# data[].attributes.attachment_link.title
t04-zad1_ ARTYKUŁY Autorzy — edytowane 3.12.25

# data[].attributes.attachment_link.title
14. Projektowanie relacyjnej bazy danych - Informatyka WSiP

# data[].attributes.attachment_link.description
Infografika prezentuje przykłady baz danych, które można spotkać w życiu codziennym.

# data[].attributes.attachment_link.title
14. Projektowanie relacyjnej bazy danych - Informatyka WSiP

# data[].attributes.attachment_link.description
Infografika prezentuje przykłady baz danych, które można spotkać w życiu codziennym.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jeśli widzisz tę wiadomość oznacza to, że mamy problemy z załadowaniem zewnętrznych materiałów na naszej stronie internetowej.

Jeżeli jesteś za filtrem sieci web, prosimy, upewnij się, że domeny *.kastatic.org i *.kasandbox.org są odblokowane.

Aby się zalogować i korzystać z wszystkich funkcji Khan Academy, włącz obsługę JavaScript w Twojej przeglądarce.

Naucz się podstaw, zaczynając od Wprowadzenie do algorytmów

Pierwsze kroki

Wprowadzenie do algorytmów

Co to są algorytmy i dlaczego warto się nimi zajmować? Rozpoczniemy od przeglądu algorytmów a następnie przedyskutujemy dwie gry w których możesz skorzystać z algorytmów aby efektywnie znaleźć rozwiązanie - grę w zgadywanie liczby i grę w znajdowanie najkrótszej drogi.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeśli widzisz tę wiadomość oznacza to, że mamy problemy z załadowaniem zewnętrznych materiałów na naszej stronie internetowej. Jeżeli jesteś za filtrem sieci web, prosimy, upewnij się, że domeny *.kastatic.org i *.kasandbox.org są odblokowane. Aby się zalogować i korzystać z wszystkich funkcji Khan Academy, włącz obsługę JavaScript w Twojej przeglądarce.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Jeżeli jesteś za filtrem sieci web, prosimy, upewnij się, że domeny *.kastatic.org i *.kasandbox.org są odblokowane.

Aby się zalogować i korzystać z wszystkich funkcji Khan Academy, włącz obsługę JavaScript w Twojej przeglądarce.

Dzięki naszym partnerom z Code.org, możesz dowiedzieć się jak działają komputery - co to jest komputer, w jaki sposób komputery wykorzystują obwody elektryczne do gromadzenia i przetwarzania informacji, oraz jak elektronika współpracuje z oprogramowaniem.

Internet to coś, z czym wszyscy stykamy na co dzień. Ale czy wiemy jak on właściwie działa? WiFi, adresy IP, HTML, bezpieczne przechowywanie informacji online - jest wiele ważnych spraw z nim związanych, o których większość z nas nigdy nie miała okazji się wiele dowiedzieć. Różne podstawowe zagadnienia, od kabli po strony internetowe, przybliżą pokrótce w sześciu filmach nasi goście, między innymi "Ojciec internetu" Vint Cerf, założyciel strony Tumblr David Karp, twórcy z zespołów pracujących w Google, Spotify, XBox, Symantec i inni. Polska wersja językowa powstała dzięki wsparciu Fundacji Orange.

O tym dziale

Razem z naszymi przyjaciółmi z Code.org opowiemy Ci, jak działają komputery i jak działa internet.

# data[].attributes.attachment_link.title
Komputery i internet | Code.org | Informatyka | Khan Academy

# data[].attributes.attachment_link.description
If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website. Jeżeli jesteś za filtrem sieci web, prosimy, upewnij się, że domeny *.kastatic.org i *.kasandbox.org są odblokowane. Aby się zalogować i korzystać z wszystkich funkcji Khan Academy, włącz obsługę JavaScript w Twojej przeglądarce.

# data[].attributes.attachment_link.title
Gra w zgadywanie liczb (artykuł) | Algorytmy | Khan Academy

# data[].attributes.attachment_link.description
If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podstawowe pojęcia

Kryptologia - nauka o szyfrowaniu, czyli o sposobach bezpiecznego przekazywania informacji.

Kryptografia - poddziedzina kryptologii zajmująca się tworzeniem nowych sposobów bezpiecznego przekazywania informacji.

Kryptoanaliza - poddziedzina kryptologii zajmująca się metodami odczytywania ukrytych informacji, bez znajomości jednego lub wielu elementów schematu szyfrującego lub deszyfrującego.

Tekst jawny - jest to informacja, którą chcemy przekazać do odbiorcy.

Kryptogram - nazywany też szyfrogramem lub tekstem tajnym; jest to informacja powstała po zastosowaniu wybranej metody ukrywania wiadomości do tekstu jawnego. Na ogół tekst tajny jest przekazywany w sposób otwarty.

Szyfr - para algorytmów (czyli sposobów) zamiany tekstu jawnego na kryptogram i kryptogramu na tekst jawny.

Trochę historii

Ludzie od zawsze mieli potrzebę przekazywania ukrytych wiadomości. Powody zwykle są takie same: bezpieczeństwo, władza, pieniądze, romanse:)

Starano się również ukryć sam fakt przesyłania tajnej informacji. W ten sposób powstała sztuka steganografii. Wiadomość mogła być ukryta na przykład na niewielkim fragmencie większego obrazu. Herodot przekazał wiadomość w postaci tatuażu na ogolonej głowie niewolnika. Włosy, które odrosły przykryły tatuaż i tym samym fakt przesyłania tajnej informacji.

Do najprostszej grupy szyfrów zaliczamy szyfry

przestawieniowe - polegające na zmianie kolejności liter w każdym słowie wiadomości, na przykład "help me" => "ehpl em"

podstawieniowe - polegające na zamianie pojedynczych liter lub grup liter na ustalone inne grupy liter.

Szyfr Cezara

Najprostszy szyfr podstawieniowy polega na cyklicznym przesunięciu liter o ustaloną liczbę. Wykorzystuje się do tego tarczę szyfrującą, za pomocą której dokonujemy zamiany liter. Metoda ta była wykorzystywana przez Juliusza Cezara w czasie kampanii wojskowych. Oryginalnie przesunięcie było o trzy litery.
Przykład (z tarczą jak wyżej):
ala ma kota EPE QE OSXE

Taki szyfr ma jedynie tyle kluczy, ile jest liter w alfabecie (minus jeden). Dlatego bardzo łatwo można go złamać sprawdzając wszystkie możliwości. W przypadku bardzo krótkich wiadomości odgadnięcie tekstu jawnego może być niemożliwe. Na przykład, EPE może znaczyć ala, mam, sos.

Szyfr Cezara z hasłem

Ulepszoną wersją szyfru Cezara jest szyfr Cezara z hasłem. Kluczem do szyfru jest para: liczba oraz słowo.

Przykład: rozważmy klucz w postaci ( 3, KRYPTOLOG).

Pierwszy etap polega na usunięciu ze słowa-klucza powtarzających się liter. Otrzymamy słowo KRYPTOLG

W kolejnym etapie ustawiamy otrzymane tak litery pod oryginalnym alfabetem z przesunięciem podanym tak, jak w kluczu (u nas liczba 3)

 a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z K R Y P T O L G

Trzeci i ostatni etap polega na uzupełnieniu tablicy szyfrującej niewykorzystanymi jeszcze literami alfabetu. Dopisujemy je po wpisanym słowie-kluczu. Końcówkę alfabetu dopisujemy na początek tablicy szyfrującej.

 a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z W X Z K R Y P T O L G A B C D E F H I J M N Q S U V

Tak powstałą tablicę szyfrującą możemy wykorzystywać do zamiany tekstu jawnego na kryptogram i odwrotnie.

 ala ma kota WAW BW GDJW

Szyfr monoalfabetyczny

Szyfry Cezara oraz Cezara z hasłem są szczególnymi przypadkami szyfru monoalfabetycznego (z grupy szyfrów podstawieniowych). Kluczem do szyfrowania i deszyfrowania jest dowolnie ustalona tablica szyfrująca liter (czyli permutacja liter).
Przykład:
a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z T F A U Y X S E C G V M Q P W B L Z H I K J N R O D

Teraz możemy zamienić tekst jawny napisany w języku angielskim

he was standing at the end of a very long dimly lit chamber towering stone pillars entwined with more carved serpents rose to support a ceiling lost in darkness casting long black shadows through the odd greenish gloom that filled the place j.k. rowling, "harry potter and the chamber of secrets"

na kryptogram

EY NTH HITPUCPS TI IEY YPU WX T JYZO MWPS UCQMO MCI AETQFYZ IWNYZCPS HIWPY BCMMTZH YPINCPYU NCIE QWZY ATZJYU HYZBYPIH ZWHY IW HKBBWZI T AYCMCPS MWHI CP UTZVPYHH ATHICPS MWPS FMTAV HETUWNH IEZWKSE IEY WUU SZYYPCHE SMWWQ IETI XCMMYU IEY BMTAY G.V. ZWNMCPS, "ETZZO BWIIYZ TPU IEY AETQFYZ WX HYAZYIH"

Aby utrudnić podział kryptogramu na słowa można do tablicy szyfrującej dołączyć znaki interpunkcyjne oraz spację.

abcdefghijklmnopqrstuvwxyz.," DSF"GXINWACYPVBUTQKM,R E.HOLZJ

Tekst jawny

he was standing at the end of a very long dimly lit chamber. towering stone pillars entwined with more carved serpents rose to support a ceiling lost in darkness casting long black shadows through the odd greenish gloom that filled the place. j.k. rowling, "harry potter and the chamber of secrets"

zamienia się teraz na

NGJ DKJKMDV"WVIJDMJMNGJGV"JBXJDJRGQ.JYBVIJ"WPY.JYWMJFNDPSGQO MB GQWVIJKMBVGJUWYYDQKJGVM WVG"J WMNJPBQGJFDQRG"JKGQUGVMKJQBKGJMBJK,UUBQMJDJ FGWYWVIJYBKMJWVJ"DQCVGKKJFDKMWVIJYBVIJJSYDFCJKND"B KJMNQB,INJMNGJB""JIQGGVWKNJ IYBBPJMNDMJXWYYG"JMNGJUYDFGOJAOCOJQB YWVILJZNDQQ.JUBMMGQJDV"JMNGJFNDPSGQJBXJKGFQGMKZ

Wygląda trudno? I owszem. Dla większości śmiertelników taki kryptogram jest niemożliwy do odczytania. Kluczem jest pełna tablica szyfrująca składająca się z 30 liter, którą można wybrać na
30! = 265 252 859 812 191 058 636 308 480 000 000
możliwości.

Jak złamać szyfr monoalfabetyczny

W każdym języku naturalnym dostatecznie długi i typowy tekst ma określoną częstotliwość występowania poszczególnych liter. Na przykład, dla języka angielskiego jest to

Badając częstość występowania liter w dostatecznie długim tekście możemy określić nie tylko język, w którym wiadomość została napisana, ale zupełnie łatwo odkryć tekst jawny. Na ogół taką analizą zajmują się programy komputerowe. My, na potrzeby zajęć tablicowych uprościmy sytuację. Zakładamy, że tekst jest napisany w języku angielskim. Dodatkowo, nie będziemy szyfrować znaków interpunkcyjnych.
Przykład:
AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW

Najczęściej występuje w nim litera T, druga co do kolejności jest B. Według wykresu częstotliwości występowania liter w języku angielskim jest duża szansa, że T to zaszyfrowane e, a B to zaszyfrowane t.

AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG .. t.e .e.. ..t..e ...e t... t.. .....e. .e...e .... HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW ..e .....e ....e. t. ... ...t t.e. .ee.

Dwa trzyliterowe słowa t.e to zapewne the, zatem D pewnie szyfruje h

AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG .. the .e.. ..t..e ...e th.. t.. h....e. .e...e .... HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW ..e .....e .h..e. t. ... .h.t the. .ee.

Dwuliterowe słowo t. to zapewne angielski przyimek to

AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG .. the .e.. ..t..e .o.e th.. t.o h....e. .eo..e .... HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW ..e .o...e .ho.e. to ... .h.t the. .ee.

Trzyliterowe słowo t.o podpowiada nam, że N to w

AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG .. the .e.. ..t..e .o.e th.. two h....e. .eo..e w... HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW ..e .o...e .ho.e. to ... wh.t the. .ee.

W słowniku znajdujemy trzy możliwości dla słowa wh.t : what, whet ( naostrzyć lub pobudzać apetyt) i whit ( odrobina). Słowo whet nie jest możliwe, bo e już znamy. Słowo whit jest rzadkie, więc próbujemy za S wstawić a

AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG .. the .ea. ..t..e .o.e tha. two h....e. .eo..e w... HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW ..e .o...e .ho.e. to ... what the. .ee.

W słowniku są trzy czteroliterowe słowa odpowiadające tha. : than, that, thaw ( odwilż, odmarzać). Jedynie n jest jeszcze nie wykorzystane, więc podstawiamy za Y literę n.

Słowo nee. to prawdopodobnie need:

AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG .n the nea. ..t..e .ore than two h.nd.ed .eo..e w... HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW ..e .o...e .hone. to ... what the. need

Wyłapujemy hundred i zaraz potem future

AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG .n the near future more than two hundred .eo..e w... HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW u.e mo...e .hone. to .u. what the. need

Staje się oczywiste, że .n to in, a the. to they

AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG in the near future more than two hundred .eo.le will HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW use mo.ile .hones to .uy what they need

I nie ma już problemu z odczytaniem całości

AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG in the near future more than two hundred people will HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW use mobile phones to buy what they need

Zadanie domowe

Używając szyfru Cezara z kluczem (5,TOTOLOTEK) zaszyfruj swoje imię i nazwisko.

Rozszyfruj wiadomość i wyślij jej treść do mnie mailem. Dla ułatwienia dodam, że tekst jawny jest napisany w języku angielskim. Kodowane były tylko litery, a znaki interpunkcyjne zostały przepisane z tekstu jawnego.

NXY CAD OU DIG AUBIXYDGQ LXBMPXDGYR CN DIG AUNXRIOCUXLKG GUQ CN DIG PGRDGYU RJOYXK XYW CN DIG ZXKXET KOGR X RWXKK AUYGZXYQGQ TGKKCP RAU. CYLODOUZ DIOR XD X QORDXUBG CN YCAZIKT UOUGDT-DPC WOKKOCU WOKGR OR XU ADDGYKT OUROZUONOBXUD KODDKG LKAG ZYGGU JKXUGD PICRG XJG-QGRBGUQGQ KONG NCYWR XYG RC XWXFOUZKT JYOWODOVG DIXD DIGT RDOKK DIOUM QOZODXK PXDBIGR XYG X JYGDDT UGXD OQGX.

Jeden z najlepszych systemów tak zwanej Algebry komputerowej. Umożliwia wykonywanie ścisłych obliczeń liczbowych i symbolicznych.

W internecie dostępna jest bazujące na Mathematice środowisko online https://www.wolframalpha.com/.

Po wejściu na stronę można wpisywać zapytania, które jednak wymagają innego podejścia niż w klasycznej Mathematice. Aby uruchomić interfejs zgodny z Mathematicą trzeba wpisać jakieś polecenie programu Mathematica, np. coś takiego StringReplace[] i kliknąć pomarańczowy znak równości. Poniżej powinien pojawić się wynika działania polecenia i przycisk Open code z chmurką.

Można także użyć tego odsyłacza Alpha z wpisanym poleceniem aby nie musieć ręcznie wpisywac polecenia.

Po kliknięciu na Open code otwiera się okno w którym można wykonywać wieloetapowe obliczenia w formacie takim jak w zwykłej Mathematice

Przydatne funkcje:

Wykonanie funkcji Shift-Enter

Przypisanie tekstu do zmiennej

cryptText = "AY BDT YTSE RHBHET KXET BDSY BNX DHYWETW LTXLGT NAGG HMT KXIAGT LDXYTM BX IHJ NDSB BDTJ YTTW"

Wyznaczmy częstotliwość występowania liter

LetterCounts[cryptText] Out[53]= <|"T" -> 13, "B" -> 7, "X" -> 6, "D" -> 6, "Y" -> 6, "H" -> 5, "G" -> 4, "E" -> 4, "L" -> 3, "W" -> 3, "N" -> 3, "S" -> 3, "A" -> 3, "J" -> 2, "I" -> 2, "M" -> 2, "K" -> 2, "R" -> 1|>

Zamian liter: T na e, B na t, spacje bez zmian i wszystkie pozostałe na ".".

StringReplace[crypText, {"T" -> "e", "B" -> "t", " " -> " ", _ -> "."}]

Wyszukanie słów pasujących do wzorca

DictionaryLookup[RegularExpression["wh.t"]] Out[53]= {"what", "whet", "whit"}

# data[].attributes.attachment_link.description
Kryptologia - nauka o szyfrowaniu, czyli o sposobach bezpiecznego przekazywania informacji. Kryptografia - poddziedzina kryptologii zajmująca się tworzeniem nowych sposobów bezpiecznego przekazywania informacji. Kryptoanaliza - poddziedzina kryptologii zajmująca się metodami odczytywania ukrytych informacji, bez znajomości jednego lub wielu elementów schematu szyfrującego lub deszyfrującego. Tekst jawny - jest to informacja, którą chcemy przekazać do odbiorcy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Main traditional Easter food around the world

# data[].attributes.attachment_link.title
Tradycyjne potrawy wielkanocne w różnych krajach - stolydrewniane.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Przepisy na polskie wielkanocne potrawy są Ci zapewne dobrze znane. Sprawdź, co jedzą przy świątecznym stole mieszkańcy innych krajów!

# data[].attributes.body
https://czasnawywczas.pl/praktyczne/10-nietypowych-tradycji-wielkanocnych/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kontynuując nasz cykl ciekawostek świątecznych obchodzonych na całym świecie, zapraszamy do poznania różnych tradycji Wielkanocnych. Jak wiadomo co kraj to obyczaj, a te potrafią być zaskakujące, niemieszczące się w naszej wyobraźni, a czasem przerażające. Przeczytaj naszą listę 10 tradycji wielkanocnych obchodzonych poza granicami naszego kraju.
1. Finlandia - atak małych czarownic

Dla mieszkańców północy Europy, Wielkanoc to powtórka Halloween. W Niedzielę Palmową (Finlandia Wschodnia) i w Wielką Sobotę (Finlandia Zachodnia) dzieci przebierają się za czarownice, by zapukać do drzwi sąsiada i rzucić na niego czar. Bez obawy, nie jest to klątwa, bo małe wiedźmy wielkanocne chcą życzyć zdrowego i szczęśliwego roku. W zamian za dekoracyjną gałązkę, oczekują odrobiny przyjemności i rekompensaty w postaci pisanki, czekolady czy monety. Miotła, wiązką gałązek z wierzby i ozdobne pióra to stały element każdego przebrania. Im straszniejszy kostium tym lepiej.

W niektórych częściach wschodniej Finlandii, tradycją jest rozpalenie ogniska. Zgodnie z nordycką legendą, ognisko ma za zadanie odpędzić czarownice, które latają na miotłach między Wielkim Piątkiem, a Niedzielą Wielkanocną.

2. Francja (Haux) - gigantyczny omlet dla całego miasta

W Haux, mieście na południu Francji, co roku w Wielkanocny Poniedziałek, na głównym placu miasta, serwowany jest gigantyczny omlet. Mówiąc gigantyczny, mam na myśli Omlet zrobiony z ponad 4500 jaj, który zjada nawet 1000 osób.

Poniżej, zdjęcie , które znalazłam w sieci. Jak widać, wydarzenie przyciąga tłumy ludzi, każdy chce dostać swoją porcję, a większej patelni w życiu nie widziałam.

Geneza tej tradycji sięga czasów Napoleona, gdy jego armia podróżując przez południe Francji, zatrzymała się w tym małym miasteczku, gdzie poczęstowano ich omletami. Napoleon polubił danie tak bardzo, że następnego dnia kazał mieszkańcom zgromadzić jajka i zrobić olbrzymi omlet dla swojej armii.

Świąteczny omlet to duma regionu Langwedocji i Pirenejów. Każda rodzina w okresie świąt wyciąga swoją największą patelnię i szykuje świąteczny rarytas, dodają ulubione dodatki i przyprawy.

W Grecji Wielkanoc jest obchodzona z dużym hukiem. Co roku w Wielką Sobotę, dzień zaczyna się od tradycyjnego „rzutu pulą". Co to oznacza? Ludzie zrzucają z okien garnki, patelnie i inne wyroby garncarskie, rozbijając je na ulicy. Zwyczaj ten jest podpatrzony od Wenecjan, którzy również lubią, wyrzucać przedmioty przez okno i w Nowy Rok, pozbywają się w ten sposób startych przedmiotów. Inni uważają, że rzucanie doniczek wita wiosnę, symbolizując nowe uprawy, które zostaną zebrane w nowych doniczkach. Tradycja bardzo efektowna, ale kto to później wszystko posprząta?

4. Watykan - stolica wszystkich świąt chrześcijańskich

Opisując Święta Wielkanocne nie sposób nie wymienić Watykanu, stolicy religii chrześcijańskiej. Święta zaczynają się w Wielki Czwartek od mszy Krzyża Świętego w Bazylice św. Piotra. Następnie w Wielki Piątek, papież upamiętnia Via Crucis (Drogę Krzyżową) w Koloseum: Wielki krzyż z płonącymi pochodniami oświetla niebo, a 14 stacji drogi krzyżowej jest opisane w kilku językach.

Msza święta odprawiana jest w Wielką Sobotę, zaś w Niedzielę Wielkanocną tysiące ludzi gromadzi się na Placu Świętego Piotra, aby otrzymać błogosławieństwo z balkonu kościoła, znanego jako „Urbi et Orbi" („Do miasta i do świata").

Na wszystkie uroczystości, w których uczestniczy papież (z wyjątkiem Drogi Krzyżowej) wymagane są bilety wstępu, które należy zarezerwować z dużym wyprzedzeniem w Biurze Prefektury Papieskiej. Bilety są bezpłatne.

5. Florencja - wybuchowy wózek

Przenieśmy się o niecałe 300 km od Watykanu, gdzie mieszkańcy świętują Wielkanoc z prawdziwym rozmachem. Florentczycy posiadają 350-letnią Wielkanocną tradycję zwaną Scoppio del Carro, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „eksplozja wózka".

Ozdobny, 9 metrowy wózek o nazwie „Brindellone", jest ciągnięty przez miasto przez parę białych wołów. Trasa rozpoczyna się w okolicach magazynów Il Prat, dalej woły kierują się na Piazza Duomo, by pozostawić wózek między katedrą a baptysterium. Około godziny 11:00, w ramach odprawianej w Katedrze Mszy Wielkanocnej, arcybiskup Florencji przy ołtarzu zapala „Colombinę", rakietę w kształcie gołębia, (symbolizującą Ducha Świętego), która biegnie wzdłuż kabla przymocowanego do Brindellone. Zapalnik uruchamia fajerwerki zamontowane na wózku i rozpoczyna się spektakularny pokaz sztucznych ogni. Znaczenie tego zwyczaju sięga pierwszej krucjaty i ma zapewnić dobre zbiory.

6. Norwegia - ucieczka w kryminalne powieści

W Norwegii tradycją stało się czytanie kryminałów, które wydawcy wypuszczają ze specjalnymi oznaczeniami „wielkanocnych thrillerów", znanymi jako Paaskekrimmen.

Wszystko zaczęło się w lutym 1923 roku, kiedy dwaj młodzi norwescy autorzy, Nordahl Grieg i Nils Lie, wpadli na pomysł: aby napisać chwytliwą powieść kryminalną i wypuścić reklamę książki w gazecie w niedzielę przed Wielkanocą. Reklamę zatytułowano tak samo jak książkę. „Pociąg Bergen został ograbiony w nocy" (oryginalna nazwa Bergenstoget plyndret i natt). Promocja była tak wiarygodna, że nikt nie odróżnił fikcji od prawdy, a książka stała się bestsellerem.

Od tego momentu Norwegowie, korzystając z dłuższej przerwy, z przyjemnością spędzają czas w domach czytając o zbrodniach i rozwiązując zagadki kryminalne.

Trudno się dziwić, skąd ta popularność na kryminały, w końcu Jo Nesbø, Jørn Lier Horst czy Anne Holt pochodzą z Norwegii. Przypadek? Nie sądzę.

7. Hiszpania (Verges) - taniec kościotrupów

Nie tylko kraje Północy, posiadają mroczne tradycje. W katalońskim mieście Verges (Girona) co roku w Wielki Czwartek odbywa się tradycyjny taniec śmierci „dansa de la mort"

Aby odtworzyć sceny z Pasji, wszyscy ubierają się w kostiumy szkieletów i paradują ulicami. Procesja kończy się Makabrycznym tańcem, który rozpoczyna się o północy i trwa do rana. Taniec ma kojarzyć się z „czarną śmiercią" w XIV wieku, która pochłonęła aż 30-60% ludności ówczesnej Europy. Przyczyną śmierci tak wielu Europejczyków była dżuma, która przybyła ze środkowej Azji poprzez jedwabny szlak. Mówi się, że skala zarazy była tak duża, że potrzeba było 150 lat, by wrócić do stanu liczebnego sprzed epidemii. Taniec ukazuje upływ czasu i nieuchronność śmierci, która przychodzi do wszystkich żywych istot.

Oczywiście każdy region hiszpański ma swoją własną tradycję i obrzędy, my wybraliśmy ten dla nas najciekawszy.

8. Gwatemala - kolorowe dywany z kwiatów

Antigua w Gwatemali jest miejscem największej Wielkanocnej uroczystości na świecie, w której upamiętnia się Pasję, Krucyfiks i Zmartwychwstanie Jezusa. Od piątku do niedzieli odbywają się marsze kolorowych procesji. Tradycja ta została zaszczepiona przez hiszpańskich misjonarzy w XVI wieku. Całe miasto bierze udział w przygotowaniu wydarzenia.

Jednym z najbardziej imponujących aspektów Wielkanocy (Semana Santa) są "Alfombras" (z arabskiego: dywany), które zdobią procesyjną trasę. Dywany są wytwarzane przez mieszkańców tygodniami, a nawet miesiącami przed Świętami.

Procesyjny "dywan" powstaje z piasku, który ma za zadanie wypoziomować bruk. Następnie kładzie się na niego zebrane trociny zabarwione na odcienie: żółty, czerwony, niebieski, zielony, purpurowy i czarny. Dla dekoracji i zapachu dodaje się igły sosnowe oraz kwiaty.

Wzory dywanów odzwierciedlają tradycję Majów, symbolikę biblijną i sceny z natury. Sztuka wytwarzania dywanów jest uważana za ofiarną, ze względu na intensywne szczegóły i ilość czasu poświęconego ich stworzeniu. Dodatkowo po każdym przejściu procesji, dzieło należy natychmiast odtworzyć przed nadejściem kolejnego przemarszu. W ten sposób ludność daje coś od siebie i upamiętnia śmierć Chrystusa.

9. Australia - BAN na królika

Nikt nie wie dokładnie, skąd wziął się Świąteczny Królik, ale od setek lat dostarcza on czekoladowe gadżety dzieciom na całym świecie.

Dla większości australijskich dzieci, Wielkanocna Niedziela to czas polowania na jajka wielkanocne, które są ukryte w ogrodach i w domu. W wielopokoleniowych rodzinach często obdarowuje się nawzajem prezentami czekoladowymi, chociaż niektóre rodziny, te bardziej „fit" zastąpią czekoladę gotówką lub innymi podarkami.

W 1991 r. Australia rozpoczęła kampanię mającą na celu zastąpienie wielkanocnego króliczka wielkanocnym Bilby lub królikowatym Bandicootem. Jest to związane ze słabą reputacja "szaraków", które zostały sprowadzone do Australii przez europejskich osadników i spowodowały zniszczenie rodzimych zwierząt i siedlisk. Czekoladki i towary w kształcie Bilby są powszechnie dostępne w Australii, a niektórzy producenci przekazują wpływy ze sprzedaży na cele dobroczynne.

Jeśli planujesz spędzić Święta np. w popularnej czeskiej Pradze, uważaj na klapsy! Jedna z wielkanocnych tradycji polega na symbolicznym "biczowaniu" kobiet poprzez własnoręcznie wykonaną wiązkę (Pomlazska) z wierzby i ozdobnych kolorowych wstążek. Zgodnie z legendą wierzba jest pierwszym drzewem kwitnącym na wiosnę, więc gałęzie mają przekazywać kobietom witalność i płodność drzewa.

11. Chorwacja - podobnie jak w Polsce?

W Chorwacjii Wielkanoc zaczyna się też od poświęcenia koszyków wielkanocnych. Stół jak w Polsce jest bogato zastawiony, a królują na nim , gotowana szynka, jajka, wypiekany w domu chleb oraz ciasta i bułeczki. Z ciekawostek kulinarnych Chorwaci łupinek nie wyrzucają łupinek z jajek tylko rozrzucają je po ogrodzie.

Zawsze w trakcie świąt mamy problem co robić w okresie pomiędzy śniadaniem, a obiadem. Dzieciaki w Chorwacji w tym czasie, bawią się w stukanie się pisankami, rzucanie monetami w pisanki lub poszukiwanie pisanki schowanej gdzieś w domu.

W poniedziałek Wielkanocny najlepszym adresem jest miejscowość Gračišće na Istrii. To właśnie tam w tym czasie swoje wina prezentują najlepsi winiarze z regionu. Wyznawana jest zasada, że „kieliszek żadnego z gości nie może być pusty i że szybciej wody zabraknie niż wina!"

Foto: Maja Danica Pečanić / Chorwacka Wspólnota Turystyczna

Foto: Maja Danica Pečanić / Chorwacka Wspólnota Turystyczna

To, jak? który zwyczaj spodobał Wam się najbardziej? Może warto zainspirować się w tym roku? Znacie jakieś inne ciekawy tradycje Wielkanoce?

# data[].attributes.attachment_link.title
Tradycje Wielkanocne na Świecie | CzasNaWywczas

# data[].attributes.attachment_link.description
Kontynuując nasz cykl ciekawostek świątecznych obchodzonych na całym świecie, zapraszamy do poznania różnych tradycji Wielkanocnych. Jak wiadomo co kraj to obyczaj, a te potrafią być zaskakujące, niemieszczące się w naszej wyobraźni, a czasem przerażające. Przeczytaj naszą listę 10 tradycji wielkanocnych obchodzonych poza granicami naszego kraju. Dla mieszkańców północy Europy, Wielkanoc to powtórka Halloween.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dzień Grzeczności za Kierownicą 2022 - internetowy kalendarz Kalbi

# data[].attributes.attachment_link.description
Każdy, kto jeździ samochodem pewnie nie raz zaklął albo zatrąbił bez powodu na innego kierowcę. Dzień Grzeczności za Kierownicą to dobra okazja by to zmienić.

# data[].attributes.body
http://flipbook.nowaera.pl/dokumenty/Flipbook/Informatyka-na-czasie-podrecznik[ZP][kl_3][pr_2021]/index.html#p=22

# data[].attributes.attachment_link.title
Informatyka na czasie 3 - podręcznik, zakres podstawowy

# data[].attributes.attachment_link.description
Informatyka na czasie 3 - podręcznik, zakres podstawowy

# data[].attributes.body
https://pl.khanacademy.org/computing/computer-programming/programming/drawing-basics/pt/making-drawings-with-code

# data[].attributes.attachment_link.description
Ucz się za darmo matematyki, sztuki, programowania, ekonomii, fizyki, chemii, biologii, medycyny, finansów, historii i wielu innych. Khan Academy jest organizacją non-profit z misją zapewnienia darmowej edukacji na światowym poziomie dla każdego i wszędzie.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=a5jdIIzg2zg&list=PLAUcJm2U3WbgAi_zEhskD3uANWCMLmkFI&index=6&t=390s&ab_channel=Przeci%C4%99tnyCz%C5%82owiek

# data[].attributes.attachment_link.title
6 Elementów MOWY CIAŁA, przez które wyglądasz SŁABO

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=gGRfIQp937g&ab_channel=TomaszKammel

# data[].attributes.attachment_link.title
Bezbłędna ROZMOWA KWALIFIKACYJNA | Kammel Czanel #39

# data[].attributes.body
https://quizlet.com/pl/639751195/macmillan-repetytorium-maturalne-unit-1-flash-cards/

# data[].attributes.attachment_link.description
Memorize flashcards and build a practice test to quiz yourself before your exam. Start studying the Macmillan Repetytorium Maturalne Unit 1 flashcards containing study terms like address, age, date of birth and more.

# data[].attributes.body
https://wordwall.net/pl/resource/13628878/angielski/easter-advanced

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
bunny - króliczek, chick - kurczaczek, lamb - baranek, hot cross bun - drożdżowa bułeczka ze znakiem krzyża, Easter egg - pisanka, Easter basket - koszyczek wielkanocny, catkins - bazie, Easter egg hunt - polowanie na jaja wielkanocne, Easter egg rolling - toczenie jajek, daffodils - żonkile, egg tapping - walatka, cheesecake - sernik, sour rye soup - żurek, tulip - tulipan, crucifixion - ukrzyżowanie, The Resurrection - Zmartwychwstanie Chrystusa, Lent - post, Ash Wednesday - Środa Popielcowa, Shrove Tuesday - Ostatki, wtorek przed Środą Popielcową, Maundy Thursday - Wielki Czwartek, Good Friday - Wielki Piątek, Holy Saturday - Wielka Sobota, Easter Sunday - Wielkanoc, Wet Monday - Lany Poniedziałek,

# data[].attributes.attachment_link.description
bunny - króliczek, chick - kurczaczek, lamb - baranek, hot cross bun - drożdżowa bułeczka ze znakiem krzyża, Easter egg - pisanka, Easter basket - koszyczek wielkanocny, catkins - bazie, Easter egg hunt - polowanie na jaja wielkanocne, Easter egg rolling - toczenie jajek, daffodils - żonkile, egg tapping -

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1) It commemorates the crucifixion of Christ. People go to church and meditate on his death. It is a tradition to eat hot cross buns on that day. a) Good Friday b) Holy Saturday c) Easter Sunday 2) People go to church and the sign of the cross is made on their foreheads. This is a sign of repentance before God. This day is the first day of Lent. a) Shrove Tuesday b) Maundy Thursday c) Ash Wednesday 3) People decorate Easter eggs and place them in Easter baskets. a) Easter Sunday b) Holy Saturday c) Good Friday 4) It commemorates the last supper of Jesus with the Apostles. In Britain, the Queen participates in the ceremony of the Royal Maundy, during which money is given to deserving elderly citizens. a) Maundy Thursday b) Good Friday c) Easter Sunday 5) This day is the day after Easter, which for most people is just a day off. a) Holy Saturday b) Easter Sunday c) Wet Monday 6) People celebrate Christ's resurrection, for example by going to church. They organise egg hunts and egg rolls. a) Easter Monday b) Easter Sunday c) Holy Saturday 7) This is the last day before Lent. In the USA it has the name Mardi Gras and traditional parades are held in New Orleans on this day. a) Wet Monday b) Ash Wednesday c) Shrove Tuesday

# data[].attributes.attachment_link.description
1) It commemorates the crucifixion of Christ. People go to church and meditate on his death. It is a tradition to eat hot cross buns on that day. a) Good Friday b) Holy Saturday c) Easter Sunday 2) People go to church and the sign of the cross is made on their foreheads.

# data[].attributes.body
https://wordwall.net/pl/resource/13421080/angielski/easter-days

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze lekcje w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.description
Ash - Wednesday, Maundy - Thursday, Holy - Saturday, Good - Friday, Wet - Monday, Easter - Sunday, Shrove - Tuesday.

# data[].attributes.body
https://learnenglishteens.britishcouncil.org/uk-now/read-uk/easter

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/watch?v=vLbpX47YYVE