# data[].attributes.headline
Η νομική θέση της γυναίκας στην αρχαία Γόρτυνα 

# data[].attributes.subject
Η νομική θέση της γυναίκας στην αρχαία Γόρτυνα 

# data[].attributes.body
Η Νομική Θέση της Γυναίκας στη Γόρτυνα της Κρήτης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το πιο σπουδαίο εύρημα της Γόρτυνας, αναμφίβολα είναι ο Κώδικας των Νόμων ή Δωδεκάδελτος της Γόρτυνας, περισσότερο γνωστός ως Μεγάλη Επιγραφή ή «Βασίλισσα των Επιγραφών». Είναι ο αρχαιότερος ευρωπαϊκός Αστικός Κώδικας, που χαρακτηρίζεται από ένα πνεύμα ελευθερίας και προοδευτικότητας. Αναφέρεται  σε ζητήματα Αστικού Δικαίου, όπως ζητήματα Οικογενειακού και Κληρονομικού Δικαίου, ζητήματα πωλήσεων, υποθήκευσης και χρεών, ζητήματα ευθύνης των δούλων και του ιδιοκτήτη τους, αλλά και σε ζητήματα βιασμών, αποπλάνησης και μοιχείας.

Μεταξύ των ζητημάτων που ρύθμιζαν οι νόμοι της Γόρτυνας είναι η θέση των γυναικών, τα δικαιώματά τους στην περιουσία στην περίπτωση διαζυγίου ή θανάτου του συζύγου, η τύχη των παιδιών που γεννιούνταν είτε μετά από διαζύγιο, στην περίπτωση των μικτών γάμων, δηλαδή γάμων που γίνονταν μεταξύ ελεύθερων και δούλων, ή εκτός γάμου, αλλά και ζητήματα υιοθεσίας και ενηλικίωσης. Ακόμα, αναφέρονταν σε αδικήματα βιασμών, αποπλάνησης και μοιχείας, αλλά και σε θέματα σχετικά με πωλήσεις, υποθηκεύσεις και χρέη.

Ø  Η Συμμετοχή της Γυναίκας στη Φυλή και η Κοινωνική της Θέση

Σε όλες τις ιστορικές περιόδους στην Κρήτη είναι φανερός ο ρόλος των φυλών στο εσωτερικό των κρητικών πόλεων, όχι μόνο σε πολιτικό επίπεδο, αλλά και στην κοινωνική και οικονομική σφαίρα. Στις φυλές της κάθε πόλης ανήκουν όλα τα μέλη των οικογενειών των πολιτών, επομένως μεταξύ των εμφύλων με την ευρεία έννοια συγκαταλέγονται και οι γυναίκες ενώ αντίθετα στις υποδιαιρέσεις των φυλών, συμμετέχουν μόνον άνδρες. Η φυλή ήταν ο φυσικός φορέας ενώπιον του οποίου παρουσίαζε ο πατέρας τα νόμιμα τέκνα του προκειμένου να επέλθουν όλες οι έννομες συνέπειες κυρίως όσον αφορά τα πολιτικά, οικογενειακά και κληρονομικά τους δικαιώματα.

Η αναγνώριση της νομιμότητας ενός γιού έχει βεβαίως αυτονόητη σημασία, αλλά και η αναγνώριση εκ μέρους της φυλής ότι η θυγατέρα ενός πολίτη ήταν νόμιμο τέκνο του, είχε επίσης ιδιαίτερη σημασία. Αυτό συμβαίνει, διότι σε αντίθεση με άλλες πόλεις, οι κόρες δεν κληρονομούσαν, ενώ στην Κρήτη οι θυγατέρες είχαν μερίδιο στην πατρική αλλά και μητρική κληρονομιά, στοιχείο που γνωρίζουμε όσον αφορά στη Γόρτυνα μέσω του Κώδικα, ενώ πιθανότατα ανάλογη νομοθεσία ίσχυε και σε άλλες πόλεις της Κρήτης.

Ωστόσο, όπως παντού στην ελληνική αρχαιότητα, έτσι και στην Κρήτη είναι αδιανόητη η συμμετοχή γυναικών στη συνέλευση των πολιτών και σε όλα τα όργανα της πολιτείας, όπως επίσης δεν τους επιτρεπόταν να υιοθετήσουν, αφού η υιοθεσία ήταν ενέργεια που αφορούσε στην εισαγωγή ενός προσώπου στον κύκλο των πολιτών και επομένως μόνον οι πολίτες είχαν αυτό το δικαίωμα.

Η νομική θέση των γυναικών στην Κρήτη είναι διαφορετική σε δύο σημαντικά κεφάλαια του ιδιωτικού βίου. Πρώτον μετά την ενηλικίωσή τους γίνονταν αυτεξούσιες και αποκτούσαν πλήρη ικανότητα για δικαιοπραξίες, σε αντίθεση με γυναίκες άλλων πόλεων της Ελλάδας, που ήταν σε κατάσταση ισόβιας επιτροπείας. Δεύτερον είχαν κληρονομικό δικαίωμα στην περιουσία του πατέρα και της μητέρας τους, καθώς και την εξουσία διαχείρισης της περιουσίας τους.

Ø  Γάμος και Κληρονομικά Ζητήματα

Θα αναφερθούν οι πιο σημαντικές από τις ρυθμίσεις του Κώδικα για τον γάμο και τα κληρονομικά ζητήματα.

Σε αντίθεση με το περίπλοκο καθεστώς ενηλικίωσης των αγοριών, φαίνεται ότι τα κορίτσια ενηλικιώνονταν στα δώδεκά τους χρόνια, όπως συνάγεται από την τελευταία διάταξη του Κώδικα της Γόρτυνας, που ορίζει ότι στην ηλικία αυτή θεωρούνται ώριμες για γάμο. Από το χρονικό αυτό σημείο γίνονται αυτεξούσιες, δηλαδή αναλαμβάνουν οι ίδιες τη διαχείριση της περιουσίας τους και μπορούν να πωλούν και να υποθηκεύουν τα περιουσιακά τους στοιχεία καθώς και να αγοράζουν, να εκμισθώνουν και γενικότερα να συμβάλλονται με τρίτους ως αυτεξούσια πρόσωπα.

