# data[].attributes.attachment_link.description
Klasmanagement is meer dan actieve werkvormen en wisselende klasopstellingen. Wat is dat stukje magie dat zorgt voor een klik met je klas? 10 tips.

# data[].attributes.headline
Collegiale visitatie: "Leraren moeten meer spieken" - Klasse

# data[].attributes.subject
Collegiale visitatie: "Leraren moeten meer spieken" - Klasse

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een les van een collega observeren maakt je een betere leraar. En zorgt voor sterkere leerresultaten. Professor Kris Van den Branden van het Centrum Taal en Onderwijs en lerarenopleider (KULeuven) is fan van collegiale visitatie: "Leraren moeten meer bij elkaar spieken".
75 % van de leraren in Vlaanderen observeert nooit een collega. Een slechte score in vergelijking met andere landen.

Kris Van den Branden: "De Vlaamse leraar is een van de meest geïsoleerde volgens het internationale TALIS-onderzoek. We scoren niet goed op professioneel leren van elkaar. Maar leraren geven wel aan dat ze geïnteresseerd zijn. Als je vraagt wat hen helpt bij professionalisering, antwoorden ze samenwerken of samen een project in elkaar steken. Maar toch volgen ze vooral klassieke nascholingen."

Nochtans blijkt uit onderzoek dat collegiale visitatie leraren beter maakt.

Kris Van den Branden: "Er is weinig onderzoek naar de effecten van collegiale visitatie, maar alle bredere onderzoeken over professionalisering bewijzen dat we minder in individuele nascholing moeten investeren. Goede nascholing gebeurt het best samen: bij elkaar een les observeren, co-teachen of samen op cursus."

"Een recente Amerikaanse studie focust wel specifiek op collegiale visitatie. Daaruit blijkt dat leraren beter worden door elkaar te observeren. We zien positieve effecten op de leraar die observeert én de leraar die wordt geobserveerd. En leerlingen halen betere resultaten voor wiskunde en taal. Uit TALIS-onderzoek blijkt ook dat veel landen met topprestaties hun leraren stimuleren om samen te werken, samen voor de klas te staan en collegiale observaties te doen."

"Die resultaten verbazen me niet. Leraren kunnen elkaar inspireren. Elke leraar is in bepaalde dingen sterk, maar onmogelijk een crack in alles. Je kan goed zijn in groepswerk en differentiëren, maar hulp van een collega nodig hebben om technologie te integreren in je lessen. Leraren in een team vullen elkaars competenties aan. Niet de leraar maakt het verschil, maar het team. We hebben meer expertteams nodig en die krijg je onder andere door collegiale observatie."

De automatische piloot gaat uit. Dat is een heel leerrijk effect.

Wat zijn de voorwaarden voor een goede collegiale visitatie?

Kris Van den Branden: "Wanneer leraren binnenkijken in elkaars lessen mag er niets op het spel staan. Koppel collegiale observatie daarom niet aan formele evaluatiegesprekken, promotie of loon."

"Het is ook meer dan gewoon op bezoek gaan bij elkaar. Je observeert het best met enkele leervragen in je hoofd. Bij het Amerikaanse onderzoek gebruikten de leraren een lijst met kenmerken van effectief onderwijs waaruit ze enkele aandachtspunten kiezen."

"Een reflectiegesprek achteraf is ook essentieel. Niet om elkaar te evalueren, maar om te inspireren. Wat zag je dat goed ging? Hoe pak jij dat anders aan? Hoe reageerden de leerlingen? Waarom ging iets niet goed? Welke alternatieven kan je samen bedenken? Want met 2 ben je slimmer dan alleen."

Waarom leert de geobserveerde leraar ook?

Kris Van den Branden: "Je bent extra aandachtig omdat iemand naar je kijkt. Dat is best lastig. Dus bereid je je beter voor. Je houdt jezelf in het oog, monitort jezelf en krijgt zo een scherpere zelfreflectie. De automatische piloot gaat uit. Dat is een heel leerrijk effect."

"Dat je in 2 richtingen op bezoek gaat, geeft ook veiligheid. Ik geef jou constructieve feedback, want binnenkort kom jij bij mij observeren. Dat tegenbezoek maakt een duo gelijkwaardig. De ervaren collega kan ongetwijfeld heel wat tips geven aan een starter, maar krijgt zelf ook frisse ideeën, nieuwe werkvormen en ICT-toepassingen vers uit de lerarenopleiding."

Schaffen we nascholingen en pedagogische studiedagen dan maar af?

Kris Van den Branden: "Het is een en-enverhaal. Het effect van een typische nascholing door een expert beperkt zich meestal tot sensibilisering. Want die kennis wordt vaak niet toegepast in de klas. Natuurlijk is een leraar ook op zoek naar theorie, kaders, onderzoeken en methodologieën, maar de powerpoints blijven te vaak in een map steken. Als je bij een collegiale visitatie een leidraad gebruikt van bijvoorbeeld indicatoren van effectief onderwijs, leg je wél de link tussen theorie en praktijk."

Vlaamse leraren trekken vaker dan in andere landen de klasdeur dicht.

Hoe beïnvloedt een collegiale visitatie de leerprestaties?

Kris Van den Branden: "Heel eenvoudig. Als leraren meer bij elkaar spieken, reflecteren ze meer, krijgen ze nieuwe ideeën die ze ook vaker toepassen. Zo gaan ze beter lesgeven. Daardoor gaan leerlingen beter leren."

Waarom gaan Vlaamse leraren dan zo weinig bij elkaar op bezoek?

Kris Van den Branden: "Leraren hebben een te zware taakbelasting en dus te weinig bandbreedte om veel extra's te doen naast lesgeven, administratie en mailbox opvolgen. Elke leraar moet structureel in zijn takenpakket de kans krijgen om te blijven leren. De ambitie van onderwijs om lerenden zo goed mogelijk tot leren te brengen, geldt ook voor leraren."

