# data[].attributes.headline
4.2 สารพันธุกรรม

# data[].attributes.subject
4.2 สารพันธุกรรม

# data[].attributes.headline
4.1 โครโมโซม

# data[].attributes.subject
4.1 โครโมโซม

# data[].attributes.attachment_link.title
4.1 โครโมโซม

# data[].attributes.headline
3.4 การหายใจระดับเซลล์

# data[].attributes.subject
3.4 การหายใจระดับเซลล์

# data[].attributes.attachment_link.title
3.4 การหายใจระดับเซลล์

# data[].attributes.headline
3.5 การแบ่งเซลล์

# data[].attributes.subject
3.5 การแบ่งเซลล์

# data[].attributes.attachment_link.title
3.5 การแบ่งเซลล์

# data[].attributes.headline
3.3 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์

# data[].attributes.subject
3.3 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์

# data[].attributes.attachment_link.title
3.3 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์

# data[].attributes.headline
3.2 โครงสร้างและหน้าที่ของเซลล์

# data[].attributes.subject
3.2 โครงสร้างและหน้าที่ของเซลล์

# data[].attributes.attachment_link.title
3.2 โครงสร้างและหน้าที่ของเซลล์

# data[].attributes.headline
กล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสง

# data[].attributes.subject
กล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสง

# data[].attributes.attachment_link.title
ส่วนประกอบและการใช้กล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสง วิทยาศาสตร์ ม.4-6 (ชีววิทยา)

# data[].attributes.headline
3.1 กล้องจุลทรรศน์

# data[].attributes.subject
3.1 กล้องจุลทรรศน์

# data[].attributes.body
(กล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสง / ส่วนประกอบของกล้องแบบใช้แสง / วิธีการใช้กล้องจุลทรรศน์)

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
ระบบคลังความรู้ SciMath

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
วันอังคาร, 27 กุมภาพันธ์ 2561

การศึกษาจุลินทรีย์ด้วยกล้องจุลทรรศน์

ในการศึกษาทางด้าน จุลชีววิทยา ซึ่งเป็นการศึกษาสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า จึงจำเป็นต้องอาศัยกล้องจุลทรรศน์ซึ่งเป็นเครื่องมือวิทยาศาสตร์ที่สำคัญ สำหรับผู้ที่จะศึกษาวิชาจุลชีววิทยาจึงควรเรียนรู้เกี่ยวกับกล้องจุลทรรศน์และวิธีใช้ที่ถูกต้อง ในปัจจุบันวิทยาการในด้านต่างๆ ได้เจริญก้าวหน้าไปมาก รวมทั้งมีการประดิษฐ์กล้องจุลทรรศน์แบบใหม่ๆขึ้น จึงทำให้การศึกษาในวิชาจุลชีววิทยารุดหน้าไปอย่างรวดเร็ว

กล้องจุลทรรศน์ที่ใช้กันแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ แบบใช้แสงธรรมดาและแบบใช้แสงอิเล็กตรอน

กล้องจุลทรรศน์: แบบใช้แสงธรรมดา

กล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสงธรรมดา (Compound microscope)

แบ่งออกเป็น 2 ชนิดด้วยกัน

กล้องจุลทรรศน์อย่างง่ายหรือแว่นขยาย (Compound Microscope or Magnifying glass) ซึ่งใช้เพียงเลนส์นูนเพียงอันเดียวเป็นตัวช่วยในการขยายวัตถุให้ดูใหญ่ขึ้น และภาพที่ได้จะเป็นภาพเสมือน

กล้องจุลทรรศน์เชิงซ้อน (Compound Light Microscope) เป็นกล้องจุลทรรศน์ที่มีระบบเลนส์ที่ทำหน้าที่ขยายภาพ 2 ชุดด้วยกัน คือ เลนส์ใกล้วัตถุ และเลนส์ใกล้ตา กล้องจุลทรรศน์เชิงซ้อนที่ใช้งานทั่วไปในห้องปฏิบัติการจะเป็นชนิด Light field Microscope หรือ Bright field Microscope หลักการทำงานของกล้องจุลทรรศน์ชนิดนี้คือ เมื่อแสงไฟจากหลอดไฟเป็นแหล่งกำเนิดแสงจะถูกรวบรวมแสงโดย condenser lens ไปตกที่วัตถุที่วางบนแท่นวางวัตถุ (Specimen stage) จากนั้นเลนส์ใกล้วัตถุ (objective lens) จะเป็นตัวขยายวัตถุให้ได้ภาพที่ใหญ่ขึ้น แล้วจะส่งต่อไปยัง เลนส์ใกล้ตา (ocular lens) เพื่อขยายภาพสุดท้าย

ส่วนต่าง ๆ ของกล้องจุลทรรศน์ชนิด compound light microscope (Olympus) www.biology.sc.chula.ac.th/2303106/2303106BU.pdf
โครงสร้างโดยทั่วไปของกล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสงธรรมดา มีส่วนประกอบดังภาพที่ 1 ดังนี้ คือ

ส่วนฐาน (base) คือส่วนฐานที่วางติดกับโต๊ะ มีหลอดไฟฟ้าติดอยู่ที่ฐานกล้องพร้อมสวิทช์ปิดเปิด

ส่วนแขน (arm) คือส่วนที่ยึดติดระหว่างลำกล้องกับส่วนฐาน

ลำกล้อง (body tube) มีเลนส์ใกล้ตาติดอยู่ด้านบน ส่วนด้านล่างติดกับแผ่นหมุน ซึ่งมีเลนส์ใกล้วัตถุติดอยู่ บางกล้องมีปริซึมติดอยู่เพื่อหักเหแสงจากเลนส์ใกล้วัตถุให้ผ่านเลนส์ใกล้ตา

แผ่นหมุน (revolving nosepiece) คือแผ่นกลมหมุนได้ มีเลนส์ใกล้วัตถุติดอยู่เพื่อหมุนเปลี่ยนกาลังขยายของเลนส์ตามความต้องการ

