# data[].attributes.headline
 Żołnierze niemieccy niszczą polski szlaban graniczny i godło Polski. Rozpoczęcie II wojny światowej 1 Września 1939.

# data[].attributes.subject
 Żołnierze niemieccy niszczą polski szlaban graniczny i godło Polski. Rozpoczęcie II wojny światowej 1 Września 1939.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Historia Polski (1939-1945) - historia Polski w czasie II wojny światowej, od agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę do zakończenia II wojny światowej 8 maja 1945 i konferencji poczdamskiej (17 lipca - 2 sierpnia 1945), która określiła status i granice Polski po II wojnie światowej.

1 września 1939 roku w godzinach porannych Wehrmacht uderzył na Polskę wzdłuż granicy polsko-niemiecko-słowackiej. Wojnę rozpoczęło zbombardowanie Wielunia o godz. 4.35. Następnie, o godz. 4.45, niemiecki pancernik „ Schleswig-Holstein" rozpoczął ostrzał polskiej placówki wojskowej na Westerplatte. Tego samego dnia, we wczesnych godzinach rannych, Niemcy uderzyli na Pocztę Polską w Wolnym Mieście Gdańsku, aresztowali pierwszych 250 Polaków mieszkających w Gdańsku i wymordowali polskich kolejarzy w Szymankowie.

W ciągu pierwszych trzech dni polskie wojska przegrały bitwę graniczną i zostały zmuszone do odwrotu na całej linii frontu. 3 września Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę Niemcom i niedługo potem przeszli do działań zbrojnych ( ofensywa w Zagłębiu Saary). Tymczasem Wehrmacht, korzystając z przewagi w lotnictwie Luftwaffe i broni pancernej odniósł w Polsce szereg zwycięstw pokonując polskie wojska pod Piotrkowem Trybunalskim i Tomaszowem Mazowieckim.

6 września wojska polskie rozpoczęły wycofywanie się na drugi brzeg Wisły. Następnego dnia wojska polskie w bitwie pod Iłżą zostały rozbite. Trzy dni później doszło do największej bitwy kampanii wrześniowej nad Bzurą. W bitwie tej walczyły dwie polskie armie „Poznań" i „Pomorze" z niemieckimi „8 Armią" i „10 Armią" z Grupy Armii Południe („Süd"). 8 września rozpoczęła się bitwa o Warszawę, zakończona kapitulacją stolicy 28 września.

Armia słowacka zaatakowała Polskę 1 września o godzinie 5.00 siłą trzech dywizji na kierunkach podhalańskim, nowosądeckim i bieszczadzkim. 1 Dywizja zajęła Jaworzynę oraz Niedzicę i posunęła się w ciągu kilku dni o 30 km, dochodząc 3 września wieczorem do Ochotnicy, a 4 września - do rejonu Zabrzeż - Rzeki, gdzie nawiązano kontakt ogniowy z jednostkami Armii „Karpaty". 9 września dywizja ta powróciła na Słowację (niewielkie siły pozostały na Polskim Spiszu aż do jego włączenia w granice Słowacji oraz jako wojska okupacyjne w Zakopanem). 2 Dywizja w składzie XVIII Korpusu Armijnego gen. piech. Eugena Beyera zajęła pozycje na linii Jasło- Krosno- Sanok, mając styczność bojową z jednostkami polskimi ( 11 KDP).

W czasie trwania kampanii piechota słowacka zajęła pozycje, od zachodu na linii Kamienica - Zbludza - Zalesie, Jaworki - Biała Woda oraz Krynica-Zdrój - Tylicz, bez znaczącego oporu ze strony polskiej. Do 16 września jednostki piechoty zajęły miejscowości Liszna, Jabłonki, Baligród, Sanok, Krosno i Dukla, po czym wycofano je w granice Słowacji.

W czasie całej kampanii wrześniowej straty armii słowackiej w Polsce wyniosły 18 zabitych, 46 rannych i 11 zaginionych. Wzięto do niewoli ok. 1350 jeńców polskich. W styczniu 1940 około 1200 z nich Słowacy przekazali Niemcom oraz Sowietom, a resztę uwięzili w obozie w miejscowości Lešť.

W dniu 17 września na skutek realizacji paktu Ribbentrop-Mołotow z dnia 23 sierpnia 1939 roku i dodatkowego tajnego protokołu o podziale stref wpływu na ziemiach polskich na Rzeczpospolitą na całej długości granicy polsko-sowieckiej uderzyły oddziały Armii Czerwonej. w sile sześciu armii liczących 600-650 tysięcy żołnierzy i ponad 5000 czołgów, podzielonych na dwa Fronty: białoruski i ukraiński. Siły te miały za zadanie zająć wschodnie ziemie Polski aż do linii Wisły. Wojsko Polskie stawiło opór agresorom. 28 września 1939 III Rzesza i ZSRR zawarły układ o przyjaźni i granicach wytyczający granicę na okupowanych terenach II Rzeczypospolitej. Agresja sowiecka - w nocie nie przyjętej przez ambasadora Grzybowskiego - była „usprawiedliwiona" tezą o „wzięciu w obronę ludności ukraińskiej i białoruskiej i upadku państwa polskiego".

W wyniku agresji Niemiec i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 r., po okupacji całości terytorium II Rzeczypospolitej przez Wehrmacht i Armię Czerwoną i ustaleniu w dniu 28 września 1939 r. w pakcie o granicach i przyjaźni pomiędzy III Rzeszą a ZSRR granicy niemiecko-sowieckiej na okupowanym terytorium Polski, Adolf Hitler dwoma dekretami - z 8 i 12 października 1939 r. jednostronnie wcielił zachodnie terytoria Polski do Rzeszy.

Z terytorium Rzeczypospolitej pomiędzy linią granicy niemiecko-sowieckiej z 28 września 1939 r. a określoną w dekrecie wschodnią granicą ziem polskich wcielonych bezpośrednio do Niemiec (określoną jako nowa wschodnia granica Rzeszy) Adolf Hitler utworzył odrębny twór administracyjny podporządkowany Rzeszy - Generalne Gubernatorstwo.

Powyższe akty prawne, sprzeczne z ratyfikowaną przez Niemcy Konwencją haską IV (1907) były nieważne w świetle prawa międzynarodowego i nie były uznawane zarówno przez Rząd RP na uchodźstwie, jak i państwa sojusznicze wobec Polski, a także państwa trzecie (neutralne) przez cały czas trwania II wojny światowej.

Pozostałe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na wschód od linii granicznej ustalonej na terytorium Polski w układzie pomiędzy III Rzeszą a ZSRR zostało w październiku 1939 anektowane przez ZSRR.

Na terenach zajętych przez Niemcy dochodziło do aresztowań i wysiedleń polskich obywateli. Na przełomie 1939/1940 roku wysiedlono 860 tysięcy polskich obywateli, zasiedlając tereny ludnością niemiecką przybyłą z terenów byłych republik bałtyckich Litwy, Łotwy, i Estonii, Besarabii.

Na terenach okupowanych III Rzesza prowadziła politykę terroru i ludobójstwa.

Na terenach okupowanych przez ZSRR 22 października zostały przeprowadzone pseudowybory do Ludowego Zgromadzenia Zachodniej Białorusi i Ludowego Zgromadzenia Zachodniej Ukrainy. Sesje wybranych parlamentów odbyły się w Białymstoku i Lwowie. Na posiedzeniu od 31 października do 2 listopada Rada Najwyższa ZSRR formalnie włączyła tereny Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainy do ZSRR.

29 listopada 1939 Prezydium Rady Najwyższej ZSRR przyjęło dekret, w myśl którego obywatele polscy zamieszkujący zachodnie obwody Ukrainy i Białorusi automatycznie stawali się obywatelami ZSRR. Wprowadzono także przymus posiadania paszportów wewnętrznych ZSRR przez obywateli II RP, którzy w wyniku wojny znaleźli się na tych terenach. Akcja rejestracyjna z tym związana była podstawą do późniejszych policyjnych represji NKWD (w tym masowych wywózek z roku 1940).

Powyższe akty prawne, sprzeczne z ratyfikowaną przez Rosję Konwencją haską IV (1907) były nieważne w świetle prawa międzynarodowego i nie były uznawane zarówno przez Rząd RP na uchodźstwie, jak i państwa sojusznicze wobec Polski, a także państwa trzecie (neutralne) przez cały czas trwania II wojny światowej. Niemniej od czerwca 1941 ZSRR konsekwentnie powoływał się wobec Wielkiej Brytanii i USA na fakt odbycia „wyborów" jako plebiscytu ludności zamieszkałej tereny Polski okupowane od agresji ZSRR na Polskę na rzecz przynależności tych terenów do ZSRR.

Kilkaset tysięcy osób zostało aresztowanych przez NKWD i uwięzionych w sowieckich obozach koncentracyjnych systemu Gułagu, deportowanych na Syberię, do Komi lub Kazachstanu, czy zamordowanych. Wśród aresztowanych znaleźli się polscy policjanci i żołnierze. 5 marca 1940 roku Biuro Polityczne KC WKP(b) podjęło decyzję o rozstrzelaniu polskich oficerów znajdujących się w obozach w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. W kwietniu i maju w Miednoje i Katyniu NKWD wymordowało około 15 tysięcy oficerów. Okupację sowiecką ziem polskich zakończył atak Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 roku. Po ataku Niemiec na ZSRR NKWD wymordowało kilkanaście tysięcy więźniów politycznych w więzieniach na terenach okupowanych.

Wobec agresji Niemiec (1 września 1939) i ZSRR (17 września 1939) na Polskę, władze Rzeczypospolitej zmuszone zostały do przeniesienia siedziby poza granice kraju dla uniknięcia niewoli i wymuszonej kapitulacji. W nocy z 17 na 18 września prezydent RP i wódz naczelny przekroczyli granicę polsko-rumuńską w Kutach mając przyrzeczony zgodnie z V konwencją haską i układem sojuszniczym pomiędzy Polską a Rumunią z 1921 przejazd do Francji ( fr. droit de passage). Pod równoległym naciskiem władz III Rzeszy, ZSRR i Francji, władze Rumunii zażądały wbrew V konwencji haskiej zrzeczenia się od władz RP ich suwerennych prerogatyw państwowych pod groźbą internowania. Wobec odmowy prezydenta RP, premiera i naczelnego wodza zostali oni internowani przez władze Rumunii w przygotowanych jeszcze w pierwszej połowie września 1939 ośrodkach internowania. Wobec zaistniałej sytuacji należało wyznaczyć władze Rzeczypospolitej spośród polityków polskich, którzy znajdowali się poza zasięgiem obu agresorów ( III Rzeszy i ZSRR). Niekwestionowanymi kandydatami w sytuacji załamania struktur państwa byli przedstawiciele dyplomatyczni Rzeczypospolitej chronieni immunitetem dyplomatycznym. W konsekwencji 25 września prezydent RP Ignacy Mościcki, zgodnie z art. 24 konstytucji kwietniowej (upoważniającym do wyznaczenia następcy prezydenta RP w stanie wojny), na swego następcę wyznaczył Bolesława Wieniawę-Długoszowskiego, Ambasadora RP we Włoszech. Jednak wobec sprzeciwu przebywających w Paryżu przedstawicieli partii opozycyjnych wobec sanacji i wywołanego ich naciskami sprzeciwu rządu Francji (co było ingerencją w suwerenność decyzji sojuszniczej Polski) Wieniawa-Długoszowski zrzekł się nominacji, a na urząd prezydenta RP został nominowany i objął go Władysław Raczkiewicz. Po dyskusjach prezydent Raczkiewicz powołał na urząd prezesa Rady Ministrów gen. broni Władysława Sikorskiego, który powołał z kolei koalicyjny gabinet (w skład weszli przedstawiciele SN, SP, SL, PPS i politycy sanacyjni)

Prawnomiędzynarodowa ciągłość instytucji państwowych Polski została w ten sposób, wbrew deklaracjom Niemiec i ZSRR zawartych w układzie o granicach i przyjaźni z 28 września 1939 zachowana i była uznawana przez cały okres II wojny światowej na forum międzynarodowym.

Jednym z głównych zadań Rządu RP było rozbudowywanie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Podpisano szereg umów z Brytyjczykami i Francuzami, planowano nawet stworzenie 100-tysięcznej armii polskiej we Francji. Ostatecznie, 4 stycznia 1940 podpisano polsko-francuski układ wojskowy i umowę lotniczą. Choć planów tych nie udało się do końca zrealizować, to we Francji powstały już wiosną 1940 1. Dywizja Grenadierów (pod dowództwem gen. bryg. Bronisława Ducha), 2. Dywizja Strzelców Pieszych (pod dowództwem gen. bryg. Bronisława Prugar-Ketlinga), Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich (pod dowództwem gen. bryg. Zygmunta Bohusza-Szyszki), Polskie Siły Powietrzne (sformowano jeden zwarty dywizjon 1/145 Warszawski). Organizowano także 3. i 4. Dywizje Piechoty oraz 10. Brygadę Kawalerii Pancernej (pod dowództwem gen. bryg. Stanisława Maczka). Z inicjatywy rządu polskiego utworzono także Brygadę Strzelców Karpackich gen. Stanisława Kopańskiego w Syrii

W nocy z 26 na 27 września 1939 roku powstała w oblężonej Warszawie Służba Zwycięstwu Polski. W listopadzie 1939 roku została ona przekształcona w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ). 14 lutego 1942 roku generał Władysław Sikorski przekształcił ZWZ w Armię Krajową. Pod tą nazwą funkcjonowała do końca II wojny światowej. Do najgłośniejszych akcji Kedywu AK należała Akcja Kutschera, w której został wykonany wyrok na dowódcy SS i policji na dystrykt warszawski, odpowiedzialnym za masowe publiczne egzekucje Polaków Franzowi Kutscherze. Polskie Państwo Podziemne przestało istnieć po zajęciu terytorium Polski Armię Czerwoną i aresztowaniu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego przez NKWD.