"Bovendien heb je de paradox van de pedagogische autonomie. Een leraar krijgt veel vrijheid om te bepalen hoe hij of zij de leerdoelen en eindtermen bereikt. Maar tegelijkertijd trekken Vlaamse leraren vaker dan in andere landen de klasdeur dicht. Een leraar probeert een driewieler uit te vinden, maar weet niet dat die een paar klassen verder al rondrijdt."

Hoe stimuleer je collega's of je team om meer te spieken?

Kris Van den Branden: "Een directeur moet vertrouwen geven aan zijn leraren. Verplicht ze niet om een verslag te maken of verantwoording van de observaties af te leggen. Wéét gewoon dat het leereffect er sowieso is. Probeer het structureel in je werking in te bedden. Het is belangrijker dát het gebeurt, dan hoe vaak. In het Amerikaanse onderzoek zagen de onderzoekers heel snel effect, en was er niet veel verschil tussen 3 of 6 observaties. En laat leraren over hun positieve ervaringen vertellen op een personeelsvergadering."

Kies een collega wat verder weg van jou voor een groter leereffect.

"De overheid zou collegiale visitatie ook meer kunnen stimuleren. Het is een gemakkelijke ingreep om snel de onderwijskwaliteit te verhogen. Steek in het takenpakket van alle leraren 1 à 2 observatie-uren. Het is natuurlijk geen gratis maatregel. Elk observatie-uur betekent een lesuur minder. Maar nu komt het te vaak bovenop het takenpakket en zijn vooral de enthousiaste leraren geïnteresseerd. "

Mag je een collegiale visitatie dan verplichten?

Kris Van den Branden: " Vrijwillig deelnemen is belangrijk. De ABC-motivatietheorie voor leerlingen geldt ook voor leraren. Autonomie: je moet zelf kiezen met wie je wil 'daten', het liefst iemand die je goed kent en vertrouwt of iemand naar wie je opkijkt en van wil leren. VerBinding: je observeert in 2, richtingen waarbij je elkaar inspireert en ondersteunt. Competentie: je moet het gevoel hebben dat je zinvolle dingen leert."

Kies je het best een collega dichtbij op school of verder weg?

Kris Van den Branden: "Een parallelcollega bezoeken die gelijkaardige werkvormen gebruikt, is veilig, maar wellicht iets te dichtbij om een sterk leereffect te hebben. Kies liever voor een collega die een ander vak geeft of de lessen anders aanpakt. Het mag een beetje schuren. "

# data[].attributes.attachment_link.title
Collegiale visitatie: "Leraren moeten meer spieken" - Klasse

# data[].attributes.attachment_link.description
Een les van een collega observeren maakt je een betere leraar. En zorgt voor sterkere leerresultaten. Professor Kris Van den Branden van het Centrum Taal en Onderwijs en lerarenopleider (KULeuven) is fan van collegiale visitatie: "Leraren moeten meer bij elkaar spieken". 75 % van de leraren in Vlaanderen observeert nooit een collega.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Waar staan je leerlingen in hun leerproces? "Je hoeft geen toets te doen om te achterhalen wat je leerlingen (nog) niet snappen." Expert Michiel Wils zet 12 activerende werkvormen op een rijtje waarmee je in 1 klap ook effectieve leerstrategieën benut.

"Kom je na de toets pas te weten of je leerlingen de leerstof beheersen? Of kan het eerder, zodat je Michiel Wils, onderzoeker ExCEL Thomas More problemen al tijdens de les detecteert en de lestijd efficiënter benut?"

"Er zijn heel wat eenvoudige werkvormen die je vertellen waar je leerlingen staan in hun leerproces. Over heel specifieke leerstof - 'schrijf de derde persoon indicatif présent van être op je wisbordje' - of breder: 'maak een mindmap met wat je je nog herinnert over de middeleeuwen'."

"Wil je 2 vliegen in 1 klap slaan, zet dan meteen ook bewust in op effectieve leerstrategieën. Een werkvorm is immers maar zo sterk als de leerprincipes die je ermee triggert. Spaced practice, voorkennis activeren, retrieval practice: dat je leerlingen op die momenten ook actief leren, is dus net zo waardevol als de info die jij intussen over hun leerproces verzamelt."

"Minstens even belangrijk als achterhalen waar je leerlingen staan: wat je met die info doet. Denk hierover vooraf na. Hoe help ik leerlingen die de stof nog niet beheersen? Wat met zij die te weinig uitdaging krijgen?"

"Natuurlijk kan je de snelle leerlingen eens uitleg laten geven aan wie nog op zoek is, maar niet elke leerling houdt van die rol. Wie de leerstof al onder de knie heeft, kan zelf een toets opstellen, met een modelantwoord erbij. Voor hen een nuttige syntheseoefening, voor klasgenoten waardevol oefenmateriaal."

"Bij het begin van de les, tijdens de les of op het einde van het lesuur? De indeling die we voor dit lijstje hanteerden, is niet waterdicht. Heel wat werkvormen kan je immers op elk moment van je les bovenhalen. Bij 'tijdens de les' vind je werkvormen die mikken op maximale betrokkenheid, omdat je natuurlijk wil dat élke leerling actief nadenkt en leert."

Bij de start van je les

Spreid-en-test rooster

Een rooster met 9 vakken: 3 vragen over de leerstof van gisteren, 3 over de leerstof van vorige week en 3 over basiskennis. Leerlingen proberen in 3 minuten tijd zoveel mogelijk juiste antwoorden te geven. Extra dimensie: koppel aan elke vraag een waarde (basiskennis = 3 punten, leerstof van vorige week = 2 punten, nieuwe leerstof = 1 punt). Je herhaalt, automatiseert én oefent nieuwe en minder nieuwe leerstof door elkaar. Hou wel je leerlingen in de gaten: kijken ze kritisch naar foute antwoorden, benutten ze je correctiesleutel?

