# data[].attributes.body
Hvaða áhyggjur þurfum við Íslendingar að hafa af hlýnun jarðar?

# data[].attributes.attachment_link.description
Hlýnun Jarðar má rekja til þess að svokallaðar gróðurhúsalofttegundir halda varma inni í lofthjúpnum og valda því sem nefnast gróðurhúsaáhrif.

# data[].attributes.body
Hvernig myndast metan fyrst og fremst og hvað er það sem helst veldur aukinni losun?

# data[].attributes.headline
8. Stórslys að verða í íslenskri náttúru - mbl.is

# data[].attributes.subject
8. Stórslys að verða í íslenskri náttúru - mbl.is

# data[].attributes.body
Hvaða stórslysi búast sumir vísindamenn við og hvaða þröskuld er verið að ræða um?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Við höfum sannarlega séð miklar breytingar á gróðurfari Íslands á sl. 30 árum, m.a. með mikilli aukning í grósku landsins og það eru örugglega miklar breytingar fram undan með aukinni hlýnun," sagði Bjarni Diðrik Sigurðsson, prófessor við Landbúnaðarháskóla Íslands.

Bjarni flutti erindi á ársfundi Veðurstofu Íslands á fimmtudaginn um loftslagsbreytingar og lífríki landsins. „Við erum farin að sjá áhrif loftslagsbreytinga mikið á íslenska náttúru," sagði Bjarni og benti á að þegar svonefndur grænkustuðull, þ.e. magn græns gróðurs, sé skoðaður yfir tímabilið 1980-2010 þá megi sjá að grænkustuðull Íslands hafi hækkað um 80% á þessu árabili.

„Grænkunin hefur verið mest á Suður-, Vestur- og Norðvesturlandi en minni á Austur- og Norðausturlandi og það rímar við hlýnunina í þessum landshlutum."

Vaxtarhraði birkiplantna 8 sinnum meiri

Vissulega hafi sauðfé fækkað á sama tíma, sem hafi óneitanlega í för með sér að erfiðara sé að skilgreina nákvæmlega hver áhrif hlýnunar séu. Rannsóknir á svonefndum föstum reitum á Suður- og Norðurlandi sýni hins vegar greinilega að ógróið land sé að lokast. „Það er að draga úr mosaþekju, en háplöntum, grösum og smárunnum er að fjölga. Gróskan er að aukast," sagði Bjarni og kvað það alveg ríma við aðrar rannsóknir á grænkustuðlinum.

Bjarni benti enn fremur á að flatarmál birkiskóga eftir sjálfssáningu hafi aukist um 9% frá 1990. „Það á sér líka aðallega stað á þeim stöðum þar sem hlýnunin hefur verið mest." Meðalvaxtahraði birkiplantna á síðast áratug hefði þá verið um átta sinnum meiri en á köldu árunum í kringum 1970. „Það sama á við um flestan annan plöntugróður," segir hann og bendir á að Ísland sé á norðurmörkum flestra tegunda.

„Hluti af þessari aukningu kemur niður sem afrennsli og fer í ár og vötn og það hefur sést í rannsóknum stígandi magn af lífrænum fæðuefnum í vatni og ám á þessu sama tímabili. Þannig að aukin gróska á landi hefur áhrif yfir í vatn. Hafrannsóknastofnun hefur síðan verið að sjá samsvarandi breytingar t.d. í stærð laxaseiða." Lífríki vatnsins svarar meiri framleiðni og grósku, fæðu og hita með stærri seiðum en um leið og kólni eitthvað aftur þá séu seiðin hins vegar fljót að minnka. „Þannig að lífríkið svarar mjög hratt," segir Bjarni.

Áhyggjur af endurkomu stórlaxa

Hann bendir á að þetta hafi líka þau áhrif að seiðin stækki hraðar og fari fyrr til sjávar og tilgátur séu nú uppi um að það hafi haft neikvæð áhrif á endurkomu stórlaxa í laxárnar sem veiðimenn hafi nú miklar áhyggjur af.