Po agresji niemieckiej na ZSRR przy pośrednictwie rządu brytyjskiego doszło do zawarcia układu o normalizacji stosunków pomiędzy Polską a ZSRR, zwany układem Sikorski-Majski. Układ został podpisany przez gen. Władysława Sikorskiego premiera rządu RP na uchodźstwie i ambasadora ZSRR w Londynie Iwana Majskiego. Układ przewidywał unieważnienie przez ZSRR wszelkich układów zawartych z III Rzeszą odnośnie do Polski, przywrócenie stosunków dyplomatycznych między obydwoma krajami uwolnienie obywateli polskich skazanych i wywiezionych przez NKWD w okresie okupacji sowieckiej terytorium II Rzeczypospolitej i utworzenie armii polskiej w ZSRR pod dowództwem polskim. Porozumienie zostało podpisane 30 lipca 1941 roku. Stało się ono podstawą utworzenia Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR pod dowództwem gen. Władysława Andersa składającej się z Polaków uprzednio więzionych i deportowanych w głąb Związku Radzieckiego.

Polsko-radzieckie stosunki dyplomatyczne zostały zerwane przez ZSRR 25 kwietnia 1943, gdy Rząd RP na uchodźstwie zwrócił się do MCK o zbadanie okoliczności sprawy po odkryciu i ujawnieniu przez Niemców masowych grobów polskich oficerów w Katyniu, zamordowanych wiosną 1940 przez NKWD.

Konflikt między polską a ukraińską ludnością zamieszkującą wschodnie tereny II RP, którego apogeum była rzeź wołyńska trwająca od lutego 1943 ( Zbrodnia w Parośli I) do lutego 1944.

Powstanie w getcie warszawskim wybuchło 19 kwietnia 1943 roku. Jego przyczyną była chęć stawienia oporu wobec nieuchronnej likwidacji getta, w którym znajdowało się około 50-70 tysięcy ludzi. Siły powstańcze składały się z około 1000 źle uzbrojonych bojowników Żydowskiego Związku Wojskowego i Żydowskiej Organizacji Bojowej. 5 maja - premier rządu RP na uchodźstwie Władysław Sikorski w audycji radiowej BBC zaapelował do Polaków o pomoc bojownikom getta. Mimo pomocy - bardzo ograniczonej z powodu braku sił i środków i wielkiej przewagi niemieckiej - 8 maja rozbite zostało dowództwo powstania. 16 maja powstanie zakończyło się wysadzeniem w powietrze przez Niemców Wielkiej Synagogi.

Powstanie warszawskie wybuchło 1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17:00 i trwało 63 dni Do walki stanęło około 40 000 żołnierzy. Podczas powstania udało się zdobyć niektóre ze strategicznych punktów oporu Niemców. Jednak znaczna przewaga w ludziach i sprzęcie oraz bierność ze strony stojącej po praskiej stronie Armii Czerwonej spowodowały klęskę powstania Warszawskiego. 2 października 1944 dowódca powstania Tadeusz Komorowski podjął decyzję o kapitulacji. W nocy z 2 na 3 października o godzinie 2.00 podpisano Układ o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie, o 5:00 rano nastąpiło zawieszenie broni. Ostatnie oddziały powstańcze opuściły Warszawę 5 października.

W powstaniu zginęło około 200 tys. ludzi w tym 17 tysięcy żołnierzy Armii Krajowej.

21 lipca 1944 został powołany w Moskwie Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (zob. rząd marionetkowy). Funkcjonował pod polityczną kontrolą Józefa Stalina. Zdominowany był przez komunistów polskich i realizował politykę ZSRR w Polsce. Na powstanie PKWN mieli dominujący wpływ komuniści z Centralnego Biura Komunistów Polski, jednak ostateczną decyzję o jego powstaniu podjął Stalin.

Decyzję o jego utworzeniu podjęto w Moskwie między 18 a 20 lipca 1944, a samą nazwę (kopię nazwy działającego od 1943 pod przewodnictwem de Gaulle'a Francuskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego) osobiście zaakceptował Józef Stalin, decydując również o składzie osobowym komitetu i podejmując końcową decyzję o utworzeniu PKWN. 22 lipca 1944 roku Radio Moskwa poinformowało, że PKWN powstał w Chełmie, pierwszym mieście polskim na zachód od Linii Curzona zajętym przez Armię Czerwoną w ofensywie białoruskiej (od czerwca 1944). W rzeczywistości pierwsi członkowie PKWN dotarli do Chełma dopiero 28 lipca 1944, zastając tam legalne władze polskie - delegata powiatowego i przedstawicieli Armii Krajowej.

27 lipca 1944 roku PKWN w umowie z ZSRR uznał tzw. Linię Curzona za granicę polsko-sowiecką. 1 sierpnia siedzibą Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego został Lublin. 31 grudnia 1944 Józef Stalin przekształcił PKWN w Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej z Edwardem Osóbką-Morawskim na czele, formalnie w trybie uchwały KRN.

Legalnym i uznawanym powszechnie przez społeczność międzynarodową do lipca 1945 rządem polskim był Rząd RP na uchodźstwie.

Na znajdujące się pod okupacją niemiecką terytorium II Rzeczypospolitej od stycznia 1944 roku wkraczała Armia Czerwona. Terytorium Polski zostało całkowicie opanowane przez Armię Czerwoną do maja 1945 roku. Na zajętych terytoriach organy NKWD prowadziły masowe aresztowania żołnierzy Armii Krajowej i urzędników Polskiego Państwa Podziemnego, polskich elit politycznych i społecznych, połączone z deportacjami do systemu obozów koncentracyjnych Gułagu.

Najważniejszymi operacjami wojskowymi Armii Czerwonej na terytorium Polski były:

W wykonaniu postanowień konferencji jałtańskiej o powołaniu nowego, tymczasowego rządu Polski, mającego sprawować władzę do czasu wolnych demokratycznych wyborów, 28 czerwca 1945 roku na podstawie porozumienia zawartego na konferencji w Moskwie pomiędzy KRN a częścią polityków emigracyjnych skupionych wokół Stanisława Mikołajczyka i Stronnictwa Ludowego doszło do powołania Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. Premierem rządu został Edward Osóbka-Morawski, wicepremierami Władysław Gomułka i Stanisław Mikołajczyk. 5 lipca Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej został uznany przez USA i Wielką Brytanię. Uznawany był także przez inne państwa koalicji antyhitlerowskiej. Równolegle zostało wycofane uznanie Rządu RP na uchodźstwie. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej przy zachowaniu pozorów koalicyjności był faktycznie zdominowany przez PPR.

Od 17 lipca 1945 do 2 sierpnia 1945 doszło do spotkania wielkiej trójki (przywódców USA, Wielkiej Brytanii i ZSRR), określanego jako konferencja poczdamska. Na konferencji ustalono wysokość reparacji wojennych, oddano także pod administrację polską obszary leżące na wschód od rzek Nysa Łużycka, Odra oraz wolne miasto Gdańsk. Polską delegację reprezentowali: Bolesław Bierut, Edward Osóbka-Morawski, Stanisław Grabski, Stanisław Mikołajczyk, Wincenty Rzymowski, oraz Michał Rola-Żymierski. Konferencja poczdamska ustaliła przebieg zachodniej granicy Polski, potwierdzony układem zgorzeleckim (1950), układem PRL-RFN (1970) i ostatecznie polsko-niemieckim traktatem granicznym (1991).

Polska w czasie II wojny światowej poniosła największe straty biologiczne (na każdy tysiąc mieszkańców straciła 220 osób) i materialne (straty rzeczowe w przeliczeniu na jednego mieszkańca, które wyniosły 626 dolarów w porównaniu z 601 dolarami w Jugosławii). Wiele polskich miast i wsi zostało w znacznym stopniu zniszczonych, bezpowrotne zaginęło lub zniszczono wiele dzieł sztuki, zniszczenia dotknęły również wiele innych dziedzin życia.

Władysław Anders: Bez ostatniego rozdziału: Wspomnienia z lat 1939-1946. Londyn: Gryf Publishers Ltd, 1959.

Krystyna Kersten, Narodziny systemu władzy. Polska 1943-1948, Paris 1986, Wyd. Libella

Marek Łatyński, Nie paść na kolana. Szkice o opozycji lat czterdziestych wyd. II rozszerzone, Wrocław 2002, Wyd. Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum, ​ISBN 83-7095-056-6 ​.

Materiały Norymberskie. oprac. Tadeusz Cyprian i Jerzy Sawicki. Warszawa: Biblioteka Zrzeszenia Prawników Demokratów, 1948.

Jerzy Pertek: Wielkie dni małej floty. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1978.

Westerplatte. zebrał, opracował i wstępem opatrzył Zbigniew Flisowski. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1978.

# data[].attributes.attachment_link.description
Historia Polski (1939-1945) - historia Polski w czasie II wojny światowej, od agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę do zakończenia II wojny światowej 8 maja 1945 i konferencji poczdamskiej (17 lipca - 2 sierpnia 1945), która określiła status i granice Polski po II wojnie światowej.

# data[].attributes.headline
Westerplatte – symbol polskiego oporu we wrześniu ’39

# data[].attributes.subject
Westerplatte – symbol polskiego oporu we wrześniu ’39

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Schleswig Holstein ostrzeliwuje polskie wybrzeże. Źródło: Wikimedia Commons
Salwami artyleryjskimi z morza oraz lądu i bombardowaniem z powietrza 1 września 1939 r. o świcie zaatakowana została załoga Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Jej bohaterska walka - do 7 września - stała się symbolem polskiego oporu przeciwko niemieckiej agresji i ważnym składnikiem narodowej tradycji.
Na mocy kończącego I wojnę światową Traktatu Wersalskiego Gdańsk stał się Wolnym Miastem pod kontrolą Ligi Narodów. Wobec ograniczonego dostępu do portu gdańskiego, Polsce przyznano prawo utworzenia składnicy przeznaczonej do przeładunku materiałów wojskowych.

Rada Ligi Narodów jako miejsce składnicy wyznaczyła półwysep Westerplatte, znajdujący się u wejścia do portu w Gdańsku. Od 1926 r. stacjonował tam polski oddział wartowniczy w sile około 90 żołnierzy. W latach 30., wraz z rozbudową portu w Gdyni, znaczenie Westerplatte dla transportu broni i amunicji malało, rosła natomiast jego rola polityczna.

CZYTAJ TAKŻE

Dojście do władzy w Niemczech w 1933 r. Adolfa Hitlera i wzrost aktywności nazistów na terenie Gdańska wymagały stałego podkreślania polskiej obecności u ujścia Wisły. Wobec zaostrzającej się sytuacji międzynarodowej i narastającego zagrożenia ze strony Niemiec, na Westerplatte prowadzono rozbudowę systemu obronnego. Wybudowano pięć wartowni oraz nowoczesny budynek koszar. Potajemnie powiększano załogę i sprowadzano dla niej dodatkowe uzbrojenie. Placówka miała odeprzeć ewentualny atak Niemców i stawiać opór przez sześć godzin - do momentu nadejścia odsieczy.

1 września 1939 roku załoga Westerplatte liczyła nieco ponad 200 osób. Byli to specjalnie dobierani ze względu na warunki psychofizyczne żołnierze. Dysponowali oni 160 karabinami, 40 karabinami maszynowymi, czterema moździerzami kal. 81 mm, dwoma działkami przeciwpancernymi kal. 37 mm i jedną armatą kal. 75 mm. Niemcy rzucili do walki około 4000 żołnierzy, 65 dział (w tym zwłaszcza potężną artylerię pokładową pancernika „Schleswig - Holstein"), ponad 100 karabinów maszynowych i blisko 50 samolotów.

CZYTAJ TAKŻE

Pierwszy strzał z broni ręcznej przy murze okalającym polską składnicę padł o 4.17. Postawiona w stan gotowości załoga nie dała się zaskoczyć. Gdy o 4.45 (wedle dziennika pokładowego o 4.48) artyleria szkolnego pancernika "Schleswig-Holstein" oddała pierwsze salwy, podkomendni mjr. Henryka Sucharskiego byli w istotnej części na stanowiskach.

Od pierwszych chwil obrońcy Westerplatte znajdujący się w wysuniętych placówkach, umocnionych wartowniach i w koszarach musieli nieustannie odpierać szturmy. Niemcy prowadzili huraganowy ostrzał artyleryjski. 2 września załoga przeżyła morderczy nalot bombowców nurkujących „Ju-87" (stukasów). Ze względu na ciągłe zaangażowanie w walkę pogłębiało się wyczerpanie obrońców. Każdego dnia przybywało ofiar - ogółem poległo 15 żołnierzy, a rany odniosło około 30. Stan rannych pogarszał się, brakowało odpowiedniego wyposażenia medycznego.

Komendant Westerplatte, major Henryk Sucharski, jako jedyny z załogi wiedział, że odsiecz, na którą czekano, nie nadejdzie. Został o tym poinformowany 31 sierpnia przez podpułkownika Wincentego Sobocińskiego z Komisariatu RP w Gdańsku. Jednocześnie ppłk Sobociński wyznaczył zadanie utrzymania placówki nie przez sześć, ale przez 12 godzin.

W ciągu kolejnych dni obrony pomiędzy majorem Sucharskim a jego zastępcą, kapitanem Franciszkiem Dąbrowskim, zarysowała się różnica zdań co do sensu kontynuowania walki. Sucharski czuł się odpowiedzialny za życie podkomendnych i był świadom beznadziejności położenia. Już 2 września miał skłaniać się do poddania Westerplatte. Przeszedł załamanie nerwowe i prawdopodobnie doznał ataku epilepsji. W tej sytuacji faktyczne dowództwo objął kapitan Dąbrowski. Ufał on w rychłą pomoc z zewnątrz, zwłaszcza od chwili przystąpienia do wojny Wielkiej Brytanii i Francji 3 września. Uważał, że żołnierze powinni walczyć tak długo jak tylko się da.