3 op een rij

Start je les met 3 vragen en differentieer op basis van de antwoorden. Alles juist? Op naar de verdieping. Wie eentje fout heeft, zoekt met een lotgenoot uit hoe dat komt. Wie minder scoort, krijgt verlengde instructie.

Wit blad

'Wat weet je nog van de vorige les?' Alleen of per 2 reconstrueren leerlingen zo precies mogelijk de leerstof. Als leerlingen actief proberen om de informatie uit hun geheugen op te halen, zijn ze aan het leren. En intussen zet je wie vastloopt op weg, zodat ook die leerlingen succes ervaren. Extra: laat die blaadjes aan het einde van de les aanvullen met de nieuwe leerstof. De kans om nieuwe kennis aan voorkennis te linken én een extra succeservaring.

Terugblik

Als je leerlingen binnenwandelen, liggen er blaadjes klaar met gerichte vragen over de voorbije les, over eerdere lessen of basisleerstof. Je scant op vaak gemaakte fouten terwijl je rondloopt, je laat leerlingen blaadjes uitwisselen en elkaars antwoorden checken. Die blaadjes mee naar huis nemen en jezelf verbeterwerk bezorgen? Zeker niet de bedoeling.

Hou deze oefeningen ook voldoende kort. Langer dan 8 minuten voorkennis activeren? Dan geef je eigenlijk de les opnieuw.

Tijdens je les

Scharniervragen

Scharniervragen stel je op cruciale punten tijdens je les; momenten waarop leerlingen bepaalde leerstof onder de knie moeten hebben vóór ze een volgend stukje kunnen aanvatten. Meestal zijn het meerkeuzevragen waarbij achter de verkeerde antwoorden een vaak voorkomende foute redenering schuilt. Op die manier achterhaal je niet enkel of een leerling de leerstof begrepen heeft, je weet bij verkeerde antwoorden ook precies waar het fout loopt.

Wisbordjes

Een activerende werkvorm om meteen een overzicht te krijgen van al je leerlingen. Je expertenblik maakt een snelle check mogelijk. En je hebt de kans om gericht klassikale feedback te geven op gespotte fouten. Hoeveel is 8 x 7, hoe schrijf je 'onmiddellijk', wat is de eerste persoon meervoud van 'partir'? Je weet meteen wie voorbereid in je les zit. Wisbordjes zijn vooral handig als het mogelijke antwoord kort is, wat niet betekent dat je vraag enkel naar oppervlakkige kennis kan peilen. Sterke vragen stellen: het is een vak apart.

Cold calling

Zo oud als de straat, maar nog steeds enorm effectief. 'Cold calling' betekent dat je willekeurig iemand aanduidt om het antwoord te geven en leerlingen niet langer hun hand laat opsteken. Eerst stel je de vraag, pas daarna zeg je een naam. Dus niet 'Ismail, wat kan je vertellen over de hoeken van een gelijkzijdige driehoek'. Maar wel: 'Wat weten we over de hoeken van een gelijkzijdige driehoek ... Ismail?

Voor je een leerling aanduidt, laat je voldoende ruimte. Op die manier denkt elke leerling na over het antwoord en is iedereen actief betrokken bij je les. En geven die enkele opgestoken handen niet ten onrechte de indruk dat elke leerling mee is. Belangrijke voorwaarde: een veilig klasklimaat. Zodat leerlingen niet verkrampen bij het idee dat je ze misschien aanduidt en een verkeerd antwoord tot negatieve reacties leidt. Een tussenweg: laat je leerlingen even met hun buur overleggen voor je iemand aanduidt.

Think-pair-share

Leerlingen denken eerst individueel na over je vraag. Geef voldoende denktijd voor je overgaat naar stap 2: een overleg met hun buur. Tot slot brengen ze de verzamelde kennis naar de grote groep. Zo moet elke leerling nadenken over het antwoorden en kunnen ze op een veilige manier ontdekken wat ze nog niet wisten.

Uitdaging: het volume in je klas onder controle houden. Ook dat moet je met leerlingen eerst oefenen. De lawaaimeter is een handige tool.

Op het einde van je les

Exit-ticket

Laat je leerlingen een exit-ticket invullen voor ze de klas verlaten. Zo zie je hoe je leerlingen de les verwerken, peil je naar hun vermogen om zichzelf in te schatten en speel je de volgende keer meteen in op hun behoeften. Je leerlingen krijgen zelf ook een betere kijk op hun leerproces.

Vraag de vraag

Op het einde van de les bedenkt elke leerling een toetsvraag. Als je die vragen leest, weet je meteen wie de kern van de les vatte en wie niet. Bij de start van de volgende les haal je die vragen boven en rakel je de voorkennis van je klas op.

Cornell

Je laat je leerlingen tijdens de les noteren volgens de opbouw van een Cornell-schema. De laatste 5 minuten stellen leerlingen elkaar per 2 op de proef: rechterkolom afdekken en aanvullen maar.

Kahoot

Bij Kahoot telt snelheid. Het spelelement primeert vaak. Gebruik Kahoot bij voorkeur bij het einde van de les. En maak duidelijk dat je op zoek bent naar het juiste antwoord, niet naar de snelste gok.

Michiel Wils: "Voortdurend goochelen met 10 verschillende werkvormen is niet efficiënt. Kies er enkele uit die voor jou werken en bouw routines in. Als wisbordjes bij de start van elke les op de bank liggen, verlies je geen kostbare tijd. Als je ze slechts sporadisch benut, is je les halfweg eer elke leerling zijn bordje gevonden heeft."

"Ook combinaties zijn krachtig: think-pair-share en wisbordjes, het spreid-en-test rooster en cold calling ... Natuurlijk blijven je leerlingen beter bij de les als je voldoende varieert. Maar ga voor een gezond evenwicht, en kies niet met je hele team dezelfde tool. Een overdosis Kahoot? Dat bestaat."

