# data[].attributes.headline
χαιρέτα μου τον πλάτανο

# data[].attributes.subject
χαιρέτα μου τον πλάτανο

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Το 1721 κάτω από την Ακρόπολη, στους "Αέρηδες" της Πλάκας, οι Τούρκοι έχτισαν Μεντρεσέ, που στα τουρκικά σημαίνει ιεροσπουδαστήριο. Σε αυτό φοιτούσαν οι νεαροί μουσουλμάνοι για να γίνουν ιμάμηδες. Η λέξη προέρχεται από το αραβικό madrasah-Madratis (ίδρυμα θεοκρατικό η άλλο) ή το αραβικό ders=μάθημα.

Στις αρχές του 18 ου αιώνα όμως, οι Τούρκοι εγκατέλειψαν την πόλη, που παραδόθηκε στου Έλληνες.
Η σχολή με τα δωμάτια για τους σπουδαστές και την εσωτερική αυλή μετατράπηκε σε φυλακή, η οποία λειτούργησε από τον Όθωνα έως την περίοδο του Γεωργίου Α΄. Ήταν μια σκληρή φυλακή.

Μπροστά από την πύλη υπήρχε ένας μεγάλος πλάτανος.
Στα κλαδιά του κρεμούσαν τους καταδικασμένους σε θάνατο, κυρίως ποινικούς, αλλά και πολιτικούς κρατούμενους.
Το δέντρο είχε γίνει σύμβολο θανάτου αλλά και αδικίας, καθώς προφανώς αυτοί που κρέμονταν από τα κλαδιά του ήταν οι φτωχοί και μη προνομιούχοι. Φυσικά αντιπροσώπευε και την εξουσία των Βαυαρών, που καταπίεζαν το λαό και καταλήστευαν τα δημόσια ταμεία.
Έτσι, όταν για κάποιους έφθανε η ώρα της αποφυλάκισης, βγαίνοντας από την πύλη της φυλακής κοίταζαν πίσω προς τα κελιά των πρώην συγκρατούμενών τους και τους φώναζαν: "χαιρέτα μου τον πλάτανο".
Τους εύχονταν να βγουν και εκείνοι από τη φυλακή και να μην ξαναδούν ποτέ τον πλάτανο του θανάτου. Η φράση έμεινε από τότε και τη χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μια κατάσταση που είναι χαμένη εκ των προτέρων, γιατί συνήθως κάποιος τη χειρίστηκε με λάθος τρόπο.
Από τον Μεντρεσέ βγήκε και η φράση "καλή κοινωνία" που χρησιμοποιούν οι φυλακισμένοι.
Οι φυλακές κατεδαφίστηκαν το 1898 από τους ίδιους του πολίτες! Λίγα χρόνια αργότερα, το 1915, ο πλάτανος είχε την ίδια τύχη μετά από ένα χτύπημα κεραυνού!

Για περίπου έναν αιώνα το αιωνόβιο δέντρο είχε γίνει η καρμανιόλα κάτω από τον Ιερό Βράχο, όπως μαρτυρά και το ποίημα του Αχιλλέα Παράσχου που ουσιαστικά ασκεί κριτική στην βασιλική εξουσία (1861):

"Ω Πλάτανε του Μενδρεσέ, στοιχειό καταραμένο
της τυραννίας τρόπαιο, σε φυλακή υψωμένο...

Θα έρθη η ώρα πλάτανε, της χώρας μας Βαστίλη,
που ξυλοκόπους, η οργή του Έθνους θα σου στείλη,
και πέλεκυς στη ρίζα σου ελεύθερα θ' αστράψη.
Δεν θα σε φαν γεράματα, φωτιά δεν θα σε κάψη,
και γύρω θα χορέψωμε στη στάχτη σου τη κρύα
εμείς, που θάφτει σήμερα εδώ η τυρρανία".
Τα "μουρμούρικα" ρεμπέτικα
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1830, αρχίζουν να ακούγονται μέσα στα κελιά τα "μουρμούρικα", τα οποία πήραν αυτό το όνομα γιατί οι κρατούμενοι τραγουδούσαν ψιθυριστά ώστε να μην τους ακούσουν οι δεσμοφύλακες.

Έβγαζαν δίστιχα και τα συνόδευαν με μουσική από πρόχειρα έγχορδα όργανα, με βασικό στοιχείο τον αυτοσχεδιασμό, τόσο στη μουσική όσο και στον στίχο.

Ωστόσο, ο ήχος πέρασε από τους τείχους των κελιών και έφτασε μέχρι την πλατεία του Ψυρρή, όπου τα τραγούδια εξελίχθηκαν και στις αρχές του 20ου αιώνα, τα "μουρμούρικα" ρεμπέτικα ακούγονταν σε πολλές λαϊκές συνοικίες.

Τα ρεμπέτικα των κατάδικων δεν είχαν πάντα τους ίδιους στίχους και ο μόνος τρόπος για να υποθέσει κανείς πώς μπορεί να "πήγαινε" ένα τραγούδι, είναι μέσα από τη μεταγενέστερη δισκογραφία. Χαρακτηριστικό είναι το τραγούδι, "όλη μέρα παίζεις ζάρια" που ηχογράφησε ο Γιώργος Κατσαρός το 1930.