Ο γάμος στη Γόρτυνα ένωνε δύο «οίκους» και γάμοι συνάπτονταν κατά προτίμηση μεταξύ μελών της ίδιας φυλής. Ο πατέρας της νύφης την έδινε σε γάμο σε κάποιον που ο ίδιος επέλεγε.

Η νέα γυναίκα δεσμευόταν από τον κύριό της, όπως στον υπόλοιπο αρχαιοελληνικό κόσμο. Όμως απολάμβανε μια αυτονομία ειδικότερα στον οικονομικό τομέα. Είχε το δικαίωμα, να κατέχει αγαθά σε προσωπική βάση, και κινητά και ακίνητα, δηλαδή γη. Αυτά τα αγαθά προέρχονταν από το μερίδιο που έπαιρνε από την οικογενειακή περιουσία γενικά υπό μορφή προίκας, αν και η λέξη προίκα δεν συναντάται στον Κώδικα. Αυτά τα αγαθά, λοιπόν, θεωρούνταν το μερίδιο της κόρης επί της πατρικής περιουσίας, και που αντιστοιχούσε στο μισό του μεριδίου που αναλογούσε στον αδελφό ή στους αδελφούς της. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι το σπίτι στην πόλη και τα εργαλεία καλλιέργειας δε συμπεριλαμβάνονταν στο μοίρασμα και παρέμεναν στην κατοχή του αρσενικού κληρονόμου.

Επίσης αναφέρεται ότι οι γυναίκες είχαν το δικαίωμα να διανέμουν με τους αδερφούς τους την πατρική κληρονομιά και επιπρόσθετα είχαν τη δυνατότητα να εμφανίζονται στο δικαστήριο για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους χωρίς μάλιστα την ύπαρξη κάποιου συμπαραστάτη.

Σε όποια θυγατέρα έδωσε (ο πατέρας) προηγουμένως περιουσία ή υποσχέθηκε να δώσει, η θυγατέρα να την διατηρεί, αλλά να μη λαμβάνει τίποτε άλλο από την πατρική περιουσία.

Όσον αφορά στη σύζυγο, αυτή μπορούσε να δεχθεί περιουσία, όχι μόνο από τον πατέρα της, αλλά και από τον αδελφό ή την αδελφή της, το σύζυγό της (μόνο από δωρεά, όχι από κληρονομιά) ή τον γιό της, με κάποιες προϋποθέσεις βέβαια.

Ø  Επίκληροι

Όπως προαναφέρθηκε οι γάμοι συνάπτονταν κατά προτίμηση μεταξύ μελών της ίδιας φυλής. Αυτό γίνεται μάλιστα δικαίωμα κατοχυρωμένο νομικά στην περίπτωση των επικλήρων, δηλαδή της ορφανής κόρης χωρίς αδέλφια, η οποία υποχρεωνόταν να παντρευτεί τον πλησιέστερο συγγενή του πατέρα της-το θείο της ή τον εξάδελφό της- με απώτερο στόχο τη μεταβίβαση της πατρικής περιουσίας στον γιό, που θα αποκτούσε από αυτό το γάμο, ο οποίος θα γίνει ο κληρονόμος του παππού του ως ο πραγματικός συνεχιστής της οικογένειας.

Ο θεσμός της επικλήρου ρυθμίζεται νομοθετικά και στη Γόρτυνα, έχει να κάνει με την «τύχη» της επικλήρου, ποιος δηλαδή θα είναι ο νέος της σύζυγος. Στη μεγάλη επιγραφή της Γόρτυνας ορίζεται η σειρά των δικαιούχων να τη νυμφευθούν. Πρώτος στη σειρά είναι ο μεγαλύτερος αδελφός του πατέρα της, έπειτα οι μικρότεροι θείοι, έπειτα ο πρώτος εξάδελφος και αν υπάρχουν περισσότεροι αδελφοί του πατέρα της, ο γιος του μεγαλύτερου αδελφού του πατέρα της ή οι γιοι των μικρότερων θείων της.

Στον Κώδικα ρυθμίζονται με λεπτομέρεια όλες τα ειδικότερα θέματα, που αφορούν στις επικλήρους.

Στα μέσα του πέμπτου αιώνα, ο θεσμός της επικλήρου έχει εκφυλιστεί και διατηρείται μόνο ως προς την οικονομική του πλευρά. Η εξαιρετική και αυστηρή θέση της επικλήρου έχει αλλάξει, καθώς ο γάμος με τον πλησιέστερο συγγενή του πατέρα παύει να είναι υποχρεωτικός και η επίκληρος έχει δικαίωμα να μην παντρευτεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, παραχωρώντας μέρος της περιουσίας της και σε άλλες χωρίς κανένα τίμημα.

Ø  Διαζύγιο και Περιουσιακά Ζητήματα

Όπως προκύπτει από έρευνες, η δυνατότητα διαζυγίου υπήρχε και στη Γόρτυνα της Κρήτης. Σε περίπτωση διαζυγίου τα κορίτσια παρέμεναν στην πατρική οικία, όπου θεωρούνταν ότι ανήκουν, ενώ η μητέρα επέστρεφε στη δική της ή ξαναπαντρευόταν.

Εάν χωρίσουν οι σύζυγοι, προβλεπόταν η γυναίκα να κρατεί τη δική της περιουσία, με την οποία συνεισέφερε στο γάμο και το μισό της παραγωγής, εφόσον προέρχεται από τη δική της περιουσία. Επίσης να κρατεί το μισό από τα χειροτεχνήματά της, ό,τι και αν είναι αυτά, καθώς και πέντε στατήρες, εάν ο άνδρας ήταν υπαίτιος του διαζυγίου. Εάν όμως ο άνδρας ισχυρίζεται ότι δεν ήταν ο υπαίτιος, να αποφασίσει ο δικαστής, αφού ορκιστεί.

Εάν ο άνδρας πεθάνει, αφήνοντας τέκνα, η γυναίκα, αν θέλει μπορεί να ξαναπαντρευτεί, διατηρώντας την περιουσία της και όσα της έχει δώσει ο άνδρας σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου ενώπιον τριών ενηλίκων μαρτύρων.