Bjarni nefndi bleikjustofninn í Elliðavatni einnig sem dæmi um þessar breytingar. „Ein stærsta breytingin á landlífi á Íslandi snýr að bleikjunni. Á mörgum stöðum á Íslandi er bleikjustofninn að hrynja, en urriði að koma í staðinn," sagði hann og benti á að bleikjan sé heimskautafiskur sem vilji lágt hitastig á meðan urriðinn hafi mun hærra kjörhitastig.

Árið 1984 var hlutfallið milli bleikju og urriða í Elliðavatni 70% bleikja á móti 30% af urriða, nú er það hins vegar 90% urriði og 10% bleikja. „Þetta sama er að gerast um allt," segir hann.

Bóndinn glaður en náttúrufræðingurinn áhyggjufullur

„Loftslagsbreytingar eru að valda gríðarlegum breytingum á jarðrækt og nýtingu á Íslandi," sagði Bjarni og sagði bóndann í sér vera kátan með margar þeirra, en sem náttúrufræðingur þá hafi hann áhyggjur.

„Það eru stórslys að verða í íslenskri náttúru og við erum til að mynda að tapa út einu af okkar vistkerfum sem eru rústamýrarnar. Þær hafa minnkað mikið á síðustu öld og þetta sérstaka lífríki er að hverfa úr náttúrunni. Rústamýrarnar eru í útrýmingarhættu og munu hverfa á næstu áratugum eins og þróunin er að verða."

Bjarni sagði Ísland nú að komast fram úr þeim aðstæðum sem verið hafa á fyrri hlýskeiðum og því sé nú unnið að rannsóknum á því hvað gerist ef hlýni meira. Þær rannsóknir bendi til þess að ef hlýnunin fari yfir 5 gráður þá lendi til að mynda graslendi á þröskuldi og vistkerfi fari að hrynja.

Grasið nái við þær aðstæður ekki að taka kolefnin upp úr jarðveginum, næringarefni tapist og fari beint ofan í grunnvatnið. „Ef við höldum áfram að losa þá erum við að fara yfir þennan þröskuld."

# data[].attributes.attachment_link.description
Grænkustuðull landsins hefur aukist um 80%, birki vex nú átta sinnum hraðar en það gerði í kringum 1970 og algjört hrun hefur orðið í bleikjustofninum. Þetta er meðal þeirra breytinga sem loftslagsbreytingar hafa haft á íslenska náttúru að sögn Bjarna Diðriks Sigurðssonar.

# data[].attributes.headline
9. Flóð og fellibyljir ofsafengnari en áður - mbl.is

# data[].attributes.subject
9. Flóð og fellibyljir ofsafengnari en áður - mbl.is

# data[].attributes.body
Hver eru tengsl loftslags og veðurs?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hitabylgjur og fellibyljir, ásamt þurrkum og flóðum hafa orðið algengari og ofsafengnari af völdum loftslagsbreytinga á undanförnum árum en áður, að því er fram kemur í skýrslu sem Sameinuðu þjóðirnar sendu frá sér í dag.

Rúmur helmingur allra meiriháttar öfga sem urðu í veðurfari á árabilinu 2011-2015 bera merki hnattrænnar hlýnunar samkvæmt upplýsingum sem Alþjóðaveðurfræðistofnunin (WMO) birti á loftsagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, sem haldin er í Marrakesh þessa dagana og sem ætlað er að ræða innleiðingu Parísarsáttmálans.

Þar kemur fram að síðasti hálfi áratugurinn sé hlýjasta fimm ára tímabil sem skráð hefur verið og að árin 2014-2015 séu þau hlýjustu.

Auk þessara fordæmalausu breytinga á hitastigi, voru einnig merki um hækkun yfirborðs sjávar sem eykur enn frekar á eyðileggjandi áhrif hitabeltisstorma sem öðlast aukinn kraft í hlýju og röku loftslagi að því er segir í skýrslunni.