# data[].attributes.attachment_link.title
"Χαιρέτα μου τον πλάτανο!" Πώς βγήκε η φράση για ένα από τα πιο μισητά μέρη της Αθήνας; Από το ίδιο σημείο βγήκε και η φράση "καλή κοινωνία" που χρησιμοποιούν οι φυλακισμένοι - ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.description
Το 1721 κάτω από την Ακρόπολη, στους "Αέρηδες" της Πλάκας, οι Τούρκοι έχτισαν Μεντρεσέ, που στα τουρκικά σημαίνει ιεροσπουδαστήριο. Σε αυτό φοιτούσαν οι νεαροί μουσουλμάνοι για να γίνουν ιμάμηδες. Η λέξη προέρχεται από το αραβικό madrasah - Madratis (ίδρυμα θεοκρατικό η άλλο) ή το αραβικό ders =μάθημα.

# data[].attributes.attachment_link.title
Εξώστης free press - Αστικοί Θρύλοι- Ο πλάτανος

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο πλάτανος στη συμβολή των οδών Επταπυργίου με Ακροπόλεως είναι ένα από τα παλαιότερα δέντρα της πόλης. Εμφανίζεται σε απεικονίσεις του 1900 ήδη ακμαίος, οπότε πιθανολογείται πως η ηλικία του ξεπερνά τους δύο αιώνες, κάνοντάς τον σημείο αναφοράς σε ένα αστικό τοπίο που ολοένα αλλάζει.

# data[].attributes.headline
Ο μεγάλος πλάτανος

# data[].attributes.subject
Ο μεγάλος πλάτανος

# data[].attributes.body
Λίγο πριν φύγουμε από το μουσείο και ενώ διασχίζουμε την όμορφη, περιποιημένη αυλή, που ήταν στην ουσία η αυλή του Γιώργου Μπουζιάνη, ο κ. Κυπραίος μας διηγείται μια ενδιαφέρουσα ιστορία. «Παλιά, υπήρχε εδώ ένας μεγάλος πλάτανος. Ο Μπουζιάνης τον αγαπούσε πολύ και ήταν ο λόγος που είχε αγοράσει το συγκεκριμένο σπίτι. Μια περίοδο ταξίδευε συχνά στην Άνδρο. Ζωγράφιζε το πορτρέτο της Ελίζας Γουλανδρή, γνωστού μαικήνα της εποχής. Οι ρίζες του πλάτανου άρχισαν να εξαπλώνονται στη γύρω περιοχή και να σπάνε τις πήλινες αποχετεύσεις των φτωχόσπιτων. Η γειτονιά ήταν πολύ φτωχή και βρομούσε παντού, εκτός από το σπίτι του Μπουζιάνη. Όσο έλειπε στην Άνδρο, οι γείτονες μαζεύτηκαν κι έκοψαν τον πλάτανο. Όταν ο ζωγράφος γύρισε και είδε τον κομμένο πλάτανο, έκλεισε τα παράθυρα του σπιτιού του που έβλεπαν στην αυλή και δεν ξαναβγήκε ποτέ να κάτσει εκεί. Ήταν τα τελευταία πέντε χρόνια της ζωής του».

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ο Γιώργος Μπουζιάνης έχει χαρακτηριστεί ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του ευρωπαϊκού εξπρεσιονισμού. Γεννήθηκε το 1885 στην Αθήνα, όπου παρακολούθησε στοιχειωδώς τη μέση εκπαίδευση. Τελικά, άφησε το Γυμνάσιο για να φοιτήσει στη Σχολή Γραφικής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Είχε καθηγητές τον Ροϊλό, τον Νικηφόρο Λύτρα, τον Βολανάκη και τον Γερανιώτη. Στα τελευταία χρόνια της φοίτησής του είχε συμμαθητή του τον Τζόρτζιο ντε Κίρικο. Η καλλιτεχνική του πορεία ξεκινάει το 1906, όταν με ιδιωτική υποτροφία από τον γιατρό Χαραμή μεταβαίνει στο Μόναχο. Το Μόναχο θα γίνει για τον Μπουζιάνη το κέντρο των ενδιαφερόντων του και θα αποτελέσει ορόσημο των καλλιτεχνικών του αναζητήσεων. Μετά τα παραγωγικά, αν και δύσκολα χρόνια στη Γερμανία, αποφασίζει, το 1934, να επιστρέψει στην Ελλάδα. Οι παγκόσμιες εξελίξεις και οι οικονομικές συνέπειες αυτών τον αφήνουν σχεδόν χωρίς πόρους. Εγκατεστημένος στο σπίτι του στη Δάφνη, ζωγραφίζει ασταμάτητα μέχρι τον θάνατό του, το 1959, σε πείσμα όλων των δυσκολιών και της μεγάλης πικρίας που του προξένησε η αθέτηση της κρατικής υπόσχεσης για μια θέση στο διδακτικό προσωπικό της Σχολής Καλών Τεχνών. Μετά τον θάνατο του ζωγράφου, ο Δήμος Δάφνης αγόρασε το σπίτι του, που για χρόνια έμεινε ανεκμετάλλευτο. Το 2010, ο δήμαρχος Δάφνης-Υμηττού, Μιχαήλ Σταυριανουδάκης εγκαινίασε το "Μουσείο Γ. Μπουζιάνη" στο σπίτι του ζωγράφου και το γειτονικό Πνευματικό Κέντρο "Γιώργος Μπουζιάνης" ως φόρο τιμής στον καλλιτέχνη. Πρόκειται για ένα υπερσύγχρονο κτίριο, έργο των αρχιτεκτόνων του Studio 75.

Ο συνδυασμός ενός τόσο μεγάλου ζωγράφου με μερικούς από τους καλύτερους street artists βγάζει ένα πολύ ωραίο και φρέσκο αποτέλεσμα....

