδης και γεωγράφοι όπως ο Παυσανίας και Στράβων μας πληροφορούν για το ρόλο που έπαιξε η περιοχή στην αρχαιότητα. Έβγαλε τον μεγαλύτερο τραγουδιστή της δημοτικής μας παράδοσης, τον Τάκη Καρνάβα (γεννήθηκε το 1936 και πέθανε το 1999 στην Κανδήλα Αιτωλοακαρνανίας).

Πολιτική ιστορία

Διοικητικά η Αιτωλοακαρνανία χωριζόταν μέχρι το 1997 σε πέντε επαρχίες:

Προπολεμικά ανήκε στην Αιτωλοακαρνανία και η επαρχία Ευρυτανίας, με πρωτεύουσα το Καρπενήσι.

Η Αιτωλοακαρνανία αποτελείται απο τρείς πόλεις: το Αγρίνιο, το Μεσολόγγι (η πρωτεύουσα) και την Ναύπακτο. Περιέχει αρκετές κωμοπόλεις και χωριά.

Στο Νομό Αιτωλοακαρνανίας υπάρχουν δύο Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος:

Στο νότο το Δέλτα Αχελώου, η λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου-Αιτωλικού, οι εκβολές Ευήνου, οι νήσοι Εχινάδες και η νήσος Πεταλάς είναι προστατευόμενοι βιότοποι του Natura 2000, με κωδικό GR2310001, κατά μία συνολική έκταση 356,41 τ.χλμ..

Στο βορρά ο Αμβρακικός κόλπος με το Εθνικό παρκο, τμήματα του οποίου έχουν οριστεί περιοχές προστασίας της φύσης με ολόκληρη την ακτή παρυδάτια περιοχή περιβαλλοντικού ελέγχου.

Τα Ακαρνανικά Όρη σημαντικά για τα δάση ελάτης και για τα πουλιά (π.χ. τα υπό εξαφάνιση όρνεα).

Οι λίμνες του νομού ( Οζερός, Αμβρακία, Τριχωνίδα, Λυσιμαχια) περιοχές Νatura 2000.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Αιτωλοακαρνανίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Αιτωλοακαρνανία (επίσημη ονομασία: Νομός Αιτωλίας και Ακαρνανίας) ήταν ένας από τους πενήντα ένα νομούς της Ελλάδας. Σήμερα αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Αιτωλοακαρνανίας. Βρίσκεται στο δυτικό μέρος της Στερεάς Ελλάδας και αποτελεί την μεγαλύτερη σε έκταση περιφερειακή ενότητα της Ελλάδας. Αποτελεί ένωση της Αιτωλίας και της Ακαρνανίας.

# data[].attributes.location_name
Νομός Φωκίδας

# data[].attributes.headline
Νομός Φωκίδας

# data[].attributes.subject
Νομός Φωκίδας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα είναι Άμφισα

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Φωκίδα, είναι γεωγραφική περιοχή και περιφερειακή ενότητα της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Έχει έκταση 2.120 χλμ² και πληθυσμό 40.343 κατοίκους ( Ελληνική απογραφή 2011). Η οικονομία της Φωκίδας βασίζεται στην καλλιέργεια της ελιάς, τα μεταλλεία βωξίτη, τον τουρισμό, την παραγωγή μελιού, τις ιχθυοκαλλιέργειες, την κτηνοτροφία, την πτηνοτροφία και την αλιεία. Πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη του νομού είναι η Άμφισσα, ενώ άλλες σημαντικές κωμοπόλεις είναι η Ιτέα οι Δελφοί, η Δεσφίνα, το Γαλαξίδι, το Λιδωρίκι, η Ερατεινή, το Ευπάλιο, η Σουβάλα και η Γραβιά.

Η Φωκίδα παραδοσιακά είχε δύο επαρχίες, την Παρνασσίδα και τη Δωρίδα. Πλέον οι επαρχίες έχουν καταργηθεί ως διοικητική διαίρεση, αλλά οι δύο περιοχές διατηρούνται ως Δημοι: ο Δήμος Δωρίδας και ο Δήμος Δελφών.

Η Φωκίδα βρίσκεται στην καρδιά της Ρούμελης και συνορεύει με τη Βοιωτία ανατολικά, τη Φθιώτιδα βόρεια και την Αιτωλοακαρνανία δυτικά. Στα νότια βρέχεται από τον Κορινθιακό κόλπο.

Είναι από τους πιο ορεινούς νομούς της Ελλάδας με εναλλασσόμενο γεωμορφολογικό τοπίο, αφού περιλαμβάνει τέσσερα από τα υψηλότερα βουνά της χώρας, την Γκιώνα, τον Παρνασσό, τα Βαρδούσια και την Οίτη, με πετρώδες, αλλά και πολλές φορές κατάφυτο τοπίο, ενώ ταυτόχρονα διαθέτει την Λίμνη του Μόρνου από την οποία υδροδοτείται η Αθήνα και το Κρισσαίο Πεδίο, ίσως την μεγαλύτερη έκταση με ελιές που υπάρχει σήμερα.

Το γραφικό Γαλαξίδι αποτελεί ιδανικό προορισμό για εκδρομή και έχει χαρακτηριστεί πολη-μουσείο. Η ναυτοπολιτεία, διατηρεί την αρχιτεκτονική που επικρατούσε την περίοδο της Τουρκοκρατίας και είναι γεμάτη αρχοντικά αφού το Γαλαξίδι ήταν ιδιαίτερα πλούσιο την εποχή αυτή. Συγκαταλέγεται στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Unesco. Ειδικά κάθε Καθαρά Δευτέρα, με το έθιμο του Αλευρομουτζουρωματος, " βουλιάζει από τον κόσμο".

Απερίγραπτης φυσικής ομορφιάς είναι και τα πανέμορφα τοπία των βουνών της Γκιώνας, των Βαρδουσίων και της Οίτης (βουνό και με μυθολογική σημασία εφ'όσον στο χωριό Πυρά Οίτης κάηκε ζωντανός και αποθεώθηκε ο Ηρακλής), με τα γραφικά χωριά της ορεινής Δωρίδας, όπως ο Αθανάσιος Διάκος, να ξεχωρίζουν.

Επίσης ιδιαίτερα δημοφιλής περιοχή για εκδρομές, ιδιαίτερα την καλοκαιρινή περίοδο, είναι η παραθαλάσσια Δωρίδα. Διαθέτει πολλές παραλίες και γραφικά χωριά όπως η Σεργούλα, το Μοναστηράκι, ο Άγιος Νικόλαος αλλά και η κωμόπολη της Ερατεινής. Το χωριό-νησί που κάνει ακόμα πιο διάσημη την περιοχή όμως, είναι τα γραφικά Τροιζόνια που διαθέτουν φυσικό λιμάνι, διαμορφωμένο τα τελευταία χρόνια σε μαρίνα σκαφών αναψυχής, που πλέουν στον Κορινθιακό.

Δείτε και το βίντεο του 1ου Σ.Ε.Κ. Άμφισσας στη διεύθυνση: http://vod.sch.gr/video/view/1555.html

Στην αρχαιότητα η Φωκίδα ήταν μεγαλύτερη από την σημερινή. Τα σύνορά της ήταν ανατολικότερα και εκτεινόταν μέχρι το σημερινό Στείρι, ενω συμπεριλάμβανε και την Οζολία Λοκρίδα. Οι σπουδαιότερες πόλεις της Φωκίδας ήταν οι Δελφοί, η Κίρρα, η Ναύπακτος, το Χρισσό, η Ελάτεια, η Άμφισσα, η Μυωνία (σημερινή Αγία Ευθυμία), η Υάμπολη, η Δαυλίδα (σημερινή Δαύλεια), το Χάλαιον, η Οιάνθεια (σημερινό Γαλαξίδι), ο Φύσκος (σημερινό Μαλανδρίνο) ο Τολοφώνας και το Ευπάλιον. Η

Η πρώτη αναφορά των Φωκέων στην ιστορία γίνεται από τον Όμηρο, που αναφέρει εννέα συνολικά Φωκικές πόλεις που έλαβαν μέρος στην Τρωική Εκστρατεία. Τα επόμενα χρόνια στην περιοχή της Φωκίδας εγκαταστάθηκαν Δωριείς οι οποίοι αφομοιώθηκαν σταδιακά από τον ντόπιο πληθυσμό, διαμορφώνοντας το φύλο των Φωκέων.

Από τον 8ο αιώνα, όταν πλέον επικράτησε η λατρεία του Απόλλωνα, το ιερό των Δελφών απέκτησε ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, ενώ η επιρροή του εξαπλώθηκε σταδιακά σε ένα μεγάλο τμήμα του ευρύτερου χώρου της ανατολικής Μεσογείου. Σημαντικός αριθμός αφιερωμάτων που βρέθηκαν στους Δελφούς, προέρχεται ακόμα και από περιοχές της Συρίας και της Αρμενίας, γεγονός που μαρτυρά την έκταση της επιρροής του ιερού. Λόγω του μεγάλου κύρους του μαντείου, οι ελληνικές πόλεις κατέφευγαν σ' αυτό για να βοηθηθούν στη λήψη σημαντικών αποφάσεων. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του αποικισμού, όπου οι μητροπόλεις κατέφευγαν στο μαντείο για να το συμβουλευτούν, για την επιλογή κατάλληλης θέσης για την ίδρυση αποικίας. Το ιερό των Δελφών έγινε σταδιακά κέντρο της σημαντικότερης Αμφικτυονίας του αρχαίου ελληνικού κόσμου, Η Αμφικτυονία αυτή που έγινε γνωστή ως Δελφική Αμφικτυονία, ήταν μία ομοσπονδιακή ένωση δώδεκα φυλών με θρησκευτικό κυρίως χαρακτήρα.

Οι Φωκείς ξεπρόβαλαν στην πολεμική ιστορία κυρίως κατά την διάρκεια του Πρώτου Ιερού Πολέμου. Η αφορμή για το ξέσπασμα αυτού του πολέμου ήταν πως οι κάτοικοι της Κίρρας εκμεταλλεύονταν τους προσκυνητές του μαντείου των Δελφών. Η Δελφική Αμφικτυονία, της οποίας τότε ηγούνταν οι Θεσσαλοί, ήθελε να αποκτήσει τον έλεγχο του μαντείου και έτσι το 595 π.Χ. περίπου ξέσπασε πόλεμος μεταξύ της Δελφικής Αμφικτυονίας και των Φωκέων ο οποίος είχε διάρκεια δέκα χρόνια και τελείωσε με ήττα των τελευταίων. Μετά τον πόλεμο οι Φωκείς υποδουλώθηκαν στους Θεσσαλούς. και λίγο μετά, πιθανόν το 590π.Χ., αποφάσισαν να δημιουργήσουν την Φωκική συμπολιτεία για να αντιμετωπίσουν τους επικυριαρχούς τους Θεσσαλούς. Η υποδούλωση στους Θεσσαλούς ενίσχυσε τους δεσμούς μεταξύ των Φωκικών πόλεων οι οποίες κατάφεραν τελικά να απελευθερωθούν το 571 π.Χ. όταν οι Θεσσαλοί ηττήθηκαν από τους Βοιωτούς και αναγκάστηκαν να αποσυρθούν και από την Φωκίδα. Το 510 π.Χ. αντιμετώπισαν νικηφόρα τον Θεσσαλικό στρατό στην μάχη της Υάμπολης και διατήρησαν την ανεξαρτησία τους. Μετά την μάχη αυτή, οι Φωκείς δεν απειλήθηκαν ξανά από τους βόρειους γείτονές τους.

Οι Φωκείς ήταν οι μόνοι από τις κεντρικές και βόρειες ελληνικές χώρες που δεν πήγαν με το μέρος των Περσών όταν ο Ξέρξης, εκστράτευσε εναντίον της Ελλάδας. Συμμετείχαν με αξιόλογο στράτευμα στην μάχη των Θερμοπυλών. Μετά την ήττα των Ελλήνων στις Θερμοπύλες ο περσικός στρατός διέσχισε την Φωκίδα προκαλώντας τεράστιες καταστροφές στις Φωκικές πόλεις. Οι πόλεις της Φωκίδας όμως που παρέμεναν ελεύθερες συνέχισαν να βοηθούν τον ελληνικό στρατό.￼

Τα χρόνια που ακολούθησαν τους περσικούς πολέμους οι Φωκείς λόγω της στάσης τους να εναντιωθούν στους Πέρσες βρέθηκαν να έχουν αναβαθμισμένο ρόλο στα γεγονότα της αρχαίας Ελλάδας. Το 457 π.Χ. οι Αθηναίοι τους παρέδωσαν το μαντείο των Δελφών, γεγονός που προκάλεσε την επέμβαση της Σπάρτης με αποτέλεσμα να ξεσπάσει ο Δεύτερος Ιερός Πόλεμος. Οι Φωκείς μετά το τέλος του πολέμου διατήρησαν τον έλεγχο του μαντείου μέχρι την Νικίειο Ειρήνη το 421 π.Χ. οπότε και ανακηρύχθηκε ανεξάρτητο. Κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα όταν κυριάρχησε στον ελλαδικό χώρο η Θήβα η Φωκίδα υποχρεώθηκε να συμμετάσχει στην συμμαχία της Θήβας. Η άρνηση των Φωκέων να στείλουν στρατό να βοηθήσει την Θήβα κατά την εκστρατεία των Θηβαίων στην Πελοπόννησο έστρεψε την τελευταία εναντίον τους. Η Θήβα για να τιμωρήσει τους Φωκείς τους κατηγόρησε στο Αμφικτυονικό συνέδριο πως είχαν καλλιεργήσει μέρος των ιερών κτημάτων των Δελφών. Το Αμφικτυονικό συνέδριο αποφάσισε να τους επιβάλλει βαρύ πρόστιμο το οποίο οι Φωκείς αδυνατούσαν να πληρώσουν. Οι Φωκείς τότε αποφάσισαν να αντιδράσουν στην απόφαση. Εξέλεξαν στρατηγό τον Φιλόμηλο και με την βοήθεια της Σπάρτης έφτιαξαν έναν στρατό 5.000 αντρών με τον οποίο κατέλαβαν το μαντείο των Δελφών και προσπάθησαν να ακυρώσουν την απόφαση. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε την αφορμή του Τρίτου Ιερού Πολέμου στον οποίο ηττήθηκαν. Τελικά το 346 π.Χ. οι Φωκείς αναγκάστηκαν να παραδοθούν. Η ποινή που τους επιβλήθηκε ήταν πολύ σκληρή καθώς υποχρεώθηκαν να πληρώνουν 60 τάλαντα ετησίως για να ξεπληρώσουν τους θησαυρούς που αφαίρεσαν από τους Δελφούς ενώ τους αφαιρέθηκαν και οι δύο ψήφοι που είχαν στο Αμφικτυονικό συνέδριο οι οποίοι δόθηκαν στους Μακεδόνες. Κατά την διάρκεια του Τέταρτου Ιερού Πολέμου που ξέσπασε έξι χρόνια μετά οι Φωκικές πόλεις που αναμίχθηκαν καταστράφηκαν από τον Μακεδονικό στρατό. Στην συνέχεια η Φωκίδα παρήκμασε. Από το 301 π.Χ. οι Φωκείς συμμάχησαν με την Αιτωλική Συμπολιτεία που απέκτησε τον έλεγχο του μαντείου των Δελφών σε αυτό το διάστημα, ενώ κατάφερε να αντιμετωπίσει μαζί με τους Θεσσαλούς την γαλατική επιδρομή του 279 π.Χ.￼

Η περιοχή της Φωκίδας είχε μέγιστη συνεισφορά στην Επανάσταση του 1821, αντιστρόφως ανάλογη του μικρού μεγέθους της, με την ανάδειξη αγωνιστών όπως ο Σαλώνων Ησαΐας, ο Αθανάσιος Διάκος, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Πανουργιάς, ο Γιάννης Δυοβουνιώτης, ο Τράκας, ο Γιάννης Γκούρας, ο Μητρόπουλος, ο Στρατηγός Γιάννης Μακρυγιάννης και άλλοι. Οι επέτειοι της κατάληψης του Κάστρου της των Σαλώνων από τους Έλληνες (10 Απριλίου 1821) καθώς και της Ναυμαχίας της Αγκάλης (17 Σεπτεμβρίου 1827) εορτάζονται με κάθε επισημότητα κάθε χρόνο από τους κατοίκους της Άμφισσας και της Ιτέας αντίστοιχα.

Στα χρόνια της κατοχής από τους Ιταλούς και Γερμανούς, η Φωκίδα προταγωνίστησε στην Αντίσταση εναντίον των δυνάμεων του Άξονα. Η περιοχή δοκιμάστηκε άσχημα και υπήρξαν καταστροφές (κάψιμο χωριών, εκτελέσεις) όπως αυτές που έγιναν σε Αγία Ευθυμία, Βουνιχώρα, Σεγδίτσα και Καλοσκοπή. Το οργανωμένο αντάρτικο όμως στα βουνά είχε νικηφόρες μάχες εναντίον των κατακτητών με αποκορύφωμα την Μάχη στις Καρούτες. Η περιοχή, επίσης, δοκιμάστηκε και στον Εμφύλιο Πόλεμο με πολλές απώλειες για τους κατοίκους της.

Το Αλευρομουτζούρωμα στο Γαλαξίδι αποτελεί σημαντικό έθιμο για την περιοχή. Άτομα από όλη την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό συρρέουν στο Γαλαξίδι κάθε Καθαρά Δευτέρα με σκοπό να συμμετάσχουν σε ένα από τα πιο ανατρεπτικά και γεμάτα ενέργεια έθιμα της Αποκριάς. Η αδρεναλίνη να ανεβαίνει στα ύψη, όλοι οι συμμετέχοντες ξεχύνονται με αυτοσχέδια άρματα ή πεζή στο Λιμάνι της ναυτοπολιτείας και ο "πόλεμος" αρχίζει. Τόνοι από αλεύρι και φούμο εκτοξεύονται προς κάθε κατεύθυνση και όλοι βάφονται στα χρώματα του παιχνιδιού. Το αλεύρι διανέμεται δωρεάν από το Δήμο. Οι λιγότερο τολμηροί μπορούν να το απολαύσουν από την απέναντι πλευρά του λιμανιού ...ασφαλείς.

Κάθε 6 Γενάρη, ανήμερα των Φώτων, πλήθος κόσμου από την Φωκίδα και τις γύρω περιοχές συγκεντρώνεται στην Ιτέα όπου τα Θεοφάνεια γιορτάζονται μεγαλοπρεπώς. Θαρραλέοι κολυμβητές βουτούν στα παγωμένα νερά της Ιτέας,με σκοπό να πιάσουν τον σταυρό, ενώ πλήθος κόσμου από όλη τη Φωκίδα και την γύρω περιοχή κατακλύζει το λιμάνι της Ιτέας. Ακολουθεί περιφορα του Σταυρού από τους ιερείς, τον νικητή αλλά και τους υπόλοιπους κολυμβητές, ενώ ο κόσμος γεμίζει τα μαγαζιά στο κέντρο της πόλης.

Κάθε τελευταίο Σάββατο της Αποκριάς, τα πλήθη στρέφονται προς την Άμφισσα. Εκεί οι ντόπιοι οργανώνουν μία εκδήλωση βασισμένη σε έναν τοπικό θρύλο, τον μύθο της Λενιώς και του Κωνσταντή, δύο όμορφων ερωτευμένων νέων που ήθελαν να παντρευτούν. Ο Κωνσταντής ήταν βυρσοδέψης βιοπαλαιστής. Περιόδευε από πόλη σε πόλη και από χωριό σε χωριό για βδομάδες και οι παραγγελίες των δερμάτων ολοένα αυξανόταν. Όλες του οι προσπάθειες, δεν πήγανε στράφι και μετά από κάμποσο καιρό γύρισε στην Άμφισσα με ένα δαχτυλίδι για την αγαπημένη του. Έτρεξε ανυπόμονα στο σπίτι της Λενιώς για να τη ζητήσει από τον πατέρα της σε γάμο. Όταν έφτασε εμαθε από τους γείτονες και τον καρδιακό του φίλο Γιάννο, τον απρόσμενο θάνατο της αγαπημένης του. Η Λενιώ, είχε πάει στην Πηγή της Χάρμαινας, για να γεμίσει τη στάμνα της με δροσερό νερό και ξαφνικά, ένας κεραυνός τη χτύπησε και σωριάστηκε εκεί, στην πηγή τους, μ' ένα φρεσκοκομμένο ματσάκι γιασεμί, να ανεμίζει στα μακριά μαλλιά της. Η λύπη και ο πόνος τρύπωσαν μέχρι τα μύχια της καρδιάς του Κωνσταντή και μη μπορώντας να αντέξει τον άδικο χαμό της αγαπημένης του, ράγισε η καρδιά του και αυτοκτόνησε πιστεύιντας ότι η ψυχή του θα ενωνόταν με την αγαπημένη του Λενιώ. Η θρησκεία όμως, δεν τον δέχτηκε στην αγκαλιά της και καταδικάστηκε να περιπλανιέται. Από τότε, ο Κωνσταντής στοίχειωσε και καταφεύγει στο λημέρι του, την Πηγή της Χάρμαινας. Μοιρολογεί για τα νιάτα που δεν έζησε, θρηνεί για την αγάπη που έχασε, προστατεύει τους βυρσοδέψες κι όταν κάποιος απ' αυτούς είναι ετοιμοθάνατος,γυρνάει έξω από το σπίτι του και άρχιζε ένα αξιοθρήνητο ουρλιαχτό πόνου. Έτσι κάθε Σάββατο της Αποκριάς, το Στοιχείο της Χάρμαινας μαζί με τα άλλα (τα κακά) στοιχειά, βγαίνουν και παλεύουν στην Πλατεία Κεχαγιά συνοδευόμενα από τους κατοίκους της πόλης ντυμένους ως κουδουνάδες.

Η Φωκίδα είναι ξακουστή για τα πανηγύρια που λαμβάνουν χώρα τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Πλήθος κόσμου συρρέουν στα χωριά και γλεντούν μέχρι τα ξημερώματα, με παραδοσιακή μουσική, ψητά και άφθονο αλκοόλ. Μερικά από αυτα είναι της Δεσφίνας, της Άη Θυμιάς, της Βουνιχώρας,του Ευπαλίου, του Λιδωρικίου, του Μαλανδρίνου, της Πεντάπολης, της Πλέσσας, των Πεντεορίων και της Κίρρας.

Η Φωκίδα ηταν παραδοσιακά ένας αθλητικός νόμος καθώς από την αρχαιότητα, κάθε τέσσερα χρόνια διοργανώνονταν εκεί τα Πύθια, η δεύτερη σημαντικότερη αθλητική διοργάνωση στην αρχαία Ελλάδας. Διέθετε πολύ προηγμένο στάδιο για τα δεδομένα της εποχής στους Δελφούς, ενώ υπήρχε και ιππόδρομος στην Ιτέα.

Μεγαλύτεροι σύλλογοι στην Φωκίδα είναι ο Αστέρας Ιτέας και ο Φωκικός Αμφισσας.

Αναλυτικά:

Ο νόμος θεωρείται η καρδιά των αγώνων ράλλυ στην Ελλάδα με μοναδικές και παγκοσμίου φήμης ειδικές διαδρομές. Διαθέτει σχεδόν όλες τις χωμάτινες πίστες του Ράλλυ Ακρόπολης. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια το Ράλλυ Ακρόπολης ήταν στο πρόγραμμα του WRC, ενώ πλέον ανήκει στο ERC. Βάση των οδηγών είναι η Ιτέα. Επίσης διοργανώνεται και το Φθινοπωρινό Ράλλυ αλλά και το Ράλλυ Καρούτες κάθε χρόνο. Οι ειδικές διαδρομές είναι οι εξής:

-"Βωξιτες" (Πάνω από τα μεταλλεία στην Ιτέα)

- Καρουτες (από την Άη Θυμιά ως την Σεγδίτσα)

- Δροσοχωρι (Κοντά στο χωριό Κουλοβάτα)

- Πενταγιοι (Δεν χρησιμοποιήται πλέον)

Ο νομος έχει τέσσερις ομάδες μπάσκετ, τον Γ.Σ. Ιτέας, τον Μάκαρο Άμφισσας, την Δωρίδα Ερατεινής και τον Ηνίοχο Άμφισσας. Στα παιδικά πρωταθλήματα λειτουργεί και η Ακαδημία Άμφισσας.

Η Ιτέα, έχει παράδοση στα υδάτινα σπορ. Διαθέτει τον Ν.Ο. Ιτέας με τμήματα ανδρών και γυναικών. Μάλιστα το τμήμα γυναικών έχει φτάσει και στην Α1 εθνική κατηγορία.

Κάθε χρόνο διοργανώνεται πανελλήνιο πρωτάθλημα ιστιοπλοΐας στο Γαλαξίδι με συμμετοχές και ξένων αθλητών.

2019

Ακολουθούν οι βουλευτές Φωκίδας της περίοδου 1974-2015

Κατά τη διοικητική διαίρεση του ελληνικού κράτους το 1833, ιδρύθηκε ο νομός Φωκίδος και Λοκρίδος, ο οποίος περιελάμβανε τις μέχρι τότε επαρχίες Σαλώνων, Γαλαξειδίου, Λιδωρικίου, Μαλανδρίνου, Ζητουνίου, Πατρατζικίου και Βουδουνίτσης. Ο νομός αυτός αποτελούνταν από τις επαρχίες: Παρνασσίδος με έδρα τα Σάλωνα (Άμφισσα), Δωρίδος με έδρα το Λιδωρίκι, Φθιώτιδος με έδρα το Ζητούνιον ( Λαμία) και Λοκρίδος με έδρα το Ταλάντιον ( Αταλάντη). Πρωτεύουσα του νομού ορίστηκε η Άμφισσα.

Το 1836 - 1837 ο νομός, με την εισαγωγή του συστήματος διοικήσεων - υποδιοικήσεων, διαιρέθηκε στις διοικήσεις Φωκίδος και Φθιώτιδος και τις υποδιοικήσεις Δωρίδος και Λοκρίδος. Το 1845 ιδρύθηκε εκ νέου ο παλαιός νομός, με το όνομα Φθιώτιδος και Φωκίδος, με την έδρα του να μεταφέρεται στη Λαμία. Το 1899 ο νομός διασπάστηκε και έτσι για πρώτη φορά ιδρύθηκαν δύο ξεχωριστοί νομοί, ο νομός Φωκίδος (με έδρα την Άμφισσα) και ο νομός Φθιώτιδος (με έδρα τη Λαμία). Το 1909 ανασυστάθηκε ο νομός Φθιώτιδος και Φωκίδος (Φθιωτιδοφωκίδος), ενώ το 1946 διασπάστηκε ξανά, αυτή τη φορά οριστικά μέχρι και σήμερα, με τον νομό Φωκίδας να αποτελείται από τις δύο επαρχίες (Παρνασσίδα και Δωρίδα), μέχρι την κατάργηση των επαρχιών και την ίδρυση των καποδιστριακών δήμων.

Με το Σχέδιο Καποδίστριας, ο Νομός ήταν χωρισμένος σε 12 δήμους. Για τον πλήρη κατάλογο των καποδιστριακών πόλεων και οικισμών του νομού όπως ίσχυε έως το 2010, δείτε: Διοικητική διαίρεση νομού Φωκίδας.

Από την 1η Ιανουαρίου του 2011 έως σήμερα και με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", ο Νομός Φωκίδας αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας (με πρωτεύουσα την Άμφισσα) της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Με την συνένωση και συγχώνευση των δήμων από 12 σε 2 όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι:

Οι αρχαίοι στρατηγοί και από την Κίρρα

Οι ζωγράφοι Σπύρος Παπαλουκάς και Ανδρέας Στεφόπουλος από την Δεσφίνα

Ο πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδας Λουκάς Παπαδήμος από την Δεσφίνα.