Veðurfarstengdar hamfarir kostuðu 300.000 manns lífið

Loftslagsbreytingar „hafa aukið hættuna á öfgum í veðurfari, m.a. hitabylgjum, þurrki, úrhellisrigningu og flóðum," sagði í yfirlýsingu frá Petteri Taalas, aðalritara WMO.

Samkvæmt útreikningum WMO fórust um 300.000 manns í veðurfarstengdum hamförum á árabilinu 2011-2015. Flest þeirra dauðsfalla, sem tengja má áhrifum loftslagsbreytinga, urðu í miklum þurrkum í Austur-Afríku á árabilinu 2010-2012.

Fellibylurinn Haiyan olli þó einnig miklu manntjóni á Filippseyjum 2013 og eins dó fjöldi fólks í hitabylgjum á Indlandi og í Pakistan í fyrra.

Efnahagstjón af völdum loftslagsbreytinga fer einnig vaxandi, m.a. vegna flóða í Suðaustur-Asíu árið 2011 og af völdum fellibyljarins Sandy árið 2012. Samanlagt tjón þessara tveggja atburða er metið á meira en 100 milljarða dollara.

Aukinna veðraöfga von í Suður-Evrópu

Frá því á níunda áratugnum hefur aukning í hlýnun jarðar verið merkjanleg. Hún eykst nú enn hraðar vegna síaukins útblásturs gróðurhúsaloftegunda af mannavöldum, aðallega með bruna á kolum, olíu og gasi að því er segir í frétt AFP-fréttastofunnar.

Þeir vísindamenn sem sérhæfa sig í loftslagsmálum hafa lengi átt í erfiðleikum með að skilja einstaka atburði og áhrif loftslagsbreytinga þar á frá náttúrulegum veðurfarsbreytingum. Sístækkandi gagnasöfn gera þá vinnu þó sífellt nákvæmari.

Þannig telja vísindamenn nú Miðjarðarhafssvæðið kunna að vera eitt þeirra svæða sem verði illa fyrir barðinu á loftslagsöfgum í framtíðinni. Nýleg rannsókn bendir til þess að árlegra veðuröfga kunni að verða von á vissum svæðum Suður-Evrópu frá miðri þessari öld. Fram til þessa hafa slík veðrabrigði orðið á um hundrað ára fresti.

Fjöldi meta í loftslagsmálum slegin

Yfirborð sjávar hækkar líka mun hraðar nú en áður. Þannig hefur yfirborð sjávar hækkað nær tvöfalt hraðar á síðustu 25 árum, en það gerði á tímabilinu 1900-2010 og má rekja þessa breytingu að stórum hluta til bráðnunar jökla á Grænlandi og suðurskautinu.

Þá voru fjölmörg vafasöm met í loftslagsmálum slegin í fyrra að því að fram kemur í skýrslu WMO.

Var 2015 m.a. fyrsta árið sem meðalhiti á landi og sjó var heilli gráðu heitara en fyrir tíma iðnbyltingarinnar.

# data[].attributes.attachment_link.title
Flóð og fellibyljir ofsafengnari en áður

# data[].attributes.attachment_link.description
Hitabylgjur og fellibyljir, ásamt þurrkum og flóðum hafa orðið algengari og ofsafengnari af völdum loftslagsbreytinga á undanförnum árum en áður, að því er fram kemur í skýrslu sem Sameinuðu þjóðirnar sendu frá sér í dag.

# data[].attributes.headline
10.Hreinsa strendur á Snæfellsnesi - mbl.is

# data[].attributes.subject
10.Hreinsa strendur á Snæfellsnesi - mbl.is

# data[].attributes.body
Nefndu nokkur atriði varðandi plastmengun í hafinu, ekki gleyma örplastinu? Af hverju ætli það sé svo alvarlegt?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Í dag er Norræni strandhreinsunardagurinn á Snæfellsnesi. Að honum standa Landvernd og nokkur umhverfisverndarsamtök á Norðurlöndum auk annarra skipuleggjenda á Íslandi sem eru Svæðisgarðurinn Snæfellsnes, EarthCheck Snæfellsnesi, Lionshreyfingin á Íslandi og Blái herinn.

Snæfellsnes varð fyrir valinu því að þar hefur lengi verið hugað að umhverfismálum. Sveitarfélögin fimm eru öll með EarthCheck-vottun og Stykkishólmur hefur verið leiðandi afl í plastpokalausum samfélögum, segir í fréttatilkynningu vegna viðburðarins. Nemendur Lýsuhólsskóla hafa þrívegis verið valdir Varðliðar umhverfisins.

Hreinsaðar verða þrjár strendur á Snæfellsnesi og fer samtímis fram strandhreinsun á öllum Norðurlöndunum. Auk fjölda sjálfboðaliða mun umhverfis- og auðlindaráðherra, Björt Ólafsdóttir, taka þátt í hreinsuninni.

Dagskrá á Malarrifi allan daginn

Gestastofan á Malarrifi verður opnuð kl. 11.00. Þar mun landvörður mæta ásamt sögumanni sem mun halda fólki við efnið yfir daginn. Ætlunin er að gefa yngstu kynslóðinni kost á að taka til hendinni líkt og þeim fullorðnu, rétt norðan við Gestastofuna. Á svæðinu eru ýmis leiktæki. Skoðaðir verða ýmsir munir sem finnast og sögumaður mun segja fá þeim og ýmsum rekahlutum. Salthúsið verður skoðað en þar er sýning sem krakkarnir í Grunnskólanum á Lýsuhóli settu upp en þau voru nýlega valin Varðliðar umhverfisins af umhverfisráðuneytinu, Náttúruskóla Reykjavíkur og Skólum á grænni grein. Einnig eru þar litir og pappír til brúks. Gengið verður að vitanum sem er rétt um 100 metra frá gestastofunni.

Lokahóf í Félagsheimilinu Breiðabliki

Opið verður í Breiðabliki allan daginn en lokahóf fer fram kl. 16-18. Formleg dagskrá hefst kl. 17.

Að loknum strandhreinsunardeginum verður boðið í fiskisúpu og skemmtiatriði. Kári Viðarsson í Frystiklefanum fer með gamanmál.

Umhverfis- og auðlindaráðherra, Björt Ólafsdóttir, mun taka þátt í strandhreinsuninni ásamt fjölskyldu sinni.

Hver Íslendingur notar um 40 kíló af plasti

Árlega notar hver Íslendingur að meðaltali 40 kíló af plastumbúðum. Þá eru ekki með taldir hlutir úr plasti sem notaðir eru eins og leikföng, raftæki, húsgögn, leirtau og fleira. Alls eru þetta um 13.000 tonn árlega sem jafngildir 13.000 Yaris-bifreiðum, eða 13.000 fílum.

Af þessum 13.000 tonnum skila sér aðeins 3.360 tonn í endurvinnslu (þar með taldar allar endurgjaldsskyldar drykkjarumbúðir) eða rúmlega 10 kg á íbúa, að því er fram kemur í fréttatilkynningu frá Landvernd. Það þýðir að rúmlega 29 kg af plastumbúðum eru urðuð á ári. Urðun merkir að ruslinu er þjappað saman í bagga og hann grafinn í jörðu. „Þar heldur svo plastið áfram að vera til um ókomna tíð enda brotnar það aðeins niður í smærri einingar, örplast, en eyðist ekki," segir í tilkynningunni.

Stærsti urðunarstaður Íslands er í Álfsnesi en þar er reglulega sprengt til að rýma fyrir nýju rusli. „Frá ruslahaugunum streyma hættulegar gróðurhúsalofttegundir líkt og metan og koltvíoxíð og er lágmarksmengunarvörnum sinnt í Álfsnesi og metan sótt í ruslið með því að bora í það holur og safna metani til notkunar."
Skráning hér.