CZYTAJ TAKŻE

Rankiem 7 września major Sucharski zadecydował o zaprzestaniu walki. Przyjmujący kapitulację dowódca sił niemieckich gen. Friedrich Georg Eberhardt, w dowód uznania dla męstwa obrońców, przyznał Sucharskiemu prawo noszenia w niewoli oficerskiej szabli.

Heroiczny wizerunek walczących budowały w społecznej świadomości komunikaty nadawane przez Polskie Radio we wrześniu 1939 r.: „Westerplatte broni się nadal. Naczelny Wódz pozdrawia bohaterską załogę".

Legenda zmagań na Westerplatte została utrwalona przez wiersz Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, książkę Melchiora Wańkowicza, film w reżyserii Stanisława Różewicza oraz pomnik odsłonięty na miejscu walk w roku 1966. Z początkiem lat 90. zaczęły pojawiać się publikacje prezentujące nowe spojrzenie na ten tak ważny epizod kampanii polskiej 1939 roku. Ich autorzy oddawali hołd żołnierzom i oficerom, jednocześnie kwestionowali rolę majora Sucharskiego, a wyłączną zasługę w kierowaniu obroną Westerplatte przypisywali kapitanowi Dąbrowskiemu. Taka wersja wydarzeń pojawiła się w kulturze popularnej za sprawą komiksu "Westerplatte. Załoga śmierci". Podobne spojrzenie zaprezentowano w filmie Pawła Chochlewa "Tajemnica Westerplatte".

Zdaniem dr. Marka Deszczyńskiego z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego epopeję Westerplatte można określić jako „perfekcyjnie przeprowadzoną obronę małej twierdzy. Podczas walki znakomicie zadziałały obowiązujące procedury. Gdy prawdopodobnie załamanie nerwowe, któremu być może towarzyszył atak epilepsji, wyłączyło z kierowania walką majora Sucharskiego, bezpośrednie dowodzenie przejął kapitan Dąbrowski jako dowódca plutonu wartowniczego".

Deszczyński podkreśla, że decyzja majora Sucharskiego o kapitulacji 7 września nie napotkała wyraźnego sprzeciwu pozostałych oficerów, a znaczący wpływ na jej podjęcie wywarła opinia kapitana Mieczysława Słabego - lekarza placówki, który dążył do ratowania życia zagrożonych gangreną rannych.

Tak oceniał ten spór ostatni z westerplatczyków zmarły w sierpniu 2017 r. major Ignacy Skowron: "Westerplatczycy mieli szczęście mając dwóch dowódców, bo jeden uczynił ich bohaterami, a drugi darował im życie". (PAP)

mol/ mjs/ ls/

# data[].attributes.attachment_link.title
Westerplatte - symbol polskiego oporu we wrześniu '39

# data[].attributes.attachment_link.description
Salwami artyleryjskimi z morza oraz lądu i bombardowaniem z powietrza 1 września 1939 r. o świcie zaatakowana została załoga Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Jej bohaterska walka - do 7 września - stała się symbolem polskiego oporu przeciwko niemieckiej agresji i ważnym składnikiem narodowej tradycji.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
O PORTALU

Portal dzieje.pl to codzienny serwis historyczny, setki artykułów dotyczących przede wszystkim najnowszej historii Polski, a także materiały wideo, filmy dokumentalne, archiwalne fotografie, dokumenty oraz infografiki i mapy.

Kampania 1939

AKTUALIZACJA: 01.10.2018, PUBLIKACJA: 30.08.2018 Infografiki

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.

# data[].attributes.attachment_link.description
Portal dzieje.pl to codzienny serwis historyczny, setki artykułów dotyczących przede wszystkim najnowszej historii Polski, a także materiały wideo, filmy dokumentalne, archiwalne fotografie, dokumenty oraz infografiki i mapy. Kampania 1939 AKTUALIZACJA: 01.10.2018, PUBLIKACJA: 30.08.2018 Infografiki Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r.

# data[].attributes.headline
„Nigdy więcej wojny!” Polska – tu zaczęła się II wojna światowa

# data[].attributes.subject
„Nigdy więcej wojny!” Polska – tu zaczęła się II wojna światowa

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Halo, halo, tu Warszawa. Dziś rano o godzinie 5. minut 40 oddziały niemieckie przekroczyły granicę Polską, łamiąc pakt o nieagresji..." - ten przejmujący komunikat usłyszeli Polacy 1 września 1939 roku. O 4:45 niemiecki pancernik Schleswig-Holstein ostrzelał polską placówkę na Westerplatte, dając sygnał do agresji nazizmu na Polskę i świat. Tak rozpoczęła się II wojna światowa, jeden z najkrwawszych nowożytnych konfliktów zbrojnych.
Gdy w roku 1918 w wagonie kolejowym w Compiègne państwa ententy podpisywały rozejm z Niemcami, świat odetchnął z ulgą. Odrodziła się wiara w pokój, nad którym miała czuwać Liga Narodów. Tylko nieliczni obserwatorzy wieszczyli kolejny konflikt, który miał wybuchnąć w ciągu najbliższych 20 lat. Jak się okazało, właśnie ta nieliczna grupa miała rację i w roku 1939 rozgorzały nowe walki, który kosztowały życie ponad 60 milionów ludzi, z czego 6 milionów Polaków.

Pakt Ribbentrop-Mołotow - IV rozbiór Polski

23 sierpnia 1939 r. Ribbentrop i Mołotow podpisali w Moskwie dokument, który był formalnie układem o nieagresji między Niemcami a ZSRR. Dodatkowy tajny protokół do tego paktu, odkryty w archiwach niemieckich dopiero po wojnie, całkowicie zmieniał jednak charakter porozumienia. Przewidywał on bowiem podział Europy Środkowo-Wschodniej. W ten sposób ZSRR wybrał Niemcy jako sojusznika, dając Hitlerowi wolną rękę w działaniach przeciwko Polsce. Ich wynikiem było podpisanie tajnego protokołu, w którym czytamy:

1. Na wypadek przekształcenia terytorialno-politycznego obszaru należącego do państw bałtyckich (Finlandia, Estonia, Łotwa i Litwa), północna granica Litwy tworzy automatycznie granicę sfery interesów niemieckich i ZSRR, przy czym obie strony uznają roszczenia Litwy do terytorium wileńskiego.

2. Na wypadek terytorialno-politycznego przekształcenia terytoriów należących do państwa polskiego, sfery interesów Niemiec i ZSRR będą rozgraniczone w przybliżeniu przez linię Narew-Wisła-San. Kwestia, czy i w interesie obu uznane będzie za pożądane utrzymanie niepodległego państwa polskiego zostanie definitywnie zdecydowane dopiero w ciągu dalszego rozwoju wypadków politycznych. W każdym razie oba rządy rozwiążą tę kwestię na drodze przyjacielskiego porozumienia.

3. Jeżeli chodzi o południowy wschód Europy, to ze strony radzieckiej podkreśla się zainteresowanie Besarabią. Ze strony Niemiec stwierdza się zupełne desinteressment odnośnie do tego terytorium.

4. Protokół ten traktowany będzie przez obie strony w sposób ściśle tajny.

Przypomnijmy, że Polskę łączyły umowy sojusznicze z Wielką Brytanią oraz Francją. W dniu 27 sierpnia kopia tajnego protokołu do paktu była już znana ministrowi spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii Edwardowi Frederickowi Lindley Woodlordowi 1. hrabiemu Halifax. Brytyjczycy otrzymali go od Amerykanów. Ambasador USA w ZSRR Charles Eustis „Chip" Bohlen otrzymał go od niemieckiego antyfaszysty Hansa-Heinricha Herwartha von Bittenfelda - sekretarza ambasadora niemieckiego w Moskwie Friedricha-Wernera Grafa von der Schulenburga. Dzień później o protokole byli poinformowani już Francuzi, ale nie najbardziej nim zainteresowany sojusznik - Polska!

Co więcej Brytyjczycy oraz Francuzi w przededniu wojny przekonywali Polaków, aby ci opóźnili mobilizację i przyjęli warunki Niemców, wprowadzając dezorganizację i chaos w przygotowaniach do odparcia ataku. Te działania oraz zatajenie treści tajnego protokołu do paktu, przyczyniły się do szybszej klęski militarnej Polski oraz do załamania się znaczenia polskiej dyplomacji na arenie międzynarodowej. Już wcześniej sojusznicy spisali nasz kraj na straty.

Prowokacja Gliwicka

31 sierpnia 1939 r. do radiostacji w niemieckich wówczas Gliwicach wtargnęło kilku uzbrojonych esesmanów w ubraniach cywilnych. Napastnicy sterroryzowali niemiecką załogę i nadali po polsku komunikat: „Uwaga! Tu Gliwice. Radiostacja znajduje się w polskich rękach...". Zamordowano wówczas Franciszka Honioka, polskiego Ślązaka, uważanego obecnie za pierwszą ofiarę II wojny światowej.

Prawda o prowokacji gliwickiej wyszła na jaw dopiero podczas procesu zbrodniarzy hitlerowskich w Norymberdze. Świadek Alfred Helmut Naujock - żołnierz SD, SS i Waffen SS - zeznał: „30 sierpnia 1939 roku otrzymałem od szefa SD Reinharda Heydricha rozkaz upozorowania ataku na radiostację pod Gliwicami, w pobliżu granicy polskiej. Miało to być wykonane tak, by wyglądało, że napastnikami są Polacy. Dla prasy zagranicznej i dla niemieckiej propagandy potrzebny był dowód rzeczowy polskiej napaści".

Prowokacja gliwicka nie była jedyną tego rodzaju akcją zaplanowaną i wykonaną przez Hitlera oraz Gestapo. Różne niemieckie posterunki graniczne zostały zaatakowane lub przelotnie zdobyte przez rzekomych Polaków. W prasie ukazały się sprawozdania i fotografie korespondentów, którzy na własne oczy widzieli zabitych i mogli potwierdzić, że wszyscy oni nosili polskie mundury oraz byli uzbrojeni w polskie karabiny.

1 września 1939 r., Hitler w porannym przemówieniu w Reichstagu oświadczył: „Dziś w nocy Polska po raz pierwszy na naszym terytorium kazała strzelać do nas swym regularnym żołnierzom. Od godziny 5.45 odpowiada się im strzałami, a od tej chwili na bombę odpowie się bombą."

Nazistowska propaganda przedstawiła III Rzeszę jako ofiarę polskiej agresji. Hitler podsunął sprzymierzeńcom Rzeczypospolitej pretekst do niewywiązania się z ich zobowiązań sojuszniczych.

- 1 września 2019 roku ma zostać otwarta pierwsza część wystawy głównej Muzeum Westerplatte i Wojny 1939. Zadaniem placówki jest opowiedzieć o...

zobacz więcej

Bohaterska obrona Westerplatte - początek II wojny światowej

Na Westerplatte, u wejścia do portu gdańskiego, znajdowała się Polska Wojskowa Składnica Tranzytowa. Był to symbol polskości w Wolnym Mieście Gdańsku. 25 sierpnia 1939 roku w godzinach porannych przybył do Gdańska, z kurtuazyjną wizytą, szkolny pancernik Schleswig-Holstein. W rzeczywistości był to dobrze uzbrojony okręt, przygotowany do ataku na Westerplatte.

1 września godz. 4.45 pancernik Schleswig-Holstein rozpoczął ostrzał Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Na Westerplatte ruszyło ponad 3 tysiące niemieckich żołnierzy z morza, lądu i powietrza.

Załogę placówki stanowił jeden oddział wartowniczy składający się ze 182 ludzi. Całe uzbrojenie stanowiło 5 wartowni, 1 działo polowe, 2 działka przeciwpancerne i 4 moździerze. Zadaniem załogi, dowodzonej przez mjr. Henryka Sucharskiego, było utrzymać się 12 godzin w walce. Wytrzymali o wiele dłużej. Bohatersko walczyli siedem dni.

Kapral Edward Kaprawa tak wspomina obronę Westerplatte: „7 dni bez zmiany na posterunkach, bez światła, bez wody i bez spania. W nocy o spaniu nie było mowy, bo Niemcy podkradali się pod nasze placówki i trzeba było czuwać ze zwiększoną uwagą".

Z kolei porucznik Leon Pająk dodaje: „Nadzieja na pomoc trwała 12 godzin, a potem następne 12 godzin. Drugiego dnia, po bombardowaniu lotniczym zrodziła się desperacja. Nie było innego wyjścia niż śmierć. Nie było już odwrotu".

Siódmy dzień walk był dniem ostatecznym. 7 września 1939 r. zabrakło amunicji, a żołnierze byli skrajnie wyczerpani fizycznie. Major Henryk Sucharski podjął decyzję o kapitulacji. Zdawał sobie sprawę, że sytuacja w kraju jest trudna, a dalsza walka przyniosłaby tylko kolejne ofiary. W obronie Westerplatte zginęło 16 żołnierzy, a 50 zostało rannych.

źródło: TVP Info, Polskie Radio, 1939.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
„Nigdy więcej wojny!" Polska - tu zaczęła się II wojna światowa

# data[].attributes.attachment_link.description
„Halo, halo, tu Warszawa. Dziś rano o godzinie 5. minut 40 oddziały niemieckie przekroczyły granicę Polską, łamiąc pakt o nieagresji..." - ten przejmujący komunikat usłyszeli Polacy 1 września 1939 roku. O 4:45 niemiecki pancernik Schleswig-Holstein ostrzelał polską placówkę na Westerplatte, dając sygnał do agresji nazizmu na Polskę i świat.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Atak Luftwaffe
1 września 1939 r. niemiecki atak na Polskę rozpoczął najbardziej niszczycielską wojnę w dziejach. Jej wybuch był efektem mocarstwowych dążeń Niemiec, rządzonych przez reżim nazistowski. Liczba ofiar wojny szacowana jest na blisko 50 mln, w tym ponad 6 mln Polaków
1939:
1 września
Około 4.45 Niemcy, bez uprzedniego wypowiedzenia wojny, rozpoczęły atak na Polskę. Prawdopodobnie pierwszym celem ataku lotniczego był pozbawiony znaczenia militarnego Wieluń. Do pierwszych walk doszło na Westerplatte. Do ataku na Polskę dołączyły wojska marionetkowego rządu Słowacji.
3 września
Francja i Wielka Brytania (oraz Australia, Nowa Zelandia i Indie) wypowiedziały wojnę III Rzeszy. Konflikt z Polską przekształcił się w wojnę światową.

Zakończyła się przegrana przez Polskę bitwa graniczna.
6 września
Wojska francuskie rozpoczęły ograniczoną ofensywę na przedpolu Linii Zygfryda. Działania zostały zakończone sześć dni później.
8 września
Rozpoczęła się obrona Warszawy. Tego samego dnia obowiązki Komisarza Cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy objął prezydent miasta Stefan Starzyński.
9 września
Armie „Poznań" i „Pomorze" dowodzone przez gen. Tadeusza Kutrzebę rozpoczęły ofensywę, która przeszła do historii jako bitwa nad Bzurą. Trwająca dwa tygodnie bitwa była największą do 1941 r. operacją zaczepną przeprowadzoną przez wojska alianckie.
12 września
Uczestnicy francusko-brytyjskiej konferencji polityczno-wojskowej w Abbeville podjęli decyzję o wstrzymaniu alianckich działań zaczepnych na froncie zachodnim. Władze RP nie zostały o tym poinformowane.
17 września
Napaść Związku Sowieckiego na Polskę. Uzasadnieniem napaści była teza o rzekomym upadku państwa polskiego.
28 września
Podpisany został akt kapitulacji Warszawy. W Moskwie ministrowie spraw zagranicznych Niemiec Joachim von Ribbentrop i ZSRS Wiaczesław Mołotow podpisali niemiecko-sowiecki układ „o granicy i przyjaźni", zmieniający część zapisów tajnego protokołu do paktu z 23 sierpnia 1939 r.
30 września
Urząd prezydenta RP objął Władysław Raczkiewicz. Nowym premierem został mianowany gen. Władysław Sikorski.
2 października
Kapitulacja Rejonu Umocnionego „Hel" - zakończenie walk na Wybrzeżu. W rejonie Kocka początek ostatniej bitwy kampanii polskiej.
5 października
W Warszawie Hitler odebrał defiladę oddziałów Wehrmachtu.

W nocy z 5 na 6 października zakończyły się walki pod Kockiem.
22 listopada
Rząd RP przeniósł się z Paryża do Angers.
30 listopada
Agresja Związku Sowieckiego na Finlandię.

1940
5 marca
Na wniosek szefa NKWD Ławrientija Berii Biuro Polityczne KC WKP(b) podjęło uchwałę o rozstrzelaniu polskich jeńców wojennych przebywających w sowieckich obozach w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie oraz polskich więźniów przetrzymywanych przez NKWD na obszarze przedwojennych wschodnich województw Rzeczypospolitej. W wyniku tej decyzji zgładzono ok. 22 tys. obywateli polskich.
12 marca
Podpisanie traktatu pokojowego kończącego wojnę sowiecko-fińską.
28 marca
Ogłoszono tzw. deklarację londyńską, w której Wielka Brytania i Francja zobowiązały się do niezawierania separatystycznego pokoju.
8 kwietnia
U wybrzeży Norwegii okręt podwodny ORP „Orzeł" zatopił niemiecki transportowiec „Rio de Janeiro" szykujący się do ataku na Norwegię.
9 kwietnia
Niemcy zaatakowały Danię i Norwegię.
10 maja
Niemcy zaatakowały Holandię, Belgię i Luksemburg. Początek ofensywy wojsk niemieckich we Francji. W Wielkiej Brytanii powołano rząd jedności narodowej z Winstonem Churchillem na czele.
15 maja
Kapitulacja wojsk holenderskich.
19 maja
Naczelnym dowódcą francuskich sił zbrojnych w miejsce gen. Maurice'a Gamelina został gen. Maxime Weygand. Niemcy zajęli Amiens.
21 maja
Wojska niemieckie dotarły do kanału La Manche.
26 maja-4 czerwca
Ewakuacja wojsk brytyjskich w rejonie Dunkierki.
28 maja
Kapitulacja wojsk belgijskich.
10 czerwca
Włochy wypowiedziały wojnę Francji i Wielkiej Brytanii.
14 czerwca
Wojska niemieckie wkroczyły do Paryża.
15 czerwca
Armia Czerwona wkroczyła na Litwę.
16 czerwca
Premierem rządu francuskiego został marszałek Philippe Pétain. Armia Czerwona wkroczyła do Tallina i Rygi.
17 czerwca
Marszałek Pétain zwrócił się do Niemiec o zawieszenie broni.
18 czerwca
Gen. Charles de Gaulle wygłosił na antenie radia BBC przemówienie do narodu francuskiego, w którym wezwał do dalszej walki.
22 czerwca
Kapitulacja Francji wobec Niemiec.
24 czerwca
Kapitulacja Francji wobec Włoch.
27 czerwca
Wojska sowieckie zajęły należącą do Rumunii Besarabię i północną Bukowinę.
3 lipca
Litwa została wcielona do ZSRS. Łotwę i Estonię anektowano w sierpniu 1940 r.
1 sierpnia
Rozkaz Hitlera dotyczący zwiększenia ataków lotniczych i morskich na Wielką Brytanię.
8 sierpnia
Początek zmasowanych niemieckich ataków lotniczych na Anglię. Bitwa o Anglię trwała do 31 października 1940 r.
16 września
Wojska włoskie zdobyły Sidi Barrani w Egipcie.
27 września
Niemcy, Włochy i Japonia podpisały pakt trójstronny. Zgodnie z jego postanowieniami Japonia uznawała prawo Niemiec i Włoch do ustanowienia nowego ładu w Europie. Z kolei Niemcy i Włochy uznawały prawo Japonii do ustanowienia nowego ładu w Azji.
28 października
Atak wojsk włoskich na Grecję.
9 grudnia
Początek brytyjskiej kontrofensywy w Egipcie, zakończonej w lutym 1941 r. zdobyciem Cyrenajki.
17 grudnia
Hitler podpisał plan wojny ze Związkiem Sowieckim, oznaczony kryptonimem Barbarossa.

1941:
11 lutego
Lądowanie pierwszych oddziałów niemieckich w Afryce Północnej.
11 marca
Prezydent Franklin D. Roosevelt podpisał ustawę Lend-Lease.
28 marca
Ofensywa wojsk niemieckich w Afryce Północnej.
6 kwietnia
Atak wojsk niemieckich na Jugosławię i Grecję.
10 kwietnia
Proklamowanie niepodległego państwa chorwackiego.
13 kwietnia
Sowiecko-japoński pakt o nieagresji.
27 kwietnia
Wojska niemieckie wkroczyły do Aten.
10 maja
Ucieczka Rudolfa Hessa, zastępcy Hitlera, do Wielkiej Brytanii.
18 maja
Kapitulacja wojsk włoskich w Etiopii.
20 maja
Początek niemieckiego desantu na Kretę.
22 czerwca
Początek niemieckiej agresji na Związek Sowiecki.
12 lipca
Podpisanie sowiecko-brytyjskiego układu wojskowego.
30 lipca
W Londynie gen. Władysław Sikorski podpisał z ambasadorem ZSRS Iwanem Majskim polsko-sowiecki układ o wspólnej walce przeciwko III Rzeszy.
12 sierpnia
Winston Churchill i Roosevelt podpisali na pokładzie brytyjskiego pancernika „Prince of Wales" tzw. Kartę Atlantycką.
14/15 sierpnia
Pierwszy masowy nalot brytyjskich bombowców na Niemcy.
9 września
Początek niemieckiej blokady Leningradu.
30 września
Początek niemieckiej ofensywy na Moskwę.
16 października
Rząd ZSRS i korpus dyplomatyczny przeniosły się z Moskwy do Kujbyszewa.
19 października
W Moskwie ogłoszono stan oblężenia.
27 listopada
W rezultacie brytyjskiej ofensywy przerwane zostało oblężenie Tobruku.
28 listopada
Kapitulacja ostatnich oddziałów włoskich w Afryce Wschodniej.
4 grudnia
Premier Sikorski i Stalin podpisali w Moskwie polsko-sowiecką deklarację o walce z Niemcami.
6 grudnia
Początek kontrofensywy Armii Czerwonej w rejonie Moskwy. Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Węgrom, Rumunii i Finlandii.
7 grudnia
Japoński atak na amerykańską bazę morską Pearl Harbor.
8 grudnia
Japonia wypowiedziała wojnę Stanom Zjednoczonym, Wielkiej Brytanii, Australii i Kanadzie.
11 grudnia
Niemcy i Włochy wypowiedziały Stanom Zjednoczonym wojnę.

1942:
1 stycznia
W Waszyngtonie 26 państw podpisało Deklarację Narodów Zjednoczonych (wśród nich Polska).
9 stycznia
Początek ofensywy Armii Czerwonej, która do końca lutego odrzuciła wojska niemieckie ok. 400 km na zachód od Moskwy.
20 stycznia
Na konferencji w Wannsee pod Berlinem Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) przedstawił plan „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej", którego konsekwencją było rozpoczęcie masowej eksterminacji Żydów w całej Europie okupowanej przez Niemców.
21 stycznia
Początek kontrofensywy wojsk niemieckich w Afryce Północnej.
15 lutego
Wojska japońskie zdobyły Singapur.
19 lutego
Japończycy zbombardowali australijskie miasto Darwin; zginęło 250 osób.
7 marca
Wojska japońskie zdobyły Rangun w Birmie.
16 marca
Niemcy rozpoczęli likwidację getta w Lublinie, wysyłając transporty Żydów do obozu śmierci w Bełżcu. Wydarzenia te zapoczątkowały Akcję Reinhardt - systematyczną zagładę Żydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa.
10 kwietnia
Kapitulacja oddziałów amerykańskich na półwyspie Bataan (Filipiny).
4-8 maja
Bitwa na Morzu Koralowym - pierwsze w historii wielkie starcie lotniskowców.
6 maja
Wojska japońskie zajęły całe Filipiny.
26 maja
Początek ofensywy wojsk niemieckich i włoskich w Afryce Północnej.
3-7 czerwca
Bitwa o Midway.
21 czerwca
Wojska niemieckie zajęły Tobruk.
25 czerwca
Wojska niemieckie przekroczyły granice Egiptu.
28 czerwca
Rozpoczęcie niemieckiej ofensywy w południowo-wschodniej Rosji.
4 lipca
Wojska niemieckie zdobyły Sewastopol.
16 lipca
Rozpoczęła się obława Vel d'Hiv, największe masowe aresztowanie francuskich Żydów, zorganizowane przez niemieckie władze okupacyjne i kolaboracyjne.
19 sierpnia
Początek walk o Stalingrad.
31 sierpnia
Ruszyła niemiecka ofensywa na Aleksandrię (załamała się 2 września).
23 października
Początek zwycięskiej ofensywy wojsk brytyjskich w Afryce Północnej (El Alamein).
7/8 listopada
Lądowanie wojsk alianckich w Maroku i Algierii.
11 listopada
Wojska niemieckie wkroczyły do wolnej części Francji.
13 listopada Wojska brytyjskie zajęły Tobruk. 19 listopada
Armia Czerwona rozpoczęła kontrofensywę na południu Rosji.

1943:
14-25 stycznia
Spotkanie Churchilla i Roosevelta w Casablance. Wśród omawianych spraw m.in. decyzja o nasileniu bombardowań na Niemcy oraz kwestia przeniesienia działań wojennych na teren Europy.
18 stycznia
Przerwanie blokady Leningradu, najdłuższego oblężenia II wojny światowej.
23 stycznia
Wojska niemieckie i włoskie opuściły Trypolis.
2 lutego
Kapitulacja wojsk niemieckich pod Stalingradem. Do niewoli sowieckiej wziętych zostało ponad 90 tys. żołnierzy niemieckich, feldmarszałek Friedrich von Paulus oraz 20 generałów.
18 lutego
Minister propagandy Joseph Goebbels w przemówieniu wygłoszonym w berlińskim Pałacu Sportu ogłosił rozpoczęcie „wojny totalnej".
28 lutego
Norweskie siły specjalne zniszczyły wytwórnię ciężkiej wody w Telemarku, opóźniając tym samym niemieckie prace nad bombą atomową.
13 kwietnia
Władze niemieckie na konferencji prasowej w Berlinie ujawniły odkrycie masowych grobów polskich oficerów zamordowanych przez NKWD w Katyniu. Dwa dni później władze ZSRS zaprzeczyły niemieckim twierdzeniom. Wydarzenia te zostały wykorzystane przez Kreml do zerwania stosunków z rządem RP, który domagał się wyjaśnienia okoliczności zbrodni.
19 kwietnia
Początek Powstania w getcie warszawskim.
12-13 maja
Kapitulacja wojsk niemieckich i włoskich w Afryce Północnej.
12-25 maja
Rozmowy Churchilla i Roosevelta w Waszyngtonie: decyzja o lądowaniu wojsk alianckich na południu Włoch, przełożenie inwazji we Francji na 1944 r.
5 lipca
Początek nieudanej niemieckiej ofensywy pod Kurskiem - największa bitwa pancerna II wojny światowej.
10 lipca
Lądowanie wojsk alianckich na Sycylii.
12 lipca
Kapitulacja Syrakuz na Sycylii. Początek kontrofensywy Armii Czerwonej w rejonie Orła.
24-30 lipca
Masowe naloty alianckie na Hamburg.
25 lipca
We Włoszech Benito Mussolini został odsunięty od władzy przez Wielką Radę Faszystowską i aresztowany.
3 sierpnia
Ofensywa Armii Czerwonej w rejonie Biełgorodu.
14-24 sierpnia
Rozmowy Churchilla i Roosevelta w Quebec m.in. na temat inwazji we Francji (Operacja „Overlord").
23 sierpnia
Armia Czerwona zajęła Charków.
3 września
Lądowanie wojsk brytyjskich w Kalabrii.
8 września
Ogłoszenie zawieszenia broni z Włochami.
12 września
Niemieccy spadochroniarze uwolnili więzionego w Gran Sasso Mussoliniego.
13/14 września
Oddziały Wolnych Francuzów wylądowały na Korsyce, którą zajęły 5 października.
19/20 września
Wojska alianckie zdobyły Sardynię.
26 września
Armia Czerwona odzyskała Smoleńsk.
13 października
Włoski rząd Pietra Badoglia wypowiedział wojnę Niemcom.
23 października
Ofensywa Armii Czerwonej nad Dnieprem.
25 października
Armia Czerwona zdobyła Dniepropietrowsk.
3 listopada
Wojska sowieckie odzyskały Kijów.
22-26 listopada
Konferencja w Kairze z udziałem Churchilla, Roosevelta oraz Czang Kaj-szeka.
28 listopada-1 grudnia
Konferencja Wielkiej Trójki w Teheranie: Churchill, Roosevelt i Stalin.

1944:
3 stycznia
Armia Czerwona przekroczyła granicę polsko-sowiecką z 1939 r. w okolicach miasta Sarny.
17 lutego
Likwidacja kotła pod Białą Cerkwią i Korsuniem - straty niemieckie: ok. 55 tys.
20-25 lutego
Masowe naloty amerykańskie na Niemcy, tzw. Big Week.
4 marca
Początek ofensywy wojsk sowieckich na Ukrainie.
5 marca
Rozpoczęcie operacji alianckiej w Birmie.
19 marca
Początek niemieckiej okupacji Węgier.
12 maja
Armia Czerwona w wyniku ofensywy rozpoczętej 5 maja zajęła Krym. Wojska alianckie przełamały we Włoszech tzw. Linię Gustawa.
18 maja
Oddziały 2. Korpusu Polskiego zdobyły ruiny klasztoru benedyktynów na Monte Cassino.
4 czerwca
Do Rzymu wkroczyły oddziały amerykańskie.
6 czerwca
Siły zbrojne alianckich państw zachodnich rozpoczęły największą w czasie II wojny światowej operację desantową - lądowanie w Normandii. Była ona częścią operacji „Overlord" otwierającej drugi front w Europie.
23-24 czerwca
Armia Czerwona rozpoczęła operację białoruską.
20 lipca
Nieudany zamach na Hitlera w jego kwaterze polowej w Prusach Wschodnich w Wilczym Szańcu.
1 sierpnia
Wybuch Powstania Warszawskiego.
15 sierpnia
Lądowanie wojsk alianckich w południowej Francji.
15-22 sierpnia
1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka stoczyła bitwę pod Falaise.
24 sierpnia
Wyzwolenie Paryża przez wojska amerykańskie, siły Wolnej Francji i francuski ruch oporu.
25 sierpnia
Rumunia wypowiada wojnę Niemcom.
26 sierpnia
Bułgaria ogłosiła wystąpienie z wojny i neutralność.
29 sierpnia
Wybuch powstania na Słowacji.
4 września
Wojska alianckie zajęły Antwerpię.
5 września
Związek Sowiecki wypowiedział wojnę Bułgarii.
8 września
Bułgaria wypowiedziała wojnę Niemcom.
9 września
Zakończenie stanu wojny Związku Sowieckiego z Bułgarią. Niemcy wystrzeliły na Londyn pierwsze rakiety V2.
11 września
Wojska amerykańskie przekroczyły granicę Niemiec.
11-16 września
Konferencja w Quebec z udziałem Churchilla i Roosevelta: m.in. omówienie kwestii okupacji Niemiec.
17-26 września
Operacja powietrzno-desantowa sił alianckich w Holandii (Operacja „Market Garden").
19 września
Podpisanie zawieszenia broni między Związkiem Sowieckim a Finlandią.
30 września
Ze stanowiska Naczelnego Wodza został odwołany gen. Kazimierz Sosnkowski. Na jego miejsce nominowano przebywającego w Warszawie gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora".
13 października
Wojska brytyjskie i greckie wkroczyły do Aten.
15 października
Regent Węgier Miklós Horthy ogłosił zawieszenie broni z aliantami.
16 października
W wyniku puczu wspieranego przez Niemcy władzę na Węgrzech przejął Ferenc Szálasi, przywódca strzałokrzyżowców węgierskich faszystów.
20 października
Armia Czerwona wspólnie z oddziałami jugosłowiańskimi wkroczyła do Belgradu.
22-25 października
Flota amerykańska odniosła zwycięstwo nad flotą japońską w rejonie Filipin.
28 października
Bułgaria podpisała zawieszenie broni z aliantami.
29/30 listopada
Pierwszy wielki nalot amerykańskich bombowców na Tokio.
16 grudnia
Początek niemieckiej ofensywy w Ardenach.

1945:
12 stycznia
Rozpoczęła się zimowa ofensywa Armii Czerwonej.
23 stycznia
Wojska alianckie przekroczyły Ren.
24 stycznia
Armia Czerwona doszła do Odry.
4-11 lutego
Konferencja „Wielkiej Trójki" w Jałcie: Churchill, Roosevelt, Stalin.
13 lutego
Wojska sowieckie zajęły Budapeszt.
13-14 lutego
Naloty alianckie na Drezno.
3 marca
Finlandia wypowiedziała wojnę Niemcom.
9/10 marca
Nalot amerykańskich bombowców na Tokio. Według niektórych szacunków w ataku zginęło ok. 100 tys. mieszkańców miasta.
1 kwietnia
Inwazja wojsk amerykańskich na Okinawę.
5 kwietnia
Związek Sowiecki wypowiedział pakt o nieagresji z Japonią.
13 kwietnia
Armia Czerwona zajęła Wiedeń.
16 kwietnia
Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę na Berlin.
19/20 kwietnia
Wojska amerykańskie zajęły Lipsk.
21 kwietnia
Oddziały 2. Korpusu Polskiego wyzwoliły Bolonię.
25 kwietnia
W Torgau nad Łabą doszło do spotkania Armii Czerwonej z wojskami amerykańskimi i brytyjskimi.
26 kwietnia
Wojska 2. Frontu Białoruskiego zdobyły Szczecin. W San Francisco rozpoczęły się obrady konferencji założycielskiej Narodów Zjednoczonych.
28 kwietnia
Włoscy partyzanci rozstrzelali Mussoliniego.
30 kwietnia
W Berlinie samobójstwo popełnił Hitler.
2 maja
Dowódca obrony Berlina gen. Helmuth Weidling wydał rozkaz zaprzestania walki. SS-Obergrupenfuehrer Karl Wolff podpisał akt kapitulacji wojsk niemieckich we Włoszech.
4 maja
Admirał Hans-Georg von Friedeburg podpisał akt kapitulacji wojsk niemieckich w Holandii, Danii, Norwegii i północnych Niemczech.
5 maja
Wybuch powstania w Pradze. Oddziały Brygady Świętokrzyskiej NSZ wyzwoliły niemiecki obóz koncentracyjny dla kobiet w Holiszowie (Czechy), uwalniając ok. 700 więźniarek. Do niewoli wzięto ok. 200 esesmanów.
6 maja
1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka zajęła Wilhelmshaven. Armia Czerwona po długim oblężeniu zdobyła Festung Breslau.
7 maja
W kwaterze głównej gen. Dwighta D. Eisenhowera w Reims gen. Alfred Gustaw Jodl, w obecności przedstawicieli czterech mocarstw alianckich, podpisał akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec.
8 maja
Na żądanie Stalina kapitulacja Niemiec została powtórzona. W Karlhorst, na przedmieściach Berlina, marszałek Georgij Żukow, któremu towarzyszyli brytyjski marszałek lotnictwa Arthur Tedder, amerykański generał Karl Spaatz oraz generał francuski Jean de Lattre de Tassigny, o godz. 22.30 przyjął bezwarunkową kapitulację niemieckich sił zbrojnych od feldmarszałka Wilhelma Keitla. W Moskwie, ze względu na dwugodzinną różnicę czasu, był już 9 maja.
10 maja
Armia Czerwona zdobyła Pragę.
14 maja, 16/17 maja
Ciężkie naloty amerykańskich bombowców na Nagoję.
23/24 maja
W wyniku nalotu amerykańskich bombowców na Tokio zniszczona została znaczna część miasta.
5 czerwca
Podpisanie Deklaracji Berlińskiej, proklamującej przejęcie pełnej kontroli nad pokonanymi Niemcami przez siły okupacyjne.
22 czerwca
Na placu Czerwonym odbyła się parada zwycięstwa. Japończycy poddali się na Okinawie.
26 czerwca
Przedstawiciele 50 państw podpisali w San Francisco Kartę Narodów Zjednoczonych.
16 lipca
W pobliżu miasta Alamogordo w Nowym Meksyku dokonano pierwszego testu broni atomowej w ramach Projektu Manhattan.
17 lipca-2 sierpnia
Konferencja „Wielkiej Trójki" w Poczdamie: Churchill (później zastąpił go Clement Attlee), Harry Truman i Stalin.
2 sierpnia
Największy nalot II wojny światowej: 800 amerykańskich superfortec B-29 zbombardowało cztery największe miasta Japonii.
6 sierpnia
Amerykanie zrzucili bombę atomową na Hiroszimę.
8 sierpnia
Związek Sowiecki wypowiedział wojnę Japonii. Armia Czerwona wkroczyła do Mandżurii i Korei.
9 sierpnia
Amerykanie zrzucili bombę atomową na Nagasaki.
10 sierpnia
Rząd japoński zwrócił się do aliantów z propozycją zawieszenia broni.
15 sierpnia
Cesarz Japonii Hirohito wygłosił przemówienie radiowe, w którym zaapelował do narodu o zaprzestanie walki.
2 września
Bezwarunkowa kapitulacja Japonii. Skapitulowały ostatnie garnizony japońskie.(PAP)
Autor: Michał Szukała
szuk/ skp/

# data[].attributes.attachment_link.description
1 września 1939 r. niemiecki atak na Polskę rozpoczął najbardziej niszczycielską wojnę w dziejach. Jej wybuch był efektem mocarstwowych dążeń Niemiec, rządzonych przez reżim nazistowski. Liczba ofiar wojny szacowana jest na blisko 50 mln, w tym ponad 6 mln Polaków

# data[].attributes.headline
Wrzesień 1939 r. w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Zamościu Filii w Hrubieszowie

# data[].attributes.subject
Wrzesień 1939 r. w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Zamościu Filii w Hrubieszowie

# data[].attributes.attachment_link.title
BAZY WWW BIBLIOTEKI PEDAGOGICZNEJ W ZAMOŚCIU FILIA W HRUBIESZOWIE

# data[].attributes.headline
Obrona Westerplatte 1939. Nieznane fakty i kontrowersje

# data[].attributes.subject
Obrona Westerplatte 1939. Nieznane fakty i kontrowersje

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kiedy naprawdę zaczęły się walki o Westerplatte? Ile szturmów i jakimi siłami przeprowadzili Niemcy? Jakie straty ponieśli napastnicy, a jakie obrońcy oraz czy major Sucharski rzeczywiście się załamał? Oto 7 faktów o obronie Wojskowej Składnicy Tranzytowej, które powinniście znać.
W powszechnej świadomości utrwalił się obraz walk o Westerplatte wykreowany jeszcze we wrześniu 1939 roku. Według niego stary pancernik „Schleswig-Holstein" rozpoczął ostrzał placówki 1 września o 4:45. Obrońcy zaś do 7 września odparli kilkanaście szturmów Niemców, zabijając setki wrogów. Musieli mierzyć się również z ustawicznymi nalotami Luftwaffe. Ustalenia historyków z ostatnich lat każą jednak zweryfikować to, czego uczono nas na lekcjach historii.

Reklama

1. „Schleswig-Holstein" wcale nie zaczął strzelać o 4:45

O tym, że II wojna światowa nie zaczęła się na Westerplatte mówi się głośno od kilku lat. Wcześniej niemieckie lotnictwo zbombardowało między innymi dworzec kolejowy, koszary oraz most w Tczewie.

Warto dodać, że same walki o Westerplatte też nie rozpoczęły się o czasie, który przez dekady podawano w podręcznikach. Atak nastąpił nie o 4:45, lecz trzy minuty później.

Schleswig-Holstein prowadził ostrzał Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte dnia 1 oraz 7 września 1939 roku (domena publiczna).

Niewielka różnica wynikała z tego, że przed otwarciem ognia „Schleswig-Holstein" musiał zostać ustawiony w odpowiedniej pozycji przez towarzyszący mu holownik „Danzing". Co zaś się tyczy samego ostrzału to w dzienniku pokładowym pancernika zanotowano:

W czasie akcji ogniowej zostają trafione liczne budynki zabudowy portowej, które stanęły w płomieniach, gdyż zakrywają one prawie całkiem mur na Westerplatte. Budynki te, wszystkie drewniane, zapalają się natychmiast, płoną jasnym płomieniem, zwłaszcza, że w niektórych z nich przechowywane jest w beczkach paliwo. [...]

Nagle, widoczne są dwa lub trzy wyłomy w murze Wstrzymać ogień! Czerwone rakiety. Jednocześnie znak dla kompanii szturmowej, aby przystąpić do ataku.

Nawała ogniowa trwała od 4:48 do 4:55. Pierwszego dnia walk okręt jeszcze dwukrotnie ostrzeliwał teren Wojskowej Składnicy Tranzytowej, prowadząc ogień łącznie przez 70 minut. Później, jak podkreśla w swojej książce Westerplatte 1926-1939 Jarosław Tuliszka, aż do 7 września działa „Schleswiga-Holsteina" były skierowane na inne obiekty.

Reklama

Dopiero tego dnia pancernik znów wziął na celownik Westerplatte, ostrzeliwujące je trzykrotnie. Tym razem kanonada trwała łącznie blisko 120 minut. Jako ciekawostkę warto dodać, że kilka lat temu doktorowi Janowi Szudlińskiemu - jednemu z najlepszych znawców tematyki związanej z Westerplatte - udało się dotrzeć do dokumentów mówiących o tym, ile dokładnie Niemcy wystrzelili pocisków w kierunku polskiej placówki.

Było to odpowiednio: 13 400 pocisków kalibru 20 milimetrów, 563 kalibru 88 milimetrów, 562 kalibru 150 milimetrów oraz 103 pociski kalibru 280 milimetrów.

Pociski kalibru 280 milimetrów ze „Schleswiga-Holsteina". Stary pancernik wystrzelił 103 w kierunku Westerplatte (Zala/CC BY-SA 4.0).

2. Niemcy przeprowadzili tylko dwa szturmy na Westerplatte

Wbrew temu, co można wyczytać często w internecie, Niemcy przeprowadzili tylko dwa szturmy generalne na Wojskową Składnicę Tranzytową. Oba miały miejsce 1 września. W trakcie pierwszego z nich atakujący zostali zaskoczeni silnym ogniem z polskich pozycji i ponieśli istotne straty. Kolejną próbę podjęto kilka godzin później. Również nie przyniosła zamierzonych skutków.

Po początkowym niepowodzeniu Niemcy doszli do wniosku, że na terenie Składnicy znajduje się system bunkrów, w związku z czym następny atak systematycznie odkładano. Jego ostateczny termin wyznaczono na 8 września.
Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.
Dzień wcześniej przeprowadzono jeszcze głębokie rozpoznanie walką. Tym razem obyło się bez ofiar śmiertelnych po niemieckiej stronie. Było tylko kilku rannych. Kapitulacja załogi tego samego dnia sprawiła, że do trzeciego szturmu nigdy nie doszło.

3. Był wyłącznie jeden nalot Luftwaffe na Westerplatte

Niemcy przeprowadzili tylko jedno bombardowanie lotnicze Westerplatte. Nie, to nie pomyłka. Początkowo planowano nalot już na popołudnie 1 września 1939 roku, jednak warunki pogodowe sprawiły, że doszło do niego następnego dnia.

Reklama

Niedługo po osiemnastej 2 września 58 Junkersów Ju 87B Stuka zrzuciło na teren Wojskowej Składnicy Tranzytowej 258 bomb o łącznej wadze 26,5 tony.

Nalot był bardzo skuteczny. Jedna z półtonowych bomb trafiła bezpośrednio w Wartownię nr 5. Została ona zniszczona, zaś w jej gruzach zginęło siedmiu żołnierzy Wojska Polskiego; dwóch kolejnych zostało rannych. Nalot miał również bardzo duży wpływ na morale obrońców.

Niemcy przeprowadzili dwa szturmy na Westerplatte. Na zdjęciu niemieccy żołnierze w ruinach Wojskowej Składnicy Tranzytowej po jej kapitulacji (domena publiczna).

4. Nie ma dowodów, że Sucharski wywiesił białą flagę

Wiele kontrowersji budzi to co wydarzyło się w czasie bombardowania i tuż po nim. Relacje westerplatczyków jednoznacznie świadczą o tym, że w wyniku stresu część żołnierzy samodzielnie opuściła stanowiska bojowe. Tak zrobiły na przykład załogi placówek „Elektrownia" i „Fort". W drugim przypadku żołnierze tłumaczyli się przekonaniem, iż zostali zluzowani przez kolegów z innego oddziału.

Z kolei w Wartowni nr 1 tylko twarda postawa plutonowego Budera zapobiegła dezercji większości jego ludzi. Aby opanować sytuację musiał on sięgnąć nawet po broń, ale i tak dwóch szeregowych uciekło do koszar.

Z nalotem wiąże się również rzekome wywieszenie na rozkaz dowódcy Wojskowej Składnicy Tranzytowej majora Henryka Sucharskiego białej flagi już 2 września. Miało to doprowadzić do buntu, na czele którego stanął kapitan Franciszek Dąbrowski. Jednak, jak podkreśla - przywoływany już tutaj wcześniej - doktor Szkudliński nie ma żadnych twardych dowodów na to, że Sucharski wydał taki rozkaz.

Podobne wątpliwości dotyczą rzekomego przejęcia dowodzenia przez kapitana Dąbrowskiego i kilkudniowego załamania nerwowego majora Sucharskiego. Nie można również potwierdzić, że na Westerplatte doszło do domniemanej egzekucji dezerterów.

Reklama

5. Niemców było przynajmniej trzy razy mniej, niż dawniej sądzono

Przez lata funkcjonowała wersja mówiąca o tym, że do walki z obrońcami Westerplatte Niemcy rzucili nawet ponad trzy tysiące ludzi. Ustalenia z ostatnich lat zmuszają do zweryfikowania tych liczb. Doktor Jarosław Tuliszka w swojej książce podaje, że nie wliczając załogi pancernika napastników było niespełna 1000.

Z kolei autor hasła poświęconego walkom o Westerplatte w tomie Boje Polskie 1939-1945. Przewodnik encyklopedyczny stwierdza, że „w bezpośrednich atakach na Westerplatte wzięło udział około 570 żołnierzy i policjantów".

Świetlica żołnierska w Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Zdjęcie z 1930 roku (domena publiczna).

Jeżeli chodzi o polskie siły, to z uwagi na charakter placówki (część żołnierzy trafiła tam nieoficjalnie) nie dysponujemy dokładnymi danymi na temat stanu etatowego załogi na dzień 1 września 1939 roku. Przyjmuje się jednak, że obrońców było ponad 210.

6. Liczba niemieckich ofiar została 5-krotnie zawyżona

Również straty poniesione przez obie z walczących stron budzą ożywione dyskusje. Jeszcze kilkanaście lat temu powszechnie przejmowało się, że po stronie atakujących było nawet do tysiąca zabitych i rannych. Ostrożniejsze szacunki mówiły o 300-450 ofiarach. Ustalenia Jarosława Tuliszki oraz innych historyków dowodzą, że liczby te są mocno zawyżone.

W Bojach polskich 1939-1945 możemy przeczytać, że „straty niemieckie wyniosły około 50 zabitych i 150 rannych". Jeżeli zaś chodzi o obrońców to było co najmniej „15 zabitych i około 40 rannych i kontuzjowanych."

7. Obrona Westerplatte nie trwała 7 dni

Niemal w każdej publikacji poświęconej walkom o Westerplatte można znaleźć informację, że obrona trwała 7 dni. Nie jest to wiadomość precyzyjna.

Polscy żołnierze wzięci do niewoli po zakończeniu walk o Westerplatte (domena publiczna).

Ostrzał z dział „Schleswiga-Holsteina" rozpoczął się 1 września o 4:48. Siedem minut później do ataku ruszyła kompania szturmowa. Polska załoga skapitulowała zaś 7 września o 9:30. Właśnie wtedy Niemcy dostrzegli biała flagę. Walki trwały więc tak naprawdę 6 dni 4 godziny i 42 minuty.

Zresztą nie jest istotne czy załoga broniła się 7 czy 6 dni. Żołnierze Wojska Polskiego otoczeni zewsząd przez wroga stali się najlepszym symbolem odwagi i oporu stawianego najeźdźcy. Zostaną nim niezależnie od nowych ustaleń i prób weryfikowania dawnych mitów.
Zobacz równie rzadkie niemieckie zdjęcia z oblężenia Warszawy we wrześniu 1939 roku
Reklama

Bibliografia:

1. Boje polskie 1939-1945. Przewodnik encyklopedyczny, pod red. Krzysztofa Komorowskiego, Bellona 2009.

2. Zbigniew Flisowski, Tu, na Westerplatte, Książka i Wiedza 1968.

3. Jan Szkudliński, Rzekome rewelacje o obronie Westerplatte wysnute z wątpliwych źródeł, „Przegląd Historyczno-Wojskowy" 2015, nr 1,

4. Jan Szkudliński, Spór w sprawie białej flagi nad Westerplatte, „Przegląd Historyczno-Wojskowy" 2012, nr 4,

5. Jan Szkudliński, Wojskowa Składnica Tranzytowa na Westerplatte w świetle nowych niemieckich materiałów archiwalnych, „Przegląd Historyczno-Wojskowy" 2015, nr 3 .

6. Jarosław Tuliszka, Westerplatte 1926-1939, Wydawnictwo Adam Marszałek 2011.

7. Westerplatte 4:48. Dziennik działań bojowych pancernika „Schleswig-Holstein" od 24 sierpnia do 8 września 1939 z załącznikami, tłumaczenie i opracowanie Jacek Żebrowski, Ciechocinek 2010.

Ilustracja tytułowa: Niemieccy żołnierze przeszukują teren Wojskowej Składnicy Tranzytowej po jej kapitulacji (domena publiczna).

# data[].attributes.attachment_link.title
Obrona Westerplatte 1939. Nieznane fakty i kontrowersje

# data[].attributes.attachment_link.description
Kiedy naprawdę zaczęły się walki o Westerplatte? Ile szturmów i jakimi siłami przeprowadzili Niemcy? Jakie straty ponieśli napastnicy, a jakie obrońcy oraz czy major Sucharski rzeczywiście się załamał? Oto 7 faktów o obronie Wojskowej Składnicy Tranzytowej, które powinniście znać. W powszechnej świadomości utrwalił się obraz walk o Westerplatte wykreowany jeszcze we wrześniu 1939 roku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W powszechnym mniemaniu atak niemiecki we wrześniu 1939 roku był dla Polaków zaskoczeniem. Czy rzeczywiście tak było i czy w przededniu wojny działał w Niemczech polski wywiad?

Trudno jednoznacznie stwierdzić, że niemiecki atak był zaskoczeniem. W końcu sierpnia 1939 roku polskie władze wojskowe spodziewały się, że atak może nastąpić lada moment. Mniej więcej od 26 sierpnia było coraz bardziej widoczne, że wojna wisi na włosku. Inwazja niemiecka była natomiast zaskoczeniem dla polskiego społeczeństwa, choć wzrost napięcia politycznego i związane z nim przygotowania do wojny były już widoczne co najmniej od połowy sierpnia. Były próbne alarmy przeciwlotnicze, ludzie wracali z wakacji. Pomimo wszystkich złowieszczych znaków, dla ogółu społeczeństwa wybuch wojny 1 września był jednak zaskakujący.

W Niemczech działał polski wywiad, który swoim czasie odnosił duże sukcesy. Przed samą wojną jednak dobrze działał głównie tak zwany wywiad płytki - czyli obserwacja działań niemieckich na terenach przygranicznych. Dzięki niemu rozpoznano, w sposób dosyć trafny i precyzyjny, rozmieszczenie wojsk niemieckich. Nie zdobyto natomiast informacji ze szczebla najwyższego - otoczenia Hitlera, dowództwa Wehrmachtu - które pozwoliłyby stwierdzić, że Hitler podjął decyzję o napaści na Polskę, co umożliwiłoby podjęcie bardziej adekwatnych i zdecydowanych działań. Przez kilka miesięcy po zerwaniu układu o nieagresji, co nastąpiło 28 kwietnia, łudzono się, że Hitler tylko straszy i że wystarczy stanowcza postawa, mobilizacja armii, zademonstrowanie woli oporu, żeby Niemcy nie zdecydowali się na agresję.

Jak wyglądały pierwsze dni wojny?

Niemiecki atak polegał przede wszystkim na uderzeniu lotniczym na główne cele, czyli na lotniska, węzły komunikacyjne, otwarte miasta, w tym na Warszawę. Celem jego było - tak jak to powtarzało się w późniejszych kampaniach - zniszczenie lotnictwa i komunikacji przeciwnika, dezorganizacja jego zaplecza. W Polsce w pierwszych dniach nie udało się całkowicie zniszczyć ani komunikacji, ani lotnictwa, które zostało dwa dni wcześniej przeniesione na lotniska polowe. Dowództwo niemieckie zastosowało także zasadę koncentracji sił - zwłaszcza pancernych - na najważniejszych kierunkach uderzenia, uzyskując tam miażdżącą przewagę sił i środków walki.

Przez pierwsze dni toczyły się walki graniczne. Polskie wojska zostały odrzucone znad granicy. Już wtedy zaczęły zarysowywać się przesłanki klęski, ponieważ marszałek Rydz-Śmigły zbyt wcześnie podjął decyzję o wycofaniu wojsk Armii "Kraków" ze Śląska, przez co między armiami "Łódź" i "Kraków" wytworzyła się luka, w którą weszły pancerne wojska niemieckie. Rozbiły one źle dowodzoną i nieprzygotowaną jeszcze w pełni odwodową Armię "Prusy", która miała stanowić zabezpieczenie właśnie na wypadek przedarcia się wojsk niemieckich z kierunku południowego.