เลนส์ใกล้วัตถุ (objective lens) คือเลนส์ที่ติดอยู่บนแผ่นหมุน ตามปกติจะมี 3 หรือ 4 อัน แต่ละอันจะมีตัวเลขแสดงกำลังขยายกำกับไว้ เช่น x4, x10, x40 หรือ x100 เป็นต้น ในกรณีที่ใช้เลนส์ใกล้วัตถุกาลังขยาย x100 ต้องใช้น้ำมันเป็นตัวกลางระหว่างเลนส์และวัตถุจึงจะเห็นภาพ นอกจากนี้ ด้านข้างของเลนส์ใกล้วัตถุมีตัวเลขแสดงค่า N.A. (numerical aperture) กำกับอยู่ (ภาพที่ 2) ค่า N.A. (ความสามารถของเลนส์ที่รวบรวมแสงที่หักเหผ่านวัตถุเข้ากล้องมากที่สุด) มีความสัมพันธ์กับ resolving power ดังนี้

λ = ความยาวคลื่นแสง

N.A. = numerical aperture

*** ถ้า N.A. มีค่าสูง resolving power มีค่าน้อย แสดงว่ากล้องมีการแจกแจงรายละเอียดได้ดี

เลนส์ใกล้ตา (eyepiece lens) คือเลนส์ชุดที่อยู่ส่วนบนสุดของกล้อง มีตัวเลขบอกกำลังขยายอยู่ทางด้านบน เช่น x5, x10, หรือ x15 เป็นต้น บางกล้องมีเลนส์ใกล้ตาอันเดียว (monocular) บางกล้องมีเลนส์ใกล้ตา 2 อัน (binocular) เลนส์ชุดนี้ขยายภาพที่เกิดจากเลนส์ใกล้วัตถุ ภาพที่เห็นมีขนาดขยาย เป็นภาพเสมือนหัวกลับ และกลับซ้ายเป็นขวากับวัตถุ

วงล้อปรับภาพ (adjustment wheel) สำหรับปรับระยะห่างระหว่างวัตถุกับเลนส์ใกล้วัตถุ เพื่อปรับภาพให้เห็นชัด ซึ่งระยะห่างที่ทาให้เห็นภาพชัด เรียกว่า ระยะการทำงานของกล้อง (working distance) หรือระยะโฟกัสของกล้อง วงล้อดังกล่าวมี 2 ชนิด คือ ชนิดปรับภาพหยาบ (coarse adjustment wheel) ใช้ปรับระยะห่างระหว่างวัตถุกับเลนส์ใกล้วัตถุชนิดกำลังขยาย 10 เท่าลงมา และชนิดปรับภาพละเอียด (fine adjustment wheel) ใช้ปรับภาพให้ชัด เมื่อใช้เลนส์ใกล้วัตถุกำลังขยายสูง 40 เท่าขึ้นไป

แท่นวางวัตถุ (stage) มีช่องตรงกลางสำหรับให้แสงผ่าน และใช้วางสไลด์แก้ว เป็นอุปกรณ์ที่เคลื่อนที่ได้ (mechanical stage) ด้วยการหมุนปุ่มบังคับ อุปกรณ์ดังกล่าวมีคลิปเกาะสไลด์ และมีสเกลบอกตำแหน่งของสไลด์บนแท่นวางวัตถุ ฉะนั้นอุปกรณ์นี้จะช่วยอำนวยความสะดวกในการเลื่อนสไลด์ไปทางขวา ซ้าย หน้า และหลังได้ในขณะที่ตามองภาพในกล้อง ช่วยให้หาภาพได้รวดเร็ว และมีสเกลบอกตำแหน่งของวัตถุบนสไลด์

คอนเดนเซอร์ (condenser) คือชุดของเลนส์ที่ทำหน้าที่รวมแสงให้มีความเข้มมากที่สุด เพื่อส่องวัตถุบนสไลด์แก้วให้สว่างที่สุด มีปุ่มปรับความสูงต่ำของ condenser

ไอริสไดอะแฟรม (iris diaphragm) เป็นม่านปรับรูเปิดเพื่อให้แสงผ่านเข้า condenser และมีปุ่มสาหรับปรับ iris diaphragm ให้แสงผ่านเข้ามากน้อยตามต้องการ

แหล่งกำเนิดแสง (light source) เป็นหลอดไฟฟ้าให้แสงสว่างติดอยู่ที่ฐานกล้อง มีสวิทช์เปิดปิด และมีสเกลปรับปริมาณแสงสว่าง

การใช้กล้องจุลทรรศน์

การจับกล้องและเคลื่อนย้ายกล้อง ต้องใช้มือหนึ่งจับที่แขนและอีกมือหนึ่งรองที่ฐานของกล้อง

ตั้งลำกล้องให้ตรง

เปิดไฟเพื่อให้แสงเข้าลำกล้องได้เต็มที่

หมุนเลนส์ใกล้วัตถุ ให้เลนส์ที่มีกำลังขยายต่ำสุดอยู่ในตำแหน่งแนวของลำกล้อง

นำสไลด์ที่จะศึกษามาวางบนแท่นวางวัตถุ โดยปรับให้อยู่กลางบริเวณที่แสงผ่าน

ค่อยๆหมุนปุ่มปรับภาพหยาบให้กล้องเลื่อนขึ้นช้าๆเพื่อหาระยะภาพ แต่ต้องระวังไม่ให้เลนส์ใกล้วัตถุกระทบกับสไลด์ตัวอย่าง เพราะจะทำให้เลนส์แตกได้

ปรับภาพให้ชัดเจนขึ้นด้วยปุ่มปรับภาพละเอียด ถ้าวัตถุที่ศึกษาไม่อยู่ตรงกลางให้เลื่อนสไลด์ให้มาอยู่ตรงกลาง

ถ้าต้องการให้ภาพขยายใหญ่ขึ้นให้หมุนเลนส์ใกล้วัตถุที่มีกำลังขยายสูงกว่าเดิมมาอยู่ในตำแหน่งแนวของลำกล้อง จากนั้นปรับภาพให้ชัดเจนด้วยปุ่มปรับภาพละเอียดเท่านั้น ห้ามปรับภาพด้วยปุ่มปรับภาพหยาบเพราะจะทำให้ระยะของภาพ หรือจุดโฟกัสของภาพเปลี่ยนไป

บันทึกกำลังขยายโดยหาได้จากผลคูณของกำลังขยายของเลนส์ใกล้วัตถุกับกำลังขยายของเลนส์ใกล้ตา

แหล่งที่มา

การใช้กล้องจุลทรรศน์ (Microscope).สืบค้นเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2560.จาก
www.kruseksan.com/book/microscope.pdf

กล้องจุลทรรศน์ - SMD : E- Learning.สืบค้นเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2560.จาก
www.learning.smd.kku.ac.th/home/images/documents/Microscope.pdf

บทปฏิบัติการที่ 1 กล้องจุลทรรศน์ เซลล์ และองค์ประกอบของเซลล์.สืบค้นเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2560.จาก
www.biology.sc.chula.ac.th/2303106/2303106BU/บทปฏิบัติการที่%201.pdf

นงลักษณ์ สุวรรณพินิจ, และปรีชา สุวรรณพินิจ. (2554). จุลชีววิทยาทั่วไป. กรุงเทพฯ:
โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

กล้องจุลทรรศน์: แบบใช้แสงอิเล็กตรอน

กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนเป็นเครื่องมือที่พัฒนามาจากกล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสงธรรมดา เหตุผลที่ทำให้ประดิษฐ์เครื่องมือนี้ขึ้นมาเนื่องจากว่า ประสิทธิภาพในการขยายภาพของกล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสงแบบธรรมดานั้นไม่สามารถศึกษารายละเอียดของโครงสร้างภายในของสิ่งมีชีวิตและสิ่งที่มีขนาดเล็กมากๆอย่างเช่น ดีเอ็นเอ (Deoxyribo nucleic acid : DNA) ก็ไม่สามารถมองเห็นได้ และเครื่องมีนี้ได้ประดิษฐ์ขึ้นครั้งแรกในประเทศเยอรมนี ในปีค.ศ.1932 โดยนักวิทยาศาสตร์ 2 ท่าน คือ Max Knoll และ Ernst Ruska ซึ่งแสงที่ใช้เป็นลำแสงอิเล็กตรอน ที่มีขนาดของความยาวคลื่นประมาณ 0.025 อังสตรอม ( oA) มีกำลังขยายถึง 500,000 เท่า หรือมากกว่า แหล่งกำเนิดแสงอิเล็กตรอนได้จากปืนยิงอิเล็กตรอน (Electron gun) ซึ่งเป็นขดลวดทังสเตน มีลักษณะเป็นรูปตัววี เมื่อขดลวดทังสเตนรั้นขึ้นโดยการเพิ่มกระแสไฟฟ้าเข้าไปในขดลวด ทำให้อิเล็กตรอนถูกปลดปล่อยออกมาจากขดลวดทังสเตน เนื่องจาก อิเล็กตรอน มีขนาดเล็กมาก และเพื่อเป็นการป้องกันการชนกันของมวลอากาศกับลำแสงอิเล็กตรอน ซึ่งจะทำให้เกิดการหักเหได้ จึงต้องมีการดูดอากาศจากตัวกล้องให้เป็นสุญญากาศระบบเลนส์ที่ใช้เป็นระบบเลนส์แม่เหล็กไฟฟ้า (Electromagnetic lens) แทนเลนส์แก้วในกล้องจุลทรรศน์ชนิดแสงธรรมดา เลนส์แม่เหล็กไฟฟ้าประกอบด้วยขดลวดพันรอบแท่งเหล็ก เมื่อกระแสไฟฟ้าผ่านเข้าไปทำให้เกิดสนามแม่เหล็กขึ้น สนามแม่เหล็กไฟฟ้าจะทำให้ลำแสงอิเล็กตรอนเข้มขึ้น เพื่อไปตกกระทบกับตัวอย่างวัตถุที่จะศึกษา เลนส์ของกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนประกอบด้วยเลนส์รวมแสง (Objective lens) และ Projector Lens โดยที่ Projector lens ทำหน้าที่ฉายภาพจากวัตถุ Electron Microscope ตัวอย่างที่จะศึกษาลงบนจอภาพคล้ายกับ Eyepiece ของกล้องจุลทรรศน์ชนิดแสงธรรมดา จอภาพฉาบด้วยสารเรืองแสงพวกฟอสฟอรัส เมื่อลำแสงอิเล็กตรอนตกลงบนจอ จะทำให้เกิดการเรืองแสงขึ้นซึ่งเป็นสารสีเขียวแกมเหลืองที่มองได้ด้วยตาเปล่า

กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนในปัจจุบันมี 2 ชนิดด้วยกัน

กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนชนิดส่องผ่าน (Transmission Electron Microscope: TEM)

เอิร์นสต์ รุสกา สร้างสำเร็จเป็นคนแรก ในปี ค.ศ.1932 ใช้ในการศึกษาโครงสร้างภายในของเซลล์โดยลำแสงอิเล็กตรอนจะส่องผ่าน เซลล์ หรือวัตถุตัวอย่างที่ศึกษา ซึ่งต้องมีลักษณะบางเป็นพิเศษ ขั้นตอนในการเตรียมตัวอย่างที่ศึกษายุ่งยาก

หลักการทำงานของกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนชนิดส่องผ่าน

กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องผ่าน หรือ TEM จะใช้ลำอิเล็กตรอนจากแหล่งกำเนิดอิเล็กตรอน ส่องไปยังวัตถุ แทนที่จะใช้แสงส่องผ่านวัตถุแบบกล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสง ซึ่งลำอิเล็กตรอนจะมีความยาวคลื่นสั้นกว่าแสง ทำให้สามารถขยายภาพของวัตถุได้มากกว่า

เมื่อลำอิเล็กตรอนพุ่งออกมาจากแหล่งกำเนิด จะผ่านสนามแม่เหล็กไฟฟ้า ซึ่งทำหน้าที่หักเหลำอิเล็กตรอนแทนเลนส์ จึงเรียกสนามแม่เหล็กไฟฟ้านี้ว่า electromagnetic lens

ลำอิเล็กตรอนจะส่องผ่าน condenser lens ซึ่งเป็นสนามแม่เหล็กไฟฟ้าที่ทำหน้าที่หักเหลำอิเล็กตรอนหรือ electromagnetic lens เช่นเดียวกับเลนส์ชุดแรก เพื่อโฟกัสลำอิเล็กตรอนให้ตกลงบนวัตถุ

เมื่อส่องผ่านวัตถุ สนามแม่เหล็กไฟฟ้า หรือ electromagnetic lens อีกชุดหนึ่ง จะทำหน้าที่เหมือน objective lens หักเหลำอิเล็กตรอน ให้เกิดการขยายและโฟกัสภาพวัตถุที่ส่องผ่าน แล้วจะมี projection lens ทำหน้าที่โฟกัสลำอิเล็กตรอนอีกครั้งหนึ่ง

ภาพของวัตถุจะตกลงบนจอภาพเรืองแสงหรือจอฟลูออเรสเซนซ์ ถ้าต้องการภาพถ่ายจะใช้แผ่นฟิล์มบันทึก และนำไปล้างและอัดเป็นภาพ หรืออาจบันทึกภาพด้วยอุปกรณ์รับภาพแบบ CCD หรือ charge-coupled device ได้เป็นภาพอิเล็กทรอนิกส์ในคอมพิวเตอร์

กล้องจุลทรรศน์ชนิดส่องกราด (Scanning Electron Microscope: SEM)

เอ็ม วอน เอนเดนนี (M Von Andenne) สร้างเสร็จในปี ค.ศ. 1938 โดยใช้ศึกษาผิวของเซลล์หรือผิวของตัวอย่างวัตถุที่นามาศึกษา โดยลำแสงอิเล็กตรอนจะส่องกราดไปบนผิวของวัตถุ

หลักการทำงานของกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนชนิดส่องกราด

เกิดจากการที่ Primary electron วิ่งไปกระทบพื้นผิวของวัตถุ ทำให้มีการสะท้อนกลับของพลังงานในรูปแบบต่างๆ เช่น back-scatter electron, รังสีเอ็กซ์ (X-ray) หรือ secondary electron เป็นต้น และในลำกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนชนิดส่องกราด จะมีตัวรับสัญญาณที่ทำหน้าที่รับและเปลี่ยน secondary electron ให้เป็นสัญญาณอิเล็กตรอน (electrical signal) แล้วส่งสัญญาณไปยังจอภาพ (Cathode ray tube) เพื่อทำให้เกิดภาพที่ตามองเห็นได้ โดยภาพที่ออกมานั้นจะมีลักษณะ 3 มิติ จากนั้นจะบันทึกภาพลง Photographic

ข้อควรระวังในการใช้กล้องจุลทรรศน์

เนื่องจากกล้องจุลทรรศน์เป็นอุปกรณ์ที่มีราคาค่อนข้างสูงและมีส่วนประกอบที่อาจเสียหายง่ายโดยเฉพาะเลนส์ จึงต้องใช้และเก็บรักษาด้วยความระมัดระวังให้ถูกวิธี ซึ่งมีวิธีปฏิบัติดังนี้

ในการยกกล้องและเคลื่อนย้ายกล้อง ต้องใช้มือหนึ่งจับที่แขนและอีกมือหนึ่งรองที่ฐานของ กล้อง

สไลด์และกระจกปิดสไลด์ที่ใช้ต้องไม่เปียก เพราะอาจจะทำให้แท่นวางวัตถุเกิดสนิม และเลนส์ใกล้วัตถุอาจขึ้นราได้

เมื่อต้องการหมุนปุ่มปรับภาพหยาบต้องมองด้านข้างตามแนวระดับแท่นวางวัตถุ เพื่อป้องกันการกระทบของเลนส์ใกล้วัตถุกับกระจกสไลด์ ซึ่งอาจทำให้เลนส์แตกได้

การหาภาพต้องเริ่มด้วยเลนส์ใกล้วัตถุที่มีกาลังขยายต่ำสุดก่อนเสมอ

เมื่อต้องการปรับภาพให้ชัดขึ้นให้หมุนเฉพาะปุ่มปรับภาพละเอียดเท่านั้น เพราะถ้าหมุนปุ่มปรับภาพหยาบจะทำให้ระยะภาพหรือจุดโฟกัสของภาพเปลี่ยนไปจากเดิม

ห้ามใช้มือแตะเลนส์ ควรใช้กระดาษเช็ดเลนส์ในการทำความสะอาดเลนส์

เมื่อใช้เสร็จแล้วต้องเอาวัตถุที่ศึกษาออก เช็ดแท่นวางวัตถุและเช็ดเลนส์ให้สะอาด หมุนเลนส์ใกล้วัตถุกำลังขยายต่ำสุดให้อยู่ตรงกลางลำกล้อง และเลื่อนลำกล้องลงต่ำสุด ปรับกระจกให้อยู่ในแนวตั้งฉากกับแท่นวางวัตถุเพื่อป้องกันไม่ให้ฝุ่นเกาะ แล้วเก็บใส่กล่องหรือตู้ให้เรียบร้อย

https://pccpcell.wordpress.com
แหล่งที่มา

กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน.สืบค้นเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2560.จาก
https://sites.google.com/site/aomsupaporn2535/hnwy-thi2/hnwy-thi2-2

กล้องจุลทรรศน์ - SMD : E- Learning.สืบค้นเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2560.จาก
www.learning.smd.kku.ac.th/home/images/documents/Microscope.pdf

คู่มือสื่อการสอนวิชาชีววิทยา โดยความร่วมมือระหว่าง สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน และ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.สืบค้นเมื่อวันที่ 23 สิงหาคม 2560.จาก
www.phukhieo.ac.th.pdf

บทปฏิบัติการที่ 1 กล้องจุลทรรศน์ เซลล์ และองค์ประกอบของเซลล์.สืบค้นเมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2560.จาก
www.biology.sc.chula.ac.th/2303106/2303106BU/บทปฏิบัติการที่%201.pdf

นงลักษณ์ สุวรรณพินิจ, และปรีชา สุวรรณพินิจ. (2554). จุลชีววิทยาทั่วไป. กรุงเทพฯ:
โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

การเตรียมวัสดุเพื่อศึกษาด้วยกล้องจุลทรรศน์

การเตรียมตัวอย่างเชื้อจุลินทรีย์เพื่อนำมาศึกษาด้วยกล้องจุลทรรศน์ที่ใช้แสงธรรมดาอาจกระทำได้ 2 วิธี คือ เลี้ยงจุลินทรีย์ในสภาพของเหลวเพื่อทำสไลด์สดหรือหยดแขวน และอีกวิธีหนึ่งโดยการทำให้เซลล์แห้งตรึงติดอยู่กับที่ และย้อมสีเพื่อให้เห็นความแตกต่างได้

เทคนิคการเตรียมสไลด์สดและการทำหยดแขวน

การเตรียมสไลด์สด

โดยหยดของเหลวที่มีจุลินทรีย์บนแผ่นแก้วสไลด์ ปิดทับด้วยกระจกสไลด์ โดยค่อยๆ วางกระจกปิดให้ด้านหนึ่งสัมผัสกับหยดของเหลว แล้วค่อยๆ ปล่อยกระจกปิดลงช้าๆ เพื่อไม่ให้เกิดฟองอากาศขึ้น เช็ดขอบกระจกปิดสไลด์ให้แห้ง ถ้าต้องการให้ลดการระเหยของของเหลว อาจใช้ยาทาเล็บทาปิดระหว่างขอบกระจกปิดและสไลด์

การทำหยดแขวน

มีลักษณะคล้ายกับการทำสไลด์สด แต่ให้หยดซัสเพนชันของจุลินทรีย์บนกระจกปิดสไลด์ก่อน แล้วจึงคว่ำสไลด์หลุมตรงกลาง (depression slide) ลงบนกระจกปิด กะปริมาณให้บริเวณหลุมอยู่เหนือหยดของเหลว แล้วรีบพลิกสไลด์ให้หงายขึ้นโดยเร็ว หลดเชื้อจะแขวนอยู่กับกระจกปิดสไลด์และอยู่เหนือหลุมของสไลด์หลุมพอดี

ข้อดีของการศึกษาด้วยสไลด์สดและการทำหยดแขวน

สามารถศึกษาเซลล์ที่มีชีวิตได้

สังเกตเห็นรูปร่างและการเรียงตัวของเซลล์ได้ชัดเจน

สามารถศึกษาพฤติกรรมต่างๆของเซลล์ได้ เช่น การเคลื่อนที่ด้วยแฟลกเจลลา ศึกษากิจกรรมต่างๆ ของเซลล์ เช่น การสร้างสปอร์ การแบ่งเซลล์ เป็นต้น

สามารถศึกษาถึงองค์ประกอบต่างๆ ภายในเซลล์ เช่น หยดไขมัน แวคิวโอล

การย้อมสี

เนื่องจากจุลินทรีย์ซึ่งมีขนาดเล็กมากนั้นมักโปร่งแสง จึงแยกความแตกต่างกับของเหลวที่จุลินทรีย์แขวนลอยอยู่ได้น้อย ทำให้มองให้ได้ยาก ดังนั้นการย้อมสีจะช่วยให้เห็นรายละเอียดและความแตกต่างของจุลินทรีย์แต่ละชนิดได้มากขึ้น

สีที่ใช้ในการย้อมสีแบคทีเรียนั้นเป็นสีที่อยู่ในรูปของเกลือ ซึ่งจะประกอบไปด้วยออนบวกและลบ ส่วนที่แสดงสี หรือ Chromophoric group ซึ่งเป็นส่วนที่มีประจุเป็นออนบวกหรือลบนี้ สามารถใช้ในแบ่งออกเป็น 3 ชนิดตามประจุไฟฟ้า คือ

Acidic dye ได้แก่ สีที่มีอนุภาคเม็ดสีเป็นประจุลบ (-) เช่นสี Eosin Y, Indian ink, Nigrosin ใช้ย้อม Cytoplasm

Basic หรือ Basicdic dye ได้แก่ สีที่มีอนุภาคเม็ดสีเป็นประจุ (+) เป็นสีที่ใช้กันเป็นส่วนใหญ่ เช่น Methylene blue, Crystal violet, Safranin O, Carbol fuchsin ใช้ย้อมนิวเคลียสและโครมาติน

Netral dye ได้แก่ สีที่อนุภาคเม็ดสีไม่มีประจุ เช่นสี Sudan III

หลักการของการติดสีในการย้อมสีแบคทีเรีย
หลักการของการติดสีในการย้อมสีแบคทีเรีย จุรีย์รัตน์ สีสมิทธ์. ปฏิบัติการจุลชีววิทยาทั่วไป. หน้า 27.
กลไกในการติดสีย้อมของเซลล์แบคทีเรีย

การย้อมสีเป็นปฏิกิริยาการแลกเปลี่ยนไอออนของเซลล์กับของสี กล่าวคือ ไอออนของสีจะเข้าไปแทนที่ไอออนบนส่วนประกอบของเซลล์ จึงเกิดสารประกอบของเกลือออกมาและสีจะติดที่เซลล์แทนนอกจากนี้องค์ประกอบทางเคมีของกรดนิวคลีอิคยังมีส่วนในการเกิดเกลืออีกด้วย เช่น เกลือของโซเดียมหรือโปตัสเซียม เป็นต้น เนื่องจากเซลล์ของแบคทีเรียมีประจุไฟฟ้าลบ ดังนันจึงดึงดูดได้ดีกับไอออนที่มีประจุไฟฟ้าบวกเช่น ถ้ามี Na+ หรือ K+ จะเกิดการดึงดูด Na+ หรือ K+ ไปติดที่เซลล์ ของแบคทีเรียเป็น (Bacterial cell)- Na+ หรือ (Bacterial cell)- K+

เนื่องจากสีที่ใช้ย้อมสีแบคทีเรียอยู่ในรูปของเกลือ ซึ่งมีทั้งประจุลบและบวกด้วยกันเม่ือย้อมเซลล์แบคทีเรียทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนประจุระหว่างสีและเซลล์ เช่น ใช้ Methylene blue chloride (MB+Cl-) ย้อมเซลล์แบคทีเรีย จะเกิดการเปลี่ยนประจุกันขึ้นทำให้เซลล์ติดสีย้อมของ Methylene blue ดังสมการ

วิธีการย้อมสีแบคทีเรีย

วิธีการย้อมสีแบคทีเรียที่สำคัญมีดังนี้

Simple stain เป็นการย้อมสีแบคทีเรียด้วยสีย้อมชนิดเดียว เซลล์จะติดสีย้อมสม่ำเสมอทั้งหมด การย้อมสีวิธีนี้ต้องการศึกษารูปร่าง ขนาดและการจัดเรียงตัวของแบคทีเรีย ส่วนสีที่ใช้ ได้แก่ Crystal violet, Methylene blue และ Carbol fuchsin เป็นต้น

Differential stain เป็นการย้อมสีที่ใช้ย้อมมากกว่าหนึ่งชนิด สีจะติดส่วนต่าง ๆ ของเซลล์ทำให้เห็นความแตกต่างระหว่างเซลล์แบคทีเรียชนิดต่าง ๆ ได้ วิธีการย้อมสีแบบนี้มีหลายวิธีที่สำคัญ คือ การย้อมสีแบบกรัม (Gram staining) และ Acid - fast stain

ตาราง แสดงปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นจากการย้อมสีแบบแกรม

สรุปหลักเกณฑ์สำคัญในการย้อมสีแกรมได้ดังนี้

เซลล์ปกติของแบคทีเรียเท่านั้นที่มีการติดสีแกรมบวกและแกรมลบ แต่ถ้าทำให้เซลล์แตกจะติดเฉพาะสีแกรมลบเท่านั้น

การย้อมสีแกรมต้องใช้ Crystal violet และสารละลายไอโอดีนเสมอ

แบคทีเรียเท่านั้นที่ให้ผลแตกต่างกันในการย้อมสีแกรม แต่จุลินทรีย์ชนิดอื่น ๆ จะติดสีย้อมอย่างใดอย่างหนึ่งเท่านั้น เช่น เซลล์ของยีสต์จะติดสีแกรมบวก

ไซโตพลาสซึมติดสีแกรมลบเท่านั้น

การย้อมสีแกรม สามารถเปลี่ยนแบคทีเรียแกรมบวกเป็นแบคทีเรียแกรมลบได้ แต่ไม่สามารถเปลี่ยนแบคทีเรียแกรมลบเป็นแกรมบวกได้

แบคทีเรียแกรมบวกถูกล้างสีได้ยากกว่าแบคทีเรียแกรมลบ

สปอร์ที่ยังเจริญไม่เต็มที่ (Immature endospore) ติดสีแกรมบวก ส่วนสปอร์ที่เจริญเต็มที่ (Mature endospore) ไม่ติดสีย้อม

แหล่งที่มา
การเตรียมตัวอย่าง (Simple preparation).สืบค้นเมื่อวันที่ 23 สิงหาคม 2560.จาก
https://www.scribd.com/document/348205778/การยอมสี.pdf

นงลักษณ์ สุวรรณพินิจ, และปรีชา สุวรรณพินิจ. (2554). จุลชีววิทยาทั่วไป. กรุงเทพฯ:
โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

หัวเรื่อง และคำสำคัญ

รูปแบบการนำเสนอ แบ่งตามผลผลิต สสวท.

สื่อสิ่งพิมพ์ในรูปแบบดิจิทัล

ผู้แต่ง หรือ เจ้าของผลงาน

ดูเพิ่มเติม

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
กล้องจุลทรรศน์

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ส่วนประกอบของกล้องจุลทรรศน์

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
กล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสงธรรมดา

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
โครงสร้างโดยทั่วไปของกล้องจุลทรรศน์

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
เนียรวรรณ  มีเจริญ

# data[].attributes.attachment_link.title
กล้องจุลทรรศน์ และส่วนประกอบของกล้องจุลทรรศน์

# data[].attributes.attachment_link.description
วันอังคาร, 27 กุมภาพันธ์ 2561 ในการศึกษาทางด้าน จุลชีววิทยา ซึ่งเป็นการศึกษาสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า จึงจำเป็นต้องอาศัยกล้องจุลทรรศน์ซึ่งเป็นเครื่องมือวิทยาศาสตร์ที่สำคัญ สำหรับผู้ที่จะศึกษาวิชาจุลชีววิทยาจึงควรเรียนรู้เกี่ยวกับกล้องจุลทรรศน์และวิธีใช้ที่ถูกต้อง ในปัจจุบันวิทยาการในด้านต่างๆ ได้เจริญก้าวหน้าไปมาก รวมทั้งมีการประดิษฐ์กล้องจุลทรรศน์แบบใหม่ๆขึ้น จึงทำให้การศึกษาในวิชาจุลชีววิทยารุดหน้าไปอย่างรวดเร็ว กล้องจุลทรรศน์ที่ใช้กันแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ แบบใช้แสงธรรมดาและแบบใช้แสงอิเล็กตรอน กล้องจุลทรรศน์แบบใช้แสงธรรมดา (Compound microscope) แบ่งออกเป็น 2 ชนิดด้วยกัน กล้องจุลทรรศน์อย่างง่ายหรือแว่นขยาย (Compound Microscope or Magnifying glass) ซึ่งใช้เพียงเลนส์นูนเพียงอันเดียวเป็นตัวช่วยในการขยายวัตถุให้ดูใหญ่ขึ้น และภาพที่ได้จะเป็นภาพเสมือน กล้องจุลทรรศน์เชิงซ้อน (Compound Light Microscope) เป็นกล้องจุลทรรศน์ที่มีระบบเลนส์ที่ทำหน้าที่ขยายภาพ 2 ชุดด้วยกัน คือ เลนส์ใกล้วัตถุ และเลนส์ใกล้ตา กล้องจุลทรรศน์เชิงซ้อนที่ใช้งานทั่วไปในห้องปฏิบัติการจะเป็นชนิด Light field Microscope หรือ Bright field Microscope

# data[].attributes.headline
2.4 ปฏิกิริยาเคมีในเซลล์ของสิ่งมีชีวิต

# data[].attributes.subject
2.4 ปฏิกิริยาเคมีในเซลล์ของสิ่งมีชีวิต

# data[].attributes.attachment_link.title
2.4 ปฏิกิริยาเคมีในเซลล์ของสิ่งมีชีวิต

# data[].attributes.headline
2.3 สารประกอบคาร์บอนในสิ่งมีชีวิต

# data[].attributes.subject
2.3 สารประกอบคาร์บอนในสิ่งมีชีวิต

# data[].attributes.body
บทที่ 2

# data[].attributes.attachment_link.title
2.3 สารประกอบคาร์บอนในสิ่งมีชีวิต

# data[].attributes.body
(บทที่ 2)

# data[].attributes.headline
สอบแก้บทที่ 1

# data[].attributes.subject
สอบแก้บทที่ 1

# data[].attributes.body
สำหรับนักเรียนที่สอบไม่ผ่านในบทที่ 1 การศึกษาชีววิทยา ให้ปริ้นไฟล์นี้แล้วเขียนคำตอบลงไปด้วยปากกาแดงเท่านั้น ส่ง 17 ส.ค. 2563 ก่อนเวลา 8.30 น.

# data[].attributes.headline
แบบฝึกหัดในชั้นเรียน

# data[].attributes.subject
แบบฝึกหัดในชั้นเรียน

# data[].attributes.body
แบบฝึกหัด 3 อะตอม ธาตุ และสารประกอบ
ให้นักเรียนทำแบบฝึกหัดนี้ลงในสมุดและส่งงานในคอลัมน์ ส่งงาน (week6)
***กำหนดส่ง ไม่เกิน 18.00 น. วันที่ 9 ส.ค. 2563***

# data[].attributes.headline
2.1 อะตอม ธาตุ และสารประกอบ

# data[].attributes.subject
2.1 อะตอม ธาตุ และสารประกอบ

# data[].attributes.body
(บทที่ 1)

# data[].attributes.attachment_link.title
2.1 อะตอม ธาตุ และสารประกอบ

# data[].attributes.headline
1.3 กิจกรรมสะเต็มศึกษาและกระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม

# data[].attributes.subject
1.3 กิจกรรมสะเต็มศึกษาและกระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม

# data[].attributes.body
(บทที่ 1)

# data[].attributes.attachment_link.title
1.3 กิจกรรมสะเต็มศึกษาและการออกแบบเชิงวิศวกรรม

# data[].attributes.headline
ตัวอย่างกระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม

# data[].attributes.subject
ตัวอย่างกระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม

# data[].attributes.attachment_link.title
【PART 2】 ตัวอย่างกระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม : Series 2 Ex

# data[].attributes.headline
กระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม

# data[].attributes.subject
กระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม

# data[].attributes.attachment_link.title
【PART 1】  รู้จักกระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม  :  let's get acquainted

# data[].attributes.headline
นางสาวสมฤทัย  มะโนแก

# data[].attributes.body
นางสาวสมฤทัย  มะโนแก้ว เลขที่22 (กลับไปแก้ไขมาแล้วค่ะ)

# data[].attributes.headline
นางสาวสุพา แซ่หวัง ช

# data[].attributes.body
นางสาวสุพา แซ่หวัง ชั้น ม.4/1 เลขที่25

# data[].attributes.headline
1.2.1 การศึกษาชีววิทยา 1.2.2 วิธีการทางวิทยาศาสตร์

# data[].attributes.subject
1.2.1 การศึกษาชีววิทยา 1.2.2 วิธีการทางวิทยาศาสตร์

# data[].attributes.body
(บทที่ 1)

# data[].attributes.headline
นางสาวธิดารัตน์ ยานะ เลขที่3

# data[].attributes.subject
นางสาวธิดารัตน์ ยานะ เลขที่3

# data[].attributes.headline
นางสาวปิ่นนภา พงพันธ์พิทักษ์ เลขที่ 20

# data[].attributes.subject
นางสาวปิ่นนภา พงพันธ์พิทักษ์ เลขที่ 20

# data[].attributes.headline
นางสาวพรวิภา จับใจนาย เลขที่27

# data[].attributes.subject
นางสาวพรวิภา จับใจนาย เลขที่27

# data[].attributes.headline
นางสาวสาวิตรี ภู่อนุ

# data[].attributes.body
นางสาวสาวิตรี ภู่อนุสรณ์ชัย เลขที่13

# data[].attributes.headline
นางสาวปวันทณา เหล่ากาแฝง เลขที่19

# data[].attributes.subject
นางสาวปวันทณา เหล่ากาแฝง เลขที่19

# data[].attributes.headline
นางสาวมลทิพย์ บุญติ๊

# data[].attributes.body
นางสาวมลทิพย์ บุญติ๊บ เลขที่21

# data[].attributes.headline
เอวรินทร์ คำนาศักดิ์

# data[].attributes.subject
เอวรินทร์ คำนาศักดิ์

# data[].attributes.headline
พณัฐดา มณีพรรณ เลขที

# data[].attributes.body
พณัฐดา มณีพรรณ เลขที่ 24 ค่ะ

# data[].attributes.headline
นางสาวปาณิศา วุฒิบาง

# data[].attributes.body
นางสาวปาณิศา วุฒิบางกะเพียง เลขที่17 (เพื่อนฝากส่งค่ะ เพื่อนส่งงานไม่ได้)

# data[].attributes.headline
นางสาวนิรัชพร น้อยหม

# data[].attributes.body
นางสาวนิรัชพร น้อยหมอ เลขที่​11​

# data[].attributes.headline
นางสาว พสิกา ผลประกอ

# data[].attributes.body
นางสาว พสิกา ผลประกอบ เลขที่5

# data[].attributes.headline
ส่งงานจ้าวววว

# data[].attributes.subject
ส่งงานจ้าวววว

# data[].attributes.body
นางสาวศศิกานต์ เรืองธัญญ์นิธิ เลขที่ 30 ตั้งใจทำสุดๆเลยค่า <3

# data[].attributes.headline
นางอภิชญา แก้วน่าน  

# data[].attributes.body
นางอภิชญา แก้วน่าน  เลขที่10

# data[].attributes.headline
นางสาววาสนา เขื่อนคำ

# data[].attributes.body
นางสาววาสนา เขื่อนคำ เลขที่7

# data[].attributes.headline
ณัฐธิดา พินา เลขที่15

# data[].attributes.subject
ณัฐธิดา พินา เลขที่15

# data[].attributes.headline
นางสาว สุดารัตน์ แซ่

# data[].attributes.body
นางสาว สุดารัตน์ แซ่ย่าง เลขที่31

# data[].attributes.headline
นางสาวกนกอร ยะถาคำ เ

# data[].attributes.body
นางสาวกนกอร ยะถาคำ เลขที่12

# data[].attributes.headline
นางสาวภัคนันท์ เป็งโ

# data[].attributes.body
นางสาวภัคนันท์ เป็งโต เลขที่20

# data[].attributes.headline
นางสาวจิราวรรณ สุยะม

# data[].attributes.body
นางสาวจิราวรรณ สุยะมงคล เลขที่18

# data[].attributes.headline
นางสาวมิทธิรา อุภาดี

# data[].attributes.body
นางสาวมิทธิรา อุภาดี เลขที่4

# data[].attributes.headline
นางสาวอัจฉรา วงค์อิน

# data[].attributes.body
นางสาวอัจฉรา วงค์อินทร์ เลขที่31

# data[].attributes.headline
นางสาว จรรยาภรณ์ รือ

# data[].attributes.body
นางสาว จรรยาภรณ์ รือสะ เลขที่9

# data[].attributes.headline
รัชชานนท์ โคตรภักดี เลขที่1

# data[].attributes.subject
รัชชานนท์ โคตรภักดี เลขที่1

# data[].attributes.headline
นางสาวรุ่งทิวานนท์ ก

# data[].attributes.body
นางสาวรุ่งทิวานนท์ กุลหม่อง

# data[].attributes.headline
นางสาวรัชฎากร รินนาร

# data[].attributes.body
นางสาวรัชฎากร รินนารักษ์ เลขที่6

# data[].attributes.headline
นางสาวไอริณ สิทธิโสด

# data[].attributes.body
นางสาวไอริณ สิทธิโสด เลขที่33 ค่ะ

# data[].attributes.headline
นางสาวณัฐนรี ร้องบุญลือ เลขที่2

# data[].attributes.subject
นางสาวณัฐนรี ร้องบุญลือ เลขที่2

# data[].attributes.body
นางสาวณัฐนรี ร้องบุญลือ เลขที่2 ขอส่งงานแก้ไขค่ะ

# data[].attributes.body
ให้นักเรียนถ่ายรูปสิ่งที่นักเรียนสนใจที่อยากเรียนรู้เกี่ยวกับสิ่งมีชีวิตบริเวณรอบๆบ้านของนักเรียน อย่างน้อย 2 ตัวอย่าง

จากนั้นให้นำมาทำใบความรู้ ดังเช่นตัวอย่างของครู ตกเเต่งให้สวยงาม โดยสามารถใช้โปรแกรมอะไรก็ได้ในการทำ เเต่ต้องส่งเป็นไฟล์รูปภาพเท่านั้น พร้อมทั้งให้ระบุใต้รูปว่าสิ่งนั้นศึกษาเกี่ยวกับอะไร และเกี่ยวข้องกับแขนงใดของวิชาชีววิทยา

ให้ส่งงานในคอลัมน์ ส่งงาน(week3) #อย่าลืมพิมพ์ชื่อนามสกุลและเลขที่ก่อนส่งด้วยนะครับ

****กำหนดส่ง ไม่เกิน 18.00 น. วันที่ 19 ก.ค. 2563****

# data[].attributes.headline
1.2 ชีววิทยาคืออะไร 1.3 ชีววิทยากับการดำรงชีวิต 1.4 ชีวจริยธรรม

# data[].attributes.subject
1.2 ชีววิทยาคืออะไร 1.3 ชีววิทยากับการดำรงชีวิต 1.4 ชีวจริยธรรม

# data[].attributes.body
(บทที่ 1)

# data[].attributes.headline
1.1ธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต

# data[].attributes.subject
1.1ธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต

# data[].attributes.body
(บทที่ 1)

# data[].attributes.attachment_link.title
1.1ธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต1

# data[].attributes.headline
เซลล์ และ ออร์แกเนลล์ สรุปใน 10 นาที (cell and organelle)

# data[].attributes.subject
เซลล์ และ ออร์แกเนลล์ สรุปใน 10 นาที (cell and organelle)

# data[].attributes.attachment_link.title
เซลล์ และ ออร์แกเนลล์ สรุปใน 10 นาที (cell and organelle)

# data[].attributes.headline
แนะนำรายวิชา

# data[].attributes.subject
แนะนำรายวิชา