Σε λίγες μέρες, εκεί θα γίνουν τα εγκαίνια της έκθεσης "Ιερή Γνωριμία", στο πλαίσιο της οποίας δέκα καταξιωμένοι Έλληνες street artists "συνομιλούν" με το έργο του Γιώργου Μπουζιάνη και δημιουργούν τα δικά τους, πρωτότυπα έργα. Οι δημιουργίες των καλλιτεχνών θα παρουσιαστούν στον εκθεσιακό χώρο του Μουσείου Μπουζιάνη, εκεί όπου ο ζωγράφος δημιουργούσε τα δικά του έργα. Η ξεχωριστή ιδέα ήταν του υπεύθυνου του μουσείου, Φοίβου Κυπραίου, ο οποίος έχει αναλάβει και την επιμέλεια της έκθεσης. "Σχεδόν κανένας από τους καλλιτέχνες δεν γνώριζε λεπτομέρειες για το έργο του Μπουζιάνη" μας ενημερώνει ο κ. Κυπραίος όσο μας ξεναγεί στους χώρους του μουσείου. "Μελέτησαν το έργο του, διάβασαν πολλά κείμενα από την αλληλογραφία του, πολύ γρήγορα πωρώθηκαν με το έργο και τη ζωή του και ξεκίνησαν τη δημιουργία".

Ο κάθε καλλιτέχνης επέλεξε τον δικό του τρόπο για να δημιουργήσει. Ο Cacao Rocks χρησιμοποίησε προτζέκτορα. Πρόβαλε το αρχικό έργο, μια νεκρή φύση του Μπουζιάνη, στον καμβά και πάνω στην προβολή δούλεψε το δικό του. Ο Zie δεν επέλεξε ένα έργο ζωγραφικής αλλά μια φωτογραφία του καλλιτέχνη. Ο Kez έκανε σχεδόν πιστή αντιγραφή έργου του Μπουζιάνη, όχι στην τεχνική αλλά στη θεματολογία, κάνοντας γκράφιτι. Οι Billy Gee, Alex Martinez και Lune82 έφτιαξαν το Μπουζιανοχωριό, ένα installation που καλύπτει τους τοίχους ενός ολόκληρου δωματίου, στο οποίο έχουν συμπεριλάβει διάφορα έργα του εξπρεσιονιστή ζωγράφου. Ο Μπουζιάνης εμφανίζεται να βάφει τα ονόματα του crew στον τοίχο. Ο Exit είναι ο μόνος που δεν έχει ολοκληρώσει ακόμη το έργο του. Ο Pupet εμπνεύστηκε από μια πολύ μικρή αυτοπροσωπογραφία του Μπουζιάνη από μελάνι και μολύβι. Ο Μανώλης Αναστασάκος "έπιασε" την τεχνική του ζωγράφου και δημιούργησε ένα εξπρεσιονιστικό έργο, με μια γυναικεία μορφή, που ήταν αγαπημένη θεματολογία του Μπουζιάνη. Ο Yiakou προσπάθησε να ζωγραφίσει τη νεκρή φύση του Μπουζιάνη, με τα χαρακτηριστικά, έντονα χρώματά του. Τα χρώματα που χρησιμοποίησε δεν υπήρχαν παλιά, όμως ο εξπρεσιονιστικός χαρακτήρας των έργων του Μπουζιάνη αποτυπώθηκε στο έργο του street artist.

Η street art στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει μπει δυναμικά σε χώρους τέχνης. Η τάση ξεκίνησε αρχές της δεκαετίας του 2010, όταν ο εικαστικός Στέλιος Φαϊτάκης έφτιαξε ένα συγκλονιστικό έργο στον προαύλιο χώρο της Σχολής Καλών Τεχνών. Έδωσε την ώθηση σε πολλούς καλλιτέχνες να δοκιμάσουν τη street αισθητική και σε πολλούς γκραφιτάδες την πιο καλλιτεχνική. Σκοπός της έκθεσης "Ιερή Γνωριμία" είναι να προσελκύσει στο μουσείο τον κόσμο που δεν το επισκέπτεται και ανήκει στην ηλικιακή ομάδα 20-45 χρόνων. "Δεν ξέρουν πολλοί το μουσείο και είναι πραγματικά κρίμα γιατί πρόκειται για ένα κουκλί" λέει ο κ. Κυπραίος. "Το γκράφιτι και η street art είναι πολύ δημοφιλή και προσιτά στον πολύ κόσμο είδη. Είναι, ως επί το πλείστον, μια εικονική και όχι conceptual τέχνη. Το πάντρεμα ενός τόσο μεγάλου ζωγράφου με μερικούς από τους καλύτερους street artists βγάζει ένα πολύ ωραίο και φρέσκο αποτέλεσμα. Κάνει το έργο του Μπουζιάνη πιο ανθρώπινο και πιο σύγχρονο από ποτέ. Χαρακτηριστική στο έργο του καλλιτέχνη είναι η συναισθηματική αγωνία που αφορά όλο τον κόσμο. Η εποχή μας δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτήν του Μπουζιάνη όσον αφορά τις δυσκολίες, αλλά, αν το σκεφτείς, οι καλλιτέχνες σήμερα και πάλι προσπαθούν πολύ, έχουν δεύτερες δουλειές, πολλές φορές δεν πληρώνονται, όμως αυτό δεν τους πτοεί".