# data[].attributes.attachment_link.description
Í dag er Norræni strandhreinsunardagurinn á Snæfellsnesi. Að honum standa Landvernd og nokkur umhverfisverndarsamtök á Norðurlöndum auk annarra skipuleggjenda á Íslandi sem eru Svæðisgarðurinn Snæfellsnes, EarthCheck Snæfellsnesi, Lionshreyfingin á Íslandi og Blái herinn. Snæfellsnes varð fyrir valinu því að þar hefur lengi verið hugað að umhverfismálum.

# data[].attributes.body
Nefndu nokkur dæmi um áhrif á heimsvísu.

# data[].attributes.headline
4.  Hvers vegna eru kóralrif mikilvæg fyrir lífríki Jarðar? Og hvaða hætta steðjar að þessum vistkerfum?

# data[].attributes.subject
4.  Hvers vegna eru kóralrif mikilvæg fyrir lífríki Jarðar? Og hvaða hætta steðjar að þessum vistkerfum?

# data[].attributes.body
5. Hverju spáir þú um framtíðina varðandi sorp í sjó? Getur þú lagt eitthvað að mörkum?
http://www.mbl.is/frettir/taekni/2016/10/05/sorphaugurinn_staerri_en_adur_var_talid/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vísindamenn við Kaliforníuháskóla segja að plastruslahaugurinn sem nú flýtur á norðanverðu Kyrrahafinu sé nú 100 sinnum stærri en hann var fyrir 40 árum. Þetta eru niðurstöður nýrrar rannsóknar sem verður birt á morgun.

Vísindamennirnir segja ennfremur að sú hætta sé fyrir hendi að plast sem sé minna en 5 millimetrar að lengd (e. microplastic) ógni lífríki hafsins.

Á milli áranna 1972 til 1987 fundust engar svo smáar agnir í meirihluta þeirra sýna sem voru tekin á tímabilinu. Þetta kemur fram í rannsókninni sem er birt í vísindariti Royal Society, sem nefnist Biology Letters.

Í dag telja vísindamenn að ruslahaugurinn sé álíka stór og Texas, en hann kallast á ensku Great Pacific Garbage Patch.

Vísindamennirnir við Kaliforníuháskóla segja að smágerðar plastagnir sem maðurinn framleiðir séu nú 100 sinnum fleiri í haugnum en þær voru fyrir fjórum áratugum.

Umhverfisstofnun Sameinuðu þjóðanna segir að um það bil 13.000 plasteiningar sé að finna í hverjum einasta ferkílómetra í hafinu. Vandamálið sé hins vegar langmest í Norður-Kyrrahafi.

Fuglar og dýr í hafinu gleypa agnirnar sem eru sumar hverjar mjög fullar af eitruðum efnum.

# data[].attributes.attachment_link.description
Vísindamenn við Kaliforníuháskóla segja að plastruslahaugurinn sem nú flýtur á norðanverðu Kyrrahafinu sé nú 100 sinnum stærri en hann var fyrir 40 árum. Þetta eru niðurstöður nýrrar rannsóknar sem verður birt á morgun. Vísindamennirnir segja ennfremur að sú hætta sé fyrir hendi að plast sem sé minna en 5 millimetrar að lengd (e.

# data[].attributes.headline
3.  Við Íslendingar viljum leggja áherslu á sjálfbæra nýtingu auðlinda

# data[].attributes.subject
3.  Við Íslendingar viljum leggja áherslu á sjálfbæra nýtingu auðlinda

# data[].attributes.body
Hverjar eru þessar auðlindir? Og hvernig er hægt að nýta þær á sjálfbæran hátt?

# data[].attributes.body
Hvaða breytingar er verið að tala um og hvaða afleiðingar gætu þær haft á og við Ísland? Nefndu nokkur atriði

# data[].attributes.body
Hvaða áhyggjur hefur fólkið og hvers vegna? Hver telur þú að þróunin verði næstu árin?(rökstutt svar óskast)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Síðustu sumur hafa Íslendingar furðað sig á því að ekkert bólar á þeirri hnattrænu hlýnun sem hótað hefur verið um nokkurt skeið. En þó svo að Íslendingum sé alltaf kalt, óháð veðri, sjá íbúar heimskautaþorpsins Umiujaq áhrif loftslagsbreytinganna allt í kringum sig.