Επίσης ο Κώδικας έχει ειδικές ρυθμίσεις για τα Γενετήσια Αδικήματα (βιασμούς και μοιχείες)

ΧΑΡΗΣ ΠΕΡΤΣΕΛΑΚΗΣ

Γ6

# data[].attributes.body
Να ο Νείλος και το παλάτι του Πρωτέα

Εκεί με πήγε ο Ερμής χωρίς τη θέλησή μου

Και με ανάγκασε να ζω για όλη τη ζωή μου.

Θερμά με φιλοξένησε η οικογένειά του

Και ως φίλους κι αδερφούς θεωρούσα τα παιδιά του.

Μετά τον θρήνο του Πρωτέα

Κάτι άλλαξε μοιραία

Ο Θεοκλύμενος απόκτησε αισθήματα για μένα…

Του Πρωτέα τα παιδιά πολύ πιεστικά…

Θεοκλύμενος το όνομά του

Μου ανοίγει την καρδιά του

Μα εγώ δεν είμαι σύμφωνη μ΄ αυτή την παντρειά,

Γιατί είμαι παντρεμένη με άλλο βασιλιά.

Ελένη το όνομά μου!

και θεϊκή η ομορφιά μου,

η πατρίδα μου είναι η Σπάρτη,

αν κι εγώ βρίσκομαι στου Πρωτέα το παλάτι.

Το είδωλό μου κούφια ιδέα

κι εγώ κλαίω στον τάφο του Πρωτέα,

χωρίς σύζυγο και φήμη,

αφού το σώμα μου η ντροπή το έχει μολύνει...

Πέθανε όμως ο Πρωτέας

γυναίκα με ζητά τώρα ο γιος του,

κι εγώ στο μνήμα του παρηγοριά ζητώ,

να μείνει το όνομά μου καθαρό,

και τον άντρα μου ζητώ,

να με πάρει από εδώ.

Κλαίει η Ελένη και θρηνεί,

να παντρευτεί δεν θέλει,

γιατί πώς θα ξεπλύνει την ντροπή

αν κάτι τέτοιο μαθευτεί?

Την πίστη της θέλει να δείξει,

στον άντρα που έχει παντρευτεί,

πως άλλον άντρα δεν έχει ερωτευθεί.

# data[].attributes.headline
Το μεγάλο θέατρο της Γόρτυνας είχε λαξευτεί στη νοτιοανατολική πλαγιά του λόφου της Ακρόπολης, στην απέναντι πλευρά του Ληθαίου ποταμού όπου βρίσκονταν το Ωδείο και η Αγορά. Σύμφωνα με τον Belli δεν υπήρχε προστώο (portico), γεγονός που μάλλον επιβεβαιώνεται καθώς το θέατρο βρίσκεται πολύ κοντά στο Ληθαίο ποταμό. Το κοίλο (cavea) του θεάτρου, με περίμετρο 140 μ., εσωτερική διάμετρο 40 μ. περίπου και εξωτερική 88 μ., στην πίσω πλευρά του είχε λαξευμένο κανάλι το οποίο χρησίμευε και ως κανάλι απορροής των ομβρίων υδάτων κατά τη διάρκεια του χειμώνα, αλλά και για την πρόσβαση του κοινού στο ανώτερο διάζωμα μέσω πέντε ανοιγμάτων στον εξωτερικό τοίχο. Τα δύο άκρα του κοίλου δεν ήταν λαξευμένα στο βράχο του λόφου αλλά στηρίζονταν από θολωτές κατασκευές οι οποίες είχαν τοξωτές εξωτερικές όψεις. Εντός του εξωτερικού τοίχου και πάνω από την ανώτερη κερκίδα υπήρχε κυκλικός διάδρομος (ambulacrum) με κιονοστοιχία πλάτους 2 μ., και ένας πλατύτερος διάδρομος πλάτους (3,60μ.) που χώριζε το ανώτερο διάζωμα από το κατώτερο. Το κάτω διάζωμα ήταν μεγαλύτερο και πιθανότατα είχε 18 σειρές καθισμάτων, ενώ το άνω διάζωμα είχε 11 σειρές. Όπου δεν είχε χρησιμοποιηθεί ο βράχος, το θέατρο είχε κατασκευαστεί με σύνθετο σκυρόδεμα (concrete) και πλίνθινες εξωτερικές όψεις, ενώ στη βάση τους μεγάλα τμήματα κιόνων έχουν χρησιμοποιηθεί για περισσότερη σταθερότητα. Οι πληροφορίες μας σχετικά με το σκηνικό οικοδόμημα, το οποίο πιθανότατα καταστράφηκε κατά τον 19ο αιώνα, προέρχονται από τις περιγραφές του OnorioBelli. Το κτήριο της σκηνής είχε μήκος 120 μ., ενώ η πρόσοψη της σκηνής (scaenaefrons) κάλυπτε περίπου 70 μ. Η πρόσοψη ήταν ενιαία και το μοτίβο συνεχιζόταν ομοιόμορφα και στις παρόδους, οι οποίες είχαν ορθογώνιες εξέδρες με καμπύλη κόγχη στην πίσω τους πλευρά. Κάθε εξέδρα χωριζόταν από τις γειτονικές εξέδρες από ένα ζευγάρι κίονες πάνω σε βάσεις. Υπήρχαν τρεις θύρες στο postscenium (χώρος πίσω από τη σκηνή) και η κεντρική πλαισιωνόταν από κίονες. Σύμφωνα με τον Belli η scaenaefrons είχε πέντε σειρές κιόνων ιωνικού ρυθμού από λευκό μάρμαρο, ύψους 5,4 μ. και διαμέτρου 0,53μ. Ο Sanders θεωρεί τον αριθμό των σειρών των κιόνων υπερβολικό. Στην πρόσοψη της σκηνής υπήρχε εντοιχισμένη επιγραφή που αναφερόταν στην JuliaAugusta. Δεν γνωρίζουμε σε ποια από τις αυτοκρατορικές Ιουλίες αναφερόταν, αλλά σύμφωνα με τον Belli η επιγραφή βρισκόταν σε δεύτερη χρήση. Ο Spratt αναφέρει ότι στο θέατρο βρισκόταν και ένα γλυπτό σύμπλεγμα του 1ου αιώνα. π.Χ. με θέμα την αρπαγή της Ευρώπης, που τώρα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, όμως είναι πολύ πιθανό να μην ήταν αυτή η αρχική του θέση.Οι συστηματικές ανασκαφές στο Μεγάλο Θέατρο της Γόρτυνας ξεκίνησαν το 2011.

# data[].attributes.subject
Το μεγάλο θέατρο της Γόρτυνας είχε λαξευτεί στη νοτιοανατολική πλαγιά του λόφου της Ακρόπολης, στην απέναντι πλευρά του Ληθαίου ποταμού όπου βρίσκονταν το Ωδείο και η Αγορά. Σύμφωνα με τον Belli δεν υπήρχε προστώο (portico), γεγονός που μάλλον επιβεβαιώνεται καθώς το θέατρο βρίσκεται πολύ κοντά στο Ληθαίο ποταμό. Το κοίλο (cavea) του θεάτρου, με περίμετρο 140 μ., εσωτερική διάμετρο 40 μ. περίπου και εξωτερική 88 μ., στην πίσω πλευρά του είχε λαξευμένο κανάλι το οποίο χρησίμευε και ως κανάλι απορροής των ομβρίων υδάτων κατά τη διάρκεια του χειμώνα, αλλά και για την πρόσβαση του κοινού στο ανώτερο διάζωμα μέσω πέντε ανοιγμάτων στον εξωτερικό τοίχο. Τα δύο άκρα του κοίλου δεν ήταν λαξευμένα στο βράχο του λόφου αλλά στηρίζονταν από θολωτές κατασκευές οι οποίες είχαν τοξωτές εξωτερικές όψεις. Εντός του εξωτερικού τοίχου και πάνω από την ανώτερη κερκίδα υπήρχε κυκλικός διάδρομος (ambulacrum) με κιονοστοιχία πλάτους 2 μ., και ένας πλατύτερος διάδρομος πλάτους (3,60μ.) που χώριζε το ανώτερο διάζωμα από το κατώτερο. Το κάτω διάζωμα ήταν μεγαλύτερο και πιθανότατα είχε 18 σειρές καθισμάτων, ενώ το άνω διάζωμα είχε 11 σειρές. Όπου δεν είχε χρησιμοποιηθεί ο βράχος, το θέατρο είχε κατασκευαστεί με σύνθετο σκυρόδεμα (concrete) και πλίνθινες εξωτερικές όψεις, ενώ στη βάση τους μεγάλα τμήματα κιόνων έχουν χρησιμοποιηθεί για περισσότερη σταθερότητα. Οι πληροφορίες μας σχετικά με το σκηνικό οικοδόμημα, το οποίο πιθανότατα καταστράφηκε κατά τον 19ο αιώνα, προέρχονται από τις περιγραφές του OnorioBelli. Το κτήριο της σκηνής είχε μήκος 120 μ., ενώ η πρόσοψη της σκηνής (scaenaefrons) κάλυπτε περίπου 70 μ. Η πρόσοψη ήταν ενιαία και το μοτίβο συνεχιζόταν ομοιόμορφα και στις παρόδους, οι οποίες είχαν ορθογώνιες εξέδρες με καμπύλη κόγχη στην πίσω τους πλευρά. Κάθε εξέδρα χωριζόταν από τις γειτονικές εξέδρες από ένα ζευγάρι κίονες πάνω σε βάσεις. Υπήρχαν τρεις θύρες στο postscenium (χώρος πίσω από τη σκηνή) και η κεντρική πλαισιωνόταν από κίονες. Σύμφωνα με τον Belli η scaenaefrons είχε πέντε σειρές κιόνων ιωνικού ρυθμού από λευκό μάρμαρο, ύψους 5,4 μ. και διαμέτρου 0,53μ. Ο Sanders θεωρεί τον αριθμό των σειρών των κιόνων υπερβολικό. Στην πρόσοψη της σκηνής υπήρχε εντοιχισμένη επιγραφή που αναφερόταν στην JuliaAugusta. Δεν γνωρίζουμε σε ποια από τις αυτοκρατορικές Ιουλίες αναφερόταν, αλλά σύμφωνα με τον Belli η επιγραφή βρισκόταν σε δεύτερη χρήση. Ο Spratt αναφέρει ότι στο θέατρο βρισκόταν και ένα γλυπτό σύμπλεγμα του 1ου αιώνα. π.Χ. με θέμα την αρπαγή της Ευρώπης, που τώρα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, όμως είναι πολύ πιθανό να μην ήταν αυτή η αρχική του θέση.Οι συστηματικές ανασκαφές στο Μεγάλο Θέατρο της Γόρτυνας ξεκίνησαν το 2011.

# data[].attributes.headline
Το Νυμφαίο της Γόρτυνας βρίσκεται στο χώρο του Πραιτόριου, βόρεια της δικαστικής βασιλικής. Δυστυχώς ο επισκέπτης δεν έχει τη δυνατότητα να το θαυμάσει από κοντά λόγω της απαγόρευσης εισόδου στο κοινό.Το Νυμφαίο είναι κτίσμα του 2ου μ.Χ. αιώνα,  ένα μαρμάρινο σιντριβάνι με δεξαμενή, που κάλυπτε τις ανάγκες ύδρευσης του Πραιτορίου. Η σημασία του νερού τόσο στην άνυδρη Κρήτη όσο και στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο, ήταν τέτοια, που όπου υπήρχε τρεχούμενο νερό αποδίδονταν λατρεία σε θεότητες που σχετίζονταν με το υγρό στοιχείο, όπως οι Νύμφες. Από τη λατρεία αυτή προέκυψε και το όνομα Νυμφαίο.

# data[].attributes.subject
Το Νυμφαίο της Γόρτυνας βρίσκεται στο χώρο του Πραιτόριου, βόρεια της δικαστικής βασιλικής. Δυστυχώς ο επισκέπτης δεν έχει τη δυνατότητα να το θαυμάσει από κοντά λόγω της απαγόρευσης εισόδου στο κοινό.Το Νυμφαίο είναι κτίσμα του 2ου μ.Χ. αιώνα,  ένα μαρμάρινο σιντριβάνι με δεξαμενή, που κάλυπτε τις ανάγκες ύδρευσης του Πραιτορίου. Η σημασία του νερού τόσο στην άνυδρη Κρήτη όσο και στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο, ήταν τέτοια, που όπου υπήρχε τρεχούμενο νερό αποδίδονταν λατρεία σε θεότητες που σχετίζονταν με το υγρό στοιχείο, όπως οι Νύμφες. Από τη λατρεία αυτή προέκυψε και το όνομα Νυμφαίο.

# data[].attributes.headline
Το Πραιτόριο της Γόρτυνας μας εντυπωσιάζει ολοένα περισσότερο καθώς προχωράμε κυκλικά γύρω από τον περιφραγμένο χώρο στα αριστερά μας και μένουμε έκπληκτοι από το μέγεθος του, τον αριθμό των κτιρίων και το μεγαλείο που φανερώνουν τα ερείπια.Tο Πραιτόριο χρησίμευε ως έδρα και κατοικία του ανθύπατου, διοικητή της ρωμαϊκής επαρχίας Κρήτης και Κυρηναϊκής. Ας μην ξεχνάμε ότι η Γόρτυνα ήταν πρωτεύουσα της Κρήτης επί Ρωμαίων. 

# data[].attributes.subject
Το Πραιτόριο της Γόρτυνας μας εντυπωσιάζει ολοένα περισσότερο καθώς προχωράμε κυκλικά γύρω από τον περιφραγμένο χώρο στα αριστερά μας και μένουμε έκπληκτοι από το μέγεθος του, τον αριθμό των κτιρίων και το μεγαλείο που φανερώνουν τα ερείπια.Tο Πραιτόριο χρησίμευε ως έδρα και κατοικία του ανθύπατου, διοικητή της ρωμαϊκής επαρχίας Κρήτης και Κυρηναϊκής. Ας μην ξεχνάμε ότι η Γόρτυνα ήταν πρωτεύουσα της Κρήτης επί Ρωμαίων. 

# data[].attributes.headline
Τις Ρωμαϊκές θέρμες τις συναντάμε στα δεξιά μας, πίσω από περίφραξη. Αυτό που βλέπουμε είναι ένα μικρό τμήμα των θερμών, δεδομένου ότι οι ανασκαφές στη Γόρτυνα δεν έχουν ολοκληρωθεί. Οι ρωμαϊκές θέρμες ήταν ένα μεγάλο συγκρότημα λουτρών με πολλούς βοηθητικούς και ψυχαγωγικούς χώρους. Η ύπαρξη βεσπασιανών, δηλαδή δημόσιων αποχωρητηρίων, ήταν απαραίτητη επίσης. Οι θέρμες αποτελούνται από τρία μέρη: το διαμέρισμα των θερμών λουτρών το δωμάτιο των λουτρών ενδιάμεσης θερμοκρασίας το δωμάτιο ψυχρών λουτρών.

# data[].attributes.subject
Τις Ρωμαϊκές θέρμες τις συναντάμε στα δεξιά μας, πίσω από περίφραξη. Αυτό που βλέπουμε είναι ένα μικρό τμήμα των θερμών, δεδομένου ότι οι ανασκαφές στη Γόρτυνα δεν έχουν ολοκληρωθεί. Οι ρωμαϊκές θέρμες ήταν ένα μεγάλο συγκρότημα λουτρών με πολλούς βοηθητικούς και ψυχαγωγικούς χώρους. Η ύπαρξη βεσπασιανών, δηλαδή δημόσιων αποχωρητηρίων, ήταν απαραίτητη επίσης. Οι θέρμες αποτελούνται από τρία μέρη: το διαμέρισμα των θερμών λουτρών το δωμάτιο των λουτρών ενδιάμεσης θερμοκρασίας το δωμάτιο ψυχρών λουτρών.

# data[].attributes.headline
το ιερό του Πύθιου Απόλλωνα.Είναι από τα σημαντικότερα μνημεία της Γόρτυνας και υπήρξε μέχρι την καθιέρωση του Χριστιανισμού το θρησκευτικό κέντρο της πόλης. Το αρχικό οικοδόμημα χρονολογείται στον 7ο π.Χ. αιώνα. Από αυτή τη φάση του ναού έχουν σωθεί και επιγραφές, οι οποίες ήταν εντοιχισμένες στους εξωτερικούς του τοίχους. Εντυπωσιακός είναι ο βωμός ανατολικά, μπροστά από την είσοδο του οικοδομήματος, ο οποίος αποτελείται από βαθμίδες και σώζεται σε ικανοποιητικό βαθμό.Η συνέχεια της λατρείας στον ίδιο χώρο για 13 αιώνες επέφερε και αρχιτεκτονικές μεταβολές στον αρχικό ναό, οπότε αυτό που αντικρίζουμε σήμερα διαφέρει από το αρχικό κτήριο.Το ιερό των Αιγυπτιακών θεοτήτων στη ΓόρτυναΚοντά στο ναού του Πύθιου Απόλλωνα βρίσκεται και το ιερό της Ίσιδας, του Σάραπη και του Ερμή ’νουβη, το οποίο χρονολογείται στα Ελληνιστικά χρόνια (4ος -1ος π.Χ.), στη διάρκεια των οποίων, η λατρεία τους ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη. Είναι ο μοναδικός ναός στην Κρήτη αφιερωμένος σε αιγυπτιακές θεότητες

# data[].attributes.subject
το ιερό του Πύθιου Απόλλωνα.Είναι από τα σημαντικότερα μνημεία της Γόρτυνας και υπήρξε μέχρι την καθιέρωση του Χριστιανισμού το θρησκευτικό κέντρο της πόλης. Το αρχικό οικοδόμημα χρονολογείται στον 7ο π.Χ. αιώνα. Από αυτή τη φάση του ναού έχουν σωθεί και επιγραφές, οι οποίες ήταν εντοιχισμένες στους εξωτερικούς του τοίχους. Εντυπωσιακός είναι ο βωμός ανατολικά, μπροστά από την είσοδο του οικοδομήματος, ο οποίος αποτελείται από βαθμίδες και σώζεται σε ικανοποιητικό βαθμό.Η συνέχεια της λατρείας στον ίδιο χώρο για 13 αιώνες επέφερε και αρχιτεκτονικές μεταβολές στον αρχικό ναό, οπότε αυτό που αντικρίζουμε σήμερα διαφέρει από το αρχικό κτήριο.Το ιερό των Αιγυπτιακών θεοτήτων στη ΓόρτυναΚοντά στο ναού του Πύθιου Απόλλωνα βρίσκεται και το ιερό της Ίσιδας, του Σάραπη και του Ερμή ’νουβη, το οποίο χρονολογείται στα Ελληνιστικά χρόνια (4ος -1ος π.Χ.), στη διάρκεια των οποίων, η λατρεία τους ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη. Είναι ο μοναδικός ναός στην Κρήτη αφιερωμένος σε αιγυπτιακές θεότητες

# data[].attributes.headline
Βγαίνοντας ο επισκέπτης από τον κυρίως αρχαιολογικό χώρο, ο οποίος είναι περιφραγμένος, αξίζει να κάνει μια στάση στον στεγασμένο χώρο, που χρησιμεύει σαν έκθεση ρωμαϊκών γλυπτών. Αυτός βρίσκεται ανατολικά, προς τον χώρο στάθμευσης. Εκεί εκτίθενται ρωμαϊκά γλυπτά που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές στην ευρύτερη περιοχή της Γόρτυνας. Πρόκειται για αντίγραφα ανδριάντων και αγαλμάτων, τα οποία χρονολογούνται στους ρωμαϊκούς χρόνους (1ος π.Χ.-3ος μ.Χ.).Επιβλητικό είναι το μαρμάρινο άγαλμα ενός σεβάσμιου καθιστού άνδρα στην αυλή. Αρχικά είχε ταυτιστεί με τον ανδριάντα του αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς ή Πίου, αν και αυτό από κάποιους αμφισβητείται, οι οποίοι θεωρούν ότι πρόκειται για τον ανδριάντα ενός λόγιου ή φιλοσόφου άγνωστης ταυτότητας.

# data[].attributes.subject
Βγαίνοντας ο επισκέπτης από τον κυρίως αρχαιολογικό χώρο, ο οποίος είναι περιφραγμένος, αξίζει να κάνει μια στάση στον στεγασμένο χώρο, που χρησιμεύει σαν έκθεση ρωμαϊκών γλυπτών. Αυτός βρίσκεται ανατολικά, προς τον χώρο στάθμευσης. Εκεί εκτίθενται ρωμαϊκά γλυπτά που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές στην ευρύτερη περιοχή της Γόρτυνας. Πρόκειται για αντίγραφα ανδριάντων και αγαλμάτων, τα οποία χρονολογούνται στους ρωμαϊκούς χρόνους (1ος π.Χ.-3ος μ.Χ.).Επιβλητικό είναι το μαρμάρινο άγαλμα ενός σεβάσμιου καθιστού άνδρα στην αυλή. Αρχικά είχε ταυτιστεί με τον ανδριάντα του αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς ή Πίου, αν και αυτό από κάποιους αμφισβητείται, οι οποίοι θεωρούν ότι πρόκειται για τον ανδριάντα ενός λόγιου ή φιλοσόφου άγνωστης ταυτότητας.

# data[].attributes.headline
Η Γόρτυνα ήταν από τις πρώτες περιοχές της Κρήτης που προσέλκυσαν το ενδιαφέρον των ερευνητών και των αρχαιολόγων ήδη από την περίοδο της Τουρκοκρατίας στα τέλη του 19ου αιώνα, σε μία εποχή όπου κανείς δεν ήξερε ακόμα τίποτα για τον Μινωικό πολιτισμό καθώς η ύπαρξή του αναγόταν στο μύθο.Το 1884 η ανεύρεση και διάσωση της Μεγάλης Επιγραφής από τους Ιωσήφ Χατζηδάκη, Στέφανο Ξανθουδίδη και τον Ιταλό Federico Halbherr στάθηκε αφορμή για ανασκαφική έρευνα της περιοχής της Γόρτυνας. Οι ανασκαφικές εργασίες ξεκίνησαν με την αυτονόμηση της Κρήτης, μετά το 1898, από την Ιταλική Αρχαιολογική Αποστολή σε συνεργασία με την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Οι εργασίες κράτησαν μέχρι και το 1940.Οι ανασκαφές στην ευρύτερη περιοχή της Γόρτυνας έφεραν στο φως σπουδαία αρχιτεκτονικά σύνολα καθώς και ευρήματα ενώ μέχρι και σήμερα μεγάλο μέρος της Ρωμαϊκής πόλης δεν έχει ανασκαφεί. Τα σημαντικότερα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

# data[].attributes.subject
Η Γόρτυνα ήταν από τις πρώτες περιοχές της Κρήτης που προσέλκυσαν το ενδιαφέρον των ερευνητών και των αρχαιολόγων ήδη από την περίοδο της Τουρκοκρατίας στα τέλη του 19ου αιώνα, σε μία εποχή όπου κανείς δεν ήξερε ακόμα τίποτα για τον Μινωικό πολιτισμό καθώς η ύπαρξή του αναγόταν στο μύθο.Το 1884 η ανεύρεση και διάσωση της Μεγάλης Επιγραφής από τους Ιωσήφ Χατζηδάκη, Στέφανο Ξανθουδίδη και τον Ιταλό Federico Halbherr στάθηκε αφορμή για ανασκαφική έρευνα της περιοχής της Γόρτυνας. Οι ανασκαφικές εργασίες ξεκίνησαν με την αυτονόμηση της Κρήτης, μετά το 1898, από την Ιταλική Αρχαιολογική Αποστολή σε συνεργασία με την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Οι εργασίες κράτησαν μέχρι και το 1940.Οι ανασκαφές στην ευρύτερη περιοχή της Γόρτυνας έφεραν στο φως σπουδαία αρχιτεκτονικά σύνολα καθώς και ευρήματα ενώ μέχρι και σήμερα μεγάλο μέρος της Ρωμαϊκής πόλης δεν έχει ανασκαφεί. Τα σημαντικότερα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

# data[].attributes.body
Η Μεγάλη Επιγραφή με τους νόμους της Γόρτυνας (2)

Το Ωδείο

Ο ναός του Αγίου Τίτου (3)

Το εκθετήριο αγαλμάτων

Η μεγάλη βασιλική (4)

Ο ναός του Απόλλωνα και το ιερό των Αιγυπτιακών θεοτήτων

Οι ρωμαϊκές θέρμες (5)

Το Πραιτόριο της Γόρτυνας (6)

Το Νυμφαίο της Γόρτυνας (7)

Η Ακρόπολη της Γόρτυνας

# data[].attributes.headline
 Η Επιγραφή της Γόρτυνας επίσης Κώδικας της Γόρτυνας ή απλώς Μεγάλος Κώδικας είναι ο αρχαιότερος σήμερα νομοθετικός κώδικας στον ευρωπαϊκό χώρο. Χρονολογείται στο πρώτο ήμισυ του 5ου αι. π.Χ. και βρίσκεται χαραγμένος στον αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη νότια Κρήτη.                                                                        Οι σωζόμενοι νόμοι της Γόρτυνας (πόλης στη νότια πλευρά της κεντρικής Κρήτης) αποτελούν την πιο σημαντική ίσως πηγή για το δίκαιο της αρχαϊκής και κλασικής περιόδου. Το κείμενο παραδίδεται από μια "μεγάλη επιγραφή" που βρισκόταν αρχικά σε άγνωστο οίκημα, τοποθετήθηκε ωστόσο αργότερα (περ. 100 π.Χ.) στο ρωμαϊκό Ωδείο της πόλης. Η επιγραφή αποτελείται από 12 στήλες χαραγμένες πάνω σε 12 τετράγωνους λίθους και είναι γραμμένη βουστροφηδόν (= "με τον τρόπο που οργώνουν τα βόδια", δηλ. εναλλάξ από τα δεξιά προς αριστερά και από τα αριστερά στα δεξιά) σε κρητική διάλεκτο. Το αλφάβητο της γραφής είναι ακόμα ελλιπές, αφού δεν απαντώνται τα γράμματα φι, χι, ψι, ζήτα, ήτα και ωμέγα. Οι νόμοι που περιέχονται είχαν θεσπιστεί το αργότερο τον 6ο αι. π.Χ., καταγράφηκαν όμως με τροποποιήσεις στη συγκεκριμένη επιγραφή περίπου το 450 π.Χ.. Πρόκειται για καταγραφή παλαιότερων νόμων. Μερικά παραδείγματα είναι: Οικογενειακό δίκαιο: υιοθεσία, νομική θέση της γυναίκας και της χήρας, νομική θέση των παιδιών που γεννιούνται μετά από χωρισμό, νομική θέση παιδιών από γάμο μεταξύ ελεύθερων και σκλάβων ή αλλοδαπών. Κληρονομικό δίκαιο: η λεγόμενη επίκληρος. Εμπορικό δίκαιο: Συμβόλαιο αγοράς, κατάσχεση, ιδιοκτησία των σκλάβων και των παιδιών τους

# data[].attributes.subject
 Η Επιγραφή της Γόρτυνας επίσης Κώδικας της Γόρτυνας ή απλώς Μεγάλος Κώδικας είναι ο αρχαιότερος σήμερα νομοθετικός κώδικας στον ευρωπαϊκό χώρο. Χρονολογείται στο πρώτο ήμισυ του 5ου αι. π.Χ. και βρίσκεται χαραγμένος στον αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη νότια Κρήτη.                                                                        Οι σωζόμενοι νόμοι της Γόρτυνας (πόλης στη νότια πλευρά της κεντρικής Κρήτης) αποτελούν την πιο σημαντική ίσως πηγή για το δίκαιο της αρχαϊκής και κλασικής περιόδου. Το κείμενο παραδίδεται από μια "μεγάλη επιγραφή" που βρισκόταν αρχικά σε άγνωστο οίκημα, τοποθετήθηκε ωστόσο αργότερα (περ. 100 π.Χ.) στο ρωμαϊκό Ωδείο της πόλης. Η επιγραφή αποτελείται από 12 στήλες χαραγμένες πάνω σε 12 τετράγωνους λίθους και είναι γραμμένη βουστροφηδόν (= "με τον τρόπο που οργώνουν τα βόδια", δηλ. εναλλάξ από τα δεξιά προς αριστερά και από τα αριστερά στα δεξιά) σε κρητική διάλεκτο. Το αλφάβητο της γραφής είναι ακόμα ελλιπές, αφού δεν απαντώνται τα γράμματα φι, χι, ψι, ζήτα, ήτα και ωμέγα. Οι νόμοι που περιέχονται είχαν θεσπιστεί το αργότερο τον 6ο αι. π.Χ., καταγράφηκαν όμως με τροποποιήσεις στη συγκεκριμένη επιγραφή περίπου το 450 π.Χ.. Πρόκειται για καταγραφή παλαιότερων νόμων. Μερικά παραδείγματα είναι: Οικογενειακό δίκαιο: υιοθεσία, νομική θέση της γυναίκας και της χήρας, νομική θέση των παιδιών που γεννιούνται μετά από χωρισμό, νομική θέση παιδιών από γάμο μεταξύ ελεύθερων και σκλάβων ή αλλοδαπών. Κληρονομικό δίκαιο: η λεγόμενη επίκληρος. Εμπορικό δίκαιο: Συμβόλαιο αγοράς, κατάσχεση, ιδιοκτησία των σκλάβων και των παιδιών τους

# data[].attributes.headline
Η Γόρτυνα ήταν αρχαί

# data[].attributes.body
Η Γόρτυνα ήταν αρχαία πόλη και αρχαιολογικός χώρος σήμερα της Κρήτης, 45 χιλιόμετρα νότια του Ηρακλείου. Η Γόρτυνα, αποτέλεσε την πρωτεύουσα της Κρήτης και της Κυρηναϊκής κατά την Ρωμαϊκή εποχή

# data[].attributes.headline
Η Γόρτυνα, η οποία α

# data[].attributes.body
Η Γόρτυνα, η οποία αποτέλεσε την πρωτεύουσα της Κρήτης και της Κυρηναϊκής κατά την Ρωμαϊκή εποχή, κατοικήθηκε το 3000 π.Χ. περίπου και γνώρισε άνθηση κατά τη Μινωική περίοδο, μεταξύ του 1600 – 1100 π.Χ.