Ο Μπουζιάνης ήταν ένας καλλιτέχνης που δεν υπολόγισε ποτέ τα χρήματα. Στις δύσκολες εποχές που ζούσε, υπάρχουν πολλές αναφορές στην αλληλογραφία του με ανθρώπους της τέχνης για εμπόρους που δεν συμπαθούσε και αρνιόταν να τους πουλήσει τα έργα του. Εκτιμούσε πολύ τους νέους, γι' αυτόν ήταν ιερή η στιγμή κατά την οποία ερχόταν σε επαφή με το έργο ενός νέου καλλιτέχνη που του άρεσε. "Ήταν για μένα μια χαρά και μια ιερή στιγμή από τις σπάνιες που μπορούμε να συμπεριλάβουμε στην πορεία μας, εμείς οι διψασμένοι για ανείπωτες συνομιλίες με πράγματα που τόσο μας αφορούν, που όλο και περισσότερο κάτι μας σπρώχνει και θα μας σπρώχνει σε μια γωνιά της σιωπής. Πόση ομορφιά, όταν τέτοιες ωραίες στιγμές οδηγούν σε μια ιερή γνωριμία που μπορεί πάντοτε να σημαίνει έναν σταθμό στο ταξίδι της ζωής" είχε γράψει σε μια επιστολή στον γκαλερίστα του. "Πιστεύω ότι θα συμπαθούσε πολύ τα παιδιά που συμμετέχουν στην έκθεση" λέει ο κ. Κυπραίος.

Λίγο πριν φύγουμε από το μουσείο και ενώ διασχίζουμε την όμορφη, περιποιημένη αυλή, που ήταν στην ουσία η αυλή του Γιώργου Μπουζιάνη, ο κ. Κυπραίος μας διηγείται μια ενδιαφέρουσα ιστορία. "Παλιά, υπήρχε εδώ ένας μεγάλος πλάτανος. Ο Μπουζιάνης τον αγαπούσε πολύ και ήταν ο λόγος που είχε αγοράσει το συγκεκριμένο σπίτι. Μια περίοδο ταξίδευε συχνά στην Άνδρο. Ζωγράφιζε το πορτρέτο της Ελίζας Γουλανδρή, γνωστού μαικήνα της εποχής. Οι ρίζες του πλάτανου άρχισαν να εξαπλώνονται στη γύρω περιοχή και να σπάνε τις πήλινες αποχετεύσεις των φτωχόσπιτων. Η γειτονιά ήταν πολύ φτωχή και βρομούσε παντού, εκτός από το σπίτι του Μπουζιάνη. Όσο έλειπε στην Άνδρο, οι γείτονες μαζεύτηκαν κι έκοψαν τον πλάτανο. Όταν ο ζωγράφος γύρισε και είδε τον κομμένο πλάτανο, έκλεισε τα παράθυρα του σπιτιού του που έβλεπαν στην αυλή και δεν ξαναβγήκε ποτέ να κάτσει εκεί. Ήταν τα τελευταία πέντε χρόνια της ζωής του".

Στο τέλος του χρόνου, το Μουσείο Μπουζιάνη περιμένει μια γενναιόδωρη προσφορά από την οικογένεια του Θάνου Κωνσταντινίδη, που ήταν πολύ καλός του φίλος, θαυμαστής και συλλέκτης της τέχνης του Γιώργου Μπουζιάνη.
Τα εγκαίνια της έκθεσης "Ιερή Γνωριμία" θα γίνουν στις 7 Απριλίου, στις 19:30, στο Μουσείο Μπουζιάνη (Γεωργίου Μπουζιάνη 27-31, Δάφνη). Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 07/06.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΜAΡΙΝΑ ΠΕΤΡΙΔΟΥ

# data[].attributes.attachment_link.title
Η ιερή γνωριμία: 10 street artists "συνομιλούν" με τον κορυφαίο Έλληνα εξπρεσιονιστή ζωγράφο Γιώργο Μπουζιάνη

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Γιώργος Μπουζιάνης έχει χαρακτηριστεί ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του ευρωπαϊκού εξπρεσιονισμού. Γεννήθηκε το 1885 στην Αθήνα, όπου παρακολούθησε στοιχειωδώς τη μέση εκπαίδευση. Τελικά, άφησε το Γυμνάσιο για να φοιτήσει στη Σχολή Γραφικής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Είχε καθηγητές τον Ροϊλό, τον Νικηφόρο Λύτρα, τον Βολανάκη και τον Γερανιώτη.

# data[].attributes.headline
Ο πλάτανος ...και ο φοίνικας

# data[].attributes.subject
Ο πλάτανος ...και ο φοίνικας

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Η Εφημερίδα των Συντακτών

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Εν μέσω των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία με τους δανειστές υπερψηφίστηκε από τη Βουλή ο νόμος που τακτοποιεί θέματα ιθαγένειας, ο οποίος αποτέλεσε πεδίο σύγκρουσης και πολιτικής-ιδεολογικής διαφοροποίησης των πολιτικών κομμάτων και κινήσεων στην Ελλάδα.

Ενα από τα βασικά επιχειρήματα όσων αρνήθηκαν να ψηφίσουν τον νόμο ήταν ότι κινδύνευε ο ελληνικός λαός να αφομοιωθεί, προοπτικά, από ανθρώπους που "τρύπωσαν δολίως" στο εθνικό έδαφος. Φοβούνται ότι αυτό που θα προκύψει από την απόδοση ιθαγένειας σε μετανάστες από χώρες της Αφρικής και της Ασίας -ου μην αλλά και της Ευρώπης, π.χ. Αλβανία- θα είναι η αλλοίωση των βιολογικών και πολιτισμικών γνωρισμάτων του Νεοέλληνα στον 21ο αιώνα.