Seppe Goossens

# data[].attributes.attachment_link.title
'Waar staan mijn leerlingen?' 3 maal 4 slimme werkvormen

# data[].attributes.attachment_link.description
"Je hoeft geen toets te doen om te weten wat je leerlingen (nog) niet snappen": 12 activerende werkvormen door expert Michiel Wils (ExCEL)

# data[].attributes.headline
Tips bij het opstellen van een evaluatie 

# data[].attributes.subject
Tips bij het opstellen van een evaluatie 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoe formuleer je heldere vragen? Kies je voor open, gesloten of meerkeuze? En waarom stel je beter eerst je toets op, en dan pas de les? Met deze tips van toetsexpert Dries D'haese geef je de kwaliteit van je toets- en examenvragen een boost.

Dries D'haese, Expertisecentrum Onderwijs en Leren: "Hoe een kwalitatieve toets eruitziet? Om te beginnen meet die precies wat je beoogt te meten. Evalueer je exact de leerplandoelen die je vooropstelde? En ligt je lat op de juiste hoogte?"

"Daarnaast is je toets zo objectief mogelijk. Sympathie of antipathie voor een leerling, het lesuur van de dag of irrelevante voorkennis: stuk voor stuk factoren die in de weg staan als je precies wil weten waar je leerlingen staan. De volmaakte toets of het ideale examen opstellen is haast onmogelijk. Maar met deze 8 tips kom je een heel eind."

1. Eerst de toets, dan de les

Dries D'haese: "Vaak stellen leraren een toets op nadat ze een lessenreeks afronden. Maar eigenlijk moet het precies andersom. Bij backwards design vertrek je vanuit het leerdoel en stel je op basis daarvan een toets op. Wat wil ik dat de leerlingen op het einde van de lessenreeks kennen en kunnen? Stel een sjabloon van je toets op en werk pas nadien je lessen uit. Zo stem je de les, het leerproces en de evaluatie beter op elkaar af."

"Valkuil? ' Teaching to the test ': tijdens je les enkel focussen op wat je zal toetsen en voluit op hoge cijfers mikken. Vereng je instructie niet tot wat je toetst. Zoniet lopen je leerlingen veel leerkansen mis."

"Elke toets is deel van het leerproces. En dus bepaalt de manier waarop jij evalueert ook hoe je leerlingen studeren. Als leerlingen weten dat je enkel feitenkennis toetst, leren ze oppervlakkiger. Peil je naar verbanden en inzicht, bereiden ze zich grondiger voor."

2. Spreek klare taal

"Concrete taaltips? Let op met dubbele negaties zoals in deze instructie: 'Duid aan indien niet waar: België is geen monarchie'. Vervang lange instructies door duidelijke bullets. En kom meteen ter zake. Gebruik een levensechte situatie voor je vraagstuk bij wiskunde. Maar als je vragen té sterk inkleedt, creëer je afleiding en verwarring."

3. Stel het juiste type vraag: open, gesloten, meerkeuze ...

" Opgelet met meerkeuzevragen: leerlingen die onvoldoende vertrouwd zijn met multiple choice, onderschatten de moeilijkheidsgraad en studeren te oppervlakkig. Met voorbeeldvragen tijdens de les maak je hen bewust van die valkuil."

4. Schakel voorkennis uit

"Vertrek in je toetsen van topics die je leerlingen interessant en uitdagend vinden, maar schakel voorkennis zo veel mogelijk uit. Met onderwerpen zoals voetbal of popartiesten motiveer je sommige leerlingen, maar ontmoedig je anderen omdat ze niet met dezelfde voorkennis starten."

"Met een vraag rond 'AI in het onderwijs' of 'de ontstaansgeschiedenis van Instagram' stel je alle leerlingen gelijk in hun voorkennis én leg je een link met hun leefwereld. Onthou dat een goede toets kennis en begrip evalueert, geen irrelevante voorkennis."

5. Stel eerlijke vragen

Dries D'haese: "Stelgeen vragen die het antwoord op een andere vraag beïnvloeden. Eerst vragen om een bepaald land te noemen en dan de buurlanden van dat land laten opsommen? Een fout antwoord op de eerste vraag heeft meteen een tweede fout tot gevolg."

"Ook als leerlingen gebeurtenissen chronologisch moeten rangschikken, bestaat al gauw de kans dat 1 fout de rest van de oefening bepaalt. Pin je dan niet vast op de correcte nummering maar focus op de volgorde. Zo beoordeel je leerlingen objectiever."

"Zorg ervoor dat het antwoord op een vraag niet verstopt zit in de toets. Sommige leerlingen merken dat op en zijn in het voordeel. Andere krijgen het gevoel dat je evaluatie niet eerlijk is. En dat werkt allesbehalve motiverend."

6. Stel je vragen al tijdens de les

"Trek je vraagstelling op toetsen door naar je lessen. ' Situeer Karel De Grote in tijd en ruimte': wanneer je ook tijdens je les geregeld vraagt om historische figuren te situeren, lopen je leerlingen niet vast op die toetsvraag."

"Als je op de toets gestructureerde antwoorden verwacht, zorg dan voor oefenkansen tijdens de les. Door ook bij mondelinge antwoorden in de klas te leren structureren: ten eerste, ten tweede, ten slotte ... Of schrijfkaders aan te bieden, en die ondersteuning stap voor stap af te bouwen."

7. Stel vragen in de juiste volgorde

"Motivatie staat of valt met succeservaring. Begin de toets daarom met de minst complexe vragen, zeker wanneer de toets wat langer is. Zo voorkom je dat een leerling de moed verliest of opgeeft. Ook steekt een leerling misschien te veel tijd in een complexe vraag. Daardoor blijven andere vragen open, en krijg je geen juist beeld van wat die leerling kan."