# data[].attributes.headline
Το μικρό θέατρο της 

# data[].attributes.body
Το μικρό θέατρο της Γόρτυνας βρίσκεται δίπλα στο ναό του Πύθιου Απόλλωνα. Από το προστώο υπήρχαν θύρες προς το εσωτερικό της σκηνής καθώς και στο ίδιο το θέατρο. Ο εξωτερικός τοίχος διαμορφωνόταν από τη τοξοστοιχία. Οι τοξωτές στοές περιέβαλλαν το κτήριο της σκηνής. Στην κορυφή του κοίλου υπήρχε είσοδος που πλαισιωνόταν από διπλές αντηρίδες, ενώ τις υπόλοιπες 10 στοές πλαισίωναν μονές. Υπήρχαν δύο διαζώματα τα οποία χωρίζονταν από έναν κυκλικό διάδρομο.  Η θεμελίωση του κοίλου ήταν κατασκευασμένη με θολωτές κατασκευές, όπως συνηθιζόταν στα ρωμαϊκά θέατρα. Η πρόσοψη της σκηνής είχε τέσσερις ορθογώνιες εξέδρες σε κάθε πλευρά της κεντρικής θύρας και κίονες μπροστά. Η κεντρική είσοδος οδηγεί στην κυρίως αίθουσα του εσωτερικού της σκηνής. Οι κίονες του θεάτρου είναι δωρικού ρυθμού από λευκό και μαύρο χρώμα. Ο Taramelli στις αρχές του 20ου αιώνα πραγματοποίησε εκτεταμένη επιφανειακή έρευνα στην περιοχή του κοίλου και ο Colini μικρής έκτασης ανασκαφική έρευνα τη δεκαετία του 1930. Σήμερα το μνημείο ανασκάπτεται συστηματικά από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή η οποία εκπονεί μελέτη και για τη συντήρηση του μνημείου.

# data[].attributes.headline
Ο ρόλος της αρχαιας  Γόρτυνας στην ρωμαϊκή αυτοκρατορία 

# data[].attributes.subject
Ο ρόλος της αρχαιας  Γόρτυνας στην ρωμαϊκή αυτοκρατορία 

# data[].attributes.body
Η Γόρτυνα, που πάντα ήταν σύμμαχος της Ρώμης, έγινε η πρωτεύουσα του νησιού. Άλλες σημαντικές ρωμαϊκές πόλεις υπήρχαν στην Ελευθέρνα, στην Πολυρρήνια, στον Λιμήν Χερσονήσου και στην Άπτερα. Οι συνθήκες διαβίωσης σιγά-σιγά βελτιώθηκαν και ο πληθυσμός αυξήθηκε. Όμως οι Κρητικοί ποτέ δεν έπαιξαν ενεργό ρόλο στις πολιτικές και τις πολιτιστικές δραστηριότητες της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

# data[].attributes.headline
Αρχαία Γόρτυνα την περίοδο της ακμής 

# data[].attributes.subject
Αρχαία Γόρτυνα την περίοδο της ακμής 

# data[].attributes.body
Από τα μέσα της 1ης χιλιετίας π.Χ. και εξής (γύρω στο 800/700 π.Χ.), η Γόρτυνα, αύξησε τη δύναμή της, κατόρθωσε να ξεπεράσει τη Φαιστό και αναδείχθηκε σε ηγέτιδα δύναμη στη Μεσσαρά.

Η πόλη έφτασε στο απόγειο της ακμής, του κύρους και του γοήτρου της και γνώρισε σημαντική πρόοδο σε όλους τους τομείς της πνευματικής, πολιτικής και οικονομικής ζωής έως τη σταδιακή αποδυνάμωση της.

# data[].attributes.body
Το Ωδείο χτίστηκε στο ψηλότερο τμήμα της Ελληνικής Αγοράς και την απέναντι όχθη του Ληθαίου ποταμού όπου βρισκόταν το

Ωδείο αποτελείται από το κοίλον, την ορχήστρα και τη σκηνή. Το κοίλον του Ωδείου χωρίζεται στη βάση του σε τρεις κερκίδες από δύο κλίμακες που ξεκινούν από την ορχήστρα. Υπάρχει όμως μια δεύτερη σειρά από τέσσερις κερκίδες που χωρίζονται με vomitoria(καμαροσκέπαστοι διάδρομοι με κλίμακες). Τα εδώλια ήταν επενδυμένα με μάρμαρο.

# data[].attributes.body
Σπύρος

# data[].attributes.headline
Η αρχαία Γόρτυνα στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

# data[].attributes.subject
Η αρχαία Γόρτυνα στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

# data[].attributes.body
Η αρχαία Γόρτυνα έφτασε στη μέγιστη ακμή της υπό την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (69π.Χ.-369μ.Χ.) κι έγινε η μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα της ρωμαϊκής επαρχίας "Κρήτης και Κυρηναϊκής" με πληθυσμό που εκτιμάται σε περισσότερους από 300.000 κατοίκους.

# data[].attributes.headline
Ιωάννα, Κατερίνα Πευκιανάκη, Μηνάς, "Μπέκαμ"

# data[].attributes.subject
Ιωάννα, Κατερίνα Πευκιανάκη, Μηνάς, "Μπέκαμ"

# data[].attributes.headline
Γρηγόρης, Γιάννης, Μάνος Σταματίου

# data[].attributes.subject
Γρηγόρης, Γιάννης, Μάνος Σταματίου

# data[].attributes.headline
Ζαμπετάκης, Μπριτζολάκης

# data[].attributes.subject
Ζαμπετάκης, Μπριτζολάκης

# data[].attributes.headline
Σφακιανάκη, Ρόμπολας, Τζανής, Ψαθάκης

# data[].attributes.subject
Σφακιανάκη, Ρόμπολας, Τζανής, Ψαθάκης

# data[].attributes.headline
"Ζέτα", Αναστασία, Στράτος

# data[].attributes.subject
"Ζέτα", Αναστασία, Στράτος

# data[].attributes.headline
Μαργαρίτα, Αναστάσης, Άγγελος

# data[].attributes.subject
Μαργαρίτα, Αναστάσης, Άγγελος

# data[].attributes.headline
Αλέξανδρος, Λουκάκης, Νίκος Πολιτάκης

# data[].attributes.subject
Αλέξανδρος, Λουκάκης, Νίκος Πολιτάκης