W pierwszych dniach w tzw. korytarzu pomorskim [części polskiego terytorium, które oddzielało Prusy Wschodnie od reszty Niemiec - przyp. red.], w Borach Tucholskich, klęskę poniosła także Armia "Pomorze". Dowództwo polskie na czele z marszałkiem Edwardem Rydzem-Śmigłym nie wiedziało, jaki jest cel działań niemieckich. To, że Niemcy nie planują tylko zajęcia Gdańska i korytarza, stało się jasne dla polskich władz wojskowych dopiero w ostatnich dniach sierpnia. Dlatego przed wybuchem wojny trzymano w korytarzu pomorskim spore siły tworzące Korpus Interwencyjny, mający przeciwdziałać ewentualnej próbie zajęcia przez Niemcy Gdańska. Korpus rozwiązano dopiero 30 sierpnia. Tworzące go siły były narażone na uderzenie z dwóch stron, zajmując pozycje nie do obrony. Znaczna część Armii "Pomorze", w tym Pomorska Brygada Kawalerii oraz 9. i 27. Dywizje Piechoty, zostały tam w znacznym stopniu zniszczone przez niemieckie jednostki pancerne.

Efektem tych pierwszych kilku dni było odrzucenie armii polskiej od granicy i wejście pancernych jednostek niemieckich w głąb Polski, w kierunku Warszawy. Celem niemieckiego uderzenia było sformowanie kleszczy, które miały zamknąć się za Warszawą. Szybko się okazało, że z powodu zaciekłego oporu polskiej armii oraz opóźnienia ataku bolszewickiego ze wschodu nie da się utworzyć tak krótkich kleszczy. Trzeba je było wydłużyć, pójść dalej na wschód.

Czy popełniono jakieś istotne błędy w dowodzeniu, czy też o klęsce zadecydowała przewaga techniczna i liczebna Niemców?

Niewątpliwie błędów można wymienić wiele. Jestem zwolennikiem wyważonego podejścia w kwestii oceny polskich władz wojskowych w 1939, podobnie jak to uczynił Norman Davies w stosunku do Powstania Warszawskiego. Trzeba pamiętać, że nigdy nie da się uniknąć pewnej liczby błędnych decyzji.

Niewątpliwie jednak zbyt późno, bo dopiero w marcu 1939, Sztab Główny zaczął przygotowywać plan wojny obronnej z Niemcami - Plan Zachód. Zbyt późno rozpoczęto przygotowania wojenne. Plan obronny przygotowywany był w nieodpowiednich warunkach. Wszystkim sterował marszałek Edward Rydz-Śmigły. Utrzymywał zbyt dużo informacji w tajemnicy, przez co działania poszczególnych armii nie były zgrane, bo nie znały one w pełni swoich celów i zadań swoich sąsiadów. Nie opracowano także planów operacyjnych wycofania wojsk na linię Narwi, Bugu, Wisły i Dunajca, co spowodowało chaos w czasie walk odwrotowych. Oprócz tego zawiodła łączność. Niedocenianie łączności radiowej spowodowało, że - jak to kiedyś określił generał Sikorski - Rydz-Śmigły po kilku dniach "wypuścił lejce z rąk". Często nie miał informacji o tym, co się dzieje na froncie, nie mógł też precyzyjnie i w pełni planowo dowodzić wojskami. Informacje z frontu spływały szczątkowo, za pośrednictwem przestarzałych urządzeń łączności, które były prawdopodobnie podsłuchiwane przez Niemców. Była to niewątpliwie jedna z przyczyn tak szybkiej klęski.

Struktura niemieckiej armii była mniej więcej znana. Dlaczego wojsko polskie nie było przygotowanie na nowy sposób prowadzenia wojny?

Jest to przede wszystkim kwestia zacofania cywilizacyjnego Polski w stosunku do Niemiec. Wystarczy powiedzieć, że polski budżet wojskowy liczony jako całość, czyli wszystkie wydatki na wojsko ukryte w różnych resortach, stanowił w okresie przedwojennym prawie 50% wydatków budżetowych. Mimo tak ogromnego wysiłku całego państwa, było to wciąż kilkakrotnie mniej, niż na wojsko przeznaczali Niemcy. Drugim powodem była także taktyka Hitlera, który w sposób niezwykle umiejętny maskował swoje faktyczne cele propagandą i retoryką pokojową, umiejętnie wykorzystując pacyfistyczne nastroje zachodniej opinii publicznej oraz słabość i niezdecydowanie przywódców Francji i Wielkiej Brytanii. Zaskoczeniem dla armii europejskich - również polskiej - była także taktyka działania armii niemieckiej, tzw. wojna błyskawiczna - Blitzkrieg. Takich metod prowadzenia działań wojennych - zmasowanego uderzenia wojsk pancernych i zmotoryzowanych, połączonych z użyciem na dużą skalę lotnictwa dla paraliżowania zaplecza przeciwnika - nie przewidywano. Trzeba jednak pamiętać, że po objęciu dowództwa polskiej armii przez marszałka Śmigłego-Rydza podjęto od 1936 roku szeroko zakrojoną modernizację polskiej armii, co zaowocowało we wrześniu 1939. Te elementy uzbrojenia, które zdołano wprowadzić - choćby działa przeciwpancerne 37 mm, działa przeciwlotnicze 40 mm czy czołgi 7TP - sprawdziły się bardzo dobrze. Niektórych formacji, na przykład lotnictwa myśliwskiego, nie zdążono jednak zmodernizować.

Wielka Brytania i Francja nie zdecydowały się pomóc Polakom. Dlaczego tak się stało?

Od połowy lat trzydziestych widać już było dominującą rolę Wielkiej Brytanii w polityce Zachodu. Brytyjczycy nie rozumieli problemów Europy Środkowej, długo także nie rozumieli celów polityki Hitlera. Dlatego też poszli na bardzo daleki kompromis, jakim był układ w Monachium 30 września 1938 roku. Złamanie układu z Monachium przez Hitlera - 15 marca 1939 - spowodowało gwałtowny zwrot w polityce brytyjskiej, w kierunku powstrzymania Niemiec. Francja była natomiast krajem wyczerpanym po I wojnie światowej, w którym panowały bardzo silne nastroje antywojenne. Prowadziła więc politykę mniej zdecydowaną, podążając w tym okresie za polityką brytyjską. O tym, że wojna przybrała 3 września charakter światowy, zadecydowała przede wszystkim determinacja strony brytyjskiej, która doprowadziła do wypowiedzenia wojny Niemcom przez Wielką Brytanię, a następnie także Francję. Zgodnie z ustaleniami układu polsko-brytyjskiego i podpisanej później konwencji wojskowej między Polską a Francją, wojska brytyjskie i francuskie miały uderzyć czternaście dni od rozpoczęcia mobilizacji.

Trzeba jednak pamiętać o pakcie Ribbentrop-Mołotow. Informacja o nim dotarła zarówno do Stanów Zjednoczonych, jak i - co wiemy już dziś na pewno - do sztabów francuskiego i brytyjskiego. Wiedziano więc o porozumieniu rosyjsko-niemieckim i możliwości wystąpienia ZSRR przeciw Polsce razem z Niemcami. Klęska Polski stała się oczywista już po pierwszym tygodniu walk. 12 września Najwyższe Dowództwo aliantów podjęło decyzję o niepodejmowaniu ofensywy na zachodzie. Zadecydowały o tym trzy sprawy: po pierwsze, przekonanie, że Polsce nie można już pomóc, po drugie, wyolbrzymiona obawa przed oporem niemieckim na froncie zachodnim, po trzecie, świadomość, że po stronie Niemiec jest Związek Sowiecki. Niemcy z całą pewnością nie byli przygotowani na prowadzenie walk na dwa fronty. Na froncie zachodnim zostało około trzydziestu dywizji. Były one jednak niepełnowartościowe - słabo wyszkolone, nie w pełni wyposażone. Armia niemiecka rozbudowywała się jawnie od roku 1935. Tak szybka rozbudowa musiała odcisnąć piętno na jej jakości. Na froncie polskim było około 1,5 miliona żołnierzy, a na zachodzie zostały jednostki słabsze. Nie znaczy to, że w przypadku ataku aliantów nie stawiałyby one oporu, ale dysproporcja sił była wówczas ogromna. Hitler zakładał, że Polska zostanie pokonana błyskawicznie. To się nie całkiem udało. Kampania wrześniowa trwała dłużej i była bardziej krwawa, niż przewidywali Niemcy. Wynikało to między innymi z tego, że uderzenie niemieckie opóźniło się o sześć dni z powodu podpisania 25 sierpnia polsko-brytyjskiego układu sojuszniczego. Hitler cały ten czas podejmował działania, mające zneutralizować Wielką Brytanię; chciał mieć pewność, że Wielka Brytania, a razem z nią Francja, nie przystąpi do działań wojennych. Jest to propagandowe niemieckie kłamstwo, które ma długi żywot, bo jest bardzo nośne - bohaterscy, beznadziejnie szarżujący na czołgi kawalerzyści, ginący w ostatnim, desperackim ataku. Były trzy duże, głośne szarże kawaleryjskie na Niemców, nie licząc kilkunastu mniejszych: pod Krojantami na Pomorzu, podczas bitwy nad Bzurą pod Brochowem i pod Wólką Węglową, w trakcie odwrotu Armii "Poznań" w stronę Warszawy. Żadna z nich nie była oczywiście szarżą na czołgi - to byłoby samobójstwem. Miały one swoje uzasadnienie militarne w momencie podejmowania przez dowódców takiej decyzji. I tak na przykład szarża kawalerii pod Wólką Węglową ułatwiła resztkom Armii "Poznań" przebicie się do Warszawy. Mit ten jest wciąż rozpowszechniony, zwłaszcza w historiografii zachodniej. Był on bardzo nagłaśniany przez hitlerowską propagandę - miał pokazać bezsens polskiego oporu, archaiczność polskiej armii i wielką przewagę Niemiec. Takie działania propagandowe podejmowane były na szeroką skalę - powstał na przykład film o kampanii wrześniowej Tadeusz Paweł Rutkowski - pracownik Zakładu Historii XX wieku Instytutu Historii Uniwersytetu Warszawskiego, zajmuje się historią Polski w okresie II wojny światowej i PRL. Autor m.in. książki

Czy Niemcy byli przygotowani na wojnę na dwa fronty?

Gdyby atak niemiecki nastąpił 26 sierpnia, kampania wrześniowa wyglądałaby z całą pewnością inaczej. Przede wszystkim - byłaby krótsza. Niemcy ponieśli znacznie większe straty - zarówno ludzkie, jak i w sprzęcie i zaopatrzeniu - niż przewidywali. Według planów Hitlera, ofensywa na Francję miała zostać podjęta 12 listopada 1939. Wojskowi wciąż jednak narzekali, że nie są w stanie uzupełnić strat, przerzucić wojsk, osiągnąć stanu gotowości, przez co wybuch wojny na Zachodzie został opóźniony. Bardzo krwawa dla polskiej strony kampania polska dała Francji i Wielkiej Brytanii czas na okrzepnięcie, na lepsze przygotowanie się do wojny. O ile armia francuska była do wojny jako tako przygotowana, choć nie do wojny nowoczesnej, jaką narzucił Hitler, to armia brytyjska, z wyjątkiem floty, która nie odgrywała w tym momencie najważniejszej roli, do wojny przygotowana nie była.

Dlaczego Francuzi nie wyciągnęli wniosku z polskich doświadczeń z września 1939 i do maja 1940 roku, kiedy zostali zaatakowani, nie przygotowali skuteczniejszej obrony

W sierpniu była w Polsce brytyjska misja wojskowa, obejrzała manewry polskiego wojska, miała świadomość tego, jak polska armia jest wyposażona i wyszkolona. Brytyjczycy byli przekonani, że jest to armia silna. Nikt nie przypuszczał, że załamie się ona w ciągu właściwie dziesięciu dni. Kampania trwała do 5 października, natomiast nie ukrywajmy, że właściwie w połowie września klęska była absolutna i pozostało już tylko pytanie, co się da uratować. Polscy wojskowi ze swoimi doświadczeniami byli po kampanii wrześniowej lekceważeni i niedoceniani. Na Zachodzie uważało się, że Polska przegrała na własne życzenie, że kraj był słaby, nieprzygotowany, a armia źle dowodzona. To podejście spowodowało, że nie analizowano faktycznych przyczyn klęski.

Gdzie ma swoje źródła mit o szarży polskich kawalerzystów na niemieckie czołgi? Czy ma on jakiekolwiek oparcie w rzeczywistości?

Feldzug in Polen (Kampania w Polsce). Mimo że Niemcy posiadali egzemplarze polskich górnopłatowych myśliwców PZL P.11, to specjalnie sprowadzili z Czech dwupłatowe Avie B 534, żeby na filmie rzekome polskie samoloty wyglądały bardziej archaicznie.

Stanisław Kot 1885-1975. Biografia polityczna, Warszawa 2000.
Dr

Ilustracja: afisz z orędziem prezydenta RP Ignacego Mościckiego z 1 września 1939 r., Wikimedia Commons, CC BY-SA.

# data[].attributes.attachment_link.description
W powszechnym mniemaniu atak niemiecki we wrześniu 1939 roku był dla Polaków zaskoczeniem. Czy rzeczywiście tak było i czy w przededniu wojny działał w Niemczech polski wywiad? Trudno jednoznacznie stwierdzić, że niemiecki atak był zaskoczeniem. W końcu sierpnia 1939 roku polskie władze wojskowe spodziewały się, że atak może nastąpić lada moment.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Konflikt rozpoczęty we wrześniu 1939 roku kosztował Polskę utratę prawie połowy swojego przedwojennego terytorium (ten wskaźnik poprawiło nieco przyłączenie Dolnego Śląska, Pomorza i Mazur) oraz życie 1/5 obywateli. Była najbardziej poszkodowanym w czasie wojny (w przeliczeniu na 1 mieszkańca) krajem na świecie. Goryczy dodawał również fakt, że po jej zakończeniu, wpadła w orbitę wpływów sowieckich, stając się de facto krajem satelitarnym ZSRR.