8. Maak je toets evenwichtig

"Een toetsmatrijs helpt je reflecteren over dat evenwicht. Hoe groot is het gewicht van dit leerstofonderdeel in het totaalcijfer? En in het aantal vragen? Een tijdrovend werkje dat je enkel bij doorslaggevende evaluaties bovenhaalt. Begin niet krampachtig vragen toe te voegen om de verhoudingen in evenwicht te brengen. Pas dan liever het gewicht van dat onderdeel aan in je online puntenboek."

Tot slot

" Blijf alert voor de kennisvloek. Hoe meer je over iets weet, hoe minder je begrijpt dat iemand anders dat niet weet. Kijk samen met collega's kritisch naar je instructie, naar de verwoording en de stappen die je hanteert. Probeer je ook te verplaatsen in je leerlingen: wat leerlingen begrijpen en beheersen, strookt niet altijd met de verwachtingen van de leraar. En dat werkt voor beide partijen frustrerend."

Saartje Baert

# data[].attributes.attachment_link.description
Ontdekken hoe jij een goede toets met heldere vragen opstelt? Met eerlijke vragen, klare taal en het juiste type vraag. Lees nog meer tips.

# data[].attributes.attachment_link.description
Door een werkvorm uit te werken in je opleidingsonderdeel, of het nu een demonstratie is of een casus, activeer je studenten. Er zijn verschillende mogelijke manieren om studenten te activeren: je kan hen actief mee laten denken, of actief aan de slag laten gaan.

# data[].attributes.headline
Zo zet je een presentatietool (PPT) goed in tijdens je les

# data[].attributes.subject
Zo zet je een presentatietool (PPT) goed in tijdens je les

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dat je bij een tool als PowerPoint, Keynote of Google Presentaties beter met beelden werkt dan met woorden, weten de meeste leraren wel. Maar er zijn vuistregels waartegen jij vast al eens gezondigd hebt. Jean-Pierre Pluymers (Thomas More en Centrum voor Nascholing Onderwijs) verklapt er 5.

1. Beter 1-3-3 dan 1-7-7

Jean-Pierre Pluymers: "Per slide 1 thema, met maximaal 7 opsommingstekens of bullet points en 7 woorden per bullet point: dat is de bekende 1-7-7 regel. Maar dan heb je samen al 49 woorden, en dat is best veel. Want leerlingen hebben de neiging om eerst de tekst te lezen die je hen voorschotelt. Hoe meer tekst je op de slides van je presentatie gebruikt, hoe minder ze daarna ook nog eens naar jou luisteren."

"Daarom gebruik je beter de 1-7-3 regel, met 7 bullet points waarbinnen je telkens 3 woorden gebruikt. Of sterker nog: de 1-3-3 regel, met maar 3 bullet points per slide. Dat is eigenlijk de 'ideale' slide, waar je uiteraard kan van afwijken. Als je de inhoud van je thema het beste weergeeft met 4 bullet points, moet je er niet koste wat het kost eentje bij verzinnen of weglaten. Al wijst onderzoek uit dat we een oneven aantal opsommingen beter onthouden."

"Voel je je onzeker bij zo weinig tekst op je slide? Heb je geregeld nood aan een geheugensteuntje? Gebruik dan de mogelijkheid om notities bij je slide te schrijven. Die krijgen de leerlingen niet te zien in de presentatiemodus, maar je ziet ze wel op je eigen scherm. Eventueel kan je die notities achteraf mee afdrukken voor de leerlingen. Maar persoonlijk geef ik mijn studenten liever een uitgewerkte cursus dan een afgedrukte presentatie."

2. KISS: Keep It Short and Simple

Jean-Pierre Pluymers: "Een goede presentatie duurt maximaal een half uur, maar eentje van 20 minuten is nog beter. Hoe korter, hoe liever zelfs. Anders dreigt de aandacht van je publiek te verslappen. Uit onderzoek blijkt dat jongeren de focus zelfs al na 10 minuten verliezen. Een goede presentatie bevat ook geen massa slides: tussen de 10 en de 20 is ideaal."

"Kies voluit voor eenvoud in je slides. Presentatietools bieden heel veel opties aan voor animaties, opvallende overgangen ... Misschien kom je in de verleiding om die zo veel mogelijk te gebruiken, omdat je denkt dat leerlingen die in tijden van TikTok nodig hebben. Gebruik die animaties alleen maar als zeécht iets bijbrengen: wil je een woord extra doen opvallen? De ultieme deadline van een langlopende opdracht in de verf zetten? Dan kan je daar wél een animatie op loslaten."

"Een beeld zegt meer dan 1000 woorden, zo luidt het gezegde. Dat klopt ook. Goed gekozen beelden en schema's laten je toe om je presentatie korter en eenvoudiger te houden. Maar trek dat KISS-principe ook hier door. Té veel beelden storen je presentatie ook."

3. Betrek je leerlingen met een poll

Jean-Pierre Pluymers: "Met interactie maak je de hersenen van leerlingen weer wakker. Je publiek tijdens de presentatie live bevragen via een digitale poll is altijd een goed idee. Daar bestaan heel wat tools voor: Kahoot, Mentimeter, Socrative ... Toon ook meteen de resultaten van je poll. Verwerk die bevraging het liefst ergens in het midden van je presentatie, het cruciale punt waarop de aandacht durft te verzwakken. Dat is zéker een goed idee als je online lesgeeft om zo je leerlingen te betrekken."

4. Niet zwart op wit, maar wit op zwart

Jean-Pierre Pluymers: "De minimumpuntgrootte voor letters op een presentatie is 18. Kies voor een schreefloos lettertype, waarbij er onderaan geen horizontale streepjes staan. Uit onderzoek blijkt dat dyslectici woorden in schreefloze letters beter lezen. De meest bekende types zijn Verdana en Arial. Die zijn meteen ook proportioneel, wat wil zeggen dat ze beter leesbaar zijn. Niet-proportionele lettertypes - zoals Courier New - zijn gebaseerd op de letters van typemachines. Die nemen allemaal exact evenveel plaats in."

"Intuïtief gebruiken we voor een presentatie zwarte letters op een witte achtergrond, zoals op een blad papier. Om je scherm en vooral de ogen van je publiek te sparen, kan je dat beter omdraaien. Een donkere achtergrond vergt minder energie en is rustgevender. Uiteraard mag je af en toe andere kleuren gebruiken, maar overdrijf er niet mee."

5. Nummer je pagina's

Jean-Pierre Pluymers: "Uit onderzoek blijkt dat de aandacht van het publiek naar het einde van een presentatie toe weer toeneemt. Daarom vind ikhet nuttig dat je leerlingen weten hoeveel slides er nog komen. Maar in tegenstelling tot Word - waar je ziet dat je op 'pagina 5 van 25' zit -, vullen presentatietools vaak alleen de paginanummers automatisch in. Daarom vermeld ik altijd mondeling op voorhand hoeveel pagina's mijn presentatie telt. Noem dat gerust de Pluymers-regel."

Ive Van Orshoven

# data[].attributes.attachment_link.title
Zo zet je een presentatietool goed in tijdens je les

# data[].attributes.attachment_link.description
Aandacht vangen met je presentatie in de les? Jean-Pierre Pluymers verklapt 5 vuistregels bij het gebruik van presentatietools.

# data[].attributes.headline
Goed evalueren? Zet deze 5 acties op punt

# data[].attributes.subject
Goed evalueren? Zet deze 5 acties op punt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Evalueren zit in elk facet van je les. Het is de aanjager van doordachte didactische keuzes en leerwinst. Even cruciaal als moeilijk, dus. Dries D'haese (UGent/UAntwerpen) en Maribel Montero Perez (UGent) belichten 5 acties in je evaluatieproces: waarom is elke actie belangrijk en welke werkvormen kan je inzetten? Klasse vult aan met extra tips.

"De vertrouwde pen-papier-toets blijft springlevend. Een veilige keuze die goed ligt bij ouders: ze verwachten en herkennen dat cijfer op 10 na een les of lessenreeks. Maar ook al verdient die z'n plek zeker, evalueren gaat oneindig veel ruimer. Het zijn geen losse prikjes maar een kuur die 5 acties telt."

"Evalueren is Maribel Montero Perez (docent vakgroep Taalkunde, Steunpunt Diversiteit en Leren): verre van simpel. Er zijn veel waardevolle methodieken waarmee je kan achterhalen wie de leerstof al snapt. Dat gaat van observaties tot gestandaardiseerde of eigen toetsen. Afhankelijk van je evaluatiedoel moet je keuzes maken en variëren. Met de online tool PROEV openen we die schatkist aan instrumenten. We duiden telkens: wanneer werken ze, waarom? Zo willen we leraren ondersteunen in het evaluatiecontinuüm en ze aan goede data helpen om hun evaluatie te onderbouwen."

"Die werkvormen haalden we uit onderzoeksrapporten én uit klaslokalen. Evaluatiepraktijk en -beleid staan nog niet altijd perfect op punt, maar in Vlaamse scholen gebeurt veel moois. Daarom vind je in PROEV ook een zelfscan waarmee je je evaluatiepraktijk in kaart brengt."

Actie 1. Zorg dat je leerlingen weten wat je van hen verwacht

"Rubrics kunnen daarvoor sterke instrumenten zijn. Maar dan moet je bij je leerlingen wel checken of ze de evaluatiecriteria helemaal snappen. Of betrek je leerlingen bij het opstellen van de criteria. Leg ze geanonimiseerde voorbeeldtaken voor met als opdracht: rangschik ze van matig naar sterk. Zoek daarna samen uit aan welke criteria de toptaken voldoen. Zo werk je aan kwaliteitsbesef lang vóór de taak of toets op hun bank landt."

"Nog een voorbeeld: je kan leerlingen in september al voorbereiden op toetsvragen door veel gebruikte termen als 'verduidelijk' en 'analyseer' te duiden en expliciet te modelleren hoe een goed antwoord eruitziet."

Actie 2. Ga doelgericht na wat je leerlingen kennen en kunnen

"Je kan ook formatief evalueren met wisbordjes of cold calling inzetten.Geen vingers in de lucht, jij selecteert als leraar telkens zelf wie antwoordt. Zo verzamel je snel antwoorden van elke leerling. Maar op het einde van een lessenreeks kies je misschien liever voor een summatieve toets. Aan jou om te bepalen welke methode je inzet."

Actie 3. Beoordeel en interpreteer de data die je verzamelt

"Daarom doe je het best aan data-triangulatie: je legt een puzzel van complementaire data om tot een fair oordeel van leerlingenprestaties te komen. 'Maud leek mee tijdens de les en scoorde vorige week goed met de wisbordjes. En kijk: de toets vandaag bevestigt dat."

"Data interpreteren is niet eenvoudig. Wat betekent een 7 op een toets over werkwoorden? En volstaat dat niveau als kapstok voor nieuwe leerstof of is er toch nood aan wat remediëring? Nog moelijker: groepswerken en schrijfopdrachten beoordelen. Een collega inschakelen werkt daarbij verrijkend: 'Als jij deze taak beoordeelt met mijn rubrics, welke cijfer deel jij dan uit?'"

Actie 4. Geef feedback die je leerlingen optimaal doen leren

"Elke leraar is vertrouwd met feedback, maar het zweet parelt niet altijd op het juiste voorhoofd. Leerlingen moeten ermee aan de slag. Methodieken genoeg: zoals de uitgestelde evaluatie - je geeft pas een cijfer nadat je leerlingen je feedback verwerkten - of feedback als detectivewerk zoals expert Dylan Wiliam het omschrijft. Je duidt dan in schrijfopdrachten met codes aan waar het fout loopt, maar reikt niet zelf de oplossingen aan."