εκλεγμένος αντιπεριφερειάρχης (Γέννηση -)

Διάρκεια

Έτος εκλογών

Σημειώσεις

Νοέμβριος 2014 - 2 Ιουνίου 2016

Εξελέγη μεταξύ των περιφερειακών συμβούλων από την πλειοψηφούσα παράταξη στις 17 Νοεμβρίου 2014 στη θέση του παραιτηθέντα Ιωάννη Ράμμου.

Πολιτικός μηχανικός, με σπουδές Αγρονόμου - Τοπογράφου Μηχανικού. Απεβίωσε εν ενεργεία στις 2 Ιουνίου 2016.

Ευάγγελος Κατσαγούνος (19??-)

Μάρτιος 2019 - 31 Αυγούστου 2019

Διατέλεσε πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Νομού Φωκίδας.

Γιώργος Δελμούζος (1964-)

1 Σεπτεμβρίου 2019-σήμερα

Δικηγόρος, διετέλεσε πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Άμφισσας επί δύο δεκαετίες.

1. Ελληνική Βουλή, Σύνθεση προηγούμενων περιόδων

2. Ο Κώστας Μίχος νέος Αντιπεριφερειάρχης Φωκίδας, now24.gr, 17 Νοεμβρίου 2014.

3. Παραιτήθηκε ο αντιπεριφερειάρχης Φωκίδας - Εμπλέκεται στην υπόθεση Καρατζαφέρη, topontiki.gr, 17 Νοεμβρίου 2014, ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2019.

4. "Έφυγε" στα 49 του χρόνια ο Αντιπεριφερειάρχης Φωκίδας Κώστας Μίχος |date=2019-12-27 }} newsbeast.gr, ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2019.

5. Νέος Αντιπεριφερειάρχης Φωκίδας ο Βαγγέλης Κατσαγούνος, businessnews.gr, 22 Μαρτίου 2019, ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2019.

6. Μνημόνιο Φιλίας και Συνεργασίας μεταξύ της περιφερειακής ενότητας Φωκίδας και της περιοχής Ganzhou της Κίνας Αρχειοθετήθηκε 2012-01-08 στο Wayback Machine. aftodioikisi.gr, (5 Δεκεμβρίου 2011), Ανακτήθηκε 30 Δεκεμβρίου 2011

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Φωκίδας

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Φωκίδα, είναι γεωγραφική περιοχή και περιφερειακή ενότητα της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Έχει έκταση 2.120 χλμ² και πληθυσμό 40.343 κατοίκους ( Ελληνική απογραφή 2011). Η οικονομία της Φωκίδας βασίζεται στην καλλιέργεια της ελιάς, τα μεταλλεία βωξίτη, τον τουρισμό, την παραγωγή μελιού, τις ιχθυοκαλλιέργειες, την κτηνοτροφία, την πτηνοτροφία και την αλιεία.

# data[].attributes.location_name
Νομός Βοιωτίας

# data[].attributes.headline
Νομός Βοιωτίας

# data[].attributes.subject
Νομός Βοιωτίας

# data[].attributes.body
Πρωτεύοσα είναι Λιβαδειά

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Αυτό το λήμμα αφορά στο Νομό Βοιωτίας. Για την ιστορική περιοχή, δείτε: Αρχαία Βοιωτία.

Ο Νομός Βοιωτίας ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Βοιωτίας, μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και υπάγεται διοικητικά στην περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Έχει έκταση 2.954 τ.χλμ. και πληθυσμό 117.920 κατοίκους, σύμφωνα με την Απογραφή του 2011.

Το όνομα Βοιωτία προέρχεται από το επίθετο βοιωτός και αυτό από το αρχαίο βοώτης, που σημαίνει βοηλάτης, ζευγίτης, γεωργός.

Ο νομός συνορεύει βόρεια με το Νομό Φθιώτιδας, δυτικά με το Νομό Φωκίδας, νότια βρέχεται από τον Κορινθιακό κόλπο και συνορεύει με το Νομό Αττικής και ανατολικά βρέχεται από τον Ευβοϊκό κόλπο και συνορεύει με το Νομό Εύβοιας.

Η Βοιωτία είναι περιοχή πεδινή και πολύ εύφορη. Η ορεινή έκταση είναι πολύ μικρή. Αναλυτικά η κατανομή του εδάφους σε κατηγορίες έχει ως εξής:

Οι μεγαλύτερες πεδιάδες είναι της Θήβας, της Χαιρώνειας και της Κωπαΐδας (που σχηματίστηκε ύστερα από την αποξήρανση της ομώνυμης λίμνης). Οι πεδιάδες αυτές βρέχονται από μικρούς ποταμούς και χείμαρρους, κυριότεροι από τους οποίους είναι ο Ασωπός, στα δυτικά του νομού, που πηγάζει από τον Κιθαιρώνα και χύνεται στον Ευβοϊκό κόλπο, ο Βοιωτικός Κηφισός που χύνεται στην Υλίκη λίμνη, και ο Λιβαδόστρας που χύνεται στον Κορινθιακό κόλπο. Μικρότεροι ποταμοί είναι οι παραπόταμοι του Κηφισού, Μόρνος και Μέλας.

Ο νομός έχει δυο λίμνες, την Υλίκη και την Παραλίμνη, που τροφοδοτούν με τα νερά τους τη λίμνη του Μαραθώνα.

Τα λεκανοπέδια της Βοιωτίας περιβάλλονται από τα βουνά: Ελικώνα (με ψηλότερη κορυφή την Παλιοβούνα, 1.748 μ.), Κιθαιρώνα (1.409 μ.), Παρνασσό (2.457 μ.), Νεραϊδολάκκωμα (1.678 μ.), Μεσσάπιο (1.021 μ.), Πτώο και Χλωμό (1.081 μ.).

Οι ακτές του Κορινθιακού κόλπου έχουν μεγάλο διαμελισμό και σχηματίζουν τα ακρωτήρια Αγιά, Μαύρος Κάβος και Μούντα και πολλά νησάκια, μεταξύ των οποίων το Μακρονήσι και το Ελατονήσι. Στη Βοιωτία ανήκουν πολλές ακατοίκητες νησίδες : Άμπελος, Δασκαλιό, Τσαρούχι, Κασίδης, Αλατονήσι, Βρώμη, Μακρόνησος, Αλκυονίδες Νήσοι, Γράμμουσα, Γάντζα, Πασάς, κ.ά. Στον Ευβοϊκό κόλπο σχηματίζονται τα στενά της Αυλίδας και του Ευρίπου, και ο όρμος Σκροπονερίου.

Η Βοιωτία αποτελεί την περιφερειακή ενότητα με τη μικρότερη δασική βλάστηση στην περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Με βάση τα στοιχεία της Εθνικής Απογραφής Δασών που πραγματοποιήθηκε από τη Δασική Υπηρεσία το 1992, η περιφερειακή ενότητα καλύπτει έκταση 133.228 εκτάρια, ποσοστό 9% από τη συνολική 991.527 εκτάρια της περιφέρειας, με ποσοστό 67%.

Τα αείφυλλα πλατύφυλλα καλύπτουν την μεγαλύτερη έκταση της Βοιωτίας με 96.786 εκτάρια. Μεγάλη έκταση επίσης καλύπτεται από Ελάτη, Χαλέπιος πεύκη και Μαύρη πεύκη με 18.350, 11.095 και 5.035 εκτάρια αντίστοιχα. Το μικρότερο ποσοστό δασικής βλάστησης αποτελείται από Δρυς και Πλάτανο, με 1.024 και 938 εκτάρια αντίστοιχα.

Η Βοιωτία και ειδικότερα η ευρύτερη περιοχή της Θήβας είναι σεισμογενής περιοχή. Το δέκατο ένατο αιώνα η πόλη της Θήβας χτυπήθηκε δύο φορές, το 1853 και το 1893. Ο σεισμός στη Θήβα το 1853 ήταν ο μεγαλύτερος σεισμός που έπληξε ποτέ τη Βοιωτία. Ο σεισμός σημειώθηκε στις 18 Αυγούστου και είχε μέγεθος 6,8 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Αυτός ο σεισμός σκότωσε 13 ανθρώπους και κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος των σπιτιών της πόλης με τις ζημιές να ήταν ανυπολόγιστες. Ο σεισμός του 1893 είχε μέγεθος 6,5 της κλίμακας Ρίχτερ και ως αποτέλεσμα την απώλεια δύο ανθρώπων και την καταστροφή πολλών σπιτιών που σχεδόν όλα υπέστησαν σημαντικές βλάβες.

Τον εικοστό αιώνα ο σεισμός στη Θήβα του 1914 αποτελεί έναν από τους καταστροφικότερους σεισμούς στην Ελλάδα. Ο σεισμός προκάλεσε το θάνατο ανθρώπων και μεγάλες υλικές καταστροφές. Σημειώθηκε στις 17 Οκτωβρίου, ήταν επιφανειακός και είχε μέγεθος 6 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Οι σεισμοί των Αλκυονίδων το 1981 ήταν επίσης καταστροφικοί για την Θήβα αλλά και για την υπόλοιπη Βοιωτία και προκάλεσε πολλές καταστροφές στο χωριό Πλαταιές όπου υπήρξαν και δύο θύματα αλλά και στο Καπαρέλλι όπου οι ζημιές ήταν ανυπολόγιστες.

Στις 9 Σεπτεμβρίου 2010, ένας σεισμός μεγέθους 4,3 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ σημειώθηκε στις 6.53 το πρωί, στο χωριό Λεύκτρα, στον ανατολικό Κορινθιακό κόλπο. Σύμφωνα με το Σεισμολογικό Ινστιτούτο του Πότσνταμ ( γερμ.: Deutsches GeoForschungsZentrum), το επίκεντρο του σεισμού ήταν 60 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Αθήνας και το εστιακό βάθος υπολογίστηκε στα 10 χλμ, ενώ δεν είχαν αναφερθεί ζημιές. Ένας άλλος σεισμός σύμφωνα με το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Αστεροσκοπείου Αθηνών, μεγέθους 4,3 βαθμών και εστιακού βάθους 10 χλμ, σημειώθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2013, στις 5.05 το πρωί, στο θαλάσσιο χώρο του Κορινθιακού κόλπου, 24 ή 21 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Θήβας και 29 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Κορίνθου στα χωριά Βίλια και Καπαρέλι, χωρίς να υπάρχουν αναφορές για ζημιές. Στις 2 Δεκεμβρίου 2020 ένας σεισμός μεγέθους 4,9 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ και εστιακό βάθος 2 χιλιόμετρα σημειώθηκε στις 12:55 το μεσημέρι, το επίκεντρο εντοπίστηκε 11 χιλιόμετρα ανατολικά της Θήβας ενώ ζημιές σε νεκροταφείο υπήρξαν στο χωριό Καλλιθέα όπου και ήταν το επίκεντρο του σεισμού χωρίς όμως να αναφερθούν τραυματισμοί, ο σεισμός έγινε αισθητός σε πολλές περιοχές της Αττικής. Οι σεισμοί αυτοί αποτελούν τους μεγαλύτερους που έχουν καταγραφεί τις δεκαετίες του 2010 και του 2020.

Το κλίμα της Βοιωτίας είναι ηπειρωτικό με κρύους χειμώνες και ζεστά καλοκαίρια. Η μέση θερμοκρασία είναι 16-18οC και το μέσο ύψος των βροχών 500-600 χλστ.

Η Βοιωτία κατοικείται από αρχαιοτάτων χρόνων. Πρωτοελλαδικοί οικισμοί έχουν βρεθεί στις ανασκαφές της Εύτρησης και στις Λιθάρες, κοντά στη Θήβα. Η μυθολογία αναφέρεται στην μακραίωνη κατοίκιση της Βοιωτίας με τον μύθο του Ωγύγου, η με τις αναφορές στην βοιωτική πόλη Γραία, που χαρακτηριζόταν η αρχαιότερη του κόσμου.

Την Μυκηναϊκή περίοδο η Βοιωτία υπήρξε πυκνοκατοικημένη διαθέτοντας σημαντικά ανακτορικά κέντρα. Η σύγχρονη αρχαιολογική έρευνα έχει αποκαλύψει δύο από αυτά στην Εύτρηση και στον Γλα. Την περίοδο αυτή η Βοιωτία κατοικήθηκε από τα φύλα των Αχαιών, των Μινύων και των Καδμίων. Οι Μινύες υπήρξαν ιδιαίτερα δραστήριοι και πρωτοπόροι για την εποχή της επιτυγχάνοντας την αποξήρανση της Κωπαΐδας, γεγονός που τους προσέδωσε πλούτο. Κέντρο τους υπήρξε η πόλη του Ορχομενού. Σημαντικό κέντρο αυτής της περιόδου υπήρξε και η Θήβα. Με τη Θήβα και τον Ορχομενό συνδέονται οι σημαντικότεροι μυθολογικοί κύκλοι που σχετίζονται με τη Βοιωτία, κεντρικά πρόσωπα των οποίων είναι ο Φρίξος και η Έλλη, η γενιά του Κάδμου ή η γενιά του Οιδίποδα.

Στη μετάβαση προς τη Γεωμετρική εποχή η Βοιωτία κατοικήθηκε από το φύλο των Βοιωτών που έδωσε και το όνομά του στην περιοχή. Οι Βοιωτοί κατέβηκαν από τη νότια Θεσσαλία μεταξύ 13ου και 12ου αιώνα π.Χ. Εντούτοις, υπάρχει και μια αποδεκτή από πολλούς εκδοχή, κατά την οποία οι Βοιωτοί κατήλθαν από την περιοχή του όρους Βόϊο, της Μακεδονίας, (εξ ου και το όνομα Βοιωτία). Αποτέλεσαν μία χαλαρή ομοσπονδία πόλεων αρχικά με κέντρο τον ναό της Ιτωνίας Αθηνάς στην Κορώνεια και στη συνέχεια με κέντρο τον ναό του Ποσειδώνα στην Ογχηστό. Προς τον 5ο αιώνα π.Χ. η χαλαρή θρησκευτική ένωση μετατράπηκε σε ομοσπονδία με την ονομασία Κοινό των Βοιωτών. Κυρίαρχο ρόλο σ' αυτό διαδραμάτιζε η Θήβα.

Το μεγαλύτερο μέρος των Βοιωτών μήδισαν κατά τη διάρκεια των Περσικών πολέμων. Εξαίρεση αποτέλεσαν οι Θεσπιές, οι Πλαταιές και η Αλίαρτος που ενώθηκαν στην Πανελλήνια συμμαχία. Από τα μέσα του 5ου αιώνα ανέλαβε ξανά τα ινία της ομοασπονδίας η Θήβα, η οποία εξελίχθηκε σε πρώτη ελληνική δύναμη στα μέσα του 4ου αιώνα κάτω από την καθοδήγηση του Πελοπίδα και του Επαμεινώνδα. Μετά τη μάχη της Χαιρώνειας του 338 π.Χ. η Βοιωτία υποτάχτηκε στους Μακεδόνες. Λίγα χρόνια αργότερα ο Μέγας Αλέξανδρος κατέστρεψε τη Θήβα για να την ξανακτίσει ένας από τους διαδόχους του ο Κάσσανδρος.

Ο Δημήτριος Υψηλάντης.

Κατά την Βυζαντινή περίοδο η Θήβα υπήρξε σημαντικό εμπορικό κέντρο που ανθούσε χάρη κυρίως στην καλλιέργεια του μεταξοσκώληκα. Τον 10ο αιώνα οικοδομήθηκε στις βόρειες πλαγιές του Ελικώνα η Μονή Οσίου Λουκά, που υπήρξε από τις σημαντικότερες στον ελλαδικό χώρο αυτής της περιόδου. Μετά την πτώση του Βυζαντίου από τους σταυροφόρους η Βοιωτία μαζί με την Αττική αποτέλεσαν το φράγκικο Δουκάτο των Αθηνών. Το Δουκάτο κατέρρευσε από του Καταλανούς ιππότες το 1311. Οι Καταλανοί διαδέχτηκαν τους Λομβαρδούς και πραγματοποίησαν σημαντικά οχυρωματικά έργα στην επικράτειά τους. Την εποχή τους εγκαταστάθηκαν οι Αρβανίτες σε τμήμα της Βοιωτίας.

Η Τουρκοκρατία ξεκινά στην Βοιωτία το 1446 μ.Χ. Κατά τη διάρκειά της σημαντικότερο κέντρο της περιοχής αναδείχθηκε η Λιβαδειά. Οι κάτοικοι της Βοιωτίας συμμετείχαν στην Επανάσταση του 1821 και η Βοιωτία απελευθερώθηκε οριστικά μετά τη Μάχη της Πέτρας το 1829.

Κύριο λήμμα: Διοικητική ιστορία νομού Βοιωτίας

Δείτε επίσης: Διοικητική διαίρεση νομού Βοιωτίας

Η Βοιωτία από την 1η Ιανουαρίου 2011 που τέθηκε σε ισχύ το Πρόγραμμα Καλλικράτης διαιρείται σε έξι δήμους ( ΟΤΑ):. Σύμφωνα με τη νέα διοικητική διαίρεση, τους 51 πρώην νομούς διαδέχτηκαν 74 Περιφερειακές Ενότητες, ωστόσο η Περιφερειακή Ενότητα Βοιωτίας δεν υπέστη κάποια αλλαγή στα διοικητικά της όρια, με την αμετάβλητη έκτασή της να κατατάσσεται στην 16η θέση. Πληθυσμιακά καταλαμβάνει την 30η θέση και, όσον αφορά στην πυκνότητα πληθυσμού, βρίσκεται στην 49η θέση, επί συνόλου των 74 περιφερειακών ενοτήτων.

Επικεφαλής τοου νομού Αττικοβοιωτίας και έπειτα της Βοιωτίας ήταν ο νομάρχης, θέση που καταργήθηκε την 1η Ιανουαρίου 2011. Από το 2011 επικεφαλής της Αντιπεριφέρειας είναι ο/η εκάστοτε χωρικός Αντιπεριφερειάρχης.

Η Περιφερειακή Ενότητα Βοιωτίας καλύπτει μια έκταση 3,211 τ.χλμ. και ο μόνιμος πληθυσμός της ανέρχεται σε 117.920 κατοίκους, σύμφωνα με την Απογραφή του 2011, εκ των οποίων οι 61.402 είναι άνδρες και οι 56.518 είναι γυναίκες. Σημειώθηκε μείωση 10% σε σχέση με το 2001, που ο πληθυσμός της ήταν 131.085 κάτοικοι. Η πυκνότητα του πληθυσμού ανέρχεται σε 39,95 κατοίκους ανά τ.χλμ. σε σχέση με το μέσο όρο της Ελλάδας, που είναι 81,96 κάτοικοι ανά τ.χλμ.

Το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων διαμένει στους τρεις μεγαλύτερους δήμους, που είναι οι δήμοι Θηβαίων, Λεβαδέων και Τανάγρας. Ο μεγαλύτερος σε έκταση και πληθυσμό είναι ο Δήμος Θηβαίων, ωστόσο, πρωτεύουσα της περιφερειακής ενότητας είναι η Λιβαδειά.

Ιστορική εξέλιξη του πληθυσμού της Βοιωτίας από το 1896

Ηλικιακή πυραμίδα του πληθυσμού της Βοιωτίας συγκριτικά με την αντίστοιχη πυραμίδα της χώρας (ποσοστό %).

0-9 ετών: 9.7% (9.7%)

10-19 ετών: 9.7% (9.9%)

20-29 ετών: 12.8% (12.5%)

30-39 ετών: 15.9% (15.1%)

40-49 ετών: 14.7% (14.6%)

50-59 ετών: 12.3% (12.9%)

60-69 ετών: 10.3% (10.5%)

70-79 ετών: 9.3% (9.4%)

80 ετών και άνω: 5.4% (5.4%)

Η Βοιωτία κατοικείται από Έλληνες. Οι Έλληνες αποτελούν το συντριπτικά μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού. Σύμφωνα με την Απογραφή του 2011, οι Έλληνες στη Βοιωτία ανέρχονται σε 102.490 κατοίκους από τους οποίους οι 51.399 είναι άνδρες και οι 51.091 είναι γυναίκες.

Εντούτοις υπάρχει ένα μέρος του πληθυσμού το οποίο αποτελείται από μετανάστες, παράνομους και μη, καθώς και πρόσφυγες διαφόρων εθνικοτήτων. Οι ξένοι υπήκοοι στη Περιφερειακή Ενότητα ανέρχονται σε 15.430 κατοίκους από τους οποίους οι 10.003 είναι άνδρες και οι 5.427 είναι γυναίκες. Από αυτούς οι 10.464 προέρχονται από την Ευρώπη, οι 4.821 από την Ασία και οι 145 από άλλες ηπείρους. Σύμφωνα με την Απογραφή του 2001, οι ξένοι υπήκοοι στη Βοιωτία ήταν 12.428. Το 2001 οι Αλβανοί αποτελούσαν τη μεγαλύτερη μειονότητα στη Βοιωτία, ακολουθούμενη από Ινδούς, Ρουμάνους και Πακιστανούς. Άλλες μικρές ομάδες μεταναστών προέρχονται από τη Βουλγαρία, τη Ρωσία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία.

Οι Αρβανίτες, οι οποίοι μιλούν εκτός την Ελληνική γλώσσα, και την Αρβανίτικη, αποτελούν μια από τις μεγαλύτερες πληθυσμιακές ομάδες στη Βοιωτία, καθώς έχουν εγκατασταθεί σε περίπου εξήντα χωριά της περιφερειακή ενότητας. Κατάγονται από πληθυσμούς που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή τον Μεσαίωνα από περιοχές της σημερινής Αλβανίας και με την πάροδο των χρόνων αφομοιώθηκαν με το γηγενή πληθυσμό, δημιουργώντας τους Αρβανίτες. Εντούτοις, αυτοπροσδιορίζονται ως Έλληνες και διαχωρίζουν τον εαυτό τους από τους Αλβανούς. Άλλες πληθυσμιακές εθνικές ομάδες είναι οι Βλάχοι και οι Αρβανιτόβλαχοι που μιλούν την Βλάχικη γλώσσα και την Μογλενίτικη γλώσσα. Επιπλέον υπάρχει και ένας μεγάλος αριθμός Ποντίων και Σαρακατσαναίων.

Ο σημερινός Μητροπολίτης Θηβών και Λεβαδείας Γεώργιος Μαντζουράνης.

Λόγω του ότι η Εκκλησία της Ελλάδος, αρχιεπίσκοπος της οποίας είναι ο Ιερώνυμος από τα Οινόφυτα, αντιπροσωπεύει την πλειονότητα του πληθυσμού και αναγνωρίζεται συνταγματικά ως η επικρατούσα και επίσημη θρησκεία του κράτους, η επίσημη εκκλησιαστική αρχή της Βοιωτίας είναι η Ιερά Μητρόπολη Θηβών και Λεβαδείας και Αυλίδος που έχει έδρα τη Λιβαδειά.

Η ανδρική μονή
Μεταμορφώσεως
Σωτήρος Σαγματά.

Η ανδρική μονή
Οσίου Λουκά.

Η γυναικεία μονή
Αγίας Τριάδας.

Η μονή της
Παναγίας Σκριπούς.

Πρότυπο:Infobox οικονομία

Σύμφωνα με στοιχεία του 2006, η Βοιωτία παράγει το 2% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ), το έβδομο υψηλότερο στην Ελλάδα, με τα τελευταία χρόνια να μην παρουσιάζει κάποια ιδιαίτερη μεταβολή. Στη μεταποίηση αναλογεί το 57% του προϊόντος της περιφερειακής ενότητας, που την καθιστά πρώτη στη χώρα, και παράγεται το 13% της συνολικής μεταποιητικής παραγωγής που την κατατάσει τρίτη μεγαλύτερη. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Βοιωτίας φθάνει τις 34,3 χιλ. ευρώ, 78% υψηλότερο του μέσου όρου της Ελλάδας και 145% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εξαιτίας της μεγάλης συγκέντρωσης βιομηχανιών στην περιοχή. Το ποσοστό ανεργίας της Βοιωτίας το 2009, ήταν 15%.

Η Βοιωτία είναι μια από τις πλουσιότερες και πιο εύφορες αγροτικές περιοχές της Ελλάδας λόγω του ότι έχει σημαντικό ποσοστό πεδινών καλλιεργούμενων εκτάσεων κυρίως τις πεδιάδες της Κωπαΐδας και της Θήβας και βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την πρωτεύουσα, που είναι το μεγαλύτερο καταναλωτικό κέντρο της χώρας. Η ανάπτυξη της γεωργίας στην περιοχή και η αύξηση του εισοδήματος των κατοίκων ήταν αποτέλεσμα και της αποξήρανσης της Κωπαΐδας από την αγγλική εταιρεία την περίοδο 1880 έως 1930.

Κύρια προϊόντα είναι το βαμβάκι, η τομάτα, η πατάτα, ο καπνός, οι ελιές, το μέλι, τα σιτηρά, το κριθάρι, το καλαμπόκι, οι ξηροί καρποί, τα όσπρια, τα κηπευτικά, τα λαχανικά, τα φρούτα και τα κτηνοτροφικά προϊόντα. Η Βοιωτία κατατάσσεται τρίτη στην παραγωγή τομάτας με 10% της παραγωγής της χώρας και τρίτη στην παραγωγή βαμβακιού με 9% σύμφωνα με στοιχεία του 2006. Οι μεγάλες πόλεις της είναι κέντρα εμπορίου και επεξεργασίας αγροτικών προϊόντων.

Η βιομηχανική ανάπτυξη της Βοιωτίας έχει ευνοηθεί τα τελευταία χρόνια λόγω της μεγάλης γεωργικής παραγωγής της περιφερειακής ενότητας, την μικρή απόστασή της από την Αθήνα, καθώς και την ύπαρξη μεγάλων κοιτασμάτων βωξίτη. Αρκετά αναπτυγμένη είναι και η εξορυκτική βιομηχανία. Στην περιφερειακή ενότητα και κυρίως στο Στείρι και στο Δίστομο υπάρχουν τα σημαντικότερα κοιτάσματα βωξίτη όλης της χώρας. Άλλα μεταλλεύματα είναι τα νικελιούχα σιδηρομεταλλεύματα στον Άγιο Ιωάννη και τα χρωμιούχα σιδηρομεταλλεύματα στο Λούτσι, κοντά στο χωριό Παύλος. Στην Παραλία Στειρίου υπάρχει το Αλουμίνιο της Ελλάδος, το μοναδικό εργοστάσιο της Ελλάδας που παράγει αλουμίνα και αλουμίνιο. Επίσης υπάρχουν και αξιόλογες βιομηχανίες των κλάδων ειδών διατροφής, υφαντικών, τσιμέντου και άλλων κλάδων.

Ένας άλλος τομέας που συνεισφέρει στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής είναι η κτηνοτροφία και κυρίως η ενσταυλισμένη κτηνοτροφία η οποία αφορά κυρίως βοοειδή όπως αγελάδες, κατσίκες αλλά και άλλα όπως πρόβατα, χοίροι και όρνιθες.

Η αλιεία γίνεται περισσότερο στην περιοχή του Κορινθιακού κόλπου. Τα κύρια προϊόντα θαλασσινών αλιευμάτων που ψαρεύονται είναι η γόπα, το λυθρίνι, ο κέφαλος, η μαρίδα, ο μπακαλιάρος, ο μπάλας, το μπαρμπούνι, ο σαργός, το σαυρίδι, η σκορπίνα, οι χάνοι, το σκουμπρί, τα μαγιάτικα και τα καλαμαράκια. Τα προϊόντα θαλάσσιας καλλιέργειας είναι το λαβράκι, η τσιπούρα, το φαγγρί, το μυτάκι, το λυθρίνι και η μουρμούρα και τα κύρια προϊόντα υδατοκαλλιέργειας εσωτερικών υδάτων είναι η πέστροφα, οι κυπρίνοι, οι κέφαλοι, οι χεροκούβες και οι πεταλούδες.