Εκτός από τη συνωμοσία που διαβλέπουν μερικοί να εκδηλώνεται για εκ των ένδον υπονόμευση του ελληνικού λαού ως εθνολογικής και βιολογικής οντότητας, θεωρούν ότι αναπόφευκτα θα χαθούν όλα τα γνωρίσματα που συγκρότησαν την οντότητα Ελληνας, όπως έχει καταγραφεί στα κείμενα και αναπαριστάται στον καθημερινό λόγο.

Πρόθεσή μου δεν είναι να συνομιλήσω σ' αυτό το κείμενο μ' αυτή τη στρεβλή αντίληψη για το στερεότυπο του Ελληνα ως μιας άχρονης και αμετάβλητης ουσίας, που εγκαταβιώνει και παράγεται αυτοφυώς στο συγκεκριμένο έδαφος.

Χρησιμοποιώ τη σχέση του περιβάλλοντος με τις μετακινήσεις ανθρώπων για τη συνεχή ανανέωση -ακόμη κι όταν δεν είναι ορατή διά γυμνού οφθαλμού- των πολιτισμικών συμπεριφορών και εθνολογικών χαρακτηριστικών, ώστε να επικεντρωθώ στο δεύτερο μισό του τίτλου αυτού του άρθρου: τον πλάτανο και τον φοίνικα.

Τι σχέση έχουν αυτά τα φυτά με την ιθαγένεια; Μεγάλη, κατ' εμέ. Ο πλάτανος, ασφαλώς, δεν είναι δέντρο αυτοφυές. Ωστόσο, έχει διαμορφωθεί μια τοπική ποικιλία, η οποία, πέρα από τα φυσικά συστατικά της, έχει ταυτιστεί με την πολιτισμική οικολογία του ελλαδικού χώρου. Γύρω από τα πλατάνια οργανώθηκαν τα χωριά. Κάτω από τον ίσκιο τους κορυφώνονται τα πανηγύρια του καλοκαιριού στην ορεινή Ελλάδα.

Ο πλάτανος κουβαλάει μικρές και μεγάλες ιστορίες. Κάθε μεριά της Ελλάδας έχει να μαρτυρήσει ιστορίες που συνδέονται με εθνοαπελευθερωτικούς αγώνες. Τέτοιος ήταν ο πλάτανος δίπλα στο ιστορικό Γεφύρι της Αρτας, όπου λέγεται ότι ο Αλή Πασάς κρεμούσε από τα κλαδιά του τους χριστιανούς.

Ακόμη, το πλατάνι στα Μάλια της Κρήτης, με την ηλικία των δυόμισι χιλιάδων χρόνων, που ήταν ο αγαπημένος τόπος του Καζαντζάκη. Κάθε τόπος οργανώνει τη ζωή του γύρω από έναν πλάτανο. Είναι το σύμβολο της αντοχής στον χρόνο, γι' αυτό και η ευχή "σαν τον πλάτανο" συμπυκνώνει αυτή τη βιωματική σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον του.

Ο πλάτανος είναι η έκφραση της πολιτισμικής ιθαγένειας, που ζυμώθηκε χιλιάδες χρόνια. Αντίθετα, ο φοίνικας θεωρήθηκε το σύμβολο των αυτοδιοικητικών αρχών των σύγχρονων πόλεων που θέλησαν να προσδώσουν έναν νέο χαρακτήρα στις πόλεις, αλλάζοντας την πολιτισμική οικολογία. Ο φοίνικας, έτσι, διέσχισε τη Μεσόγειο και ήρθε μαζικά στην Ελλάδα στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004.

Το παράδειγμα ακολούθησαν πολλοί δήμοι που ήθελαν να προσδώσουν ανατολίτικο χρώμα στις παραλίες τους για να αιχμαλωτίσουν το ενδιαφέρον των επισκεπτών τους. Κατ' άλλους, αυτή η στροφή στον φοίνικα μπορεί να θεωρηθεί ως εγκατάλειψη της παλαιότερης πολιτισμικής οικολογίας, όπου κυριαρχούν ιθαγενή ή φυτά που είχαν επιβάλει την ιθαγένειά τους με την προσαρμοστικότητά τους στο περιβάλλον.

Ο φοίνικας, άθελά του, έγινε το σύμβολο της αλαζονείας, αλλά και της άγνοιας της ιθαγενούς βιοποικιλότητας εκ μέρους των υπευθύνων. Ομως, κάποιοι άλλοι πηγαίνουν πιο πέρα φωτίζοντας μιαν άλλη διάσταση.

Ο φοίνικας και η προτίμηση σ' αυτόν για τη διακόσμηση των παραλιακών, ιδίως, χώρων έγινε το σύμβολο της Ελλάδας που αναζητούσε τρόπους και μορφές ώστε να δικαιολογηθεί η διασπάθιση του δημόσιου χρήματος από όσους, κρατικοδίαιτους, είχαν βρει τον τρόπο να βάλουν το χέρι στην κρατική μας τσέπη.