Wybuch wojny

Niemiecka napaść na Polskę miała być w swym zamierzeniu tylko odosobnioną kampanią, która miała pokazać światu, że z Hitlerem nie ma żartów. Jednak w wyniku sojuszy łączących Polskę z Francją i Anglią, zamieniła się morderczy konflikt, który rozpalił świat na następne 6 lat. Pierwszym epizodem była bohaterska obrona Westerplatte - niewielkiego skrawka ziemi u ujścia Wisły do Bałtyku. Przeważające wielokrotnie niemieckie siły musiały jednak poświęcić na zdobycie tego skrawka ziemi aż cały tydzień. Ta nierówna walka, w której po jednej stronie walczyły karabiny, wozy pancerne, samoloty, a nawet pancernik - a o drugiej garstka bohaterskich żołnierzy stał się symbolem poświęcenia i męstwa polskiego żołnierza w kampanii wrześniowej.

Poczuj historię: Potężny pomnik ustawiony w miejscu walki na Westerplatte, u wejścia do gdańskiego portu - liczący 25 metrów wysokości. Z dawnych budynków ocalała tylko Wartownia nr 1, w której urządzono ekspozycje muzealną. Otwarta codziennie 9.00-18.00.

Miejsca powojenne w Polsce: schrony bojowe w rejonie Węgierskiej Górki, czyli "polskie Termopile"

Zacięte walki w pierwszych dniach wojny trwały także i w innych miejscach. Na południu polskie oddziały stawiły zażarty opór, wykorzystując świeżo wybudowane schrony bojowe w rejonie Węgierskiej Górki. Mimo, że schrony były wybudowane kilka miesięcy przed wybuchem wojny, nie miały pełnego wyposażenia, a beton do końca jeszcze nie stężał, niewielki polski oddział blokował przejście doliną rzeki Soły całej kolumnie niemieckiej przez trzy dni. Dopiero obejście fortyfikacji od tyłu skłoniło obrońców do poddania się. Podobnym bohaterstwem wykazali się też obrońcy Wizny. Z powodu dysproporcji pomiędzy atakującymi a obrońcami, często te epizody nazywane były "polskimi Termopilami".

Poczuj historię: W Węgierskiej Górce zachowały się do dzisiaj cztery betonowe bunkry. Jeden z nich - "Wędrowiec" przy drodze do Żabnicy jest udostępniony do zwiedzania. Otwarty maj-wrzesień, weekend 9.00-15.00, poza tym po uzgodnieniu telefonicznym.

Ślady II wojny światowej w Polsce w pobliżu stolicy

Samym bohaterstwem nie dało się skompensować ogromnej przewagi Niemców, przede wszystkim w powietrzu, a także w broni pancernej. Po pokonaniu umocnień granicznych agresorzy szybko przesuwali się w głąb kraju. Mimo, że 3 września wojnę Niemcom wypowiedziała Francja i Anglia, nie podjęto na zachodnim froncie żadnych działań i Niemcy mogli dalej kontynuować soją kampanię. Po kilkudniowej bitwie nad Bzurą, ostatnim polskim zrywie ofensywnym, niemieckie siły otoczyły Warszawę i pobliską twierdzę Modlin i zamknęły pierścień okrążenia. Mimo wielokrotnej przewagi w każdym rodzaju wojsk, miejsca te broniły się dzielnie i dopiero ciężka sytuacja ludności cywilnej spowodowała poddanie miasta 28 września. Dzień później skapitulowała również twierdza Modlin.

Poczuj historię: Twierdza Modlin, położona 35 kilometrów na północ o Warszawy, unikatowy zabytek techniki fortyfikacyjnej zachowała się w bardzo dobrym stanie. Można ją zwiedzać samodzielnie (zewnętrzny obwód twierdzy) lub z przewodnikiem (możliwość wejścia do wnętrza). Terminy zwiedzania z przewodnikiem można znaleźć na stronie www.twierdzamodlin.pl

Hel - tu także znajdziesz ślady II wojny światowej w Polsce

Zupełnie zaskakujący dla niemieckiego agresora był opór stawiony przez polskie wojsko w obronie wybrzeża. Symbolem męstwa i bitności jest obrona Helu, który mimo wielokrotnych nalotów i ostrzału poddał się dopiero 2 października w obliczu kapitulacji stolicy i bez nadziei na pomoc z zewnątrz. Podstawą obrony Helu świetnie zamaskowana artyleria obrony wybrzeża i przeciwlotnicza, która nie została zniszczona przez siły niemieckie do końca obrony. Dzisiaj odwiedzając Półwysep Helski słynący ze wspaniałych plaż, warto odwiedzić także ten niesamowity zabytek historyczny, jakim są doskonale zachowane armaty broniące Helu w 1939 roku.

Poczuj historię: Pamiątki i oryginalne stanowiska artyleryjskie są udostępnione przez Muzeum Obrony Wybrzeża. Polskie fortyfikacje otwarte są codziennie, od 10.00-18.00 (w wakacje godzinę dłużej). Warto też obejrzeć pozostałości największych stanowisk artyleryjskich w Europie, które Niemcy budowali w czasie wojny, przy drodze wyjazdowej z Helu, otwarte codziennie, od 10.00-18.00 (w wakacje godzinę dłużej).

Nowy porządek

Kampanię wrześniową i przegraną wojnę obronną przyspieszyła agresja wojsk sowieckich 17 września 1939 roku. Polska została wbrew prawu międzynarodowemu podzielona pomiędzy dwóch zaborczych sąsiadów. Jak się później okazało - tereny zajęte wtedy przez ZSRR do dzisiaj znajdują się poza granicami Polski. Niemcy część zajętych terenów włączyli bezpośrednio do Rzeszy Niemieckiej, a z głównej części kraju utworzyli Generalne Gubernatorstwo. Miało być ono w założeniu bazą taniej siły roboczej i stopniowej germanizacji społeczeństwa polskiego. Okazało się też wkrótce głównym miejscem eksterminacji Żydów przez Niemców. Na czele Generalnego Gubernatorstwa stanął Hans Frank, a stolicą tej jednostki został Kraków.

Poczuj historię: Do dzisiaj, na stromej skale nad Wisłą, w dzielnicy Przegorzały, stoi willa Franka - obecnie siedziba Instytutu Europeistyki i Centrum Badań Holocaustu UJ. Zwiedzanie tylko z zewnątrz, warto zajrzeć do kawiarni z widokowym tarasem.

Pierwszy partyzant

Mimo przegranej kampanii wrześniowej, naród Polski nie złożył broni - i praktycznie od października 1939 rozpoczęło się tworzenie konspiracyjnych struktur. Polskie podziemie, którego główną siłą była Armia Krajowa, miało większość atrybutów normalnego państwa - sprawną administrację, własne siły zbrojne, niewielką, ale własną produkcję zbrojeniową, wymiar sprawiedliwości, a nawet bogate życie kulturalne z tajnym nauczaniem i własnymi wydawnictwami. Od razu też rozpoczęła się walka z okupantem. Do legendy przeszedł major Henryk Dobrzański "Hubal", którego oddział skutecznie walczył z Niemcami, utrudniając formowania ich administracji. Zginął w potyczce z Wermachtem pod wsią Anielin. Miejsce jego śmierci jest do dziś otaczane czcią. Natomiast nie wiadomo do dziś, gdzie został pochowany.

Poczuj historię: Miejsce śmierci majora "Hubala" znajduje się pod wsią Anielin, 25 km na wschód od Tomaszowa Mazowieckiego, gdzie znajduje się symboliczny "Szaniec Hubala". Warto odwiedzić też Muzeum Armii Krajowej w Krakowie, dokumentujące działalność podziemia. Otwarte od wtorku do niedzieli w godzinach 11.00-18.00.

Leśne republiki

Wkrótce w oddziały partyzanckie zaczęły formować się w całej okupowanej Polsce, zwłaszcza w terenach o dużym zalesieniu. Od 1943 roku regularne potyczki z oddziałami niemieckimi prowadzono w Świętokrzyskiem, Lubelskiem czy w górach Beskidu. Niezwykle brawurową akcją było przechwycenie i przetransportowanie niemieckiej rakiety V-2, która wysłana do Londynu pozwoliła opracować metody walki z "Wunderwaffe".

Poczuj historię: Wśród Lasów Janowskich, na wzniesieniu Porytowego Wzgórza znajduje się piękny pomnik upamiętniający walki partyzantów z oddziałami niemieckimi w 1944 roku. Historię przechwycenia rakiety V-2 można z kolei poznać w muzeum w Bliznej (niedaleko Mielca w woj. podkarpackim) - otwarte od wtorku do niedzieli, 9.00-17.00.

Obozy koncentracyjne: ślady II wojny światowej w Polsce

Najczarniejszym epizodem okupacji niemieckiej jest budowa na terenach Generalnej Guberni wielu obozów koncentracyjnych i obozów zagłady. Najsłynniejszym z nich był Auschwitz-Birkenau, w którym eksterminacji poddano zarówno naród polski, a przede wszystkim Żydów. W nieludzkich warunkach Niemcy zmuszali do katorżniczej pracy więźniów, z których znaczna część pochodziła z inteligencji - był to jeden ze sposobów łamania "kręgosłupa" narodu polskiego. W sumie w tym jednym tylko obozie zginęło około 1,1 miliona Żydów z całej Europy, a także 140-150 tysięcy Polaków, około 23 tysięcy Romów, około 12 tysięcy jeńców radzieckich oraz ofiar innych narodowości.

Poczuj historię: Dzielność niemieckich obozów koncentracyjnych i zagłady dokumentuje kilka instytucji w Polsce. Największe muzeum znajduje się w Oświęcimiu, 50 km na zachód od Krakowa - Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, otwarte codziennie, w zależności od pory roku od 8.00 do 14-19.00 (w zimie krócej).

Miejsca w Polsce związane z II wojną światową: Muzeum Powstania Warszawskiego

W 1944 roku, w obliczu szybkich postępów Armii Czerwonej na Froncie Wschodnim, przy pozornej słabości III Rzeszy, komenda główna konspiracyjnej Armii Krajowej postanowiła własnym siłami opanować Warszawę. Wybucha Powstanie Warszawskie, które trwało 63 dni. Do dziś pozostaje bodaj najbardziej tragicznym i kontrowersyjnym epizodem II wojny światowej na ziemiach Polski. Z jednej strony doprowadziło do całkowitego zniszczenia miasta i śmierci ponad 200 tys. jej cywilnych mieszkańców. Zginęło też prawie 20 tys. żołnierzy podziemnej armii. Z drugiej strony - bohaterska postawa powstańców, gotowość oddania życia za ojczyznę, stały się ogromną inspiracją i wzorem dla pokoleń powojennych opozycjonistów.

Poczuj historię: Na warszawskiej Woli warto zobaczyć Muzeum Powstania Warszawskiego - jedno z najciekawszych i najnowocześniejszych w Polsce. Otwarte w poniedziałki, środy i piątki w godz. 08.00-18.00, w weekendy 10.00-18.00, w czwartki 8.00-20.00, we wtorki nieczynne.

Na frontach wojny

Warto też pamiętać, że po klęsce wrześniowej znaczna część żołnierzy opuściła kraj i przez Rumunię trafiła na zachód Europy. Tam wzięli oni udział w wielu kampaniach frontu zachodniego. Polscy piloci odznaczyli się w Bitwie o Anglię, prawdziwym męstwem odznaczyły się polskie oddziały pod Narwikiem i Tobrukiem w Afryce. Słynny epizod to zdobycie Monte Cassino we Włoszech w 1944 roku i otwarcie drogi na Rzym, a także zdobycie niemieckiego portu Wilhelmshaven. Znaczna część polskich żołnierzy, która w 1939 roku znalazła się po sowieckiej stronie granicy trafiła do Polskiej Armii, która przedarła się na Bliski Wschód, a część walczyła w ramach 1 Armii Wojska Polskiego, będącej de facto częścią sił Armii Czerwonej.

Poczuj historię: Wiele eksponatów związanych z historią działań polskiej armii w czasie ostatniej wojny, zachowane czołgi, samoloty, broń i mundury można zobaczyć w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, czynne środa-niedziela, 10.00-17.00.

Od Bugu do Odry

Od połowy 1944 roku rozpoczęło się wyzwalanie terenów obecnej Polski spod okupacji niemieckiej, zakończone w maju 1945 roku. W wyniku działań Armii Czerwonej Polska znalazła się całkowicie pod wpływem i kontrolą ZSRR. Zwolenników Rządu Emigracyjnego uwięziono, część z nich mordując, a Polskę stopniowo przestawiano na tory socjalizmu, wszystko to pod kontrolą (militarną) wielkiego sąsiada. Konsekwencją II wojny światowej było nie tylko ogromne zniszczenie materialne kraju, a także wielkie straty ludnościowe, ale także "przesunięcie" Polski na zachód - aż po Odrę, która przed wojną była rzeką prawie całkowicie niemiecką.

Poczuj historię: Symbolem nowych granic kraju jest między innymi stojący przy plaży w Kołobrzegu pomnik zaślubin Polski z morzem. Warto tu też zwiedzić tutejsze Muzeum Oręża Polskiego, otwarte wtorek-niedziela 9.00-16.00, w sezonie letnim - codziennie 9.00-18.00.

# data[].attributes.attachment_link.description
Spośród wszystkich wojen, jakie przez tysiąc lat istnienia przetoczyły się przez polskie ziemie, ostatnia z nich - II wojna światowa - miała najbardziej wyniszczający charakter, zarówno pod względem materialnym, jak i ludnościowym. W każdym zakątku Polski można znaleźć pamiątki i miejsca związane z II wojną światową.

# data[].attributes.headline
15 faktów o wrześniu 1939 r., które każdy  Polak powinien znać

# data[].attributes.subject
15 faktów o wrześniu 1939 r., które każdy  Polak powinien znać

# data[].attributes.attachment_link.title
Quiz - 15 faktów o wrześniu 1939 r., które każdy Polak powinien znać - Gazeta.pl