Η Βοιωτία αποτελείται από τρεις Βιομηχανικές Περιοχές που είναι οι εξής:

Βιομηχανική Περιοχή Θήβας

Βιομηχανική Περιοχή Θίσβης

Βιομηχανική Περιοχή Οινοφύτων - Σχηματαρίου - Τανάγρας

Πολλές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στη Βοιωτία. Οι περισσότερες από αυτές βρίσκονται στις τρεις Βιομηχανικές Περιοχές της περιφερειακής ενότητας.

Ανάμεσα στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις περιλαμβάνεται η Αλουμίνιο της Ελλάδος, από τα λίγα πλήρως καθετοποιημένα εργοστάσια αλουμινίου στην Ευρώπη, που απασχολεί 1100 άτομα που προέρχονται από όλο τον Ελλαδικό χώρο και περίπου 400 άτομα από συνεργαζόμενες επιχειρήσεις, η Heron SA στη Θήβα, εργοστασίο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από συμβατικά καύσιμα που είναι θυγατρική του Ομίλου ΓΕΚ-ΤΕΡΝΑ, και με τον πρώτο σταθμό Heron I το 2004 ήταν ορόσημο για την απελευθέρωση της ηλεκτροπαραγωγής στην Ελλάδα, και η Misko, στον Ελεώνα, που είναι μέλος του Ομίλου Barilla και αποτελεί το τρίτο μεγαλύτερο εργοστάσιο ζυμαρικών στην Ευρώπη.

Επιπλέον, η PFIC στη Θήβα που εξαγόρασε την BASF τον Σεπτέμβριο του 2016, αποτελεί την μεγαλύτερη βιομηχανική μονάδα της χώρας στην παραγωγή προσθέτων και βελτιωτικών σκυροδέματος, ειδικών υλικών επισκευών, καθώς και κατασκευής βιομηχανικών δαπέδων, το μεταλλείο της ΛΑΡΚΟ στον Άγιο Ιωάννη, είναι από τα παλαιότερα μεταλλεία της εταιρίας και παράγουν ετησίως 700.000 τόνους μεταλλεύματος, η Coca-Cola Τρία Έψιλον στο Σχηματάρι λειτουργεί από το 1989, απασχολεί 225 άτομα και αποτελεί ένα από τα πιο σύγχρονα εργοστάσια παραγωγής αναψυκτικών και μη αλκοολούχων ποτών στην Ευρώπη, και η βιομηχανία τσιμέντων Titan που δημιούργησε το 1976 το τέταρτο εργοστασίο της στη θέση Καμάρι.

Ακόμα, η Schneider Electric παράγει μετασχηματιστές της σειράς Elvim στα Οινόφυτα, η Tupperware στη Θήβα, ένα από τα 4 εργοστασία στην Ευρώπη απασχολεί περίπου 200 άτομα, το εργοστάσιο καφέ της Νεστλέ στα Οινόφυτα, χτίστηκε το 1974, και απασχολεί 118 άτομα, η Κρεντίν Ελλάς στα Οινόφυτα, παράγει προϊόντα αρτοποιΐας και ζαχαροπλαστικής, η Sonoco στα Οινόφυτα, που αγόρασε την Weidenhammer to 2014, παράγει τα σύνθετα πολυστρωματικά δοχεία (composite cans) με εύκολα ανοιγόμενο καπάκι (peel-off top), και η Bayer AG, εργοστάσιο συσκευασίας και τυποποίησης φυτοφαρμάκων στο Ύπατο.

Ποσοστό ανεργίας (%) και μεταβολή

Η Βοιωτία είναι η έδρα πολλών τωρινών και πρώην βάσεων και στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Στην Τανάγρα βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές βάσεις στην Ελλάδα, η 114 Πτέρυγα Μάχης που ιδρύθηκε στις 22 Αυγούστου του 1956 στην Αεροπορική Βάση Τανάγρας. Επίσης στην ίδια περιοχή εδρεύει η μεγαλύτερη κρατική αμυντική βιομηχανία της Ελλάδας, η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία που ειδικεύεται στην κατασκευή τμημάτων πολιτικών και στρατιωτικών αεροσκαφών.

Στα νότια της Θήβας βρίσκεται το Κέντρο Εκπαιδεύσεως Πυροβολικού (Στρατόπεδο Υπγου Ψαρρού Δημητρίου) που ιδρύθηκε αρχικά ως Ειδικό Κέντρο Εκπαιδεύσεως Οπλιτών Πυροβολικού (ΕΚΕΟΠ) τον Απρίλιο του 1945 στη Μαγούλα (Αττική) και μεταφέρθηκε στη Θήβα τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς. Το ΚΕΠΒ καταλαμβάνει συνολική έκταση μαζί με το πεδίο βολής 18.000 στρέμματα και κατατάσσεται στο δεύτερο μεγαλύτερο των Βαλκανίων και ένα από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης.

Στην Αλίαρτο και στην Αντίκυρα υπάρχουν οι ομώνυμες Μονάδες Καυσίμων που ανήκουν στην Πολεμική Αεροπορία.

Ακόμα στην υψηλότερη κορυφή του Κιθαιρώνα, τον Προφήτη Ηλία υπάρχει η εγκαταλελειμμένη βάση που χρησιμοποιούνταν από το ΝΑΤΟ και τώρα έχει περάσει στην κατοχή του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας.

Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Δαύλειας.

Η Βοιωτία ανήκει στην 5η Υγειονομική Περιφέρεια Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας και διαθέτει 2 γενικά νοσοκομεία από τα 8 της περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, το Γενικό Νοσοκομείο Θήβας και το Γενικό Νοσοκομείο Λιβαδειάς. Το ιατρικό προσωπικό των δύο νοσοκομείων ανέρχεται σε 206 άτομα και το νοσηλευτικό και διοικητικό επιστημονικό τεχνικό σε 515 άτομα.

Στη Βοιωτία υπάρχουν πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Υπεύθυνη για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση είναι η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Βοιωτίας στην οποία ανήκουν 73 νηπιαγωγεία και 70 δημοτικά. Στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση υπεύθυνη είναι η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Βοιωτίας της οποίας τα σχολεία διαιρούνται στις Περιοχές Α, Β και Γ. Στην Περιοχή Α (Λιβαδειά-Θήβα) εντάσσονται μόνο τα σχολεία της Λιβαδειάς και της Θήβας, στην Περιοχή Β (Ευρύτερη Περιοχή Λιβαδειάς) τα υπόλοιπα σχολεία του δήμου Λεβαδέων, του δήμου Ορχομενού και του δήμου Διστόμου - Αράχοβας - Αντίκυρας και στην Περιοχή Γ (Ευρύτερη Περιοχή Θήβας) τα υπόλοιπα σχολεία του δήμου Θηβαίων, του δήμου Αλιάρτου και του δήμου Τανάγρας. Στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ανήκουν 29 γυμνάσια και 32 λύκεια. Επίσης από το 2017 λειτουργεί το πρώτο μουσικό σχολείο στη Βοιωτία, το Μουσικό Γυμνάσιο Λιβαδειάς στον Άγιο Γεώργιο.

Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση η Βοιωτία καλύπτεται από το Τμήμα Διοίκησης Συστημάτων Εφοδιασμού του ΤΕΙ Στερεάς Ελλάδας το οποίο στεγάζεται στη Θήβα από το 2005. Από το 2005 έως το 2013 λειτουργούσε το Τμήμα Περιφερειακής Οικονομικής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Στερεάς Ελλάδας στη Λιβαδειά.

Αν και ο Νομός Βοιωτίας είναι ένας από τους πιο εύφορους και παραγωγικούς νομούς της χώρας δεν διαθέτει μία δική του αυτοτελή Γεωπονική Σχολή. Ήδη από τη δεκαετία του 2000 είχε γίνει πρόταση για μεταφορά της Γεωπονικής Αθηνών από την Αθήνα στην Κωπαΐδα, σχέδιο που ποτέ δεν υλοποιήθηκε πλήρως.

Η πρώτη βοιωτική εφημερίδα που κυκλοφόρησε ήταν η εφημερίδα Βοιωτία στις 8 Οκτωβρίου του 1874.

Παρακάτω ακολουθεί μια λίστα που περιλαμβάνει 62 εφημερίδες της Βοιωτίας που εκδίδονται μέχρι σήμερα και άλλες που η έκδοσή τους διακόπηκε:

Βοιωτικά Νέα, Λιβαδειά (ημερήσια) (1995)

Η Σκυτάλη, Θήβα (ημερήσια) (1997)

Μανιφέστο, Θήβα (ημερήσια) (2000)

Νέα της Βοιωτίας, Λιβαδειά (ημερήσια) (1986)

Διάβημα, Λιβαδειά (εβδομαδιαία) (2000)

Επτά Ημέρες Βοιωτία, Λιβαδειά (εβδομαδιαία) (2004)

Η Βοιωτική, Θήβα (εβδομαδιαία) (1970-19;)

Θάρρος των Βοιωτών, Λιβαδειά (εβδομαδιαία) (2003)

Λαονίκη, Λιβαδειά (εβδομαδιαία) (2003)

Θηβαϊκός Τύπος, Θήβα (δεκαπενθήμερη) (1991)

Αγωνιστής Βοιωτίας, Θήβα (μηνιαία) (2004)

Αλιάρτια Νέα, Αλίαρτος (μηνιαία) (2001)

Βοιωτική Γνώμη, Θήβα (μηνιαία) (2000)

Εκκλησιαστική Μαρτυρία, Θήβα (μηνιαία) (1989)

Ελεύθερος Λόγος, Σχηματάρι (μηνιαία)

Εν Αραχώβη, Αράχωβα (μηνιαία)

Επικοινωνία, Κορώνεια (μηνιαία) (2000)

Θεσπιακά, Θεσπιές (μηνιαία) (1993)

Θηβαϊκά Επίκαιρα, Θήβα (μηνιαία) (1987)

Θηβαϊκή, Θήβα (μηνιαία) (1994)

Θηβαίος Πολίτης, Θήβα (μηνιαία) (1991)

Νέα Της Αλυκής, Αλυκή (μηνιαία) (1984)

Πόλη Πολιτική Πολιτισμός, Θήβα (μηνιαία) (2001)

Πολιτεία, Θήβα (μηνιαία) (1997)

Πολιτιστικές Σελίδες, Λιβαδειά (μηνιαία) (1983)

Φωνή Των Δερβενοχωρίων, Σκούρτα (μηνιαία) (1998)

Το Πολυάνδριον, Λεοντάρι (τριμηνιαία) (2006)

Αχός, Αράχωβα

Επαρχιακός Τύπος, Δήλεσι

Επόμενο Βήμα, Λιβαδειά

Παρακάτω ακολουθεί μια λίστα που περιλαμβάνει 20 περιοδικά της Βοιωτίας που εκδίδονται μέχρι σήμερα και άλλα που η έκδοσή τους διακόπηκε::

Αυτοδιοίκηση & Ευρώπη, Θήβα (μηνιαίο) (2000)

Επειός, Θήβα (μηνιαίο) (2001)

Βαρόμετρο, Θεσπιές (διμηνιαίο) (1995)

Βοιωτικά Ανάλεκτα, (διμηνιαίο) (1999-2012)

Βοιωτική Ενημέρωση, Λιβαδειά (διμηνιαίο) (1995)

Ευροκλύδων, Θήβα (διμηνιαίο) (2004)

Θηβαζε, Θήβα (διμηνιαίο) (1994)

Θηβαϊκή Φωνή Εκκλησίας Γνησίων Ορθοδόξων, Θήβα (διμηνιαίο) (2003)

Στηθοσκόπιο, Θήβα (διμηνιαίο) (1994)

Σφίγξ, Βάγια (διμηνιαίο) (1996)

Τα Λεύκτρα, Λεύκτρα (διμηνιαίο) (1990)

Αγία Ταβιθά, Λιβαδειά (τριμηνιαίο) (1978)

Βήμα Των Πολυτέκνων, Λιβαδειά (τριμηνιαίο) (1995)

Βοιωτική Επι - Κοινωνία, Λιβαδειά (τριμηνιαίο) (1999)

Επιχειρηματικά Νέα, Λιβαδειά (τριμηνιαίο) (2002)

Εστία Μητέρας, Λιβαδειά (τριμηνιαίο) (1990)

Θισβιακή Ηχώ, Δομβραίνα (τριμηνιαίο) (2005)

Λιβαδειά Η Πόλη Μας, Λιβαδειά (τριμηνιαίο) (1993)

Ο Έμπορος Της Λεβαδείας, Λιβαδειά (τριμηνιαίο) (1992)

Περιβάλλον & Οδική Ασφάλεια, Ορχομενός (τριμηνιαίο) (2005)

Στα αξιοθέατα της Βοιωτίας περιλαμβάνονται:

● Οι πηγές του Άη Γιάννη και το ποτάμι Μαυρονέρι έξω από το χωριό Μαυρονέρι Βοιωτίας, στο Δήμο Λεβαδέων, που αποτελούν πολύ σημαντικό υδροβιότοπο για την περιοχή αλλά και αξιοθέατο για το χωριό.

Το ιερό του Πτώου Απόλλωνα (6ος π.Χ. αι.), στα βορειοανατολικά των Θηβών, το οποίο αποτελούσε ένα από τα μαντεία της αρχαιότητας.

Τα ερείπια των αρχαίων πόλεων των Πλαταιών και της Τανάγρας.

Το άγαλμα του Λέοντα της Χαιρώνειας, που βρίσκεται στην είσοδο του ομώνυμου χωριού και αποτελεί μνημείο της ήττας των Θηβαίων από τον Φίλιππο της Μακεδονίας στην μάχη του 338 π.Χ.

Η ορεινή κωμόπολη της Αράχωβας, χτισμένη στους πρόποδες του Παρνασσού, που αποτελεί σημαντικό χειμερινό τουριστικό κέντρο.

Η βυζαντινή Μονή του Οσίου Λουκά (11ος αι.), οικισμός της κοινότητας Στειρίου, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία του ελλαδικού χώρου( Η Αγιά Σοφιά της Ρούμελης).

Η ακρόπολη του Μεδεώνα , βρίσκεται πάνω στον λόφο των Αγίων Θεοδώρων περιοχή της κοινότητας Στειρίου.

Η ακρόπολη της Στείριδας στο κέντρο της κοιλάδας της Μονής του Οσίου Λουκά.

Το Βυζαντινό μοναστήρι της Παναγίας της Σκριπούς, στον Ορχομενό, το οποίο ιδρύθηκε τον 9ο αιώνα κ στο οποίο βρίσκεται το αρχαιότερο Βυζαντινό ηλιακό ρολόι της Ελλάδας.

Ο Θολωτός τάφος ή Θησαυρός του Μινύα (13ος αιώνας π.Χ.) στον Ορχομενό.

Αρχαίο Θέατρο-Ωδείο του 4ου αιώνα π.Χ. στον Ορχομενό.

Οι Πηγές των Τριών Χαρίτων (πηγές του Μέλανα) στον Ορχομενό.

Το ιστορικό εξωκλήσι του Άγίου Θωμά, (12ου αι.) στο δέλτα των ποταμων Ασωπού και Θερμόδοντα στην αρχαία Τανάγρα.

Η πόλη του Διστόμου , όπου έγινε η ομώνυμη σφαγή στις 10 Ιουνίου 1944.

Ένα από τα προβλήματα της περιοχής ωστόσο είναι το γεγονός πως περιοχές όπως αυτές του Ορχομενού και της Λειβαδιάς που έχουν μοναδική στην Ελλάδα ιστορία δεν διαθέτουν ένα δικό τους αρχαιολογικό Μουσείο.

Τα "Τροφώνια", που διοργανώνονται από το Δήμο Λεβαδέων κάθε Σεπτέμβριο.

Τα "Πινδάρεια", πολιτιστικές εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται στη Θήβα το πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου και περιλαμβάνουν παραστάσεις αρχαίου δράματος και συναυλίες.

Οι "Εκδηλώσεις Μνήμης", διοργανώνονται στο Δίστομο κάθε Ιούνιο.

Κύριο λήμμα: Αθλητισμός στη Βοιωτία

Αξιοσημείωτο είναι ότι ο αθλητισμός αναπτύχθηκε στη Βοιωτία ήδη από το 19ο αιώνα. Υπήρξαν αρκετές ομάδες για τις οποίες δεν έχει γίνει ενδελεχής ιστορική έρευνα. Η πιο γνωστή μέχρι το Μεσοπόλεμο ήταν ο Λέων Αττικοβοιωτίας.

Σήμερα αρκετοί σύλλογοι για ομαδικά και ατομικά αθλήματα έχουν την έδρα τους στη Βοιωτία:

Η Βοιωτία έχει φιλοξενήσει τις παρακάτω διοργανώσεις:

Διαδρομές του Ράλι Ακρόπολις στη Βοιωτία που αποτελούσε μέρος του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος Ράλι (WRC) (33): 1973, 1975-1994, 1996-2001, 2006-2009, 2011-2012

Hellas Open International (αντιπτέριση) (1): 2017

Βαλκανικοί Αγώνες Στίβου (1): 2003

Βαλκανικοί Αγώνες Χιονοδρομίας (1): 1985 (16η Βαλκανιάδα)

Βαλκανικό Πρωτάθλημα Στίβου U20 (1): 2009

Πανελλήνιο πρωτάθλημα ανώμαλου δρόμου ανδρών (2): 1979 (και μικρών ηλικιών), 1985 (και μικρών ηλικιών)

Πανελλήνιο πρωτάθλημα ανώμαλου δρόμου γυναικών (2): 1979 (και μικρών ηλικιών), 1985 (και μικρών ηλικιών)

Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Ποδηλασίας Δρόμου (1): 1997

Πανελλήνιο Ανοικτό Πρωτάθλημα Αντιπτέρησης (Ανδρών - Γυναικών, Κ19, Κ17 & Κ15) (1): 2017

Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Κέρλινγκ (1): 2007

Πανελλήνιο Ατομικό Πρωτάθλημα Υποβρύχιας Αλιείας (1): 2013

Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Dragster (ένας από τους αγώνες του πρωταθλήματος) (3): 2014, 2015, 2016

Πανελλήνιο Κύπελλο Downhill (Rodeo Trail, ένας από τους αγώνες του κυπέλλου) (2): 2015, 2016

Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Χειροσφαίρισης Εφήβων (Final-8) (1): 2017

Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Αντιπτέρησης K 11 (1): 2017

Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Πετοσφαίρισης Παίδων (Final-4) (1): 2015

Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Ελληνορωμαϊκής & Ελευθέρας Πάλης Παμπαίδων-Πανκορασίδων (1): 2016

Στην Βοιωτία πραγματοποιούνται οι παρακάτω διοργανώσεις:

Η Βοιωτία ή οι περιοχές της έχουν αδελφοποιηθεί με τις παρακάτω περιοχές:

Παραλίες στο Νομό Βοιωτίας, Infomust.gr

Βιβλίο: Γιώργος Ε. Αντωνίου. 2016. Βοιωτοί στη Αμερική - Μέσα από τους Συλλόγους τους. Αθήνα. A.D.M. Press, ISBN: 978-960-93-8333-2.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Βοιωτίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Αυτό το λήμμα αφορά στο Νομό Βοιωτίας. Για την ιστορική περιοχή, δείτε: Αρχαία Βοιωτία. Ο Νομός Βοιωτίας ήταν ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Βοιωτίας, μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και υπάγεται διοικητικά στην περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας.

# data[].attributes.location_name
Νομός Κορινθίας

# data[].attributes.headline
Νομός Κορινθίας

# data[].attributes.subject
Νομός Κορινθίας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσά του είναι η Κόρινθος.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Κορινθίας βρίσκεται στην βορειοανατολική Πελοπόννησο. Πρωτεύουσά του είναι η Κόρινθος και έχει πληθυσμό 138.144 κατοίκους, κατά την Απογραφή του 2021.

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση Νομού Κορινθίας

Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους η Κορινθία, η Αργολίδα και η Ναυπλία αποτέλεσαν μία διοίκηση με το όνομα Διοίκησις Αργολίδος. Το 1833 με Βασιλικό Διάταγμα (ΒΔ) του Όθωνα της 3/15 Απριλίου οι τρεις περιοχές αποτέλεσαν τις Επαρχίες του Νομού Αργολιδο-Κορινθίας. Η κάθε επαρχία διοικούνταν απο έπαρχο και είχε επαρχιακό συμβούλιο. Το 1836 με νέο ΒΔ οι Νομοί μετονομάστηκαν σε Διοικήσεις και οι επαρχίες σε Υποδιοικήσεις και ιδρύθηκε και μια τέταρτη υποδιοίκηση, της Σικυώνος. Η αλλαγή αυτή ανατράπηκε με νόμο του 1845, με τη Σικυώνα όμως να παραμένει ως τέταρτη επαρχία πλέον. Με νέους νόμους του 1887 και του 1892 οι επαρχίες και οι έπαρχοι καταργήθηκαν, ενώ το 1900 καταργήθηκαν τα επαρχιακά συμβούλια.

Το 1899 η Κορινθία αποχώρησε από την Αργολιδο-Κορινθία και αποτέλεσε ξεχωριστό νομό με μία επαρχία. Η αλλαγή αυτή ανετράπη το 1909, όταν με νέο νόμο ο Νομός Κορινθίας ενσωματώθηκε και πάλι στην Αργολιδο-Κορινθία. Ο σημερινός Νομός Κορινθίας συστάθηκε το 1949.

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα "Καλλικράτης", ο νομός Κορινθίας αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Κορινθίας (με έδρα την Κόρινθο) της Περιφέρειας Πελοποννήσου της Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου. Η Π.Ε. αποτελείται απο 6 Δήμους.

Απο το 1856 μέχρι και το 1951 ο νομός Κορινθίας (επαρχία Κορίνθου του νομού Αργολιδοκορινθίας μέχρι το 1951) είχε θετική πληθυσμιακή αύξηση με μεγάλους ρυθμούς. Το 1951 και το 1961 ο πληθυσμός έμεινε σταθερός ενώ μετά απο το 1961 ο πληθυσμός άρχισε πάλι να αυξάνεται. Το 2011 ο νομός Κορινθίας κατέγραψε τον μεγαλύτερο πληθυσμό του (145.082) και το 1856 τον μικρότερο (35.314). Η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφτηκε το 1940 (23.7%) και η μικρότερη το 1971 (0.5%). Η μόνη μείωση καταγράφτηκε το 1961 (0.8%).

Μοναδική πόλη και πρωτεύουσα του νομού αποτελεί η Κόρινθος. Σημαντικά αστικά κέντρα είναι το Κιάτο, το Ξυλόκαστρο, το Λουτράκι, οι Άγιοι Θεόδωροι, το Ζευγολατείο και η Νεμέα.

Κουσουλός, Κωνσταντίνος (1971). "Διοικητική διάρθρωσις της Κορινθίας από το έτος 1833-1964". Αρχείον Κορινθιακών Μελετών. Α. Αθήνα: Ένωσις Κορινθίων. σελ. 469.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Κορινθίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Κορινθίας βρίσκεται στην βορειοανατολική Πελοπόννησο. Πρωτεύουσά του είναι η Κόρινθος και έχει πληθυσμό 138.144 κατοίκους, κατά την Απογραφή του 2021. Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση Νομού Κορινθίας Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους η Κορινθία, η Αργολίδα και η Ναυπλία αποτέλεσαν μία διοίκηση με το όνομα Διοίκησις Αργολίδος.

# data[].attributes.location_name
Νομός Αχαΐας

# data[].attributes.headline
Νομός Αχαΐας

# data[].attributes.subject
Νομός Αχαΐας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα του νομού είναι η Πάτρα.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Συνεισφέροντες στα εγχειρήματα Wikimedia

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Αχαΐας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

# data[].attributes.location_name
Νομός Ηλείας

# data[].attributes.headline
Νομός Ηλείας

# data[].attributes.subject
Νομός Ηλείας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα του νομού είναι ο Πύργος,

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Ηλείας είναι ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Ηλείας, μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας.

Βρίσκεται γεωγραφικά στην Πελοπόννησο, και σύμφωνα με την εθνική απογραφή του 2011 έχει πληθυσμό 149.350 κατοίκων. Πρωτεύουσα του νομού είναι ο Πύργος (οικισμός: 24.359 κάτοικοι, δημοτική κοινότητα: 25.180 κάτοικοι, δημοτική ενότητα (πρώην δήμος): 35.572 κάτοικοι).

Ο νομός έχει έκταση 2,619 τ.χλμ και βρίσκεται στα βορειοδυτικά της Πελοποννήσου. Παλαιότερη διοικητική διαίρεση του νομού αποτελούσαν οι επαρχίες Ηλείας και Ολυμπίας.

Ιστορικά ο νομός Ηλείας περιλαμβάνει την επικράτεια των αρχαίων πόλεων-κρατών της Πίσσας, Τριφυλίας, Ακρώρειας και Ήλιδος. Το έδαφος του νομού είναι πεδινό και κατά 80% ημιορεινό, με λίγα όρη στα ανατολικά και νότια, όπως η Φολόη, που αποτελεί προέκταση του Ερύμανθου του οποίου ένα μέρος του κυρίου όγκου του εκτείνεται εντός του νομού, το όρος Λαπίθας και η Μίνθη.

Κυριότεροι ποταμοί είναι ο Αλφειός και ο Πηνειός που στις ακτογραμμές έχουν δημιουργήσει λιμνοθάλασσες και σημαντικούς υδροβιότοπους, όπως η Στροφιλιά και του Καΐάφα.

Ο νομός Ηλείας, από το 2011 και με την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Ηλείας (με έδρα τον Πύργο) της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας. Με την συνένωση και συγχώνευση των δήμων από 22 σε 7 όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι:

Ο πληθυσμός της Ηλείας είχε πολύ μεγάλη αύξηση μεταξύ του 1856 και του 1940. Ύστερα σταθεροποιήθηκε μέχρι και το 1961 και μειώθηκε σημαντικά μέχρι το 1991. Ο πληθυσμός αυξήθηκε στις επόμενες δύο απογραφές αλλά έχει μειωθεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Ο μεγαλύτερος πληθυσμός καταγράφτηκε το 1961 (188.861) και ο μικρότερος το 1856 (62.247). Η μεγαλύτερη πληθυσμιακή αύξηση σημειώθηκε το 1879 (23,5%) και η μικρότερη το 1961 (0,3%). Η μεγαλύτερη μείωση πληθυσμού καταγράφτηκε το 2011 (13,2%) και η μικρότερη το 1981 (2,9%).
Διάγραμμα ιστορικής εξέλιξης πληθυσμού απο το 1856
Ο νομός Ηλείας έχει δύο πόλεις: τον Πύργο και την Αμαλιάδα. Επιπλέον σημαντικά πληθυσμιακά κέντρα αποτελούν η Γαστούνη, η Ανδραβίδα, το Βαρθολομιό, η Ζαχάρω, τα Κρέστενα, η Αρχαία Ολυμπία και η Ανδρίτσαινα.

Χάρτης του Ν. Ηλείας.

Διοικητική διαίρεση Ν. Ηλείας μέχρι το 2010

Κωνσταντίνος Χρ. Νικολέντζος, Μυκηναϊκή Ηλεία: Πολιτιστική και Πολιτική Εξέλιξη, Εθνολογικά Δεδομένα και Προβλήματα, Διδακτορική Διατριβή, Τόμος Α΄, Πανεπιστήμιο Αθηνών-Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Αθήνα 2009, σελ. 6-10.

Επιμελητήριο Ηλείας, Ηλεία. Αγορά-Οικονομία, Ιστορία, Πολιτισμός (1821-1935), Πύργος 2016. ISBN 978-618-82413-0-5.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Ηλείας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Ηλείας είναι ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ενώ από το 2011 αποτελεί την Περιφερειακή Ενότητα Ηλείας, μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας. Βρίσκεται γεωγραφικά στην Πελοπόννησο, και σύμφωνα με την εθνική απογραφή του 2011 έχει πληθυσμό 149.350 κατοίκων.

# data[].attributes.location_name
Νομός Αργολίδας

# data[].attributes.headline
Νομός Αργολίδας

# data[].attributes.subject
Νομός Αργολίδας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα είναι το Ναύπλιο .

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Αργολίδας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Αργολίς, ή Αργολίδα είναι περιφερειακή ενότητα της Ανατολικής Πελοποννήσου η οποία βρέχεται στα νότια από τον Αργολικό Κόλπο και στα ανατολικά από το Σαρωνικό κόλπο. Συνορεύει στα βόρεια με την Π.Ε. Κορινθίας και στα δυτικά και νότια με την Π.Ε. Αρκαδίας.

# data[].attributes.location_name
Νομός Αρκαδίας

# data[].attributes.headline
Νομός Αρκαδίας

# data[].attributes.subject
Νομός Αρκαδίας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα είναι η Τρίπολη .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί.
Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 7/12/2016.

Η Αρκαδία είναι περιφερειακή ενότητα (Π.Ε.) και πρώην νομός της Ελλάδας, η οποία βρίσκεται στην Πελοπόννησο, στο κέντρο επί το πλείστον του γεωγραφικού διαμερίσματος. Υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Πελοποννήσου, καθώς και στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου.

Μέχρι το 1997, η Αρκαδία χωριζόταν διοικητικά στις τέσσερις επαρχίες Μαντινείας, Μεγαλοπόλεως, Γορτυνίας και Κυνουρίας.

Σημαντικές πόλεις της Αρκαδίας είναι η πρωτεύουσα Τρίπολη (25.520 κατ.), η Μεγαλόπολη (5.135 κατ.), το Λεωνίδιο (3.249 κατ.), το Άστρος (2.674 κατ.), ο Τυρός ( 1.779 κατ.), το Λεβίδι (1.219 κατ.). Σε άνθηση βρίσκονται τα τελευταία χρόνια, λόγω αυξημένης τουριστικής κίνησης, τα κεφαλοχώρια Δημητσάνα, Λαγκάδια και Βυτίνα.

Οι σημαντικότεροι λιμένες της Αρκαδίας είναι του Παραλίου Άστρους, του Τυρού και της Πλάκας Λεωνιδίου.

Η Αρκαδία καταλαμβάνει το κέντρο της Πελοποννήσου καθώς και μέρος του ανατολικού τμήματος της, εκεί που τμήμα του νομού και συγκεκριμένα η περιοχή της Κυνουρίας, έχει έξοδο στη θάλασσα, στον Αργολικό Κόλπο και το Μυρτώο Πέλαγος. Συνορεύει στα βόρεια με την Αχαΐα, στα βορειοανατολικά με την Κορινθία, στα βόρεια και ανατολικά με την Αργολίδα, στα νότια με την Λακωνία, στα νοτιοδυτικά με την Μεσσηνία και στα δυτικά με την Ηλεία.

Έχει έκταση 4.420 τ.χλμ και καταλαμβάνει το 18% της συνολικής έκτασης της Πελοποννήσου, αποτελώντας έτσι τον μεγαλύτερο νομό αυτής.

Το έδαφος της Αρκαδίας είναι κυρίως ορεινό και οι κυριότεροι ορεινοί όγκοι της είναι το Μαίναλο (1.981 μ.), ο Πάρνωνας (1.934 μ.) και το Λύκαιο (1.421 μ.).

Η οικονομία της Αρκαδίας βασίζεται κατά κύριο λόγο και ανά τις περισσότερες περιοχές στον πρωτογενή τομέα, ιδιαίτερα στην γεωργία και την κτηνοτροφία, όπως επίσης και στον τουρισμό ανά μέρη.

Η γεωργική παραγωγή αποτελείται από τα εξής φυσικά προϊόντα και αγαθά: δημητριακά, πατάτες, όσπρια, λαχανικά, μήλα, αχλάδια, αμύγδαλα, καρύδια, βύσσινα, κεράσια, καθώς και κρασί και τσίπουρο. Στο Μαίναλο υπάρχει χιονοδρομικό κέντρο που αποτελεί "πυλώνα ανάπτυξης" μέσω του χειμερινού τουρισμού, για την εκεί όμορη περιοχή, τους δήμους Γορτυνίας και Τρίπολης, και ευρύτερα όλον τον νομό.

Ακόμα, η εμπορική δραστηριότητα λόγω της γεωγραφικής θέσης του νομού, κατέχει σημαντική θέση στην τοπική οικονομία· ενώ στην Αρκαδία εδρεύουν και βιομηχανικές και βιοτεχνικές μονάδες, οι πλειοψηφία των οποίων συγκεντρώνονται στη νέα Βιομηχανική Περιοχή της Τρίπολης.

Ο Νομός Αρκαδίας έχει παράδοση στα τοπικά Τραγούδια και στους Χορούς της Αρκαδίας αλλά και του κάθε τόπου ξεχωριστά.

Από το 2011 και πλέον, με την νέα διοικητική διαίρεση της χώρας που διαμορφώθηκε σύμφωνα με το Πρόγραμμα "Καλλικράτης" (Ν. 3852/2010), ο Νομός Αρκαδίας μετατρέπεται σε Περιφερειακή Ενότητα της Περιφέρειας Πελοποννήσου -που άνηκε και πρωτίστως- και οι άλλοτε 22 δήμοι και 1 κοινότητα -του προηγούμενου διοικητικού προγράμματος "Καποδίστριας" (Ν. 2539/97)- συγχωνεύονται σε 5 ευρύτερους, σε έκταση και πληθυσμό, δήμους. Αυτοί οι δήμοι, που χωρίζεται και διοικητικά σήμερα η Αρκαδία, είναι οι εξής: Δήμος Τρίπολης (47.457 κατ. / 1.481 τ.χλμ.), Δήμος Μεγαλόπολης (13.980 κατ. / 727,33 τ.χλμ.), Δήμος Βόρειας Κυνουρίας (10.341 κατ. / 575,7 τ.χλμ.), Δήμος Νότιας Κυνουρίας (9.686 κατ. / 583,16 τ.χλμ.) και Δήμος Γορτυνίας (10.109 κατ. / 1.054,34 τ.χλμ.).

Δημήτρης Αβραμόπουλος, πολιτικός, διπλωμάτης, ιδρυτής κόμματος, Δήμαρχος Αθηναίων, Υπουργός (Ελληνικό Αρκαδίας)

Ευάγγελος Γιαννόπουλος, δικηγόρος, μέλος του ΕΛΑΣ, ιδρυτικό στέλεχος ΠΑΣΟΚ, πολιτικός, βουλευτής, Υπουργός (Μυγδαλιά)

Δημήτριος Γόντικας, Πρόεδρος της Βουλής, βουλευτής (Μαγούλιανα)

Κωνσταντίνος Γόντικας, βουλευτής, Υπουργός (Μαγούλιανα)

Επαμεινώνδας Δεληγεώργης, Πρωθυπουργός της Ελλάδας, δικηγόρος (Τρίπολη)

Θεόδωρος Δηλιγιάννης, Πρωθυπουργός της Ελλάδας (Λαγκάδια Αρκαδίας)

Κανέλλος Δεληγιάννης, Αγωνιστής του ΄21, Πρόεδρος της Βουλής (Λαγκάδια)

Γεώργιος Διαμαντόπουλος, Αγωνιστής του '21, πρόκριτος Τρίπολης, πολιτικός (Τρίπολη Αρκαδίας)

Γιάννης Ζέβγος, στέλεχος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ (Δόριζα)

Ιωάννης (Τσάκαλος) Θεοφιλόπουλος, Αγωνιστής του '21, πυρπολητής της τουρκικής ναυαρχίδας στην Χίο (Λαγκάδια Αρκαδίας)

Γεώργιος Καρατζαφέρης, πολιτικός, ιδρυτής κόμματος (Ποταμιά)

Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης, Αγωνιστής του 21', Πρωθυπουργός της Ελλάδας (Στεμνίτσα)

Κώστας Λαλιώτης, πολιτικός, Υπουργός (Δολιανά)

Γρηγόρης Λαμπράκης, πολιτικός, αθλητής και ιατρός (Κερασίτσα)

Νικηταράς, Αγωνιστής του 21', στρατιωτικός, πολιτικός (Τουρκολέκα)

Παλαιών Πατρών Γερμανός Αγωνιστής του 21', κληρικός (Δημητσάνα)

Αλέξανδρος Παπαναστασίου, Πρωθυπουργός της Ελλάδας, κοινωνιολόγος (Λεβίδι)

Δημήτρης Πλαπούτας, Αγωνιστής του 21', πολιτικός (Παλούμπα)

Νίκος Πλουμπίδης, στέλεχος του ΚΚΕ (Λαγκάδια)

Δημήτρης Ρέππας, πολιτικός, Υπουργός (Λεωνίδιο)

Αντώνης Σαμαράς, Πρωθυπουργός της Ελλάδας, Υπουργός, ιδρυτής κόμματος (η οικογένεια του κατάγεται από την Στεμνίτσα, όπου και διασώζεται η οικία τους)

Δημήτριος Σαπουνάκης, Δήμαρχος Πειραιώς (Τυρός)

Πέτρος Τατούλης, πολιτικός, Υπουργός, Περιφερειάρχης Πελοποννήσου (Καστρί)

Θεόδωρος Τουρκοβασίλης, Υπουργός, ιδρυτής κόμματος (Αλωνίσταινα)

Αρκάς, σκιτσογράφος

Κώστας Γαβράς, σκηνοθέτης (Λουτρά Ηραίας)

Νίκος Καρβέλας, συνθέτης, τραγουδιστής (Ασέα)

Μαρία Μενούνος, Ελληνοαμερικανίδα ηθοποιός, τηλεπαρουσιάστρια (Άκοβο)

Μαίρη Μηλιαρέση, τηλεπαρουσιάστρια (Άγιος Πέτρος)

Δημήτρης Μητρόπουλος, διευθυντής ορχήστρας, μαέστρος, συνθέτης, με καταγωγή από την Μελισσόπετρα Γορτυνίας

Τζίμης Πανούσης, συνθέτης, τραγουδιστής, σατυρικός καλλιτέχνης (Σαρακίνι Ηραίας)

Βασίλης Παπακωνσταντίνου, συνθέτης και τραγουδιστής (Βάστα)

Κώστας Τουρνάς, συνθέτης, ποιητής και τραγουδιστής (Τρίπολη)

Κώστας Τριανταφυλλόπουλος, ηθοποιός (Αθήναιο)

Μπάμπης Τσέρτος, μουσικός, τραγουδιστής (Τρόπαια)

Σταύρος Τσιώλης, σκηνοθέτης (Τρίπολη)

Μίμης Φωτόπουλος, ηθοποιός (Ζάτουνα).

Άγγελος Αγγελόπουλος, οικονομολόγος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ακαδημαϊκός (Βλαχορράπτη)

Νίκος Βέης, βυζαντινολόγος, νεοελληνιστής, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ακαδημαϊκός (Τρίπολη)

Χρήστος Γ. Κωνσταντινόπουλος, ιστορικός, λαογράφος

Γεώργιος Μερίκας, ιατρός, Ακαδημαϊκός (Άγιος Ανδρέας)

Βασίλειος Σμυρνιώτης, ιατρός, καθηγητής χειρουργικής του Πανεπιστημίου Αθηνών (Λουκάς)

Κωνσταντίνος Χασαπογιάννης, ιατρός καρδιολόγος (Άστρος)

Θεόδωρος Βουγιουκλάκης, ιατροδικαστής, καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Τρίπολη)

Γρηγόρης Μιχαλόπουλος, δημοσιογράφος

Γιώργης Χριστοφιλάκης, δημοσιογράφος, θεατρικός συγγραφέας, σκηνοθέτης

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Αρκαδίας

# data[].attributes.attachment_link.description
Το λήμμα δεν περιέχει πηγές ή αυτές που περιέχει δεν επαρκούν. Μπορείτε να βοηθήσετε προσθέτοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση. Υλικό που είναι ατεκμηρίωτο μπορεί να αμφισβητηθεί και να αφαιρεθεί. Η σήμανση τοποθετήθηκε στις 7/12/2016. Η Αρκαδία είναι περιφερειακή ενότητα (Π.Ε.) και πρώην νομός της Ελλάδας, η οποία βρίσκεται στην Πελοπόννησο, στο κέντρο επί το πλείστον του γεωγραφικού διαμερίσματος.

# data[].attributes.location_name
Νομός Μεσσηνίας

# data[].attributes.headline
Νομός Μεσσηνίας

# data[].attributes.subject
Νομός Μεσσηνίας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα ειναι η Καλαμάτα .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Μεσσηνία είναι νομός της Ελλάδας που βρίσκεται στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο. Γεωγραφικά είναι η περιοχή η οποία ορίζεται στα βόρεια από τον ποταμό Νέδα και τα Αρκαδικά Όρη ( Λύκαιο, Μαίναλο), στα ανατολικά από το όρος Ταΰγετος, στα νότια από τον Μεσσηνιακό Κόλπο και στα δυτικά από τα Όρη Κυπαρισσίας και το Ιόνιο Πέλαγος. Συνορεύει στα βόρεια με τον Νομό Ηλείας, στα βορειοανατολικά με τον Νομό Αρκαδίας και στα ανατολικά με τον Νομό Λακωνίας.

Ο Νομός Μεσσηνίας με πρωτεύουσα την Καλαμάτα είναι ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας, ο οποίος ταυτίζεται σήμερα με την εκλογική περιφέρεια Μεσσηνίας, με βάση το ισχύον πολιτικό και εκλογικό σύστημα και εκπροσωπείται στη Βουλή των Ελλήνων με 5 βουλευτές. Μέχρι το 2010 στον Νομό Μεσσηνίας αντιστοιχούσε επίσης η Νομαρχία Μεσσηνίας, η οποία ήταν δευτεροβάθμιος οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης ( νομαρχία) και αποτελούσε βαθμίδα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, στο χρονικό διάστημα μεταξύ 1833-2010. Από την 1η Ιανουαρίου του 2011, οπότε τέθηκε σε ισχύ το Πρόγραμμα Καλλικράτης του Ν.3852/2010, η νομαρχιακή αυτοδιοίκηση Μεσσηνίας καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από την Περιφερειακή Ενότητα Μεσσηνίας.

Σύμφωνα με το ισχύον αυτοδιοικητικό σύστημα η Περιφερειακή ενότητα Μεσσηνίας, με έδρα την Καλαμάτα, από το 2011 και μετέπειτα με βάση το Πρόγραμμα Καλλικράτης (3852/2010) αποτελεί μία από τις 74 περιφερειακές ενότητες της χώρας. Εκτείνεται στο νοτιοδυτικό μέρος του γεωγραφικού διαμερίσματος της Πελοποννήσου και υπάγεται διοικητικά στην Περιφέρεια Πελοποννήσου, με έδρα την Τρίπολη, καθώς και στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου, με έδρα την Πάτρα.

Ο Νομός Μεσσηνίας, από το 2011, με την εφαρμογή του Προγράμματος Καλλικράτης, ταυτίζεται με την Περιφερειακή Ενότητα Μεσσηνίας (με πρωτεύουσα την Καλαμάτα), της Περιφέρειας Πελοποννήσου. Με τη συνένωση και συγχώνευση των 29 μικρότερων δήμων + 2 κοινοτήτων, όπως προέβλεπε το Πρόγραμμα, οι νέοι 6 μεγάλοι δήμοι που προέκυψαν είναι οι εξής:

Το ψηλότερο βουνό είναι ο Ταΰγετος (2.404 μ., κορυφή Προφήτης Ηλίας), τον οποίο η Μεσσηνία μοιράζεται με τη Λακωνία και του οποίου η αλυσίδα συνεχίζεται με άλλες ψηλές κορυφές προς βορειοδυτικά. Στα βορειοανατολικά σύνορα με την Αρκαδία και σε μικρή απόσταση από την Ανδρίτσαινα της Ηλείας βρίσκεται το Λύκαιο όρος (1.420 μ.). Στα βόρεια σύνορα με την Ηλεία βρίσκεται το Τετράζιο. Στα δυτικά και προς το Ιόνιο Πέλαγος εκτείνονται από βορρά προς νότο τα όρη της Κυπαρισσίας (όρος Αιγάλεω, 1224 μ), στην προέκταση των οποίων βρίσκεται, στη δυτική μεσσηνιακή χερσόνησο, το όρος Λυκόδημος (960 μ.). Στο κέντρο του νομού και από βορρά προς νότο εκτείνεται η ευφορότατη πεδιάδα της Μεσσηνίας.

Μεγαλύτερο ποτάμι είναι ο Πάμισος, ο οποίος διασχίζει την πεδιάδα της Μεσσήνης και χύνεται στον Μεσσηνιακό κόλπο. Στα σύνορα με την Ηλεία βρίσκεται ο ποταμός Νέδα. Μικρότερα ποτάμια είναι ο Βελίκας και ο Νέδωνας, που διασχίζει την πόλη της Καλαμάτας.

Η Καλαμάτα είναι το εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο του νομού, καθώς και σημαντικό λιμάνι. Ο αγροτικός τομέας παραμένει σημαντικός με κύρια προϊόντα τα σύκα, τη σταφίδα, τα σταφύλια και το κρασί, τα πορτοκάλια, τις ελιές και το ελαιόλαδο.

Η Μεσσηνία ήταν κατοικημένη από τα προϊστορικά χρόνια, κυρίως λόγω των εύφορων πεδιάδων της. Υπάρχει συνέχεια ευρημάτων από τη νεολιθική εποχή.

Κοντά στη Χώρα βρίσκεται τα απομεινάρια του μυκηναϊκού ανακτόρου του Νέστορα, του μυθικού βασιλιά που αναφέρεται στα ομηρικά έπη. Η κάθοδος των Δωριέων τον 12ο αιώνα π.Χ. έθεσε τέλος στον μυκηναϊκό πολιτισμό.

Από τον 8ο ως τον 5ο αιώνα π.Χ. οι Σπαρτιάτες υποδούλωσαν τη Μεσσηνία με τους Μεσσηνιακούς Πολέμους. Οι Θηβαίοι την απελευθέρωσαν το 369 π.Χ., αλλά τελικά κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους το 183 π.Χ..

Ακολούθησε η Βυζαντινή Εποχή και τον 13ο αιώνα κατακτήθηκε από τους Φράγκους, για να περάσει το 1498 ολοκληρωτικά στα χέρια των Οθωμανών.

Η περιοχή της Μεσσηνίας την περίοδο της Δεύτερης Ενετοκρατίας (1683/84-1715), δηλαδή το χρονικό διάστημα της τριακονταετίας (1683/84-1715), κατά την οποία οι Ενετοί κατείχαν εκ νέου την Πελοπόννησο, μέσω της κτήσης τους (Stato da Mar), η οποία είναι γνωστή και ως βασίλειο του Μορέως (1688-1715), αναφερόταν ως θέμα της Μεσσηνίας ή επαρχία της Μεσσηνίας (Provincia di Messenia) και ήταν ένα από τα 4 θέματα ή τις 4 επαρχίες (Provincie), στα οποία χώρισε η ενετική γερουσία (per ordine dell'Eccellentissimo Senato), σύμφωνα με την ενετική απογραφή του 1704, τότε την Πελοπόννησο (Ρωμανίας, Αχαΐας, Λακωνίας και Μεσσηνίας με πρωτεύουσες το Ναύπλιο, την Πάτρα, τη Μονεμβασία και το Νέον Ναυαρίνον αντίστοιχα). Στη Μεσσηνία, όπως και σε κάθε μια από τις άλλες επαρχίες (θέματα) διωρίσθηκε επίσης ένας προβλεπτής (πρεβεδούρος) για την πολιτική και στρατιωτική διοίκηση, ένας διευθυντής της δικαιοσύνης και ένας οικονομικός επίτροπος.

Ο κατάλογος των εδρευόντων Ενετών προβλεπτών ή πρεβεδούρων στην επαρχία της Μεσσηνίας (Provveditori di Messenia), σύμφωνα με τον Γερμανό ιστορικό Καρλ Χοπφ στο έργο του Ελληνορρωμανικά χρονικά (Chroniques gréco-romanes inédites ou peu connues), 1873, έχει ως εξής:

Οι Βενετοί, οι οποίοι είχαν καταλάβει την Πελοπόννησο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τα πρώτα στάδια του πολέμου του Μοριά (1684-1699), προσπάθησαν με μεγάλη επιτυχία να αναπτύξουν την περιοχή του Μοριά, που είχε ερημωθεί από τον πόλεμο, και να αναζωογονήσουν τη γεωργία και την οικονομία της, αλλά δεν ήταν σε θέση να κερδίσουν την αφοσίωση του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού, ούτε να εξασφαλίσουν τη νέα τους κτήση στρατιωτικά. Έτσι, σύντομα η Πελοπόννησος ανακτήθηκε και πάλι από τους Οθωμανούς μετά από μια σύντομη εκστρατεία τους που έγινε μεταξύ του Ιουνίου και του Σεπτεμβρίου του 1715.

Ο Παπαφλέσσας κήρυξε την επανάσταση κατά των Τούρκων στις 23 Μαρτίου 1821 και μετά τις καταστροφές που προκάλεσε ο τουρκοαιγυπτιακός στρατός του Ιμπραήμ, η Ναυμαχία του Ναυαρίνου (20 Οκτωβρίου 1827) οδήγησε στην απελευθέρωση της Πελοποννήσου και στη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους.

Κατά την πρώτη διοικητική διαίρεση της Ελληνικής Πολιτείας το 1828, που πραγματοποιήθηκε από τον κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια με το Ι΄ ψήφισμα της 13ης Απριλίου 1828 δημιουργήθηκαν 13 θέματα ή τμήματα ή επιτροπείες, για τη διοίκηση των οποίων ορίσθηκαν έκτακτοι επίτροποι για το καθένα από αυτά. Στην περιοχή της Μεσσηνίας, στο χρονικό διάστημα μεταξύ του 1828 και του 1833, αντιστοιχούσαν χωριά - οικισμοί και περιοχές κυρίως 2 τμημάτων με τις επαρχίες τους και 2 (1+1) ακόμα επαρχίες από άλλα 2 τμήματα. (Τα στοιχεία πληθυσμού των επαρχιών με βάση την απογραφή του 1829):

Οι 2 ακόμα επαρχίες από άλλα τμήματα ήταν:

Ο νομός Μεσσηνίας (κάτω αριστερά με πράσινο χρώμα), ως ένας από τους δέκα αρχικούς νομούς της τότε Ελλάδας, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση του 1833.

Η τυπική σύσταση του νομού Μεσσηνίας έγινε το 1833 από την κυβέρνηση Μαυροκορδάτου, στους πρώτους μήνες της διακυβέρνησης της χώρας από την Αντιβασιλεία μετά την άφιξη του βασιλέα Όθωνα στην Ελλάδα, ο οποίος όμως ήταν ακόμη ανήλικος. Το νεοσυσταθέν ελληνικό κράτος, τότε βασίλειο, ήταν πολύ μικρότερο από το σημερινό και περιελάμβανε μόλις την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα, και τις Κυκλάδες. Με βασιλικό διάταγμα του 1833, λοιπόν, η τότε έκταση της Ελλάδας διαιρέθηκε σε 10 νομούς και 47 επαρχίες. Στους 10 αυτούς πρώτους νομούς της Ελλάδας περιλαμβανόταν και ο νομός Μεσσηνίας, στον οποίο ως έδρα του και αρχική του πρωτεύουσα (μητρόπολις) ορίσθηκε η Κυπαρισσία, τότε ονομαζόμενη και Αρκαδία ή Αρκαδιά. Επικεφαλής του νομού, δηλαδή της νομαρχίας, ήταν ο νομάρχης, ανώτερο διοικητικό όργανο στη διοικητική διεύθυνση του νομού, με υπαγόμενες επαρχίες και δήμους, τα καθήκοντα του οποίου ορίσθηκαν με νεώτερο βασιλικό διάταγμα του 1833.

Με το άρθρο 5, του Β.Δ. της 3/15 Απριλίου του 1833 καθορίσθηκε επίσης ότι:

Ο Νομός της Μεσσηνίας περιλαμβάνει τους επί της αριστεράς όχθης του Αλφειού κειμένους τόπους της επαρχίας Πύργου, και τας μέχρι τούδε επαρχίας Φαναρίου, Αρκαδίας, Μεθώνης, Νεοκάστρου, Κορώνης, Καλαμάτας, Νησίου, Ανδρούσσης, Ιμπλακίκων και Μικρομάνης. Το όριον της Μεσσηνίας, προς μεν την Ήλιδα θέλει σχηματίζει ο Αλφειός, προς δε την δυτικήν Λακωνίαν η από του Ταϋγέτου προβαίνουσα ράχις Βέργα παρά τον Αρμυρόν.

Ο νομός Μεσσηνίας, στη συνέχεια, διαιρέθηκε στις ακόλουθες 5 επαρχίες:

1. Επαρχία Ολυμπίας, η οποία σχηματίσθηκε από την μέχρι τότε επαρχία Φαναρίου και τα "επί της αριστεράς όχθης του Αλφειού κείμενα μέρη του Πύργου (η αρχαία Πισάτις)". Πρωτεύουσα: το Φανάριον (Παρρασία).

2. Επαρχία Μεθώνης, η οποία σχηματίσθηκε από τις μέχρι τότε επαρχίες: επαρχία Μεθώνης, επαρχία Νεοκάστρου (Πύλου) και την επαρχία Κορώνης. Πρωτεύουσα: η Μεθώνη.

3. Επαρχία Μεσσήνης, η οποία σχηματίσθηκε από τις μέχρι τότε επαρχίες: επαρχία Ανδρούσσης, επαρχία Ιμπλακίκων και την επαρχία Μικρομάνης. Πρωτεύουσα: η Ανδρούσσα.

4. Επαρχία Καλαμών, η οποία σχηματίσθηκε από τις μέχρι τότε επαρχίες: επαρχία Καλαμάτας και επαρχία Νησίου. Πρωτεύουσα: η Καλαμάτα (Καλάμαι).

Με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας το 1836 καταργήθηκε προσωρινά ο νομός Μεσηνίας, καθώς η κυβέρνηση κατάργησε τις θέσεις των νομαρχών, νομοδιευθυντών και επάρχων και η Ελλάδα χωρίσθηκε σε 30 διοικήσεις και 10 υποδιοικήσεις με αντίστοιχες θέσεις διοικητών και υποδιοικητών. Αυτή η διοικητική διαίρεση παρέμεινε σε ισχύ για 12 χρόνια, μέχρι το 1845, οπότε αντικαταστάθηκε από τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας το 1845. Στα όρια της Μεσσηνίας διαμορφώθηκαν οι εξής δοικήσεις και υποδιοικήσεις:

Οι δήμοι του νομού, σε συνέχεια του προηγούμενου σχετικού "Νόμου περί συστάσεως των δήμων" (ΦΕΚ Α3/1834), καταγράφονται, πιθανώς για πρώτη φορά, σε πίνακα που αναφερόταν ως "Γενικός πίναξ των δήμων του Κράτους" (ΦΕΚ A 80/1836), ο οποίος περιλάμβανε τους δήμους με την έδρα, τα χωριά και τους διορισθέντες τότε δημάρχους, δημοτικούς εισπράκτορες και αστυνόμους (σε κεντρικά σημεία διοικήσεων και υποδιοικήσεων). Σε κάποιες πηγές του πίνακα αυτού δεν περιλαμβανόταν η υποδιοίκησις Ολυμπίας, η οποία όμως περιλαμβάνεται σε άλλη παραλλαγή-πηγή, η οποία διασώζεται επίσης ως "Γενικός πίναξ των δήμων του Κράτους", στις σπάνιες εκδόσεις 16ου-20ού αιώνα, της κεντρικής βιβλιοθήκης της Ακαδημίας Αθηνών. Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται οι δήμοι του νομού, όπως είχαν διαμορφωθεί τη χρονική περίοδο μεταξύ 1835-1836:

Σε στατιστικό πίνακα-αναφορά του 1846, του Ι. Δ. Σταματάκη, στο έργο του Πίναξ χωρογραφικός της Ελλάδος, η περιοχή που αντιστοιχούσε στον τότε προσωρινά καταργημένο νομό Μεσσηνίας, κατά το έτος 1844, είχε πληθυσμό 96.857 κατοίκους, σε 5 επαρχίες και 28 δήμους και ήταν κατανεμημένος ως εξής, σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα:

Με τη διοικητική διαίρεση του 1845 η Κυβέρνηση Κωλέττη άλλαξε την προηγούμενη διοικητική διαίρεση του 1836 και επανέφερε το σύστημα της διανομής της Ελλάδας σε 10 νομούς, διαιρεμένους σε 49 επαρχίες (το 1833 ήταν 47) και σε δήμους. Η διαίρεση αυτή ορίστηκε με τον Νόμο ΚΕ', ο οποίος δημοσιεύθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1845. Σύμφωνα με το άρθρο 10 του νόμου αυτού (Νόμος ΚΕ', ΦΕΚ 32Α/08.12.1845), ο νομός της Μεσσηνίας, το 1845, περιλάμβανε τις εξής 5 επαρχίες:

Σε στατιστικό πίνακα-αναφορά του 1867, από τον τότε τμηματάρχη της δημόσιας οικονομίας του Υπουργείου Εσωτερικών Αλέξανδρο Μανσόλα, στο έργο του Πολιτειογραφικαί πληροφορίαι περί Ελλάδος, ο νομός Μεσσηνίας κατά το έτος 1861 είχε πληθυσμό 117.181 κατοίκους, σε 5 επαρχίες και 29 δήμους και ήταν κατανεμημένος ως εξής, σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα:

Ο νομός Μεσσηνίας γνώρισε μεγάλη πληθυσμιακή αύξηση απο το 1856 μέχρι και το 1940 (με εξαίρεση την απογραφή του 1920) ενώ απο το 1951 μέχρι και το 1991 υπήρξε σημαντική μείωση πληθυσμού. Μετά απο το 1991 ο πληθυσμός έχει σταθεροποιηθεί με μία ελαφρά μείωση τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Ο μεγαλύτερος πληθυσμός καταγράφτηκε το 1940 και ο μικρότερος το 1856. Η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφτηκε το 1879 (20,8%) και η μικρότερη το 1991 (0,6%). Η μεγαλύτερη μείωση καταγράφτηκε το 1971 (18,3%) και η μικρότερη το 2020 (1,5%). Η ιστορική εξέλιξη του πληθυσμού από το 1856 αποτυπώνεται στο παρακάτω διάγραμμα:

Μοναδική πόλη και πρωτεύουσα του νομού Μεσσηνίας είναι η Καλαμάτα. Σημαντικές κωμοπόλεις είναι η Μεσσήνη, τα Φιλιατρά, η Κυπαρισσία, οι Γαργαλιάνοι, η Χώρα και η Πύλος.

Αλέξανδρος Κουμουνδούρος, (1815 - 1883), πρωθυπουργός της Ελλάδας.

Νικόλαος Πολίτης, (Καλαμάτα, 1852 - Αθήνα, 1921). Λαογράφος και καθηγητής Πανεπιστημίου.

Παντελής Διονυσόπουλος του Παύλου (Τρίκορφο 1909 - Σέλιανι 1941), Έλληνας ήρωας του 1940

Βασίλης Κωνσταντακόπουλος, (1935-2011). Έλληνας καπετάνιος, εφοπλιστής και επιχειρηματίας.

Νίκος Καλογερόπουλος, (Φιλιατρά 1952 -). Έλληνας ηθοποιός, σκηνοθέτης, σεναριογράφος, ποιητής και τραγουδοποιός.

Στέφανος Ληναίος, (Μεσσήνη 1928, ως Διονύσιος Μυτιληναίος). Έλληνας ηθοποιός, συγγραφέας, σκηνοθέτης και θεατρικός επιχειρηματίας, μέλος του ΠΑΣΟΚ, βουλευτής.

Πάνος Μιχαλόπουλος, (Μικρομάνη 1949). Έλληνας ηθοποιός.

Προκόπης Παυλόπουλος, (Καλαμάτα 1950). Έλληνας νομικός, πανεπιστημιακός και πολιτικός, υπουργός, Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Γιάννης Πουλόπουλος, (Καρδαμύλη 1941 - 2020). Έλληνας τραγουδιστής, συνθέτης και στιχουργός.

Αντώνης Σαμαράς, (Αθήνα, 1951). Έλληνας πολιτικός, πρωθυπουργός της Ελλάδας 2012 - 2015.

Γιούλικα Σκαφιδά, (Καλαμάτα 1981 - ). Ελληνίδα ηθοποιός.

Ιωάννης Χαραλαμπόπουλος, (1919 - 2014). Έλληνας πολιτικός, συνταγματάρχης, υπουργός, αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

Τάσσος (Αλεβίζος) 1914 - 1985), χαράκτης.

Ιωάννης Αλευράς (1912 - 1995). Πολιτικός, ιδρυτής και πρόεδρος της ΟΤΟΕ, πρόεδρος της Βουλής, προσωρινός Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Οικογένεια Καρέλια, ιδιοκτήτες της ελληνικής καπνοβιομηχανίας Καρέλια.

Αθανάσιος Φιλιππόπουλος. Κορυφάσιο Μεσσηνίας 1934. ιατρός, βουλευτής, υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου.

1. https://www.ppel.gov.gr/perifereia/antiperifereiarxis/

2. Ν. 3852/2010 "Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης-Πρόγραμμα Καλλικράτης", (ΦΕΚ 87/τ.Α΄/07-06-2010) Εφημερίδα της Κυβερνήσεως

3. Για την παλιά διοικητική διαίρεση του νομού, όπως ίσχυσε έως το 2010 και σύμφωνα με το Σχέδιο "Καποδίστριας", βλ. Διοικητική διαίρεση νομού Μεσσηνίας. Για την πλήρη διοικητική διαίρεση της Π.Ε. Μεσσηνίας, όπως ισχύει από το 2011 σύμφωνα με το Πρόγραμμα Καλλικράτης, βλ. Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας.

4. Δημήτριος Χρ. Δουκάκης, "Μεσσηνιακά και ιδία περί Φαρών και Καλαμάτας από των αρχαιοτάτων xρόνων μέχρι του Καποδιστρίου", υπό Δημητρίου Χρ. Δουκάκη, τεύχη 3, Εκ του Τυπογραφείου Α. Καλαράκη, Εν Αθήναις 1905, Τεύχος Β΄, Κεφάλαιο ΛΕ': "Διαίρεσις της Πελοποννήσου εις νομούς επί Ενετοκρατίας", σελ. 143-147, σελ. 143-144: "Η Ενετική γερουσία άμα τη κατακτήσει της Πελοποννήσου διήρεσεν αυτήν εις τέσσαρα μεγάλα θέματα Ρωμανίας (νυν Αργολίδος) Αχαίας, Λακωνίας και Μεσσηνίας ων πρωτεύουσαι ήσαν το Ναύπλιον, αι Πάτραι, η Μονεμβασία και το Νέον Ναυαρίνον. Εν εκάστω δε των θεμάτων διωρίσθη προβλεπτής (Πρεβεδούρος) δια την πολιτικήν και στρατιωτικήν διοίκησην, εις διευθυντής της δικαιοσύνης και εις οικονομικός επίτροπος. Ως γενικός δε προβλεπτής του Μωρέως διωρίσθη ο Ιάκωβος Κορνάρος από της 24 Απριλίου του 1688-19 Δεκεμβρίου 1690, εις δε τους γερουσιαστής Ιερόλυμον Ρεννιέρην, Δομένικον Γρίττην και Μαρίνον Μικιέλην ονομασθέντας συνδίκους ή καταστιχατόρους ανετέθη η διοργάνωσις του βασιλείου και ο διοικητικός και οικονομικός καταρτισμός."

5. Δουκάκης, Δημήτριος. "Μεσσηνιακά και ιδία περί Φαρών και Καλαμάτας από των αρχαιοτάτων xρόνων μέχρι του Καποδιστρίου". Ανέμη (στα Αγγλικά).

6. Ευαγγελίδης, Τρύφων. "Ιστορία του Ιωάννου Καποδιστρίου κυβερνήτου της Ελλάδος : (1828-1831)". Ανέμη (στα Αγγλικά).

7. Boblaye, Puillon de· Virlet, Théodore (1854). Expédition scientifique de Morée: Section des Sciences physiques. Levrault.

8. "Expédition Scientifique de Morée", (1834), p. 85.

9. Μπέλσης, Κωνσταντίνος (2016). "Υπηρετώντας την καποδιστριακή νομιμότητα στην Πελοπόννησο. Η επιτροπεία του Λυκούργου Λογοθέτη στις επαρχίες Λακωνίας και Κάτω Μεσσηνίας". Πελοποννησιακά Γράμματα (Πύργος) (1): 197-243.

10. Βασιλικό Διάταγμα της 3/15 Απριλίου του 1833 "Περί διαιρέσεως του Βασιλείου και της διοικήσεώς του".

11. Βασιλικό Διάταγμα της 25 Απριλίου του 1833 "Περί της αρμοδιότητας των νομαρχών και περί της κατά τας νομαρχίας υπηρεσίας".

12. ΦΕΚ Α3/1834, "Νόμος Περί συστάσεως των Δήμων" σελ. 13-32, (στο pdf σελ 1-20), από "Αναζήτηση ΦΕΚ Αρχειοθετήθηκε 2018-03-12 στο Wayback Machine."

13. Α. Ι. Κλάδος, "Εφετηρίς (Almanach) του Βασιλείου της Ελλάδος, διά το έτος 1837 Αρχειοθετήθηκε 2016-03-04 στο Wayback Machine.", παρά του ιατρού Α. Ι. Κλάδου. Εκ της Βασιλικής Τυπογραφίας και Λιθογραφίας, Εν Αθήναις 1837 και Epheteris (Almanach) Tu basileiu tes Hellados dia to etos 1837. hrsg. von A. J. Klados, 1837, σελ. 202-287.

14. "Γενικός πίναξ των δήμων του Κράτους", 1836 Γενικός πίναξ των δήμων του Κράτους (pdf), Ψηφιοποιημένες εκδόσεις Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ακαδημίας Αθηνών, Σπάνιες εκδόσεις 16ου-20ου αιώνα.

15. Η ταξινόμηση των οικισμών και των δήμων του νομού, που αναφέρουν ως ημερομηνία σύστασης των δήμων αυτών, την 21-04-1835, καθώς και οι ονομασίες τους (δήμων & οικισμών), στον πίνακα αυτόν, είναι σύμφωνα με τις διοικητικές μεταβολές δήμων και κοινοτήτων, από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (Ε.Ε.Τ.Α.Α.), η οποία ιδρύθηκε το 1985 και έχει ως μετόχους φορείς της Αυτοδιοίκησης, το Ελληνικό Δημόσιο, καθώς και φορείς του Κοινωνικού τομέα.

16. Σταματάκης, Ι. Δ. "Πίναξ χωρογραφικός της Ελλάδος, Περιέχων τα Ονόματα, τας Αποστάσεις και τον Πληθυσμόν των Δήμων, Πόλεων Κωμοπόλεων και Χωρίων". Ανέμη (στα Αγγλικά).

17. Αλέξανδρος Μανσόλας, "Πολιτειογραφικαί πληροφορίαι περί Ελλάδος", υπό Α. Μανσόλα, Τμηματάρχου τῆς Δημοσίας Οἰκονομίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, Εκ του εθνικού τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1867, σελ. 28.

18. http://www.sioufas.gr/vivlio_1.pdf

19. http://www.hellenicparliament.gr/Vouleftes/Diatelesantes-Vouleftes-Apo-Ti-Metapolitefsi-Os-Simera/?MpId=c461e248-9ecb-41b1-91fb-bb102a022fe5

Evangelia Balta, "Venetians and Ottomans in the Southeast Peloponnese (15th-18th century) Αρχειοθετήθηκε 2015-11-23 στο Wayback Machine.", στο: Halil Inalcık Armağanı. I. Tarih Araştırmaları, Ankara, Doğu Batı, 2009, σελ. 168-204. Ανακτήθηκε: 12/11/2017. (αρχείο pdf)

Βασίλης Κ. Λάζαρης (επιμ.), Στέφανου Ν. Θωμόπουλου "Ιστορία της Πόλεως Πατρών από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 1821". Έκδοση τέταρτη στη δημοτική γλώσσα και με βάση τα χειρόγραφα του συγγραφέα, Τόμοι Α΄-Β΄, Αχαϊκές Εκδόσεις, Πάτρα 1998-1999. ISBN 960-7960-08-4. (Τόμος Α΄). ISBN 960-7960-09-2. (Τόμος Β΄).

Κωνσταντίνος Ντόκος, "Breve descrittione del Regno di Morea. Αφηγηματική ιστορική πηγή ή επίσημο βενετικό έγγραφο της Β΄ Βενετοκρατίας στην Πελοπόννησο;", Εώα και Εσπέρια, 1 (1993), σελ. 81-131. Ανακτήθηκε: 12/11/2017. (αρχείο pdf)

Μιχαήλ Β. Σακελλαρίου, Η Πελοπόννησος κατά την δευτέραν Τουρκοκρατίαν (1716-1821), εκδόσεις Ερμής, Αθήνα 1939. (ανατύπωση Απρίλιος 2002· τυπογραφείο Α. Ελευθέρου)

Δημήτριος Χρ. Δουκάκης, "Μεσσηνιακά και ιδία περί Φαρών και Καλαμάτας από των αρχαιοτάτων xρόνων μέχρι του Καποδιστρίου", υπό Δημητρίου Χρ. Δουκάκη, τεύχη 3, Εκ του Τυπογραφείου Α. Καλαράκη, Εν Αθήναις 1905, Τεύχος Β΄, Κεφάλαιο ΛΕ': "Διαίρεσις της Πελοποννήσου εις νομούς επί Ενετοκρατίας", σελ. 143-147.

Bory de Saint-Vincent, Expédition Scientifique de Morée: Section des Sciences physiques, Tome II, 1ere Partie: Géographie", tome II, 1ere Partie: Geographie. F. G. Levrault, Paris 1834. (στοιχεία πληθυσμού με βάση την Απογραφή του 1829).

Γεώργιος Θεοχαρόπουλος, "Ονομαστικόν", 1834, Βασιλικό Διάταγμα της 3/15 Απριλίου του 1833 "Περί διαιρέσεως του Βασιλείου και της διοικήσεώς του", σελ. 840-849.

Ιωάννης Π. Μπουγάς,Περί ευσεβών χριστιανών Μεσσηνίων, Καλαμάτα 2018

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Μεσσηνίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Μεσσηνία είναι νομός της Ελλάδας που βρίσκεται στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο. Γεωγραφικά είναι η περιοχή η οποία ορίζεται στα βόρεια από τον ποταμό Νέδα και τα Αρκαδικά Όρη ( Λύκαιο, Μαίναλο), στα ανατολικά από το όρος Ταΰγετος, στα νότια από τον Μεσσηνιακό Κόλπο και στα δυτικά από τα Όρη Κυπαρισσίας και το Ιόνιο Πέλαγος.

# data[].attributes.location_name
Νομός Λακωνίας

# data[].attributes.headline
Νομός Λακωνίας

# data[].attributes.subject
Νομός Λακωνίας

# data[].attributes.body
Πρωτεύουσα είναι η Σπάρτη .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο νομός Λακωνίας είναι ο νοτιότερος νομός της Πελοποννήσου και της ηπειρωτικής Ελλάδας. Βρέχεται από το Αιγαίο Πέλαγος ( Μυρτώο Πέλαγος), το Μεσσηνιακό κόλπο και το Λακωνικό κόλπο. Έχει δύο κύριες οροσειρές, του Ταϋγέτου που είναι και η υψηλότερη κορυφή της Πελοποννήσου (2.407 μέτρα) και του Πάρνωνα (1.961 μέτρα). Ανάμεσά τους βρίσκεται η κοιλάδα του ποταμού Ευρώτα και η Σπάρτη. Συνορεύει στα βόρεια με το νομό Αρκαδίας και στα δυτικά με το νομό Μεσσηνίας. Στο νομό Λακωνίας ανήκει και το κατοικημένο νησί της Πελοποννήσου, η Ελαφόνησος.

Ο νομός έχει έκταση 3.639 τ. χλμ. και πληθυσμό 89.138 κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του 2011. Μεγαλύτερη πόλη είναι η Σπάρτη, με πληθυσμό 16.239 κατοίκους. Άλλες σημαντικές πόλεις είναι το Γύθειο, οι Μολάοι, ο Βλαχιώτης, η Σκάλα, η Αρεόπολη, το Οίτυλο, ο Μυστράς, ο Πύργος Διρού, ο Γερολιμένας, η Βάθεια, τα Βρέσθενα, η Μονεμβασιά και η Νεάπολη Βοιών στα Βάτικα.

Ο Νομός Λακωνίας χωρίζεται σε 5 δήμους μετά την εφαρμογή του Προγράμματος " Καλλικράτης ", οι οποίοι είναι:

Η νεολιθική εποχή (6000 π.Χ.-3000 π.Χ.) που ακολούθησε έχει αφήσει σημαντικά ευρήματα ανθρώπινης κατοίκησης. Κύριες θέσεις είναι το Κουφόβουνο, ένας από τους μεγαλύτερους νεολιθικούς οικισμούς της Πελοποννήσου (νότια της Σπάρτης, στον οικισμό Άγιος Ιωάννης), καθώς και το σπήλαιο Αλεπότρυπα, στον Διρό, το οποίο κατοικήθηκε κατά τα τέλη της νεολιθικής εποχής. Η γεωγραφική εντόπιση των εν λόγω θέσεων δείχνει ότι κατά την εποχή αυτή οι κάτοικοι είχαν έρθει από τη θάλασσα και στη συνέχεια εξαπλώθηκαν στην ενδοχώρα.

Τα ευρήματα της εποχής του χαλκού είναι πιο πλούσια και εντοπίζονται κυρίως γύρω από τον Λακωνικό κόλπο. Ο πιο γνωστός οικισμός της περιόδου αυτής έχει εντοπιστεί στο Παυλοπέτρι, τη μικρή βραχονησίδα ανάμεσα στην Ελαφόνησο και στη στεριά.

Κατά τη μυκηναϊκή εποχή η περιοχή γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη. Τα ομηρικά έπη και ο μύθος του Μενέλαου και της ωραίας Ελένης απηχούν αυτή την πραγματικότητα. Στο ίδιο συμπέρασμα οδηγούν και τα αρχαιολογικά ευρήματα (κυρίως νεκροταφεία με θαλαμωτούς τάφους). Σημαντικά μυκηναϊκά κέντρα υπήρξαν στις Αμύκλες, στο Βαφειό, στην Πελλάνα, στο Περιστέρι (δίπλα στη Σκάλα), στο Μενελάιο, στη Συκιά, στην Επίδαυρο Λιμηρά κ.α.

Η κάθοδος των Δωριέων, γύρω στο 1100 π.Χ., έφερε ένα τμήμα τους στην καρδιά της κοιλάδας του Ευρώτα. Κατά τη διάρκεια του 10ου αι. π.Χ. εμφανίζεται στο προσκήνιο η αρχαία Σπάρτη.

Η ακμή της Σπάρτης συνδέθηκε και με τη σταδιακή επέκτασή της, η οποία άρχισε με τους δύο Μεσσηνιακούς πολέμους (735 π.Χ.-715 π.Χ. και μέσα του 7ου αι. π.Χ.) και την κατάκτηση της εύφορης Μεσσηνίας. Ενδιάμεσα οι Σπαρτιάτες είχαν αποικίσει τη Θήρα και τον Τάραντα (708 π.Χ.), στη Μεγάλη Ελλάδα. Στη συνέχεια κατακτήθηκαν διαδοχικά η νότια Αρκαδία, η Τεγέα, το Λεύκτρον (Λεοντάρι Μεγαλόπολης, μέσα 6ου αι. π.Χ.), το Άργος, η υπόλοιπη Κυνουρία, η χερσόνησος του Μαλέα και τα Κύθηρα. Την περίοδο εκείνη, η Σπάρτη ενεπλάκη και στα εσωτερικά της Αθήνας, απομακρύνοντας τον τύραννο Ιππία, καθώς και σε αρκετές ανεπιτυχείς εκστρατείες. Παράλληλα ιδρύθηκε η Πελοποννησιακή Συμμαχία, στην οποία συμμετείχαν όλες οι πόλεις της Πελοποννήσου (με εξαίρεση το Άργος και την Ήλιδα), η Αίγινα και τα Μέγαρα.

Ο Πρώτος Πελοποννησιακός Πόλεμος ( 431 π.Χ.) είχε ως σημεία καμπής την άλωση των Πλαταιών ( 427 π.Χ.) από τη Σπάρτη, την παράδοση της Πύλου ( 425 π.Χ.) στους Αθηναίους, τη Νικίειο Ειρήνη ( 421 π.Χ.) και τη μάχη της Μαντινείας (418 π.Χ.). Η νίκη του ναύαρχου Λύσανδρου στους Αιγός ποταμούς ( 405 π.Χ.) θα δώσει τέλος στην πολύχρονη διαμάχη ( 404 π.Χ.) και θα οδηγήσει σε ταπεινωτική ήττα των Αθηνών. Ο πόλεμος, η είσοδος του περσικού χρυσού, οι κοινωνικές αλλαγές που συντελέστηκαν και η χρησιμοποίηση μισθοφόρων άλλαξαν αρκετά το τοπίο στη Σπάρτη.

Εν τω μεταξύ, η Σπάρτη θα στείλει στη Μικρά Ασία στρατό κατά των Περσών, του οποίου θα ηγηθεί, μετά το 396 π.Χ., ο βασιλιάς Αγησίλαος Β΄ της Σπάρτης. Παράλληλα, οι Βοιωτοί, η Κόρινθος, το Άργος και η Αθήνα θα συνάψουν αντισπαρτιατική συμμαχία. Θα ακολουθήσει ο Κορινθιακός Πόλεμος ( 395 π.Χ.- 387 π.Χ.), κατά τη διάρκεια του οποίου θα χάσει τη ζωή του ο Λύσανδρος και θα ανακληθεί ο Αγησίλαος. Το τέλος του πολέμου θα έρθει με την Ανταλκίδειο ή Βασίλειο ειρήνη ( 387 π.Χ.) και τη συνεργασία Σπάρτης- Περσίας.

Την περίοδο αυτή θα επιτραπεί η πώληση του κλήρου που αναλογούσε σε κάθε πολίτη, με αποτέλεσμα τη συγκέντρωση μεγάλων εκτάσεων στα χέρια λίγων εύπορων κατοίκων. Αυτή η νομοθετική αλλαγή θα οδηγήσει σε λειψανδρία και, στη συνέχεια, στην αποδοχή ως πολιτών περίοικων και ειλώτων.

Κατά την ελληνιστική εποχή η Σπάρτη θα προσπαθήσει να ανακτήσει τις χαμένες της δυνάμεις και θα εμπλακεί στις διαμάχες των επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Θα δεχτεί αρχικά την επίθεση του Δημήτριου του Πολιορκητή ( 295 π.Χ.), που διέλυσε το λακωνικό στρατό στη Μαντινεία, και στη συνέχεια του Πύρρου ( 279 π.Χ.), ο οποίος έφτασε με τους ελέφαντές του μέχρι την κοιλάδα του Ευρώτα. Δώδεκα χρόνια αργότερα, η Σπάρτη, η Αθήνα και ο Πτολεμαίος Β΄ Φιλάδελφος θα πρωταγωνιστήσουν στο Χρεμωνίδειο πόλεμο ( 267 π.Χ.- 261 π.Χ.) κατά του Αντίγονου Γονατά της Μακεδονίας. Η εδραίωση της Αχαϊκής Συμπολιτείας, στη συνέχεια, θα διαμορφώσει ένα μόνιμο αντίπαλο για τη Σπάρτη.

Το β' μισό του 3ου αι. π.Χ. αρχίζουν να κόβονται νομίσματα και αρκετοί Σπαρτιάτες να υπηρετούν ως μισθοφόροι στη Σικελία, στην Αίγυπτο κ.α. Την ίδια περίοδο θα δρομολογηθούν οι ρηξικέλευθες μεταρρυθμίσεις του βασιλιά Άγιδος Δ' ( 243 π.Χ.- 242 π.Χ.), που είχαν ως οδηγό τη Ρήτρα του Λυκούργου. Αρχικά δεν στέφτηκαν από επιτυχία, στη συνέχεια όμως εφαρμόστηκαν βίαια από τον Κλεομένη Γ' ( 236 π.Χ.- 222 π.Χ.). Ο ίδιος με τις νίκες του θα επαναφέρει τη Σπάρτη στα όρια του 4ου αι. π.Χ. Όμως οι Μακεδόνες, με επικεφαλής τον Αντίγονο Δώσωνα, θα νικήσουν τον Κλεομένη στη Σελλασία (222 π.Χ.), υποχρεώνοντάς τον να καταφύγει στην Αίγυπτο. Αυτή η ταπεινωτική ήττα θα σημάνει την αντίστροφη μέτρηση και για τις μεταρρυθμίσεις, αλλά και για το θεσμό της διπλής βασιλείας.

Τα επόμενα χρόνια θα σφραγιστούν από τον Μαχανίδα ( 211 π.Χ.- 207 π.Χ.) και τον Νάβι (207 π.Χ.- 192 π.Χ.) -οι οποίοι ονομάζονται "τύραννοι" επειδή δεν ανήκουν στα παλιά βασιλικά γένη- από τις τριβές με τον Φιλοποίμενα της Αχαϊκής Συμπολιτείας, την ήττα της Σπάρτης στη Μαντινεία (207 π.Χ.) και τις αναδυόμενες επεκτατικές βλέψεις της Ρώμης.

Το 195 π.Χ. οι Ρωμαίοι, με ηγέτη τον Φλαμινίνο, θα πολιορκήσουν τη Σπάρτη και θα καταλάβουν το Γύθειο. Παράλληλα, η Σπάρτη θα χάσει 24 παράλιους οικισμούς της Λακωνίας, που θα συγκροτήσουν το Κοινό των Λακεδαιμονίων, και θα προσχωρήσει τελικά στην Αχαϊκή Συμπολιτεία (192 π.Χ.).

Μετά την οριστική επικράτηση της Ρώμης ( 146 π.Χ.), η Σπάρτη θα εξασφαλίσει αρκετά προνόμια και θα γνωρίσει ιδιαίτερη οικονομική άνθηση. Αυτό δεν άλλαξε ακόμα και όταν τάχθηκε με το μέρος του Μιθριδάτη στη σύγκρουσή του με τη Ρώμη.

Τα τέλη του 10ου αι. θα σφραγιστούν από τη σημαντική και πολύπλευρη δραστηριότητα του οσίου Νίκωνος του Μετανοείτε και τη διαμόρφωση της Κάτω Πόλης της Μονεμβασιάς.

Αρκετά χρόνια αργότερα, οι Φράγκοι και οι Ενετοί της Δ' Σταυροφορίας που δεν έφτασαν στους Αγίους Τόπους, θα συγκρουστούν με τους Βυζαντινούς άρχοντες της περιοχής, οι οποίοι θα παραδώσουν μετά από σύντομη πολιορκία το κάστρο της Λακεδαιμονίας στον Γοδεφρείδο Βιλλεαρδουίνο ( 1210). Την ίδια περίοδο θα κατασκευαστεί το κάστρο στο Γεράκι και μια σειρά άλλα φρουριακά κτήρια.

Η Λατινοκρατία συμπίπτει με μια περίοδο ακμής της περιοχής και με την πληθωρική παρουσία του Γουλιέλμου Β' Βιλλεαρδουίνου, ο οποίος θα καταλάβει τη Μονεμβασία και θα ιδρύσει το κάστρο του Μυστρά ( 1249). Η νίκη των Παλαιολόγων στη μάχη της Πελαγονίας ( 1259) θα θέσει τέρμα σε αυτή την παρουσία και θα τους χαρίσει ως λύτρα για την απελευθέρωσή του τα κάστρα του Μυστρά, της Μονεμβασίας και της Μεγάλης Μαΐνης.

Η επέκταση των Οθωμανών στη Λακωνία αντιμετώπισε σημαντική αντίσταση, με πρωταγωνιστή τον Κροκόδειλο Κλαδά. Κατά τον Πρώτο Βενετοτουρκικό πόλεμο, μάλιστα, ο Κλαδάς επεξέτεινε τις κτήσεις του μέχρι τη Μονεμβασία, όμως εγκαταλείφθηκε από τους Ενετούς συμμάχους του ( 1479) και συνέχισε μόνος τον αγώνα εναντίον των Οθωμανών. Τελικά, παρά τις οθωμανικές νίκες, η Μάνη και σημαντικό μέρος της υπόλοιπης Λακωνίας θα διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους.

Κατά την οθωμανική περίοδο στην περιοχή αναπτύχθηκαν αρκετά επαναστατικά κινήματα, τα οποία συνήθως είχαν επίκεντρο τη Μάνη. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια του Πέμπτου Βενετοτουρκικού πολέμου ( 1659), οι Μανιάτες διαμόρφωσαν σχέδιο συμμαχίας με τους Ενετούς για την απελευθέρωση της Πελοποννήσου.

Όταν οι Ενετοί με επικεφαλής τον Φραντσέσκο Μοροζίνι ανακατέλαβαν την Πελοπόννησο ( 1685- 1715), η Λακωνία αποτέλεσε μία από τις τέσσερις διοικητικές περιφέρειες της Πελοποννήσου. Στα όριά της είχαν ενταχθεί οι περιοχές της Μονεμβασίας, του Μυστρά, της Μάνης και της Μπαρδούνιας, ενώ πρωτεύουσά της ήταν η Μονεμβασία.

Κατά τη δεύτερη περίοδο της Οθωμανικής περιόδου ( 1715- 1821), διατηρήθηκε η εν λόγω διοικητική διαίρεση, μετά τα Ορλωφικά όμως η Μάνη διαχωρίστηκε από το πασαλίκι του Μοριά και περιήλθε στη δικαιοδοσία του καπουδάν πασά.

Σύμφωνα με την πρώτη διοικητική διαίρεση του ελληνικού κράτους κατ΄ εντολή, επί κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια που έγινε με το Ψήφισμα Ι΄ στις 13 Απριλίου του 1828 (στο Ναύπλιο), η Πελοπόννησος χωρίσθηκε σε επτά "τμήματα". Το "Ε΄ τμήμα" περιελάμβανε το Νησίον, την Καλαμάτα, τα Εμπλάκια, την Ανδρούσα, το Λεοντάριο και τη Δυτική Μάνη, φέροντας το όνομα "Κάτω Μεσσηνία". Το "ΣΤ΄ τμήμα" της ίδιας διαίρεσης περιελάμβανε την Ανατολική Μάνη, τη Μονεμβάσια, το Μυστρά, τον Πραστό, τον Τυρό και το Λεωνίδιο, δηλαδή την Τσακωνιά και έφερε το όνομα "Λακωνία".
Στη συνέχεια επί Βασιλέως Όθωνα με το Β.Δ. της 3ης Απριλίου του 1833 (ΦΕΚ 12) "Περί διαιρέσεως του Βασιλείου της Ελλάδος και της Διοικήσεώς του" καθιερώθηκε η "Νομαρχιακή Διαίρεση" σε 10 νομούς. Μεταξύ των 10 αυτών νομών ήταν και ο " Νομός Λακωνίας" με πρωτεύουσα το Μυστρά. Η δε Ανατολική Μάνη αποτέλεσε τότε μία από τις 4 επαρχίες του Νομού με πρωτεύουσα το Γύθειο, που τότε άλλαξε και το από τουρκοκρατίας όνομα "Μαραθονήσι". Το 1836 ακολούθησε νέα Διοικητική Διαίρεση με Διοικήσεις και Υποδιοικήσεις, όπου τότε ο συσταθείς νομός Λακωνίας χωρίσθηκε σε δύο Διοικήσεις: της Λακεδαίμονος, που περιελάμβανε όλες τις περιοχές εκτός από τη Μάνη και της Λακωνίας που περιελάμβανε μόνο τη Μάνη. Τότε το Γύθειο έγινε έδρα υποδιοίκησης και αναγνωρίσθηκε ως Δήμος.

Όμως, το 1845, με το Β.Δ. της 5ης Δεκεμβρίου 1845, επανήλθε το νομαρχιακό σύστημα διοικητικής διαίρεσης, με συνέπεια τη διάλυση των δύο υποδιοικήσεων και την καθιέρωση του Νομού Λακωνίας με πρωτεύουσα τη Σπάρτη και δημιουργία 2 μόνο Επαρχείων, των Μολάων και του Λιμενίου. Αυτό είχε ως επακόλουθο το γενικό ξεσηκωμό των Μανιατών. Έτσι προς κατευνασμό των κατοίκων ακολούθησε το Β.Δ. της 15ης Ιουνίου 1846 (ΦΕΚ 18), με το οποίο συγκροτήθηκε το Επαρχείο Γυθείου.
Τελικά, το έτος 1899 θεωρείται ακόμα και σήμερα η λαμπρότερη χρονολογία στην ιστορία τόσο της Μάνης όσο και του σύγχρονου Γυθείου. Και αυτό γιατί, επί Βασιλέως Γεωργίου του Α΄, με το νέο Νόμο ΒΧΔ 6 Ιουλίου 1899 "Περί Διοικητικής Διαιρέσεως του Κράτους" η Ελλάδα χωρίσθηκε σε 26 Νομούς, μεταξύ των οποίων ιδρύθηκε, φερόμενος ως 20ός, ο Νομός Λακωνικής με 3 επαρχίες, (Γυθείου, Οιτύλου και Κυθήρων), με έδρα Νομάρχη το Γύθειο, και ως 21ος ο Νομός Λακεδαίμονος, με 2 επαρχίες, Λακεδαίμονος και Επιδαύρου Λυμηράς, με έδρα Νομάρχη τη Σπάρτη. Δέκα χρόνια αργότερα, με τον Νόμο ΓΥΛΔ΄ της 16ης Νοεμβρίου 1909, καταργήθηκε ο Νομός Λακωνικής, ενώ οι επαρχίες (Γυθείου και Οιτύλου) υπάχθηκαν στο Νομό Λακωνίας, που υφίσταται μέχρι σήμερα, η δε Επαρχία Κυθήρων στον τότε Νομό Αργολίδας και Κορινθίας.

Στο νομό αυτό, οι περισσότεροι κάτοικοι ασχολούνται με την αγροτική καλλιέργεια και την παραγωγή αγροτικών προϊόντων, με πιο συνηθισμένα το πορτοκάλι, την ελιά ,το λάδι, και το κρασί ιδιαίτερα στην περιοχή του Δαφνίου, είτε ως κύρια πηγή εισοδήματος είτε ως δευτερεύουσα. Αρκετοί κάτοικοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία. Ακόμη, αρκετά ανεπτυγμένος είναι ο κλάδος του καλοκαιρινού τουρισμού, κυρίως προς Μυστρά, Σπήλαια Διρού, Βάθεια και στις παράκτιες περιοχές, με πιο γνωστούς προορισμούς τουριστών την Μονεμβάσια, το Γύθειο, την Ελαφόνησο και την Ακρωταινάρια περιοχή.

Η Λακωνία είχε θετική πληθυσμιακή μεταβολή απο το 1856 μέχρι και το 1907. Είχε μία μικρή μείωση το 1920 και αύξηση πάλι το 1928 και έμεινε σταθερός ο πληθυσμός της το 1940. Απο το 1951 και μέχρι και το 1971 ο πληθυσμός της μειώθηκε σημαντικά. Απο το 1971 μέχρι και το 2011 ο πληθυσμός της έμεινε σταθερός με μία ελαφρά μείωση ενώ το 2021 κατέγραψε σημαντική μείωση. Ο μεγαλύτερος πληθυσμός της Λακωνίας καταγράφτηκε το 1928 (144.336) και ο μικρότερος το 2021 (84.469). Η μεγαλύτερη πληθυσμιακή αύξηση καταγράφτηκε το 1879 (14,4%) και η μικρότερη το 2020 (1,2%). Η μεγαλύτερη μείωση πληθυσμού καταγράφτηκε το 1961 (9,3%) και η μικρότερη το 1940 (0,1%).
Διάγραμμα ιστορικής εξέλιξης πληθυσμού απο το 1856
Η μοναδική πόλη και πρωτεύουσα του νομού είναι η Σπάρτη με το Γύθειο, την Νεάπολη Βοιών, την Σκάλα, τους Μολάους και τον Βλαχιώτη να αποτελούν σημαντικά πληθυσμιακά κέντρα.

Σύμφωνα με την επικρατέστερη παράδοση, ο Λέλεγας ήταν ο μυθικός αυτόχθονας γενάρχης και πρώτος βασιλιάς της περιοχής (Λελεγίας). Απέκτησε μία κόρη, τη Θεράπνη, και τρεις γιους, τον Μύλη, τον Βούμολχο και τον Πολυκάονα, ο οποίος παντρεύτηκε την κόρη του βασιλιά του Άργους Μεσσήνη και μετακόμισε στην περιοχή, η οποία πήρε πλέον το όνομα της συζύγου του. Όταν πέθανε ο Μύλης, βασιλιάς έγινε ο γιος του Ευρώτας. Η χώρα που κληρονόμησε ο Ευρώτας ήταν μια κοιλάδα με λιμνάζοντα νερά. Θέλησε, λοιπόν, να την κάνει πλούσια και εύφορη ανοίγοντας μια διώρυγα από την οποία θα έφευγαν τα νερά. Έτσι σχηματίστηκε ο ομώνυμος ποταμός. Η μοναχοκόρη του Ευρώτα Σπάρτη παντρεύτηκε τον όμορφο Λακεδαίμονα, γιο του Δία και της Ταϋγέτης, ο οποίος ονόμασε τη χώρα Λακεδαίμονα και έδωσε το όνομα της συζύγου του στην πρωτεύουσά της. Ο γιος του Λακεδαίμονα Αμύκλας ίδρυσε τις Αμύκλες και στην ίδια θέση έθαψε το γιο του Υάκινθο, που πέθανε νέος. Τον Αμύκλα διαδέχτηκαν ο Άργαλος, ο Κυνόρτας και ο Οίβαλος.

Ο Τυνδάρεως, αδελφός του Ικάριου, παντρεύτηκε τη Λήδα και με τη βοήθεια του Ηρακλή πήρε το θρόνο της Σπάρτης. Εγκαταστάθηκε εκεί με τη σύζυγό του και απέκτησε μαζί της πέντε κόρες και δυο αγόρια. Τα πιο γνωστά του παιδιά ήταν η Κλυταιμνήστρα, η Ελένη, οι Διόσκουροι Κάστωρ και Πολυδεύκης. Σύμφωνα με το μύθο, ο Δίας, θέλοντας να προσβάλει το γάμο του Τυνδάρεω, μεταμορφώθηκε σε κύκνο και απέκτησε με τη Λήδα την Ελένη και τους Διόσκουρους. Παράλληλα, η Αφροδίτη, για να πάρει εκδίκηση από τον Τυνδάρεω, που δεν την είχε τιμήσει με θυσία, οδήγησε τις κόρες του σε συζυγικές απιστίες. Για να παντρέψει την Ελένη, ο Τυνδάρεως βρέθηκε σε δύσκολη θέση, φοβούμενος μήπως με την επιλογή του ξεσπάσει έχθρα μεταξύ των Αχαιών. Ακολούθησε λοιπόν τη συμβουλή του Οδυσσέα και άφησε την Ελένη να διαλέξει το σύζυγό της, δένοντας με όρκο τους υπόλοιπους μνηστήρες, ότι σε οποιαδήποτε περίσταση θα συμμαχούσαν και θα βοηθούσαν το μέλλοντα σύζυγο της κόρης του. Αυτόν τον όρκο επικαλέστηκε ο Μενέλαος, ο εκλεκτός της Ελένης, για να ξεκινήσει με σύμπραξη των Αχαιών, ο Τρωικός πόλεμος. Η Ελένη με τον Μενέλαο, σύμφωνα με το παλιό μητριαρχικό έθιμο, έμειναν στην εστία της συζύγου στη Σπάρτη, ενώ η Κλυταιμνήστρα, παρά τη θέλησή της, παντρεύτηκε τον Ατρείδη Αγαμέμνονα.

Οι Διόσκουροι, αδελφοί της Κλυταιμνήστρας και της Ελένης, γεννήθηκαν στην Πέφνο, νησάκι του Μεσσηνιακού κόλπου. Οι μύθοι ανέφεραν ότι ένας από τους δύο, ο Πολυδεύκης ήταν αθάνατος. Υπάρχει σύγχυση ως προς την πατρότητα των Διόσκουρων, αλλά η άποψη που τελικά επικράτησε ήταν πως ο Πολυδεύκης γεννήθηκε από την ένωση της Λήδας με τον Δία και ήταν αθάνατος, ενώ ο θνητός Κάστορας γεννήθηκε ύστερα από "ιερογαμεία", δηλαδή ένωση της Λήδας με τον Τυνδάρεω την ίδια νύχτα, ώστε τα παιδιά να γεννηθούν δίδυμα. Μέσα από ποικίλους μύθους για τον ηρωισμό των Διόσκουρων πηγάζει η βαθύτερη θρησκευτική υπόστασή τους.

Από τα Παρθένια του Αλκμάνα και τα εμβατήρια του Τυρταίου ως το μανιάτικο μοιρολόι και το στίχο του Γιάννη Ρίτσου και του Νικηφόρου Βρεττάκου, θα μπορούσε να αποτυπωθεί η διαδρομή των γραμμάτων και των τεχνών, και γενικότερα η πνευματική ζωή στη Λακωνία.

Την πρώτη δεκαετία του 1900 κυκλοφορεί το Σπαρτιατικόν Ημερολόγιον, μια έκδοση ετήσια, η οποία παίζει καθοριστικό ρόλο στις τέχνες και τα γράμματα σε ολόκληρη τη χώρα. Το περιοδικό αυτό εκδίδει ο Άγις Θέρος, ποιητής, λογοτέχνης και κοινωνικός αγωνιστής, ο οποίος μαζί με τον Κώστα Παρορίτη (Λεωνίδα Σουρέα) προωθεί το δημοτικισμό, διάφορα λαογραφικά και ιστορικά θέματα και λογοτεχνικά πράγματα της Λακωνίας, ιδιαίτερα της Σπάρτης.

Από τότε έχουν διαδραματιστεί σημαντικά γεγονότα στην Ελλάδα, στα οποία και ο πνευματικός κόσμος της Λακωνίας συνέβαλε με το δικό του τρόπο. Από τη Λακωνία ξεκίνησαν και διέπρεψαν πολλοί σε διαφορετικούς τομείς. Ο Σπήλιος Πασαγιάννης με την ιδιαιτερότητα της γλώσσας του. Οι Κ. Ελευθερουδάκης και Γιάννης Γουδέλης (εκδόσεις Δίφρος) στον εκδοτικό τομέα. Οι Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος και Σωκράτης Κουγέας στο χώρο της φιλοσοφίας. Οι Δικαίος Βαγιακάκος (περιοδικό Λακωνικαί Σπουδαί) και Α. Δασκαλάκης στον πανεπιστημιακό χώρο μαζί με τους Γ. Γριτσόπουλο, Α. Κατσώρη, Γ. Καψάλη, Φαίδωνα Κουκουλέ και τον πολυγραφότατο για τη Μάνη Α. Κουτσιλιέρη. Η Βούλα Δαμιανάκου (σύντροφος του Βασίλη Ρώτα) στο χώρο της λογοτεχνίας. Ο Κ. Πετρολέκας από τον Ζάρακα, στο χώρο του δοκιμίου. Οι Κούλης Αλέπης, Νικηφόρος Βρεττάκος, Γιάννης Ρίτσος, Τ. Ζερβός και Γιώργος Παπούλιας με εθνική εμβέλεια στο χώρο της ποίησης. Ο Γιώργος Τσιμπίδαρος-Φτέρης και Λιάνα Κανέλλη στη δημοσιογραφία, οι Γ. Τζανάκος, Γιάννης Βουρλίτης και Ν. Γεωργιάδης στη φωτογραφία, οι Ν. Αλευράς, Κώστας Βρεττάκος, Κωνσταντίνος Γιάνναρης, Σταύρος Κωνστανταράκος στον κινηματογράφο, και πολλοί άλλοι. Αρκετοί Λάκωνες φιλόλογοι συνέχισαν να εκδίδουν για το λακωνικό χώρο, όπως οι Δημήτρης Κατσαφάνας, Δημήτρης Πετσετίδης, Δ. Αλεξίου, Τάσος Καπερνάρος, Γεωργία Κακούρου-Χρόνη και πολλοί άλλοι.

Λυκούργος (νομοθέτης)

Χίλων ο Λακεδαιμόνιος

Κλεομένης Α΄ της Σπάρτης

Παυσανίας (στρατηγός)

Θεοφανώ, Βυζαντινή αυτοκράτειρα

Άνθιμος Σκαλιστήρης, επίσκοπος Έλους και αγωνιστής του 1821

Νικόλαος Κορφιωτάκης,Σπαρτιάτης αγωνιστής του 1821 και πολιτικός.

Δημήτριος Δημητρακάκης,πολιτευτής Λακεδαίμονος. (Καστόρι Λακωνίας)

Θεοδώρητος Βρεσθένης επίσκοπος

Παναγιώτης Ζωγράφος, από τη Βορδόνια Λακωνίας

Οικογένεια Γρηγοράκηδων

Παναγιώτης Κρεββαττάς

Παναγιώτης Γιατράκος, αγωνιστής του 1821 (; - 1851)

Παναγιώταρος Βενετσανάκης, κλέφτης και αρματολός

Ηλίας Τσαλαφατινός, αγωνιστής του 1821 (1780 με 1785 - 1858)

Σπύρος Νιάρχος (1872 - 1955)

Οικογένεια Κουμάνταρου

Ιωάννης Βαρβιτσιώτης, νομικός και πολιτικός (1933)

Τζαννής Τζαννετάκης, πολιτικός και πρωθυπουργός της Ελλάδας.

Παναγιώτης Βλαχάκος,αντιπλοιαρχος με καταγωγη από τη Λάγια Λακωνίας.

Πιέρος Βοϊδής οπλαρχηγός του 1821(Μαυροβούνι Γυθείου Λακωνίας)

Βούλα Δαμιανάκου 1914-2016

Νικόλαος Τσοτάκος ή καπετάν Γέρμας 1874-1907

Ιωάννης Δεμέστιχας ή καπετάν Νικηφόρος (καταγωγή Κότρωνας Λακωνίας)

Λεωνίδας και Παναγιώτης Πετροπουλάκης,Μακεδονομάχοι

Μιχαήλ Αναγνωστάκος η καπετάν Ματάπας

Σωτήρης Πέτρουλας

Κωνσταντίνος Δαβάκης συνταγματάρχης όπου διακρίθηκε στον Β Παγκόσμιο πόλεμο και καταγόταν από την Μάνη

Το κλίμα του νομού είναι τυπικά μεσογειακό, με ήπιους χειμώνες και πολλές βροχοπτώσεις κυρίως στα πεδινά, ενώ το καλοκαίρι έχει μεγάλη διάρκεια και είναι θερμό και ξηρό.

Στη Λακωνία, εκτός από το Δέλτα του Ευρώτα, σημαντικός υγροβιότοπος με αξιόλογη χλωρίδα είναι και η Στρογγύλη Λίμνη, που βρίσκεται 1,5 χλμ. νοτιοανατολικά από το χωριό Άγιος Γεώργιος, απέναντι από την Ελαφόνησο. Είναι λιμνοθάλασσα και συνεχίζεται κατά μήκος της παραλίας με τις δύο μικρές λίμνες του Μάγγανου και του Νεραντζιώνα.

Στην περιοχή του Μαλέα, κοντά στη θάλασσα, βρίσκεται το περίφημο απολιθωμένο δάσος με τους ηλικίας εκατομμυρίων ετών κορμούς του. Επίσης, η μικρή παραθαλάσσια λίμνη του Αστερίου θεωρείται σημαντικός βιότοπος, καθώς συγκεντρώνει πολλά είδη αποδημητικών πουλιών, ενώ και η λιμνοθάλασσα του Γέρακα είναι θεαματικός υδροβιότοπος.

Δύο μεγάλα δίκτυα μονοπατιών λειτουργούν στην Λακωνία, και τελευταία έχουν επανασχεδιαστεί και διαχειρίζονται από την κοινσεπ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΗ.

Το πρώτο είναι το Spartatrail, το οποίο ξεκινά από τον Κοσμά Αρκαδίας, και διασχίζοντας τον Πάρνωνα, περνά από την Ζαραφώνα, τα Τσίντζινα, τους Αγριάνους, την Γκοριτσά και την Ζούπενα, την Χρύσαφα, την Πλατάνα και την Σπάρτη, καταλήγει στον Μυστρά. Το μήκος του ξεπερνά τα 100 χιλιόμετρα, και το 2022 άρχισε η σχεδίαση του βόρειου τμήματος του, το οποίο συνεχίζοντας από τα Τσίντζινα θα φθάνει στα Βέροια, τον Βασαρά, τα Βρέσθενα, την Βαμβακου, τις Καρυές, και θα καταλήγει στα Άνω Δολιανά συνδέοντάς το με το Ε4.

Το δεύτερο δίκτυο εκτείνεται γύρω από την Μονεμβασιά και είναι το ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑ ΤΡΕΙΛ και ενώνει κάστρα και βυζαντινές εκκλησίες της Νοτίου Λακωνίας.

Τα όρη Γιδοβούνι, Χιονοβούνι, Γαϊδουροβούνι, Κοράκια, Καλογροβούνι και Κουλοχέρα, η περιοχή της Μονεμβασιάς, το σπήλαιο Σολωμού, η Τρύπα, ο πύργος του Αγίου Στεφάνου και η θαλάσσια ζώνη τους ως το Ακρωτήριο Καμήλι είναι προστατευόμενοι βιότοποι του Natura 2000, με κωδικό GR2540001, κατά μία συνολική έκταση 390,52 τ.χλμ.

Οι περιοχές Νεάπολης και Νήσος Ελαφονήσου, είναι προστατευμένοι βιότοποι του NATURA 2000, με κωδικό GR2540002, κατά μια συνολική έκταση 546,87 τ. χλμ.

Η Καστροπολιτεία του Μυστρά

Το κάστρο της Μπαρδούνιας

Η Καστροπολιτεία της Μονεμβασιάς

Το κάστρο της Κελεφάς

Το κάστρο της Μαΐνης (Μεγάλης Μάνης)

Το κάστρο του Γερακίου

Το κάστρο του Πασσαβά

Κάστρο Αγίας Παρασκευής Μεσοχωρίου Λακωνίας

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Λακωνίας - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο νομός Λακωνίας είναι ο νοτιότερος νομός της Πελοποννήσου και της ηπειρωτικής Ελλάδας. Βρέχεται από το Αιγαίο Πέλαγος ( Μυρτώο Πέλαγος), το Μεσσηνιακό κόλπο και το Λακωνικό κόλπο. Έχει δύο κύριες οροσειρές, του Ταϋγέτου που είναι και η υψηλότερη κορυφή της Πελοποννήσου (2.407 μέτρα) και του Πάρνωνα (1.961 μέτρα).

# data[].attributes.location_name
Νομός Λασιθίου

# data[].attributes.headline
Νομός Λασιθίου

# data[].attributes.subject
Νομός Λασιθίου

# data[].attributes.body
Νομός Λασιθίου με πρωτεύουσα ο Άγιος Νικόλαος .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Λασιθίου ή Λασηθίου είναι ο ανατολικότερος και ο λιγότερο κατοικημένος νομός της Κρήτης. Βρεχόμενος από θάλασσα στις τρεις πλευρές του, με το Κρητικό πέλαγος βόρεια, το Καρπάθιο ανατολικά και το Λιβυκό νότια, συνορεύει δυτικά με τον νομό Ηρακλείου, έχοντας ως φυσικό σύνορο την οροσειρά Δίκτη. Πρωτεύουσά του είναι ο Άγιος Νικόλαος.

Οι μέσες συντεταγμένες του νομού είναι Ν 35°05΄, Ε 25°50΄ και η έκτασή του 1.818 τετραγωνικά χιλιόμετρα, από τα οποία 23,58 αποτελούν τα γύρω νησιά του.

Στον νομό συγκεντρώνεται περίπου το 0,7% του πληθυσμού της Ελλάδος. Μεταξύ των απογραφών 1991 και 2001 ο πληθυσμός του νομού αυξήθηκε κατά 7,1% (ΕΣΥΕ). Έχει τον μικρότερο πληθυσμό και ταυτόχρονα το μεγαλύτερο ΑΕΠ κατά κεφαλή (14,8 χιλ. ευρώ) από τους άλλους νομούς της Κρήτης και αυτό τον κατατάσσει 8ο στην Ελλάδα, ως προς το κριτήριο αυτό (115% του Μ.Ο της Ελλάδας και 90% του Μ.Ο της ΕΕ-25).

Στο νομό Λασιθίου παράγεται το 0,8% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Ελλάδος. Το 75% του προϊόντος του προέρχονται από τις υπηρεσίες, με σημαντική τη συμβολή του τουρισμού (16% από υπηρεσίες ξενοδοχείων και εστιατορίων). Το 2002 το 14% του προϊόντος του προέρχονταν από τη γεωργία (16% το 1997). Στο Λασίθι παράγεται το 1,5% του συνολικού γεωργικού προϊόντος της χώρας. Είναι η 6η παραγωγός περιοχή ελαιολάδου στη χώρα με 4,8% το 2004 , η 6η στην παραγωγή πατάτας με 5% το 2004 και 7η στην παραγωγή ντομάτας.

Στο Νομό Λασιθίου τρία είναι τα μεγάλα αστικά κέντρα, ο Άγιος Νικόλαος, η Σητεία και η Ιεράπετρα, που είναι και η μεγαλύτερη πόλη του νομού. Πρωτεύουσα του Νομού είναι ο Άγιος Νικόλαος. Πολυπληθέστερος Δήμος, μετά το "Σχέδιο Καλλικράτης" και τη διχοτόμηση του νέου Δήμου Ιεράπετρας (ΦΕΚ A 239 - 07.11.2011), είναι ο Δήμος Ιεράπετρας.

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση Π.Ε. Λασιθίου.

Το έδαφος είναι κυρίως ορεινό, με την οροσειρά Δίκτη (2148 μ.) (ή αλλιώς Λασιθιώτικα όρη) που κυριαρχεί στα δυτικά, να καταλαμβάνει εξολοκλήρου την επαρχία Λασιθίου και μέρος των επαρχιών Μιραμπέλλου και Ιεράπετρας. Μια δεύτερη οροσειρά , τα Στειακά όρη, βρίσκονται στα ανατολικά του νομού.

Κοιλάδες με ελαιόδενδρα υπάρχουν πολλές, με τις δύο μεγαλύτερες στην Ιεράπετρα και τη Νεάπολη, αλλοιώς και κοιλάδα Μεραμπέλλου κι άλλες μικρότερες ανάμεσα στα βουνά ,συχνά κοντά στα παράλια.

Υπάρχουν πολλά οροπέδια,το μεγαλύτερο είναι το οροπέδιο του Λασιθίου και το οροπέδιο του Καθαρού (στο Δ.Δ. Κριτσάς του Δήμου Αγίου Νικολάου).

Φαράγγια υπάρχουν αρκετά με πιο εντυπωσιακό αυτό του Χα (στο 24ο χιλιόμετρο Αγίου Νικολάου-Ιεράπετρας στην πλαγιά Παπούρα).

Δεν υπάρχουν αξιόλογα ποτάμια, παρά μόνο χείμαρροι και τα μόνο εμφανή νερά είναι διάφορες πηγές που εκμεταλλεύονται στην ύδρευση και την άρδευση.

Η ακτογραμμή του Νομού Λασιθίου είναι ποικίλη με ένα μεγάλο κόλπο (Μεραμπέλλου), μια λιμνοθάλασσα ( Βουλισμένη Αγίου Νικολάου) εκτεταμένες παραλίες, μικρά και μεγάλα λιμάνια στο βορρά (Ελούντας, Σητείας, Πόρου και Φανερομένης), τα λιμάνια Γκράντε, Καρούμπι και Ζάκρος στα δυτικά και στα νότια Μακρυγιαλός και Καλά Νερά.

Τα ακρωτήρια του νομού είναι του Αγίου Ιωάννη, Φανερωμένης, Σίδερου (Αγίου Ισιδώρου), Ζάκρου και Πλάκα.

Τα νησιά που ανήκουν στο νομό είναι πολλά και ενδιαφέροντα, το καθένα για δικό του λόγο. Η Σπιναλόγκα, το νησί ενετικό οχυρό που χρησιμοποιήθηκε και ως τόπος συγκέντρωσης των χανσενικών (λεπρών), οι Άγιοι Πάντες που είναι καταφύγιο των κρητικών αιγάγρων ( κρι κρι), η Κολοκύθα, η Ψείρα, οι Διονυσάδες με αρχαία ευρήματα, η Ελάσα, το Κουφονήσι, η Χρυσή με ένα ενδημικό είδος κέδρου κ.α.

Οι περιοχές στο Βορειοανατολικό άκρο Κρήτης: Διονυσάδες, Ελάσα και Χερσόνησος Σίδερο - Άκρα Μαυροβούνι - Βάι - Άκρα Πλάκα και η θαλάσσια ζώνη τους, συνολικής έκτασης 394,16 τ.χλμ., είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000.

To Boρειοανατολικό άκρο της Κρήτης είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000 κατά μία έκταση 37,14 τ.χλμ. Η περιοχή περιλαμβάνει το φοινικόδασος του Βάι, τις ακτές του Παλαιόκαστρου και τις νησίδες Ελάσα και Γράντες. Το ενδιαφέρον εστιάζεται στο φοινικόδασος, όπου κυριαρχούν οι Κρητικοί φοίνικες, και πέρα από αυτό η βλάστηση είναι ξηροφυτική με φρύγανα, κεφαλοθύμαρα και χινοπόδια. Η περιοχή είναι σημαντική για την αναπαραγωγή και τη μετανάστευση πτηνών. Στα προστατευόμενα είδη της ορνιθοπανίδας περιλαμβάνονται: ποταμότρυγγες, αλκυόνες, ωχροκελάδες, σκεπαρνάδες, μαυροσταχτάρες, χρυσαετοί, κραυγαετός, πορφυροτσικνιάδες, κρυπτοτσικνιάδες, γερακίνες, αετογερακίνες, τρασιηλούδες, λασποσκαλίδρες, δρεπανοσκαλίδρες, κοινές και σταχτιές νανοσκαλίδρες, αρτέμηδες, γιδοβύζια, θαλασσοσφυριχτές, αμμοσφυριχτές, μουστακογλάρονα, αργυρογλάρονα, φιδαετοί, καλαμόκιρκοι, βαλτόκιρκοι, λιβαδόκιρκοι, ορτύκια, ορτυκομάνες, λευκοχελίδονα, λευκοτσικνιάδες, βλάχοι, μαυροπετρίτες, κιρκινέζια, πετρίτες, μπεκατσίνια, σπιζαετοί, σταυραετοί, σταβλοχελίδονα, υδροβάτες, μικροτσικνιάδες, στραβολαίμηδες, αετομάχοι, σταχτοκεφαλάδες, καστανοκέφαλοι και μαυροκέφαλοι γλάροι, νανόγλαροι, αιγαιόγλαροι, δεντροσταρήθρες, μελισσοφάγοι, τσίφτες, κιτρινοσουσουράδες, τουρλίδες, νυχτοκόρακες, συκοφάγοι, χωραφοσπουργίτες, σφηκιάρηδες, θαλασσοκόρακες, μαχητές, χουλιαρομύτες, χαλκόκοτες, μαυροβουτηχτάρια, μικροπουλλάδες, μύχοι της Μεσογείου, οχθοχελίδονα, νανογλάρονα, ποταμογλάρονα, τρυγόνια, μαυρότρυγγες, λασπότρυγγες, κοκκινοσκέληδες, κ.α.

Τα Όρη Ζάκρου είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000 κατά μία έκταση 38,79 τ.χλμ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Λασιθίου - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Λασιθίου ή Λασηθίου είναι ο ανατολικότερος και ο λιγότερο κατοικημένος νομός της Κρήτης. Βρεχόμενος από θάλασσα στις τρεις πλευρές του, με το Κρητικό πέλαγος βόρεια, το Καρπάθιο ανατολικά και το Λιβυκό νότια, συνορεύει δυτικά με τον νομό Ηρακλείου, έχοντας ως φυσικό σύνορο την οροσειρά Δίκτη. Πρωτεύουσά του είναι ο Άγιος Νικόλαος.

# data[].attributes.headline
Νομός Χανίων 

# data[].attributes.subject
Νομός Χανίων 

# data[].attributes.body
Νομός Χανίων με πρωτεύυσα τα Χανιά .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Χανίων είναι ένας από τους 51 Νομούς της Ελλάδας και συγκεκριμένα αποτελεί έναν εκ των τεσσάρων νομών της Περιφέρειας Κρήτης. Μέχρι το 2010 χωριζόταν σε 23 Δήμους και 2 Κοινότητες. Από το 1997 και παλιότερα χωριζόταν σε πέντε Επαρχίες: επαρχία Κυδωνίας με έδρα τα Χανιά, επαρχία Αποκορώνου με έδρα το Βάμο, επαρχία Σφακίων με έδρα τη Χώρα Σφακίων, επαρχία Σελίνου με έδρα την Κάντανο και επαρχία Κισσάμου με έδρα την Κίσσαμο.

Ο Νομός Χανίων έως το 1998

Η Περιφερειακή Ενότητα Χανίων σήμερα.

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης: Διοικητική διαίρεση νομού Χανίων.

Ο Νομός Χανίων, μεταξύ του Νομού Ρεθύμνου προς τα ανατολικά, του Κρητικού πελάγους προς τα δυτικά και βόρεια και του Λιβυκού πελάγους (Νότιο Κρητικό Πέλαγος) προς τα νότια, αποτελεί, μετά την εφαρμογή του Προγράμματος "Καλλικράτης", μία από τις τέσσερις Περιφερειακές Ενότητες της Περιφέρειας Κρήτης και περιλαμβάνει τους δήμους Αποκορώνου, Γαύδου, Καντάνου-Σελίνου, Κισσάμου, Πλατανιά, Σφακίων και Χανίων. Εκτός από τα νησιά Γαύδο και Γαυδοπούλα, στο νομό ανήκουν και αρκετές νησίδες ( Ελαφονήσι, Σούδα, Πρασονήσι κ.α.) και βραχονησίδες κοντά στις ακτές του.

Πρωτεύουσα του νομού είναι τα Χανιά και δεύτερη μεγαλύτερη πόλη η Σούδα. Ο πληθυσμός του ανέρχεται σε 156.585 κατοίκους ( Απογραφή 2011), ενώ η έκτασή του είναι 2.376 τ.χλμ. Το έδαφος του είναι κατά το 1/5 σχεδόν πεδινό (πεδιάδες Χανίων, Κισσάμου, Αποκορώνου), κατά το 1/5 σχεδόν ημιορεινό και κατά τα 3/5 σχεδόν ορεινό. Μεγάλα υδάτινα ρεύματα δεν υπάρχουν στο νομό. Υπάρχουν όμως πολλές πηγές, συνδεδεμένες με την τεράστια λεκάνη απορροής των Λευκών Ορέων (800 τ.χλμ.), ενώ η λίμνη Κουρνά, στο βορειοδυτικό άκρο του νομού, αποτελεί εμφάνιση του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα.

Στο ανάγλυφό του δεσπόζουν τα Λευκά Όρη (ή και Μαδάρες), με ψηλότερη κορυφή τις Πάχνες (2.453 μ.). Στα Λευκά Όρη βρίσκεται και το φαράγγι της Σαμαριάς, που εκτείνεται από τα βόρεια προς τα νότια, ανατολικά του Βολακιά, και καταλήγει στο χωριό Αγία Ρουμέλη. Δυτικότερα σχηματίζεται το δεύτερο μεγάλο φαράγγι της Κρήτης, του Νίμπρου ή Ίμπρου. Στα ημιορεινά υπάρχουν μικρά οροπέδια και κοιλάδες, όπως το οροπέδιο του Ομαλού (1.100 μ.), βορειοδυτικά των Λευκών Ορέων, το οροπέδιο του Ασκύφου στα ανατολικά, η κοιλάδα της Καντάνου και το παράκτιο υψίπεδο της Χώρας Σφακίων. Στις βόρειες ακτές του νομού υπάρχουν δύο κόλποι ( Κισσάμου και Χανίων), καθώς και ο βαθύς όρμος της Σούδας.

Τα Λευκά Όρη χωρίζουν το νομό σε δύο εντελώς διαφορετικές περιοχές. Το τμήμα της παραλιακής ζώνης, με 415 χλμ. ακτών, είναι πεδινό ή σχεδόν πεδινό, πλουσιότερο και πιο πυκνοκατοικημένο, ενώ η αραιοκατοικημένη κατά κανόνα ορεινή ενδοχώρα αποτελεί μία από τις πιο αυθεντικές περιοχές της Κρήτης. Οι περισσότερες παραλίες, τόσο κοντά στην πόλη των Χανίων όσο και στα υπόλοιπα παράλια, είναι εξαιρετικές με πεντακάθαρα νερά (πολλές έχουν βραβευτεί με γαλάζιες σημαίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης), ενώ οι περισσότερες είναι οργανωμένες και συνδυάζονται με τις ξενοδοχειακές μονάδες που υπάρχουν στην περιοχή. Οι παραλίες της Νέας Χώρας, της Χρυσής Ακτής, των Αγίων Αποστόλων, της Αγίας Μαρίνας, του Πλατανιά, του Γερανίου, της Κισσάμου, του Μπάλου, των Φαλασάρνων, της Ελαφονήσου, της Παλαιόχωρας, της Σούγιας, του Λουτρού, του Φραγκοκάστελλου, των Σφακίων, του Μαραθίου, των Καλυβών, της Γεωργιούπολης, του Καβρού, της Αλμυρίδας είναι λίγες μόνο από τις πολλές παραλίες του νομού.

Το κλίμα του νομού Χανίων είναι εύκρατο μεσογειακό, με σχετικά ήπιους χειμώνες και ζεστά και ξηρά καλοκαίρια. Το φθινόπωρο και το χειμώνα επικρατούν βόρειοι και βορειοδυτικοί άνεμοι, ενώ το καλοκαίρι οι ασθενείς άνεμοι προσφέρουν σχετική δροσιά. Οι διακυμάνσεις της θερμοκρασίας είναι μεγαλύτερες στην περιοχή των Λευκών Ορέων, ενώ στα μεγαλύτερα υψόμετρα δεν λείπουν τα χιόνια (Νοέμβριος-Μάιος). Οι βροχοπτώσεις είναι περισσότερες από την υπόλοιπη Κρήτη, λόγω των Λευκών Ορέων που αιχμαλωτίζουν τα υγρά ρεύματα από το Ιόνιο Πέλαγος, αλλά και λόγω της ασβεστολιθικής σύστασης του εδάφους. Σε αυτήν τη σύσταση του εδάφους οφείλονται, εξάλλου, οι πολλές πηγές του νομού. Από τον Απρίλιο έως και τον Σεπτέμβριο οι βροχοπτώσεις είναι ελάχιστες, ενώ ηλιοφάνεια υπάρχει στο 70% των ημερών του έτους, οπότε από τον Μάρτιο έως τα τέλη Οκτωβρίου ο νομός προσφέρεται για διακοπές.

Η οικονομία του νομού Χανίων στηρίζεται κυρίως στον πρωτογενή τομέα ( γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία) αλλά και στον τριτογενή ( τουρισμός, εμπόριο, υπηρεσίες). Όσον αφορά τη γεωργία καλλιεργούνται κυρίως ελαιόδεντρα, αμπέλια, οπωροφόρα δέντρα, κηπευτικά, σιτηρά και κτηνοτροφικά φυτά. Όσον αφορά την κτηνοτροφία, εκτρέφονται κυρίως μικρά ζώα ( κατσίκες, πρόβατα, χοίροι, πουλερικά και κουνέλια). Ο τουρισμός στην περιοχή παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη και συνεισφέρει τα μέγιστα στην τοπική οικονομία.

Η διαμόρφωση και η σύσταση του εδάφους, σε συνδυασμό με το κλίμα, κάνουν την περιοχή του νομού Χανίων ιδανική για χιλιάδες φυτά και ζώα. Τα κρινάκια της θάλασσας, το λάβδανο, τα κυκλάμινα, οι κρητικές τουλίπες, το σφενδάμι και κυρίως τα μοναδικά βότανα δίκταμος, μαλοτύρα και μαντζουράνα είναι λίγα από τα είδη της χλωρίδας που αφθονούν στο νομό. Στο οροπέδιο του Ομαλού συναντάται το σταμναγκάθι. Από το σύνολο των 180 Αρχειοθετήθηκε 2018-04-07 στο Wayback Machine. ενδημικών φυτών της Κρήτης, τα 100 περίπου βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή των Λευκών Ορέων. Πολλά από τα ενδημικά και σπάνια φυτά της Κρήτης υπάρχουν στα φαράγγια στα νότια του νομού Χανίων, ενώ μοναδικά είδη απαντούν στις κορυφές των Λευκών Ορέων.

Παραλία Ραβδούχα στη χερσόνησο Ροδωπού

Ο νομός Χανίων παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία και στα είδη της πανίδας. Τα Λευκά Όρη ως επί το πλείστον φιλοξενούν τα μοναδικά είδη της Κρήτης. Στο φαράγγι της Σαμαριάς ζει ελεύθερο το κρητικό αγριοκάτσικο ή κρητικός αίγαγρος, γνωστό ως κρι κρι ή αγρίμι, σχηματίζοντας ομάδες των δύο ή των πέντε ατόμων, στις οποίες το αρσενικό υπερισχύει του θηλυκού. Ένα άλλο είδος που ζει στην Κρήτη είναι ο κρητικός αγριόγατος, ο οποίος τείνει να εκλείψει λόγω της καταστροφής των βιοτόπων του. Ακόμη, άλλα ζώα είναι ο ακανθοπόντικας, ο κρητικός ασβός, το κρητικό κουνάβι και η κρητική νυφίτσα. Επίσης, τα Λευκά Όρη είναι σημαντική περιοχή για τα αρπακτικά (σπιζαετός, γυπαετός, όρνιο, χρυσαετός, πετρίτης). Το όρος Κουτρούλης και η χερσόνησος Ροδωπού, εξάλλου, είναι σημαντικοί βιότοποι για την ορνιθοπανίδα. Τέλος, οι δύο λίμνες του νομού, η λίμνη Κουρνά και η λίμνη Αγιάς, φιλοξενούν είδη της ορνιθοπανίδας. Αγριοτσικνιάδες, πορφυροτσικνιάδες, χαλκόκοτες, μικροπουλάδες και ορισμένα αρπακτικά απαντούν στη λίμνη Κουρνά, ενώ η λίμνη Αγιάς φιλοξενεί μεταναστευτικά πουλιά, όπως ερωδιούς, χαλκόκοτες, καλαμοκανάδες κ.α.

Προστατευόμενες τοποθεσίες

Μεγάλο τμήμα του φυσικού περιβάλλοντος των Χανίων έχει χαρακτηριστεί προστατευόμενο, λόγω της πλούσιας και σπάνιας πανίδας και χλωρίδας. Το φαράγγι της Σαμαριάς έχει ανακηρυχθεί εθνικός δρυμός. Η λίμνη Αγιάς, η λίμνη Κουρνά, οι νήσοι Γαύδος και Γαυδοπούλα, το Ελαφονήσι και άλλες περιοχές προστατεύονται από το πρόγραμμα " Natura 2000".

Παραλία Χρυσοσκαλίτισσας

GR4340005: Οι περιοχές Όρμος Σούγιας, Βαρδιά, Φαράγγι Λισσού μέχρι Άνυδρους και η παράκτια ζώνη τους είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000 κατά μία έκταση 30,6 τ.χλμ..

GR4340003: Οι περιοχές χερσόνησος Ροδωπού, παραλία Μάλεμε και κόλπος Χανίων είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000 κατά μία έκταση 160,47 τ.χλμ.

GR4340015: Η παραλία από τη Χρυσοσκαλίτισσα μέχρι το Ακρωτήριο Κριός είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000 κατά μία έκταση 22,53 τ.χλμ.

GR4340001: Οι περιοχές Ήμερη, Άγρια Γραμβούσα, Τηγάνι, Φαλάσαρνα, Ποντικονήσι, όρμος Λιβάδι και Βίγλια είναι προστατευόμενοι βιότοποι του Natura 2000 κατά μία έκταση 58,88 τ.χλμ.

GR4340017: Η χερσόνησος Γραμβούσας, οι νησίδες Ήμερη και Άγρια Γραμβούσα, το Ποντικονήσι και η θαλάσσια ζώνη τους είναι προστατευόμενοι βιότοποι του Natura 2000 κατά μία έκταση 126,71 τ.χλμ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Χανίων - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Χανίων είναι ένας από τους 51 Νομούς της Ελλάδας και συγκεκριμένα αποτελεί έναν εκ των τεσσάρων νομών της Περιφέρειας Κρήτης. Μέχρι το 2010 χωριζόταν σε 23 Δήμους και 2 Κοινότητες.

# data[].attributes.headline
Νομός Ρεθύμνης 

# data[].attributes.subject
Νομός Ρεθύμνης 

# data[].attributes.body
Νομός Ρεθύμνης με πρωτεύουσα το Ρέθυμνο .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Ρεθύμνης έως το 1998

Η Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνης σήμερα

Ο Νομός Ρεθύμνης απετέλεσε ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και έναν από τους τέσσερις νομούς της Περιφέρειας Κρήτης, μέχρι την εφαρμογή του Προγράμματος Καλλικράτης την 1η Ιανουαρίου 2011, οπότε αντικαταστάθηκε από την ομώνυμη περιφερειακή ενότητα (Π.Ε.). Βρίσκεται μεταξύ των τέως νομών Χανίων (δυτικά) και Ηρακλείου (ανατολικά). Βόρεια βρέχεται από το Κρητικό πέλαγος και νότια από το Λιβυκό πέλαγος. Πρωτεύουσα της Π.Ε. Ρεθύμνης είναι το Ρέθυμνο.

Το έδαφος της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνης κατά ποσοστό 65% είναι ορεινό, ένα ποσοστό περίπου 19% είναι ημιορεινό και το υπόλοιπο 16% είναι πεδινό. Τα πεδινά εδάφη περιορίζονται στα βόρεια και νότια παράλια. Ανατολικά των ορίων της, παρά τα όρια των επαρχιών Αμαρίου και Μυλοποτάμου, δεσπόζει το όρος Ίδη, γνωστότερο ως Ψηλορείτης, με υψόμετρο 2.458 μέτρα. Άλλες σημαντικές βουνοκορφές είναι ο Σιταράς (1.575 μ.), η Κουρούνα (1.855 μ.), ο Τυμπανάτορας (1.491 μ.), ο Σκίνακας (1.760 μ.), ο Καλόρος (1.125 μ.) και η Χαμένη (1.281 μ.). Αντίθετα, στα δυτικά εκτείνονται οι ανατολικές προεκτάσεις των Λευκών Ορέων με σημαντικότερες κορυφές τον Κρυονερίτη (1.312 μ.), Κουρούπα (1,001 μ.) και τον Βρύσινα (860 μ.). Ανάμεσά τους υψώνεται το όρος Κέντρος (1.776 μ.).

Σημαντικότερος ποταμός της Π.Ε. Ρεθύμνης είναι ο Γεροπόταμος, που πηγάζει από την Ίδη (Ψηλορείτης) και διαρρέοντας με τους παραποτάμους του σχεδόν όλο το ανατολικό τμήμα αυτής, εκβάλει στο Κρητικό πέλαγος. Άλλοι ποταμοί είναι το ρέμα Σφοκορύακο, στο κεντρικό τμήμα, και ο Πετρές στο δυτικό, ενώ το νοτιοανατολικό τμήμα διαρρέουν οι ποταμοί Ακουμιανός και Πλατύς. Επιπρόσθετα, συναντάται η τεχνητή λίμνη του φράγματος Ποταμών.

Ο Νομός παρουσιάζει δύο εκτεταμένες ακτογραμμές. Η βόρεια στο Κρητικό πέλαγος που αρχίζει δυτικά από το μέσον του μυχού του Όρμου Αλμυρού όπου συνεχίζοντας χωρίς εγκολπώσεις, μέχρι τον λιμένα Ρεθύμνου, στρέφεται στη συνέχεια βόρεια - βορειοανατολικά σχηματίζοντας τα ακρωτήρια Λιανός Κάβος, Χονδρός Κάβος·και Κορακιάς καθώς και τον όρμο του Μπαλίου καταλήγoντας ανατολικά στον όρμο Φόδελε.
Η νότια ακτογραμμή στο Λιβυκό πέλαγος παρουσιάζει πλουσιότερο διαμελισμό. Από δυτικά προς ανατολικά απαντώνται το ακρωτήριο Σταυρός, ο όρμος Πλάκα, το ακρωτήριο Μέλισσα απ΄ όπου ανατολικότερα σχηματίζεται ο μυχός του μεγάλου Κόλπου Μεσαρά, έναντι του οποίου το Πρασονήσι και οι νησίδες Παξιμάδια.

Αχινός, Βαρδιανός, Γλαρόνια, Διάπορι ή Τάκος, Δοκός, Ήβη, Κόκκινα Βράχια, Μαυρόβραχα, Μυρτάδια, Ορτσίνι, Παξιμάδια, Πρασονήσι ή Ξιφίας, Ρόσσα, Σπόπιο, Σμέρνα ή Άσπρος Βόλακας, Τουρλίτες, Τρίπετρο

Κόκκινη κρητική τουλίπα (doerfleri) στο Γιους Κάμπο[2]

Το Πρασσανό φαράγγι, ο Πατσός, το Σφακορύακο ρέμα, η παραλία Ρεθύμνου, η εκβολή του Γεροπόταμου, το Ακρ. Λιανός Κάβος και τα Περιβόλια είναι προστατευόμενοι βιότοποι του Natura 2000 κατά μία έκταση 131,3 τ.χλμ.

Οι περιοχές Σωρός, Αγκάθι και όρος Κέδρος είναι προστατευόμενοι βιότοποι του Natura 2000 κατά μία έκταση 81,09 τ.χλμ.

Το κλίμα του νομού χαρακτηρίζεται γενικά ήπιο μεσογειακό, με ήπιους χειμώνες. Στις ορεινές περιοχές απαντάται ελάχιστα ηπειρωτικό.

Κύριοι φυσικοί πόροι του Νομού αποτελούν οι αρκετά εύφορες πεδινές εκτάσεις, βόρεια και νότια του νομού με σημαντική ανάπτυξη της γεωργίας και του τουρισμού και λιγότερο της κτηνοτροφίας. Η γεωργία στο νομό βασίζεται κυρίως στην ελαιοκαλλιέργεια. Οι ελαιώνες εδώ θεωρούνται από τους πλέον εκτεταμένους και αποδοτικούς όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε όλη τη Μεσόγειο. Οι καλλιεργούμενες εκτάσεις κατανέμονται για σιτηρά, βρώσιμα όσπρια, βιομηχανικά φυτά, κτηνοτροφικά φυτά, πατάτες και λαχανικά. Στις δενδρώδεις καλλιέργειες περιλαμβάνονται εσπεριδοειδή, οπωροφόρα (μηλιές, αχλαδιές, βερικοκιές, ροδακινιές, κερασιές κ.ά.) καθώς και αμυγδαλιές, καρυδιές και μπανανιές και κυρίαρχα ελιές. Από τα συνολικά 519.200 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης περίπου τα 39.000 αρδεύονται.

Στη κτηνοτροφία περιλαμβάνονται αιγοπρόβατα οικόσιτης και ημιοικόσιτης μορφής με πολλά τυροκομικά γαλακτοκομικά και άλλα κτηνοτροφικά προϊόντα (δέρματα, λίπος, αυγά κ.λπ).

Τα δάση του νομού πολύ περιορισμένα καλύπτουν μόνο το 0,04% της συνολικής έκτασης, από την οποία παράγεται ξυλεία, καυσόξυλα, ξυλάνθρακες και πολλά βότανα (τσάι, ρίγανη κ.λπ.).

Η αλιεία ασκείται και στις δύο ακτογραμμές από επαγγελματικά και ερασιτεχνικά αλιευτικά σκάφη με σύνολο αλιευμάτων τους 85 τόνους ετησίως. Η δε βιομηχανία και βιοτεχνία στο νομό θεωρείται μικρή περιοριζόμενη στην επεξεργασία αγροτικών προϊόντων.

Ο Ορυκτός πλούτος του νομού είναι περιορισμένος περιλαμβάνοντας κάποια περιορισμένα κοιτάσματα γύψου και λιγνίτη, μερικών χιλιάδων τόνων, στις περιοχές Πλατανιά και Σελλίον αντίστοιχα, καθώς και αμιάντου στις θέσεις Μουρνέ και Άδρακτος, μαγγανίου στη περιοχή Άνω Μέρος ως και σιδηρομεταλλεύματος στις τοποθεσίες Σίσσες, Άνω Βαλσαμόνερο και Αρολίθι, χωρίς όμως οικονομικό ενδιαφέρον.

Κατά την απογραφή του 1991 ο νομός Ρεθύμνης περιελάμβανε 4 επαρχίες:

α) την Επαρχία Ρεθύμνης που περιελάμβανε το βόρειο τμήμα από το μέσον του νομού και δυτικά

β) την Επαρχία Μυλοποτάμου που περιελάμβανε το ανατολικό βόρειο ήμισυ της έκτασης του νομού

γ) την Επαρχία Αγίου Βασιλείου που περιελάμβανε σχεδόν όλη τη Ν-ΝΔ. έκταση του νομού, και

δ) την Επαρχία Αμαρίου που περιελάμβανε τη νότιο-ανατολική έκταση του νομού.

Επίσης περιελάμβανε 2 δήμους: Ανωγείων και Ρεθύμνης, 127 κοινότητες και 284 οικισμούς. Πρωτεύουσα του Νομού ήταν και είναι το Ρέθυμνο. Άλλες μεγάλες κωμοπόλεις είναι τα Ανώγεια, το Ατσιπόπουλο, το Πέραμα, τα Ζωνιανά, τα Λιβάδια και η Αγία Γαλήνη, το Πάνορμο, οι Μέλαμπες, η Αξός, το Σπήλι, ο Σταυρωμένος, το Γεράνι, η Επισκοπή, τα Αγγελιανά, ο Πρινές Ρεθύμνου, το Γαράζο, οι Σίσες, ο Φουρφουράς και ο Πλάτανος Αμαρίου.

Σημειώνεται ότι με την εφαρμογή του νέου σχεδίου διοικητικής διαίρεσης της χώρας "Καποδίστριας" το 1997, όπου και καταργήθηκε ο θεσμός των επαρχιών στην Ελλάδα, όπως τροποποιήθηκε και αυτό αργότερα με το νεότερο σχέδιο Καλλικράτης, οι παραπάνω επαρχίες καταργήθηκαν, ενώ ακολούθησε νέα αναμόρφωση δήμων και κοινοτήτων.

Έτσι με το Σχέδιο Καποδίστριας παρέμειναν και δημιουργήθηκαν οι δήμοι: Ρεθύμνης Ανωγείων, Αρκαδίου, Γεροποτάμου, Κουλούκωνα, Κουρητών, Λάμπης, Λαππαίων, Νικηφόρου Φωκά, Συβρίτου, Φοίνικα και η Κοινότητα Ζωνιανών.

Στη συνέχεια με το πρόγραμμα ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ στο Νομό Ρεθύμνου συστήθηκαν οι παρακάτω Δήμοι:

1. Δήμος Ρεθύμνης με έδρα το Ρέθυμνο αποτελούμενος από τους δήμους α. Αρκαδίου β. Λαππαίων γ. Νικηφόρου Φωκά και δ. Ρεθύμνης, οι οποίοι καταργούνται.

2. Δήμος Μυλοποτάμου με έδρα το Πέραμα αποτελούμενος από τους δήμους α. Γεροποτάμου β. Κουλούκωνα και την κοινότητα Ζωνιανών, οι οποίοι καταργούνται.

3. Δήμος Αμαρίου με έδρα την Αγία Φωτεινή και ιστορική έδρα τον Φουρφουρά αποτελούμενος από τους δήμους α. Σιβρίτου και β. Κουρητών, οι οποίοι καταργούνται.

4. Δήμος Αγίου Βασιλείου με έδρα το Σπήλι αποτελούμενος από τους δήμους α. Λάμπης και β. Φοίνικα, οι οποίοι καταργούνται.

Β. Στον Δήμο Ανωγείων δεν επέρχεται καμία μεταβολή.

Γ. Οι δήμοι Αμαρίου, Αγίου Βασιλείου και Ανωγείων χαρακτηρίζονται ως ορεινοί.

(άρθρο 1 νόμου 3852/2010 ΦΕΚ τεύχος Α 87 Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης - Πρόγραμμα Καλλικράτης)

Στο Νομό Ρεθύμνης υφίστανται δύο μητροπόλεις. Η μία είναι η Ιερά Μητρόπολις Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, που έχει έδρα το Ρέθυμνο και η περιφέρεια της οποίας καλύπτει τις δύο πρώην βόρειες επαρχίες του νομού, Ρεθύμνης και Μυλοποτάμου και η άλλη η Ιερά Μητρόπολις Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, με έδρα το Σπήλι Ρεθύμνης, η περιφέρεια της οποίας καλύπτει τις νότιες πρώην επαρχίες Αμαρίου, Αγίου Βασιλείου εκτεινόμενη και στην επαρχία Σφακίων του Νομού Χανίων. Οι περιφέρειες αμφοτέρων χωρίζονται σε αρχιερατικές περιφέρειες ή επιτροπείες με ελληνική κεφαλαιογράμματη αρίθμηση που προΐστανται πρωτοπρεσβύτεροι και εποπτεύουν τις υπαγόμενες σ΄ αυτές αντίστοιχες ενορίες.

Ο νομός Ρεθύμνης διαθέτει πολλά και αξιόλογα μέρη, ιστορικής, αρχαιολογικής αλλά και θρησκευτικής σημασίας. σε απόσταση 25 χιλιόμετρα, ανατολικά του Ρεθύμνου, από τον παλιό δρόμο, συναντάμε τη Μονή Αρκαδίου, μνημείο των εθνικοαπελευθερωτικών αγώνων του λαού της Κρήτης, κατά της Οθωμανικής κυριαρχίας. Το μοναστήρι είναι κτίσμα του 14ου αιώνα, σύμφωνα με μια επιγραφή, και έχει σχήμα φρουρίου.

Με αφετηρία το Ρέθυμνο ένα ακόμα αξιοθέατο αποτελεί το χωριό Αργυρούπολη, 27 χιλ. ΝΔ του Ρεθύμνου, μια τοποθεσία με κρυστάλλινα νερά, φυσικές πηγές, ψηλά και πυκνά δένδρα. Η Αργυρούπολη είναι χτισμένη πάνω στη θέση της αρχαίας πόλης Λάππας. Στην έξοδο από την πόλη του Ρεθύμνου και διασχίζοντας την εθνική οδό βόρεια, προς κατεύθυνση για Ηράκλειο, συναντάμε τουριστικά αναπτυγμένες παραθαλάσσιες περιοχές, όπως τα Μισίρια, το Άδελε, ο Σταυρωμένος, το Πάνορμο, το Μπαλί και άλλα. Ο νομός έχει και άλλες εκκλησίες και μονές, όπως επίσης και σπήλαια, που αξίζει κάποιος να επισκεφθεί.

Το γεφύρι στο φαράγγι Αγίου Αντωνίου

Η επαρχία Αμαρίου, έχει πολλά και όμορφα χωριά, αλλά και πολλές Βυζαντινές εκκλησίες. 3 χιλ. ανατολικά του Ρεθύμνου, υπάρχει η έξοδος για την κοιλάδα Αμαρίου. Στο 6ο χιλ. είναι η εκκλησία του Αγ. Ευτυχίου και 2 χιλ. μετά, φτάνομε στο χωριό Πρασιές, όπου σώζονται, Βενετικά σπίτια. Στο 17ο χιλ. μια άλλη διακλάδωση δεξιά, μας οδηγεί στο χωριό Πατσός, που στη δυτική πλευρά του, υπάρχει η σπηλιά του Αγίου Αντωνίου. Το χωριό Αμάρι διαθέτει άφθονες πηγές, που δικαιολογούν την ύπαρξη πολλών οπωροφόρων δένδρων. Η κοιλάδα του Αμαρίου έχει 40 περίπου χωριά και ενώνει τη βόρεια με τη νότια πλευρά της Κρήτης. Φθάνοντας στο χωριό Αγ. Φωτεινή, μετά από ένδειξη πινακίδας, καταλήγουμε στο χωριό Θρόνος. Είναι χτισμένο πάνω σε τμήμα της ελληνορωμαϊκής πόλης Σιβρύτου η οποία είχε ως διέξοδο προς τη θάλασσα το λιμάνι της αρχαίας Σουλίας (της σημερινής παραθαλάσσιας περιοχής Αγίας Γαλήνης).

Συνεχίζοντας μετά το χωριό Θρόνος και προσπερνώντας την άλλοτε μονή Ασωμάτων, στην οποία λειτουργεί από το 1931 γεωργοκτηνοτροφική σχολή, μια διακλάδωση αριστερά οδηγεί στο χωριό Μοναστηράκι, όπου ανακαλύφθηκε μινωικός πολιτισμός. Στο 55ο χιλ. λίγο πριν το χωριό Αποδούλου, βρίσκεται ο υστερομινωικός οικισμός και ο θολωτός τάφος που ανάσκαψε ο Κ. Δαβάρας. Ακριβώς μετά το χωριό Αποδούλου, ένας δρόμος προς Νότια οδηγεί στην Αγία Γαλήνη.

Επιστρέφοντας στην πόλη του Ρεθύμνου και βγαίνοντας από την πλευρά του Δημοτικού κήπου της πόλης, με κατεύθυνση προς Σπήλι και Αγία Γαλήνη για το χωριό Σωματά στο 9ο χιλ. και στη δεξιά πλευρά του δρόμου υπάρχει το υστερομινωικό νεκροταφείο των Αρμένων. Συνεχίζοντας από τον δημόσιο δρόμο, φθάνομε στο χωριό Σπήλι, το οποίο είναι έδρα Μητρόπολης και είναι γεμάτο με δέντρα, πολλά νερά, όμορφα σπίτια και τέσσερις παλιές εκκλησίες. Ο δρόμος συνεχίζει για τις Μέλαμπες και την Αγία Γαλήνη.

Στο 23ο χιλ. από την πόλη του Ρεθύμνου και προς τα νότια - νοτιοδυτικά συναντάμε την περιοχή Κοξαρέ και συνεχίζοντας, ο δρόμος περνά από το Κουρταλιώτικο φαράγγι για να φθάσει στο χωριό Ασώματοι. Ένα χιλιόμετρο μετά το χωριό υπάρχει άλλη διασταύρωση αριστερά, που οδηγεί στη Μονή Πρέβελη, κάτω από την οποία βρίσκεται ο Μέγας ποταμός, όπου μπορεί κάποιος να φθάσει μόνο με πεζοπορία.

Ξαναγυρνώντας στην διασταύρωση νότια του χωριού Ασώματοι, συνεχίζουμε αριστερά μέχρι το χωριό Λευκόγεια, όπου στην έξοδο του και από διασταύρωση αριστερά, ακολουθούμε δρόμο που μας οδηγεί στην παραθαλάσσια περιοχή του Πλακιά, η οποία αποτελεί τουριστικό θέρετρο. Ανάμεσα στη Μονή Πρέβελη και τον Πλακιά υπάρχει μικρό παραθαλάσσιο χωριό, το Δαμνόνι. 3 χιλιόμετρα βορειοανατολικά, συναντάμε την είσοδο του φαραγγιού Κοτσυφού, από όπου μια διασταύρωση οδηγεί πίσω στον Άγιο Βασίλειο και στο Ρέθυμνο. Μια άλλη διασταύρωση οδηγεί στο χωριό Σελιά, που σημαδεύτηκε από την ήττα των Τούρκων, όταν αυτοί προσπάθησαν να εισχωρήσουν στη Νότια Κρήτη. 8 χιλ. πιο κάτω, φθάνομε στο παραθαλάσσιο χωριό Ροδάκινο με τις αμμουδένιες παραλίες του, το οποίο είναι χτισμένο αμφιθεατρικά σε δύο υψώματα. Η πρώτη σημαία της επανάστασης, υψώθηκε εδώ, από τον ηγούμενο της Μονής Πρέβελης Μελχισεδέκ Τσουδερό, στις 24 Μαΐου του 1821.

Περίπου στα όρια του νομού Ρεθύμνου με τον νομό Ηρακλείου, κατεβαίνοντας νότια του νομού Ρεθύμνου, συναντάμε την κωμόπολη των Ανωγείων. Από την είσοδο της κωμόπολης Ανώγεια, μια διασταύρωση αριστερά, οδηγεί προς το σπήλαιο του Ιδαίον Άντρον, στη ρίζα της κορυφής του Ψηλορείτη. Στο Ιδαίο Άντρο κατά τη μυθολογία, η Ρέα έκρυψε τον νεογέννητο Δία, (που τον γέννησε μάλλον στο Δικταίο Άντρο), για να μην τον καταπιεί ο πατέρας του ο Κρόνος. Το διασημότερο, λατρευτικό σπήλαιο της αρχαιότητας, βρίσκεται σε υψόμετρο 1540μ., πάνω από το όμορφο οροπέδιο της Νίδας.

Η κωμόπολη Ανώγεια είναι η πιο ανεπτυγμένη τουριστικά ορεινή κωμόπολη της Κρήτης και πολλές φορές, απετέλεσε κέντρο επαναστατικών κινήσεων κατά της Τουρκοκρατίας και της Γερμανικής κατοχής. Βορειοδυτικά των Ανωγείων βρίσκεται το χωριό Αξός που βρίσκεται εκεί που άλλοτε υπήρχε η αρχαία αξιόλογη πολιτεία Οάξος όπως αναγράφει ο Ηρόδοτος σχετικά με την ιστορία του βασιλιά της Ετέαρχου, της κόρης του Φρόνιμης, και τη συγκινητική περιπέτεια της. Πως γλίτωσε από τον πνιγμό που είχε προστάξει για αυτήν ο πατέρας της, από κάποιον έμπορο από τη Σαντορίνη. Πως τη βρίσκουμε να παντρεύεται έναν τοπικό άρχοντα εκεί, και που μαζί του απέκτησε ένα αγόρι, τον Βάττο Αριστοτέλη (όπως τον αναφερει ο Πίνδαρος) που έμελλε να είναι ο πρώτος εποικιστής και βασιλιάς της Κυρήνειας. Στην είσοδό του υπάρχει η εκκλησία της Αγίας Ειρήνης (4ου-5ου αι.) Στην Αξό υπήρχαν 46 εκκλησίες, από τις οποίες σώζονται μόνο 9.

Δυτικά του χωριού βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σπήλαια της Κρήτης, το Σπήλαιο Σφεντόνη που βρίσκεται στην είσοδο του ιστορικού χωριού Ζωνιανά. Ο προαύλιος χώρος του, μαζί με το πέτρινο θέατρο του είναι απείρου φυσικού κάλλους. Στο χωριό βρίσκεται το μουσείο κέρινων ομοιωμάτων, το μουσείο Ποταμιάνου με πάνω από 85 εκθέματα αξιομνημόνευτων ιστορικών γεγονότων, από διάφορες περιόδους της ελληνικής ιστορίας, όπως της Αραβικής κυριαρχίας της Βυζαντινής, της Ενετοκρατίας, και της Οθωμανικής περιόδου. Επίσης εκτίθενται ομοιώματα επωνύμων ανδρών της Κρήτης, όπως του Ελευθερίου Βενιζέλου, του ζωγράφου της αναγεννήσεως Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (Ελ Γκρέκο), του ποιητή δημιουργού του Ερωτόκριτου Βιτσέντζου Κορνάρου, του Νίκου Καζαντάκη του στρατηλάτη της βυζαντινής αυτοκρατορίας Νικηφόρος Β' Φωκάς κ.α.

Δυτικά των Ζωνιανων βρίσκεται το μικρό αλλά επίσης ιστορικό χωριό Κράνα. Από δω έλκει την καταγωγή του ο ήρωας της επανάστασης του 1866 ο Κόκκινος-παπά Κρανιωτης. Το χωριό είναι κτισμένο πανοραμικά στην πλαγιά του βουνού. Κάτι που κάνει εντύπωση στον επισκέπτη είναι οι πολλές μουριές του. Παλιότερα έκοβαν από εδώ τα φύλλα τους οι κοπέλες του χωριού, αλλά και οι Ζωνιανές, τροφή για τους μεταξοσκώληκες τους. Τότε το μετάξι τους ήταν απαραίτητο για να υφάνουν τα προικιά τους. Το χωριό έχει γυμνάσιο, που φοιτούν τα παιδιά και των δυο μεγαλυτέρων χωριών, Ζωνιανών και Λιβαδιών, που βρίσκονται περίπου στην ίδια απόσταση από την Κράνα.

Ο Όμιλος Βρακοφόρων Κρήτης (πρώην Όμιλος Βρακοφόρων Ρεθύμνου) ιδρύθηκε το 1973 στο Ρέθυμνο, από μία ομάδα Κρητικών, με επικεφαλής και πρώτο Πρόεδρο, τον Γιάννη Σταυριδάκη. Ο όμιλος διοργανώνει παγκρήτιες εκδηλώσεις επιβράβευσης και προβολής της Κρητικής παράδοσης με πιο γνωστή τα Τζανιδάκεια που πραγματοποιούνται κάθε χρόνο τον Αύγουστο στη μνήμη του πρωτοχορευτή Αντώνη Τζανιδάκη. Εκτός από το χορευτικό τμήμα και διάφορες σχολές χορού, διαθέτει και θεατρική ομάδα, με την οποία έχει ανεβάσει θεατρικές παραστάσεις, κρητικές ηθογραφίες κυρίως.

Στο Πάνορμο εδρεύει η πολιτιστική εταιρεία "Επιμενίδης", η οποία διοργανώνει στο "Χαρουπόμυλο" του Πανόρμου πολιτιστικές εκδηλώσεις καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Σημαντική είναι, επίσης, και η Δημιουργική Ομάδα Μαργαριτών, η οποία κάθε χρόνο διοργανώνει, μεταξύ άλλων, και θεατρικά δρώμενα με την επωνυμία "Μπουντάλια".

Αιρετοί:
1994-2002: Μανώλης Λίτινας (ΠΑΣΟΚ, Πλατάνια Αμαρίου)

2002-2010: Γιώργης Παπαδάκης (ΠΑΣΟΚ, Πρίνος Μυλοποτάμου)

Αντιπεριφερειάρχες:
2010-σήμερα: Μαίρη Τσαγαλά - Λιονή (ΠΑΣΟΚ, Ατσιπόπουλο, ρεκορ θητείας)

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Ρεθύμνης - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Ρεθύμνης απετέλεσε ένας από τους 51 νομούς της Ελλάδας και έναν από τους τέσσερις νομούς της Περιφέρειας Κρήτης, μέχρι την εφαρμογή του Προγράμματος Καλλικράτης την 1η Ιανουαρίου 2011, οπότε αντικαταστάθηκε από την ομώνυμη περιφερειακή ενότητα (Π.Ε.). Βρίσκεται μεταξύ των τέως νομών Χανίων (δυτικά) και Ηρακλείου (ανατολικά).

# data[].attributes.headline
Νομός Ηρακλείου 

# data[].attributes.subject
Νομός Ηρακλείου 

# data[].attributes.body
Νομός Ηρακλείου με πρωτεύουσα το Ηράκλειο .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Νομός Λασιθίου ή Λασηθίου είναι ο ανατολικότερος και ο λιγότερο κατοικημένος νομός της Κρήτης. Βρεχόμενος από θάλασσα στις τρεις πλευρές του, με το Κρητικό πέλαγος βόρεια, το Καρπάθιο ανατολικά και το Λιβυκό νότια, συνορεύει δυτικά με τον νομό Ηρακλείου, έχοντας ως φυσικό σύνορο την οροσειρά Δίκτη. Πρωτεύουσά του είναι ο Άγιος Νικόλαος.

Οι μέσες συντεταγμένες του νομού είναι Ν 35°05΄, Ε 25°50΄ και η έκτασή του 1.818 τετραγωνικά χιλιόμετρα, από τα οποία 23,58 αποτελούν τα γύρω νησιά του.

Στον νομό συγκεντρώνεται περίπου το 0,7% του πληθυσμού της Ελλάδος. Μεταξύ των απογραφών 1991 και 2001 ο πληθυσμός του νομού αυξήθηκε κατά 7,1% (ΕΣΥΕ). Έχει τον μικρότερο πληθυσμό και ταυτόχρονα το μεγαλύτερο ΑΕΠ κατά κεφαλή (14,8 χιλ. ευρώ) από τους άλλους νομούς της Κρήτης και αυτό τον κατατάσσει 8ο στην Ελλάδα, ως προς το κριτήριο αυτό (115% του Μ.Ο της Ελλάδας και 90% του Μ.Ο της ΕΕ-25).

Στο νομό Λασιθίου παράγεται το 0,8% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Ελλάδος. Το 75% του προϊόντος του προέρχονται από τις υπηρεσίες, με σημαντική τη συμβολή του τουρισμού (16% από υπηρεσίες ξενοδοχείων και εστιατορίων). Το 2002 το 14% του προϊόντος του προέρχονταν από τη γεωργία (16% το 1997). Στο Λασίθι παράγεται το 1,5% του συνολικού γεωργικού προϊόντος της χώρας. Είναι η 6η παραγωγός περιοχή ελαιολάδου στη χώρα με 4,8% το 2004 , η 6η στην παραγωγή πατάτας με 5% το 2004 και 7η στην παραγωγή ντομάτας.

Στο Νομό Λασιθίου τρία είναι τα μεγάλα αστικά κέντρα, ο Άγιος Νικόλαος, η Σητεία και η Ιεράπετρα, που είναι και η μεγαλύτερη πόλη του νομού. Πρωτεύουσα του Νομού είναι ο Άγιος Νικόλαος. Πολυπληθέστερος Δήμος, μετά το "Σχέδιο Καλλικράτης" και τη διχοτόμηση του νέου Δήμου Ιεράπετρας (ΦΕΚ A 239 - 07.11.2011), είναι ο Δήμος Ιεράπετρας.

Για πλήρη κατάλογο των πόλεων και οικισμών του νομού, δείτε επίσης Διοικητική διαίρεση Π.Ε. Λασιθίου.

Το έδαφος είναι κυρίως ορεινό, με την οροσειρά Δίκτη (2148 μ.) (ή αλλιώς Λασιθιώτικα όρη) που κυριαρχεί στα δυτικά, να καταλαμβάνει εξολοκλήρου την επαρχία Λασιθίου και μέρος των επαρχιών Μιραμπέλλου και Ιεράπετρας. Μια δεύτερη οροσειρά , τα Στειακά όρη, βρίσκονται στα ανατολικά του νομού.

Κοιλάδες με ελαιόδενδρα υπάρχουν πολλές, με τις δύο μεγαλύτερες στην Ιεράπετρα και τη Νεάπολη, αλλοιώς και κοιλάδα Μεραμπέλλου κι άλλες μικρότερες ανάμεσα στα βουνά ,συχνά κοντά στα παράλια.

Υπάρχουν πολλά οροπέδια,το μεγαλύτερο είναι το οροπέδιο του Λασιθίου και το οροπέδιο του Καθαρού (στο Δ.Δ. Κριτσάς του Δήμου Αγίου Νικολάου).

Φαράγγια υπάρχουν αρκετά με πιο εντυπωσιακό αυτό του Χα (στο 24ο χιλιόμετρο Αγίου Νικολάου-Ιεράπετρας στην πλαγιά Παπούρα).

Δεν υπάρχουν αξιόλογα ποτάμια, παρά μόνο χείμαρροι και τα μόνο εμφανή νερά είναι διάφορες πηγές που εκμεταλλεύονται στην ύδρευση και την άρδευση.

Η ακτογραμμή του Νομού Λασιθίου είναι ποικίλη με ένα μεγάλο κόλπο (Μεραμπέλλου), μια λιμνοθάλασσα ( Βουλισμένη Αγίου Νικολάου) εκτεταμένες παραλίες, μικρά και μεγάλα λιμάνια στο βορρά (Ελούντας, Σητείας, Πόρου και Φανερομένης), τα λιμάνια Γκράντε, Καρούμπι και Ζάκρος στα δυτικά και στα νότια Μακρυγιαλός και Καλά Νερά.

Τα ακρωτήρια του νομού είναι του Αγίου Ιωάννη, Φανερωμένης, Σίδερου (Αγίου Ισιδώρου), Ζάκρου και Πλάκα.

Τα νησιά που ανήκουν στο νομό είναι πολλά και ενδιαφέροντα, το καθένα για δικό του λόγο. Η Σπιναλόγκα, το νησί ενετικό οχυρό που χρησιμοποιήθηκε και ως τόπος συγκέντρωσης των χανσενικών (λεπρών), οι Άγιοι Πάντες που είναι καταφύγιο των κρητικών αιγάγρων ( κρι κρι), η Κολοκύθα, η Ψείρα, οι Διονυσάδες με αρχαία ευρήματα, η Ελάσα, το Κουφονήσι, η Χρυσή με ένα ενδημικό είδος κέδρου κ.α.

Οι περιοχές στο Βορειοανατολικό άκρο Κρήτης: Διονυσάδες, Ελάσα και Χερσόνησος Σίδερο - Άκρα Μαυροβούνι - Βάι - Άκρα Πλάκα και η θαλάσσια ζώνη τους, συνολικής έκτασης 394,16 τ.χλμ., είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000.

To Boρειοανατολικό άκρο της Κρήτης είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000 κατά μία έκταση 37,14 τ.χλμ. Η περιοχή περιλαμβάνει το φοινικόδασος του Βάι, τις ακτές του Παλαιόκαστρου και τις νησίδες Ελάσα και Γράντες. Το ενδιαφέρον εστιάζεται στο φοινικόδασος, όπου κυριαρχούν οι Κρητικοί φοίνικες, και πέρα από αυτό η βλάστηση είναι ξηροφυτική με φρύγανα, κεφαλοθύμαρα και χινοπόδια. Η περιοχή είναι σημαντική για την αναπαραγωγή και τη μετανάστευση πτηνών. Στα προστατευόμενα είδη της ορνιθοπανίδας περιλαμβάνονται: ποταμότρυγγες, αλκυόνες, ωχροκελάδες, σκεπαρνάδες, μαυροσταχτάρες, χρυσαετοί, κραυγαετός, πορφυροτσικνιάδες, κρυπτοτσικνιάδες, γερακίνες, αετογερακίνες, τρασιηλούδες, λασποσκαλίδρες, δρεπανοσκαλίδρες, κοινές και σταχτιές νανοσκαλίδρες, αρτέμηδες, γιδοβύζια, θαλασσοσφυριχτές, αμμοσφυριχτές, μουστακογλάρονα, αργυρογλάρονα, φιδαετοί, καλαμόκιρκοι, βαλτόκιρκοι, λιβαδόκιρκοι, ορτύκια, ορτυκομάνες, λευκοχελίδονα, λευκοτσικνιάδες, βλάχοι, μαυροπετρίτες, κιρκινέζια, πετρίτες, μπεκατσίνια, σπιζαετοί, σταυραετοί, σταβλοχελίδονα, υδροβάτες, μικροτσικνιάδες, στραβολαίμηδες, αετομάχοι, σταχτοκεφαλάδες, καστανοκέφαλοι και μαυροκέφαλοι γλάροι, νανόγλαροι, αιγαιόγλαροι, δεντροσταρήθρες, μελισσοφάγοι, τσίφτες, κιτρινοσουσουράδες, τουρλίδες, νυχτοκόρακες, συκοφάγοι, χωραφοσπουργίτες, σφηκιάρηδες, θαλασσοκόρακες, μαχητές, χουλιαρομύτες, χαλκόκοτες, μαυροβουτηχτάρια, μικροπουλλάδες, μύχοι της Μεσογείου, οχθοχελίδονα, νανογλάρονα, ποταμογλάρονα, τρυγόνια, μαυρότρυγγες, λασπότρυγγες, κοκκινοσκέληδες, κ.α.

Τα Όρη Ζάκρου είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000 κατά μία έκταση 38,79 τ.χλμ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Νομός Λασιθίου - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Νομός Λασιθίου ή Λασηθίου είναι ο ανατολικότερος και ο λιγότερο κατοικημένος νομός της Κρήτης. Βρεχόμενος από θάλασσα στις τρεις πλευρές του, με το Κρητικό πέλαγος βόρεια, το Καρπάθιο ανατολικά και το Λιβυκό νότια, συνορεύει δυτικά με τον νομό Ηρακλείου, έχοντας ως φυσικό σύνορο την οροσειρά Δίκτη. Πρωτεύουσά του είναι ο Άγιος Νικόλαος.