Οι σκέψεις αυτές έρχονται στον νου λίγο πριν από τον Δεκαπενταύγουστο, τότε που βουλιάζουν οι τόποι κάτω από τους πλατάνους. Αναμφίβολα, η συσχέτιση του πλάτανου με τον φοίνικα δεν επαναφέρει την επιφύλαξη για την εξωστρέφεια και την επικοινωνία με νέες μορφές πολιτισμικής οικολογίας. Είναι, όμως, μια δήλωση για επιφύλαξη απέναντι σε όσους υπονομεύουν το παρελθόν πουλώντας φύκια για μεταξωτές κορδέλες.
*καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

# data[].attributes.attachment_link.title
Ζητήματα ιθαγένειας: ο πλάτανος και ο φοίνικας

# data[].attributes.attachment_link.description
Εν μέσω των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία με τους δανειστές υπερψηφίστηκε από τη Βουλή ο νόμος που τακτοποιεί θέματα ιθαγένειας, ο οποίος αποτέλεσε πεδίο σύγκρουσης και πολιτικής-ιδεολογικής διαφοροποίησης των πολιτικών κομμάτων και κινήσεων στην Ελλάδα. Ενα από τα βασικά επιχειρήματα όσων αρνήθηκαν να ψηφίσουν τον νόμο ήταν ότι κινδύνευε ο ελληνικός λαός να αφομοιωθεί, προοπτικά, από ανθρώπους που "τρύπωσαν δολίως" στο εθνικό έδαφος.

# data[].attributes.headline
Ο πλάτανος του Καζαντζάκη

# data[].attributes.subject
Ο πλάτανος του Καζαντζάκη

# data[].attributes.attachment_link.title
Domain Names, Web Hosting, Managed WordPress Hosting, SSL Certificates | Papaki

# data[].attributes.attachment_link.description
Επίλεξε και εσύ το Papaki για Domain Names σε 100άδες καταλήξεις, αξιόπιστο και οικονομικό Web Hosting, πρωτοποριακό Managed WordPress Hosting και SSL Πιστοποιητικά για απόλυτη ασφάλεια. Κάνε την ιδέα σου πράξη με τη βοήθεια του Papaki!

# data[].attributes.headline
Ο πλάτανος του Παυσανία!

# data[].attributes.subject
Ο πλάτανος του Παυσανία!

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Η Εφημερίδα των Συντακτών

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Χρόνια τώρα, οι περιηγητές και οι λάτρεις της φύσης που έβγαιναν από την Ε.Ο. 111 στο ύψος των Τριπόταμων και κατηφόριζαν προς τα νότια, προς τη μεριά της Αρκαδίας, για περίπου τρία χιλιόμετρα, θα συναντούσαν και θα θαύμαζαν τον ιστορικό "Πλάτανο του Παυσανία", ένα δέντρο με ηλικία πολλών χρόνων. Ενα δέντρο-σύμβολο, από τα αρχαία δέντρα της χώρας, το οποίο δυστυχώς δεν υπάρχει πια, καθώς έπεσε θύμα της ασθένειας των πλατάνων που ακούει στο όνομα "μεταχρωματικό έλκος".

Τον θάνατο του δέντρου ανακάλυψαν μέλη του συλλόγου προστασίας της φύσης και της πολιτιστικής κληρονομιάς Ερυμάνθου-Φολόης "Ωλονός". Σύμφωνα με τα μέλη του συλλόγου, τα οποία στις εξορμήσεις τους ασχολούνται με τα υπεραιωνόβια δέντρα της περιοχής του Ερύμανθου και του οροπεδίου της Φολόης, ο ιστορικός πλάτανος, με ύψος που ξεπερνά τα 40 μέτρα και περίμετρο που φτάνει τα 8 μέτρα, προσβλήθηκε και ξεράθηκε από' τον μύκητα Ceratocystis platani, που αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ασθένειες δασικών δέντρων στην Ελλάδα.

Σε πολλές περιπτώσεις έχουν παρατηρηθεί νεκρώσεις υπεραιωνόβιων δέντρων πλατάνου με ογκώδεις διαστάσεις. Οταν η ασθένεια διαπιστώθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 2003 ήταν ήδη διαδεδομένη σε αρκετές περιοχές της Μεσσηνίας, όπου πιθανολογείται ότι είχε εισαχθεί πριν από τουλάχιστον μία δεκαετία.

Στη συνέχεια το παθογόνο καταγράφηκε στην Περιφερειακή Ενότητα Ηλείας το 2004, ενώ το 2005 διαπιστώθηκε και στην Αρκαδία, σε μεμονωμένες κηλίδες. Σταδιακά όμως η ασθένεια επεκτάθηκε και σε νέες περιοχές, το 2009 καταγράφηκε στην Αχαΐα, ενώ το 2010 η ασθένεια διαπιστώθηκε στην Ηπειρο και το 2011 στη Θεσσαλία.

Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το εν λόγω δέντρο λέγεται ότι το φύτεψε ο Παυσανίας όταν πέρασε από εκεί το 175 μ.Χ. ή ότι, σύμφωνα με άλλους, ήταν τόσο μεγάλος ώστε τον εντυπωσίασε και το σημείωσε στο βιβλίο του "Τα Αρκαδικά" ως εντυπωσιακό μνημείο. Ωστόσο καμία εκδοχή δεν είναι σωστή, καθώς ούτε το πλατάνι είναι τόσο γέρικο ούτε το φύτεψε ο Παυσανίας, αφού πέρασε 2-3 χιλιόμετρα μακριά από την τοποθεσία του, αλλά ούτε μνεία για τον πλάτανο κάνει στο βιβλίο του.

"Τα Αρκαδικά"

Λέγονται παρόμοιες φανταστικές ιστορίες με την ανάμειξη του ονόματος του Παυσανία, σ' όλη τη διαδρομή που ακολούθησε από τον Δάρα έως τα Τριπόταμα. Αυτό που ισχύει είναι ότι ο Παυσανίας όντως πραγματοποίησε αυτή τη διαδρομή, όπως αναφέρει στο βιβλίο του "Τα Αρκαδικά" όπου μας δίνει ενδιαφέρουσες μυθικές και αρχαιολογικές πληροφορίες.