"Je kan zelfs nog verder gaan en de codes gewoon bovenaan de taak zetten. 'AG' betekent dan: je zondigt een paar keer tegen alineagebruik. Zoek zelf op waar het beter kan en pas aan. Dat lukt alleen als leerlingen het leerdoel kennen en weten welke kwaliteit je verwacht."

Actie 5. Onderneem effectieve vervolgacties

"Zie het niet onmiddellijk te groots of te ambitieus. Werken op 3 sporen is al ontzettend knap. Neem na je instructie en tussentijdse evaluatie een klein groepje apart om bij te werken, laat een andere groep individueel automatiseren en een derde verdiepen. Veel gestelde vraag daarbij: mag je dan differentiëren in je evaluatie? Dat kan als je transparant rapporteert. Kolom 1 is een beoordeling op de basisdoelen, kolom 2 mikt op de uitbreidingsdoelen."
Op PROEV vind je concrete werkvormen om je evaluatiepraktijk en -beleid te versterken. De tool werd ontwikkeld door een consortium onder leiding van UGent en UAntwerpen, in opdracht van het Departement Onderwijs en Vorming.
Bart De Wilde

# data[].attributes.attachment_link.title
Goed evalueren? Zet deze 5 acties op punt

# data[].attributes.attachment_link.description
Evalueren zit in elk facet van je les. Maar hoe benut je deze aanjager van didactische keuzes en leerwinst optimaal? En via welke werkvormen?

# data[].attributes.headline
Evalueer jij je leerlingen eerlijk? 3 valkuilen voor elke leraar

# data[].attributes.subject
Evalueer jij je leerlingen eerlijk? 3 valkuilen voor elke leraar

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Examens: tijd om te kijken waar je leerlingen precies staan. Enter je rol als objectieve evaluator die nagaat wie de lat haalt, en wie niet. Maar objectief evalueren, kunnen we dat wel? Over valkuilen én oplossingen voor een correcte evaluatie: expert Philipp Sonnleitner.

Philipp Sonnleitner, toetsontwikkelaar ÉpStan, Luxemburg: "Elke leraar wil zijn leerlingen objectief en eerlijk beoordelen. Helaas is dat minder eenvoudig dan we graag willen geloven. Niemand is 100% objectief. Maar wie zich bewust is van de valkuilen, heeft wel een streepje voor."

"Moeilijke spreidstand: een schooljaar lang moedig jij je leerlingen aan om te groeien en put je voldoening uit de progressie die je meet. Maar soms moet je die coachende rol aan de kant schuiven en neem je de positie van evaluator in. Wie haalt de lat, wie niet? Heel wat leraren vinden dat het minst aantrekkelijke onderdeel van hun job en voelen ze zich daar vaak onzeker over. Vooral jonge leraren ervaren die twijfel."

Het halo-effect

"Als mens willen we graag vat krijgen op de wereld rondom ons. Dus zoeken we voortdurend naar manieren om die wereld in te delen en denken we sneller dan we willen in Philipp Sonnleitner: stereotypen. Shortcuts om leerlingen van elkaar te onderscheiden zijn om die reden voor leraren erg verleidelijk. Maar dan bepaalt je mening over 1 opvallende eigenschap dus ook hoe je iemand op andere vlakken inschat."

"Zo worden knappe leerlingen vaak als competenter gezien, net zoals aantrekkelijke sollicitanten vaak hoger ingeschat worden. Een leerling die goed scoort voor 1 vak, dichten we ook voor heel andere vakken meer kwaliteiten toe. En ook de capaciteiten van oudere broers of zussen op school kleuren je oordeel."

Het volgorde-effect

"De volgorde waarin je leerlingen beoordeelt, heeft een invloed op hun resultaat. Een effect dat ook in de rechtbank vastgesteld werd bij rechters die zich over opeenvolgende zaken moesten uitspreken. Word je strenger naarmate de tijd vordert, of net milder? Het gaat vooral om het Philipp Sonnleitner: contrast: we wegen prestaties steeds tegen elkaar af."

"Wie aan de beurt is na een erg slechte prestatie, krijgt een positievere beoordeling. En wie volgt op een erg sterke leerling, geef je een lager cijfer dan wanneer je die leerling onafhankelijk beoordeelt. Zeker bij mondelinge examens of presentaties dreigen die contrasten je inschatting onbedoeld milder of strenger te maken."

Confirmation bias

"Mensen vinden het niet prettig om hun mening bij te stellen. Eens we een oordeel gevormd hebben, gaan we vooral op zoek naar argumenten om dat oordeel te onderbouwen. De confrontatie met Philipp Sonnleitner: tegenstrijdige informatie gaan we liever uit de weg."

"Een leerling die in het verleden opviel door negatief gedrag, sleept dat imago nog lange tijd mee omdat leraren onbewust meer aandacht hebben voor het gedrag dat hun beeld van de leerling bevestigt. En een leerling die voordien minder goed presteerde voor je vak, loopt een grotere kans om bij gelijke prestaties een lager cijfer te halen dan een leerling die bij vorige evaluatiemomenten goed scoorde."

5 tips om zo objectief mogelijk te evalueren

Zijn we onherroepelijk subjectief en dus onmogelijk in staat om objectief te evalueren? Als leraar heb je heel wat kansen om zo eerlijk mogelijk te beoordelen wat de prestaties van je leerlingen waard zijn. 5 tips van expert Philipp Sonnleitner.

1. Verbeter blind. Laat je leerlingen hun naam op de achterkant van het blad noteren of vraag om op de voorkant enkel hun klasnummers in te vullen.

2. Stel vooraf duidelijke evaluatiecriteria op. Bij vragen met een eenduidige oplossing werk je een modelantwoord uit. Vooraf bepaal je hoeveel punten elk element van dat antwoord oplevert. Complexer wordt het bij opdrachten zoals een argumenterende tekst of een presentatie, wanneer je competenties evalueert. Dan is een rubric met duidelijke criteria nuttig. Opgepast: een overdaad aan criteria geeft de schijn van objectiviteit, terwijl je in werkelijkheid enkel je subjectieve totaalcijfer in kleine deelcijfers hakt. Belangrijker is dat je bij elk criterium duidelijk aangeeft welk beheersingsniveau tot welk resultaat leidt. Blijf ook kritisch: klopt het gewicht dat je aan de criteria gaf? Interpreteren collega's die beheersingsniveaus op dezelfde manier?

3. Bespreek evaluatiecriteria vooraf met je leerlingen. Of nog sterker: laat hen meedenken. Een transparante evaluatie heeft een positieve impact op de motivatie van je leerlingen omdat je hun autonomie - denk aan het ABC van motivatie - versterkt. Leerlingen die zwakker presteren, krijgen immers duidelijkheid over wat ze moeten doen om te slagen en schatten je evaluatie als eerlijk in.

4. Bij mondelinge examens speelt het volgorde-effect sterker dan bij andere evaluatievormen. Noteer daarom zelf voldoende tijdens een mondeling examen. Zo kan je je definitieve cijfer even uitstellen of op zijn minst controleren. Bij presentaties kan je er als jury voor kiezen om verschillende (groepjes van) leerlingen pas een definitief cijfer toe te kennen nadat een deel van de klas of zelfs de hele groep aan de beurt was.

5. Spreek af met collega's om dezelfde opdracht te verbeteren en vergelijk jullie cijfers. Zijn de verschillen te groot? Dan kijk je samen waar dat verschil vandaan komt. De inzichten die je door die samenwerking verzamelt, helpen je om kritisch te kijken naar je eigen werk. En dat is de sterkste stap naar objectieve evaluaties.

Seppe Goossens

# data[].attributes.attachment_link.title
Evalueer jij je leerlingen eerlijk? 3 valkuilen voor elke leraar

# data[].attributes.attachment_link.description
Je leerlingen objectief en eerlijk evalueren, lukt je dat? Over valkuilen én oplossingen voor een correcte evaluatie: expert Philipp.

# data[].attributes.headline
Zo verbeter je de sfeer onder de collega's

# data[].attributes.subject
Zo verbeter je de sfeer onder de collega's

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Je brengt veel tijd door met je collega's. Dus maak je van je school maar beter een positieve werkplek met fijne contacten. Ook al doe je je job als leraar supergraag, een slechte sfeer op het werk kan moordend zijn. Met deze 12 tips investeer je in een collegiale sfeer én in elkaars welbevinden.

1. Koetjes en kalfjes

Een luchtige conversatie tussendoor maakt de 'serieuzere' gesprekken over leerplandoelstellingen en leerlingendossiers lichter verteerbaar. Maak dus tijd voor elkaar, besef dat je collega ook een privéleven heeft en vraag er af en toe eens naar. Vergeet zijn of haar verjaardag niet (een klein cadeautje mag, maar moet niet)!

Diepgaand kunnen filosoferen met ál je collega's, hoeft niet. Als het met een bepaalde collega minder goed klikt, hou het met hem of haar dan gewoon bij small talk: weekendplannen, het weer ... thema's genoeg. Maar erken ook dat niet iedereen per se jouw interesses hoeft te delen.

2. Praat erover

Heb je het gevoel dat er een slechte sfeer hangt? De eerste stap is het probleem aankaarten bij anderen, ook als is dat niet altijd makkelijk. Merken zij het ook of niet? Hoe meer je er samen over praat, hoe meer inzicht je krijgt in de situatie.

Als je je stoort aan het gedrag van een collega, kan je hem of haar daar op een respectvolle manier mee confronteren. Vraag: "Waarom ben je jaloers?" Of: "Waarom roddel je achter mijn rug?". Laat stinkende potjes niet afgedekt.

3. Ga ermee verder

Als blijkt dat jij de enige bent die de negatieve vibes voelt, of als de situatie té gevoelig ligt, kan je daarmee naar je directeur of de vertrouwenspersoon op school stappen. Vertel wat je dwarsligt en leg uit waarom je je niet optimaal voelt. Enkele kleine aanpassingen kunnen soms wonderen doen.

Ook als je collega's wél de spanningen aanvoelen, kan je je directeur vragen om een groepsgesprek. Zo kan iedereen zijn gevoelens uiten. Via zo'n 'officieel kanaal', is de kans ook kleiner dat de zaken uit de hand lopen.

4. En wat met de directeur?

Net als tegenover je collega's, kan je het niet maken om niet respectvol te zijn tegenover je leidinggevende. Bedenk daarnaast dat ook je directeur wellicht een mens is met nood aan fijne relaties met zijn of haar collega's. Blijf wel gewoon jezelf in je contact met de directeur. Erken af en toe ook zijn of haar competenties, zonder te gaan hielenlikken.

Je mag het ook best af en toe niet eens zijn met je directeur, als je daar maar kan over argumenteren in een constructief gesprek: leg je visie uit, geef voorbeelden ... Weet wel dat je op het eind niet per se je gelijk zal halen.

Deze tips kwamen tot stand in samenwerking met hoogleraar Roland Pepermans, die Arbeids- & Organisatiepsychologie doceert aan de Vrije Universiteit Brussel.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zo verbeter je de sfeer onder de collega's - Klasse

# data[].attributes.attachment_link.description
Je brengt veel tijd door met je collega's. Dus maak je van je school maar beter een positieve werkplek met fijne contacten. Ook al doe je je job als leraar supergraag, een slechte sfeer op het werk kan moordend zijn. Met deze 12 tips investeer je in een collegiale sfeer én in elkaars welbevinden.

# data[].attributes.attachment_link.description
🆕 Nieuw opleidingstype in het aanbod levenslang leren

# data[].attributes.attachment_link.description
Karel de Grote Hogeschool Brusselstraat 45, 2018 ANTWERPEN T +32 3 613 13 13 E info@kdg.be