„Ég elska að veiða í gegnum vök, ég elska hrogn. En tímabilið endist aðeins í fáeinar vikur og það verður hættulegt mjög hratt á þunnum ísnum," segir einn íbúi þorpsins, Nellie Tookalook, í samtali við AFP.

Umiujaq er afskekkt þorp á strönd Hudson Bay í austur Kanada og tilheyrir svæði sem hlýnar tvöfalt hraðar en aðrir heimshlutar. Sífreri í jörðu er grunnurinn að vegum og byggingum á svæðinu en þar sem hann er tekinn að bráðna hefur vegurinn að flugvelli þorpsins eyðilagst. Unnið er að viðgerðum að kappi enda er vegurinn og flugvöllurinn eina tenging þorpsins við umheiminn. Algengt er að stórar sprungur birtist í veggjum og slökkvistöðin í nágrannaþorpinu Salluit er hrunin.

Dýra og plöntulíf á svæðinu hefur einnig tekið stakkaskiptum og í fyrsta skipti ganga hitabylgjur yfir svæðið. Eldra fólk sem áður gat reitt sig á eigin reynslu hefur nú enga leið til að segja fyrir um veðrið þar sem það er nær óútreiknanlegt.

„Við reynum að vera ekki úti þegar það er of heitt," segir hin 22 ára Anita Inukpuk sem lýsir sér sem „vetrarmanneskju". „Á síðasta ári var hitabylgja í tvo til þrjá daga, ég fékk næstum hitaslag. Hitinn var í kringum 29 til 30 gráður. Það er of mikið fyrir mig!"

Fiskveiðimaðurinn Lucassie Cooke segir veðrið hafa slæm áhrif á afkomu sína. „Þegar það er heitt er varla neinn fiskur núna því þeir fara dýpra. Og við erum með moskító og flugur allt sumarið. Sumrin eru að verða erfiðari og erfiðari".

Breytingarnar á vetrinum eru inúítunum enn þungbærari þar sem hann er um tveimur mánuðum styttri en árum. Ísinn kemur seinna en áður og er þynnri og viðkvæmari en fyrr. Nýlega féll veiðimaður á snjósleða í gegnum ísinn og týndist.

„Nú förum við í einnar nætur útilegur í stað þess að tjalda í eina viku eins og áður. Það hefur áhrif á lífshætti okkar. Lífshættir okkar byggjast á sjónum og ísnum. Inúítarnir eiga erfiðara með að finna seli og ákveðnar tegundir hvala en tilveru þeirra er ógnað af auknum fjölda háhyrninga á svæðinu að sögn vísindamanna.

„Þegar ég var barn sagði amma mér að einhvern daginn yrði enginn snjór. Ég trúði henni ekki," segir Lucassie Tooktoo. „En sumar spár hafa þegar ræst og kannski verður enginn snjór einn daginn."

Charlie Tooktooo kveðst reiður því að heimurinn standi aðgerðarlaus hjá á meðan loftslagsbreytingar eyðileggja heimkynni inúítanna. „Ef við verðum að breytast munum við gera það en þær eru að gerast hraðar."

# data[].attributes.attachment_link.title
Inúítar á hálum ís vegna loftslagsbreytinga

# data[].attributes.attachment_link.description
Síðustu sumur hafa Íslendingar furðað sig á því að ekkert bólar á þeirri hnattrænu hlýnun sem hótað hefur verið um nokkurt skeið. En þó svo að Íslendingum sé alltaf kalt, óháð veðri, sjá íbúar heimskautaþorpsins Umiujaq áhrif loftslagsbreytinganna allt í kringum sig.