Επίσης -πάντα κατά την παράδοση- λέγεται ότι κάτω από τον ίσκιο του το 1812 έγινε το περιβόητο δικαστήριο με δικαστή τον Τουσούμ αγά, κατηγορούμενο τον Λιμάζ αγά και μηνυτή τον Χριστόδουλο Παπαδόπουλο, από το Λιβάρτζι Αχαΐας, για την απαγωγή της πανέμορφης κόρη του Ελένης, της αποκαλούμενης "ωραίας Ελένης του Λιβαρτζίου".

Ο πλάτανος στα Τριπόταμα δεν ήταν ο μοναδικός που έφερε το όνομα του Παυσανία. Ακόμα και σήμερα, στην παραλία του Αιγίου στέκεται περήφανος ένας γεροπλάτανος με ηλικία που υπολογίζεται στα 600 χρόνια και ονομάζεται Πλάτανος του Παυσανία. Η παραπομπή εδώ έχει να κάνει με το γεγονός ότι ο Παυσανίας αναφέρεται στα γραπτά του στις 12 βρύσες-πηγές που βρίσκονται κοντά του.

O διάσημος αρχαιολόγος Ερρίκος Σλήμαν, στο βιβλίο του "Πελοπόννησος και Τροία", αναφέρει τον πλάτανο και σημειώνει ότι χρονολογείται από το 1450 και παλιότερα. Το γέρικο δέντρο που αποτελεί μνημείο φυσικής κληρονομιάς από το 1976, έχει περίμετρο στη βάση του περίπου 12 μέτρα (11,7 μ.). Λίγο ψηλότερα η περίμετρος του κορμού μεγαλώνει σημαντικά, στο σημείο όπου ξεκινούν οι δύο τεράστιοι βασικοί κλάδοι του δέντρου.

Το ύψος του πλάτανου δεν είναι ανάλογο του κορμού και είναι εμφανές ότι κλαδιά του δέντρου έχουν κοπεί, πιθανόν για να προστατευτεί από δυνατούς ανέμους. Η ζωηρή πράσινη φυλλωσιά του, που παλιότερα λένε ότι απλωνόταν σε ακτίνα 50 μέτρων, σήμερα δεν είναι εξίσου επιβλητική. Yποδηλώνει ωστόσο ένα υγιές σε γενικές γραμμές δέντρο, που επιβιώνει παρά τους τόνους μπετόν που έχουν πέσει γύρω του.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Πλάτανος του Παυσανία έπαυσε να μας δροσίζει

# data[].attributes.attachment_link.description
Χρόνια τώρα, οι περιηγητές και οι λάτρεις της φύσης που έβγαιναν από την Ε.Ο. 111 στο ύψος των Τριπόταμων και κατηφόριζαν προς τα νότια, προς τη μεριά της Αρκαδίας, για περίπου τρία χιλιόμετρα, θα συναντούσαν και θα θαύμαζαν τον ιστορικό "Πλάτανο του Παυσανία".

# data[].attributes.headline
Ο γηραιότερος πλάτανος στα Βαλκάνια

# data[].attributes.subject
Ο γηραιότερος πλάτανος στα Βαλκάνια

# data[].attributes.headline
Ο πλάτανος της τσαγκαράδας

# data[].attributes.subject
Ο πλάτανος της τσαγκαράδας

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο πλάτανος της Τσαγκαράδας είναι από τα γηραιότερα δέντρα της Ελλάδος και ίσως της Ευρώπης. Η ηλικία του, σύμφωνα με δασολόγους, ανέρχεται στα 1000 χρόνια και βρίσκε

# data[].attributes.attachment_link.title
London Planetree Tree on the Tree Guide at arborday.org

# data[].attributes.attachment_link.description
Arborday.org Tree Nursery. We offer affordable bare root London Planetree trees and many others trees shipped at the best time for planting where you live.

# data[].attributes.headline
Ο πλάτανος στο Κράσι Ηρακλείου

# data[].attributes.subject
Ο πλάτανος στο Κράσι Ηρακλείου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In the village square of Krasi, near Malia, there are three plane trees, the trademarks of the village. The most important of them is the platan in the center of the square, which is considered to be the oldest and most majestic of the plane trees in Crete.

The perimeter of the trunk is about 24 meters and its age is estimated at 2400 years, as it is said that each meter of the perimeter represents 100 years of growth. It is bulky, has huge branches and dense foliage covering the entire square. Next to the tree there are two springs that have crystal clear water throughout the year.
The plane tree over its long history has witnessed countless events. It was the center of the social and intellectual life of the area. It is known that Nikos Kazantzakis, the most famous Greek writer, spent several summers of the decade 1910-1920 with his friends in Krasi, the birthplace of his wife Galatia Alexiou.

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

# data[].attributes.attachment_link.title
Plane tree of Krassi - Travel Guide for Island Crete, Greece

# data[].attributes.attachment_link.description
Learn about the plane tree of Krassi at Heraklion, Crete

# data[].attributes.attachment_link.title
Πλάτανος - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Πρόκειται για μεγάλα δέντρα, με ύψος που κυμαίνεται από 30 έως 50 μέτρα, φυλλοβόλα (εκτός από το είδος P. kerrii) και συναντώνται στις όχθες ποταμών και γενικά σε υγροτόπους, μπορούν όμως να επιβιώσουν και στην ξηρασία. Το υβριδικό είδος πλάτανος του Λονδίνου προσαρμόζεται χωρίς προβλήματα σε αστικό περιβάλλον, αλλά και γενικά τα περισσότερα είδη.

# data[].attributes.headline
Το τζαμί με τα πλατάνια

# data[].attributes.subject
Το τζαμί με τα πλατάνια

# data[].attributes.attachment_link.title
Τσινάρ Τζαμί | Ανατολική Μακεδονία - Θράκη

# data[].attributes.attachment_link.description
Πήρε το όνομά του (Çinar) από τον πλάτανο που βρίσκεται στην είσοδό του. Ως κτήτορας του

# data[].attributes.headline
τα 5 πλατάνια

# data[].attributes.subject
τα 5 πλατάνια

# data[].attributes.attachment_link.title
Ήταν κάποτε μια πόλη: Μπες Τσινάρ

# data[].attributes.attachment_link.description
της Κύας Τζήμου Εικόνες του σήμερα: Θανάσης Σταθόπουλος Ο δρόμος, που σήμερα περνά μπροστά από τον παλιό ΟΤΕ και τα Δικαστήρια και συνεχίζει στην 26ης Οκτωβρίου, κατέληγε στο Μπες Τσινάρ Ένα χιλιόμετρο δυτικά του φρουρίου του Τοπ Χανέ (περιοχή ΙΚΑ-Δικαστήρια), βρισκόταν πάνω στη θάλασσα ο κήπος του Μπες Τσινάρ.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΧΡΗΣΤΟΣ 5070

# data[].attributes.attachment_link.title
ΝΑ ΧΕ ΚΑΕΙ Ο ΠΛΑΤΑΝΟΣ - ΤΑΚΗΣ ΚΑΡΝΑΒΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
ΧΡΗΣΤΟΣ 5070

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο ΠΛΑΤΑΝΟΣ - ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΑΣΙΔΕΡΗΣ

# data[].attributes.attachment_link.description
ΚΛΑΡΙΝΟ - ΒΑΪΟΣ ΜΑΛΛΙΑΡΑΣ

# data[].attributes.attachment_link.title
Κάτω στα δασιά πλατάνια~Στ.Μπέλλος Α.Χαλκιάς

# data[].attributes.attachment_link.description
Κάτω στα δασιά πλατάνια Ερμηνεία:Στέλιος Μπέλλος Μουσική : Αναστάσιος Χαλκιάς Στίχοι: Στέλιος Μπέλλος Από το δίσκο: Ηπειρώτικα τραγούδια-1967

# data[].attributes.headline
Μια καλοκαιρινή μέρα

# data[].attributes.subject
Μια καλοκαιρινή μέρα

# data[].attributes.attachment_link.title
τα πλατάνια ακούν τον ήχο του ρυακιού

# data[].attributes.headline
Γειά σου γεροπλάτανε

# data[].attributes.subject
Γειά σου γεροπλάτανε

# data[].attributes.body
Να σ' ανεβω κράτα με
Τους ανθρώπους να πλανεύω.
Στο θεό να γειτονεύω

Την ψυχή μου πελεκήσαν
Ξυλοκόποι και μ'αφήσαν
Δίχως δροσερό νερό

Στίχοι-μουσική Στ. Σιόλας

# data[].attributes.headline
Ο γερο -πλάτανος παραμυθάς

# data[].attributes.subject
Ο γερο -πλάτανος παραμυθάς

# data[].attributes.body
Το καλοκαιράκι είναι η αγαπημένη εποχή του γέρο-πλάτανου, κι ο Αύγουστος ο αγαπημένος του μήνας. Και η αυγουστιάτικη πανσέληνος είναι η αγαπημένη νύχτα τού αγαπημένου του καλοκαιριού. Ο γέρο- πλάτανος κάθε χρόνο την περιμένει με λαχτάρα εκείνη τη βραδιά του Αυγούστου, τότε  μαζεύει κοντά του όλους τους φίλους του και τους αφηγείται απίθανες ιστορίες και παραμύθια. Γι΄ αυτό εκείνη τη νυχτιά τη λένε «γιορτή του παραμυθιού» και τον γέρο-πλάτανο πολλοί τον ξέρουν «πλάτανο-παραμυθά».

# data[].attributes.attachment_link.title
Το πλατάνι που μιλά...

# data[].attributes.attachment_link.description
Animoto turns your photos and video clips into professional video slideshows in minutes. Fast, free and shockingly simple - we make awesome easy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Λόγια του πλατάνου

# data[].attributes.headline
«Α! δεν είναι δένδρον, είναι κόρη· και τα δένδρα, όσα βλέπομεν, είναι γυναίκες!». 

# data[].attributes.subject
«Α! δεν είναι δένδρον, είναι κόρη· και τα δένδρα, όσα βλέπομεν, είναι γυναίκες!». 

# data[].attributes.body
Πλην δεν εξύπνησα ακόμη, πριν ακούσω τι έλεγε το φάσμα· η κόρη –είχε λάβει φωνήν και μοι έλεγεν:  -Ειπέ να μου φεισθούν (=να με λυπηθούν), να μη με κόψουν….δια να μη κάμω ακουσίως κακόν. Δεν ειμ΄ εγώ νύμφη αθάνατος· θα ζήσω όσον αυτό το δένδρον…

# data[].attributes.attachment_link.entities[].name
Soft Inspirational Background Music for Videos & Presentation

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Σοφία Φελλαχίδου

# data[].attributes.attachment_link.title
Ειπέ να μου φεισθούν (να με λυπηθούν) να μη με κόψουν

# data[].attributes.attachment_link.description
Υπό την βασιλική δρυν του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη