# data[].attributes.headline
Seria: Kraina Uważności   Uważność - odnajdywanie i pielęgnowanie własnej wartości

# data[].attributes.subject
Seria: Kraina Uważności   Uważność - odnajdywanie i pielęgnowanie własnej wartości

# data[].attributes.body
* piękno, siła, spokój, wolność

# data[].attributes.headline
Seria: Kraina Uważności  Uważność - dostrzeganie piękna zwyczajnych rzeczy w codziennym życiu

# data[].attributes.subject
Seria: Kraina Uważności  Uważność - dostrzeganie piękna zwyczajnych rzeczy w codziennym życiu

# data[].attributes.headline
Seria: KrainaUważność - jedzenie to dobry moment na ćwiczenie uważności

# data[].attributes.subject
Seria: KrainaUważność - jedzenie to dobry moment na ćwiczenie uważności

# data[].attributes.headline
Uważność - drogowskaz do spokojniejszego i radośniejszego życia

# data[].attributes.subject
Uważność - drogowskaz do spokojniejszego i radośniejszego życia

# data[].attributes.body
* emocje

# data[].attributes.headline
Uważność w ruchu - obserwacja swojego ciała

# data[].attributes.subject
Uważność w ruchu - obserwacja swojego ciała

# data[].attributes.headline
Uważność - strategie radzenia sobie ze strachem

# data[].attributes.subject
Uważność - strategie radzenia sobie ze strachem

# data[].attributes.headline
Uważna komunikacja (przerwa uważnościowa, uważne słuchanie, trzy mądre sita)

# data[].attributes.subject
Uważna komunikacja (przerwa uważnościowa, uważne słuchanie, trzy mądre sita)

# data[].attributes.headline
Mini-przewodnik po mindfulness dla dzieci

# data[].attributes.subject
Mini-przewodnik po mindfulness dla dzieci

# data[].attributes.headline
Umiejętności społeczne i emocjonalne, umożliwiające zmniejszenie stresu i lęku

# data[].attributes.subject
Umiejętności społeczne i emocjonalne, umożliwiające zmniejszenie stresu i lęku

# data[].attributes.headline
Praktyczny zestaw ćwiczeń wokół istoty uważności

# data[].attributes.subject
Praktyczny zestaw ćwiczeń wokół istoty uważności

# data[].attributes.headline
Ćwiczenia do stosowania na co dzień - również w wersji  z płytą CD

# data[].attributes.subject
Ćwiczenia do stosowania na co dzień - również w wersji  z płytą CD

# data[].attributes.headline
Ćwiczenia uważności                w wyborze dla nastolatków        i rodziców

# data[].attributes.subject
Ćwiczenia uważności                w wyborze dla nastolatków        i rodziców

# data[].attributes.headline
Uważność w domu, szkole i przedszkolu - ćwiczenia, gry 

# data[].attributes.subject
Uważność w domu, szkole i przedszkolu - ćwiczenia, gry 

# data[].attributes.body
i historie dla dzieci od 5 do 8 lat

# data[].attributes.headline
Uważność - istota, Uważność a badania naukowe, Uczenie się, elastyczność umysłowa i rozwiązywanie problemów, Rozwijanie kreatywności, Uważność poza salą lekcyjną, Ćwiczenia uważności

# data[].attributes.subject
Uważność - istota, Uważność a badania naukowe, Uczenie się, elastyczność umysłowa i rozwiązywanie problemów, Rozwijanie kreatywności, Uważność poza salą lekcyjną, Ćwiczenia uważności

# data[].attributes.headline
Praktyki podstawowe, Kultywowanie uważności w uczniach, klasach i społecznościach uniwersyteckich

# data[].attributes.subject
Praktyki podstawowe, Kultywowanie uważności w uczniach, klasach i społecznościach uniwersyteckich

# data[].attributes.headline
Spokój warunkuje występowanie dobrego samopoczucia, bohaterowie opowiadania, poprzez  zabawę w milczenie, odkrywają wiele dźwięków, na które wcześniej nie zwracali uwagi

# data[].attributes.subject
Spokój warunkuje występowanie dobrego samopoczucia, bohaterowie opowiadania, poprzez  zabawę w milczenie, odkrywają wiele dźwięków, na które wcześniej nie zwracali uwagi

# data[].attributes.headline
Opowieść o uważności, wrażliwości na potrzeby innych, umiejętności zatrzymania się i okazania wdzięczności

# data[].attributes.subject
Opowieść o uważności, wrażliwości na potrzeby innych, umiejętności zatrzymania się i okazania wdzięczności

# data[].attributes.headline
Uważność w edukacji i wychowaniu – zestawienie bibliograficzne w wyborze

# data[].attributes.subject
Uważność w edukacji i wychowaniu – zestawienie bibliograficzne w wyborze

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Uważność (ang. mindfulness - uważna obecność, pełnia obecności) to nic innego, jak świadome doświadczanie bieżącej chwili (bieżącego momentu), bez oceniania i z ciekawością. Pełniejsze dostrzeganie, zauważanie tego, czego doświadcza moje ciało (sygnały, które wysyła), co dzieje się w moich myślach oraz emocjach. Obserwacja i zaciekawienie tym, co mnie otacza, ale także uważność w budowaniu relacji z drugim człowiekiem („ja" ukierunkowane na uważną obecność drugiej osoby).
Niniejsza bibliografia "Uważność w edukacji i wychowaniu" gromadzi piśmiennictwo w wyborze z lat 2011-2020 i zawiera 69 opisów bibliograficznych. Materiał bibliograficzny uporządkowany został alfabetycznie, z podziałem na wydawnictwa zwarte oraz artykuły z czasopism. Bibliografię uzupełnia wykaz źródeł internetowych. Dane bibliograficzne zostały zaczerpnięte z katalogu KaRo (Katalog Rozproszony Bibliotek Polskich) oraz bazy bibliograficznej Omnibus RZPWE Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu.

Wydawnictwa zwarte:

1. Daj przestrzeń i bądź blisko : mindfulness dla rodziców i ich nastolatków / Eline Snel ; przełożyła Magda Kurmańska. - Warszawa : Wydaw. CoJaNaTo, cop. 2017

2. Dziecko wolne od stresu : jak prostymi metodami MINDFULNESS zwiększyć szansę twojego dziecka na szczęście / Susan Kaiser Greenland ; przekł. Elżbieta Smoleńska, Olena Waśkiewicz. - Warszawa : Wydaw. Czarna Owca, 2012

3. Idea uważności w praktyce edukacyjnej / Róża Kowalska ; Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu // W : Codzienność jako wyzwanie edukacyjne. T. 1/ pod red. Monika Humeniuk, Iwona Paszenda ; Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego. - Wrocław: Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego, 2017. - S. 196-205

4. Ja, spokój : księga uważności / Susan Verde, Peter H. Reynolds ; przekł. Iwona Mączka. - Warszawa : Mamania - Grupa Wydawnicza Relacja, cop. 2018

5. Kotka Wiktoria i magia uważności / Agnieszka Pawłowska ; il. Kinga Kałużna. Poznań: Wydaw. Poznańskie, 2015

6. Lew Staszek i siła uważności / Agnieszka Pawłowska ; il. Kinga Kałużna. Poznań: Wydaw. Poznańskie, 2015

7. Lęk i zamartwianie się u nastolatków : poradnik z ćwiczeniami / Lisa M. Schab ; tłumaczenie Beata Radwan. - Kraków : Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017

8. Mindfulness : trening uważności / Mark Williams, Danny Penman ; [z przedmową Jona Kabata-Zinna ; tł. Katarzyna Zimnoch]. - Warszawa : Edgard, 2014

9. Moja supermoc : uważność i spokój żabki : historie, gry i zabawy mindfulness / Eline Snel; ilustracje Marc Boutavant ; książka zawiera 5 historii autorstwa Marie-Agnès Gaudrat; tłumaczenie Blanka Łyszkowska. - Warszawa : Wydaw. CoJaNaTo, cop. 2018

10. Nietoperzyca Kaja i piękno uważności / Agnieszka Pawłowska ; il. Kinga Kałużna. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2015

11. Szczurek Rysio i smak uważności / Agnieszka Pawłowska ; ilustrowała Kinga Kałużna. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2015

12. Tygrysek Erwinek i energia uważności / Agnieszka Pawłowska ; ilustrowała Kinga Kałużna. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2015

13. Wyzwalacz szczęścia : poradnik jak wychować szczęśliwe dziecko / Alexia Barrable i Jenny Barnett ; tłumaczenie Katarzyna Bieńkowska. - Bielsko-Biała : Wydawnictwo Pascal, cop. 2017

14. Uważne rodzicielstwo : wychowaj dziecko na świadomego, pewnego siebie i czułego człowieka / Susan Stiffelman ; przedm. Eckhart Tolle ; przekł. Katarzyna Babicz. - Łódź : Galaktyka, cop. 2017

15. Uważne uczenie się : zredukuj stres i zwiększ produktywność mózgu, by uczyć się efektywnie / Craig Hassed i Richard Chambers ; przekład Agata Redlicka i Oskar Kaczmarek. - Warszawa : Wydawnictwo Studio Blok, 2018
Książka skierowana do nauczycieli, uczniów, studentów, osób samokształcących się oraz rodziców.

16. Uważność i spokój żabki : ćwiczenia uważności dla dzieci... i ich rodziców / Eline Snel ; przekł. Matylda Falkiewicz. - Warszawa : CoJaNaTo Blanka Łyszkowska, cop. 2015
Na okł.: Proste ćwiczenia, które pomogą twojemu dziecku rozwiać niepokój, poprawić koncentrację i poradzić sobie z trudnymi emocjami.

17. Uważność : spokojny umysł, jasne myśli, dobre życie / Ewa Kaian Kochanowska. - Kielce : Wydawnictwo Charaktery, 2018

18. Uważność : trening pokonywania codziennych trudności / Ronald Siegel ; przeł. Joanna Gładysek. - Warszawa : Wydawnictwo Czarna Owca, 2011

19. Wilczek Leon - odwaga i uważność / Agnieszka Pawłowska ; ilustrowała Kinga Kałużna. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2017

20. Wyzwalacz szczęścia : poradnik jak wychować szczęśliwe dziecko / Alexia Barrable i Jenny Barnett ; tłumaczenie Katarzyna Bieńkowska. - Bielsko-Biała : Wydawnictwo Pascal, cop. 2017

21. Zabawa w uważność : mindfulness i medytacja dla dzieci, młodzieży i rodzin / Susan Kaiser Greenland ; oprac. zabaw Annaka Harris ; przekł. Jerzy Bokłażec. - Łódź : Galaktyka, cop. 2017

Artykuły z czasopism:

22. Całkowicie obecna głowa / Małgorzata Łuba // Głos Pedagogiczny. - 2016, nr 76, s. 41-43
* Uważność (mindfullness)

23. Całkowicie obecny umysł / Małgorzata Łuba 2016 // Wychowanie w Przedszkolu. - 2016, nr 2, s. 25-28

24. Czy istnieje potrzeba uczenia dzieci uważności ? / Marta Komorowska // Remedium. - 2015, nr 7/8, s. 53-55

25. Czym jest uważność / Hanna Mijas // Psychologia w Szkole. - 2012, nr 3, s. 137-141

26. Dar uważności na co dzień / Natalia Knap 2014 // Psychologia w Szkole. - 2014, nr 1, s. 108 -115

27. Dyskretniejsze "ja" / Paweł Holas ; rozm. przepr. Angelika Kuźniak // Znak. - 2018, nr 2, s. 6-13
* Czym jest uważność?

28. Gimnastyka mózgu : emocje i zdrowa samokontrola / Eryk Ołtarzewski // Życie Szkoły. - 2018, nr 4, s. 16-21
Gimnastyka mózgu dla nauczycieli - jak się zatrzymać i nie realizować programu? / Eryk Ołtarzewski // Życie Szkoły. - 2018, nr 6, s. 10-14, 16

29. Gimnastyka mózgu - metody wyciszania / Eryk Ołtarzewski // Życie Szkoły. - 2018, nr 2, s. 13-17

30. Gimnastyka mózgu. Pielęgnowanie pozytywnych relacji / Eryk Ołtarzewski // Życie Szkoły. - 2018, nr 5, s. 24-29

31. Gimnastyka mózgu : trening samokontroli / Eryk Ołtarzewski // Życie Szkoły. - 2018, nr 3, s. 20-23
* Zawiera zabawy i ćwiczenia koncentracji

32. Jak odzyskać utraconą podczas zajęć uwagę uczniów / Małgorzata Łoskot // Głos Pedagogiczny. - 2016, nr 76, s. 48-50

33. Jak odzyskać utraconą podczas zajęć uwagę uczniów? / Małgorzata Łoskot // Polonistyka. - 2016, nr 2, s. 30-31

34. Jak uważność pomaga w podejmowaniu decyzji / Ewa Kaian-Kochanowska 2014 // Psychologia w Szkole. - 2014, nr 5, s. 115-121

35. Jestem, czyli rozważania o byciu tu i teraz. Scenariusz lekcji wychowawczej o uważności. - (Teczka Nauczyciela) / Katarzyna Skolimowska // Sygnał. - 2019, nr 9, s. 25-26

36. Lekcje z uważności / Vera Kaltwasser 2014 // Psychologia w Szkole. - 2014, nr 2, s. 114 - 120

37. Licz błogosławieństwa / Paweł Holas . - Trening uważności // Charaktery. - 2017, nr 10, s. 40-41

38. Łagodzenie nawrotów uzależnień w oparciu o uważność (MBRP) / Jacek Chmielewski // Terapia : Uzależnienia i Współuzależnienia. - 2017, nr 6, s. 16-18

39. Łagodzenie stresu, czyli w jaki sposób poznanie samego siebie może zmniejszyć stres / Eryk Ołtarzewski // Życie Szkoły. - 2018, nr 11, s. 17-22

40. Medytacja / Julia E. Wahl . - Bibliogr. // Psychologia w Praktyce. - 2019, nr 1, s. 58-66

41. Medytacja uważności i jej wielorakie zastosowania - postscriptum / Benedykt Peczko // Remedium. - 2020, nr 2, s. 23-25

42. Metody pracy z dziećmi wspomagające radzenie sobie ze stresem. Cz. 1 / Marta Komorowska // Remedium. - 2018, nr 7-8, s. 16-17

43. Mindfulness : ćwiczenie uważności na co dzień / Magdalena Goetz . - Bibliogr. // Głos Pedagogiczny. - 2018, nr 95, s. 56-59

44. Mindfulness - przelotna moda czy coś więcej? / Barbara Kossakowska // Świat Problemów. - 2016, nr 10, s. 29-32

45. Mindfulness - trening uważności dzieci i młodzieży w profilaktyce cyberprzemocy / Anna Gregorek . - Bibliogr. // Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze. - 2018, nr 1, s. 30-38

46. Mindfulness w szkole / Magdalena Goetz // Głos Pedagogiczny. - 2018, nr 96, s. 46-49

47. Myśli na liściach / Paweł Holas // Charaktery. - 2017, nr 6, s. 42-43
* Trening uważności

48. Neuromarketing w świetle badań nad uważnością oraz w kontekście teorii neurobiologii interpersonalnej / Stanisław Radoń // W : Psychologia w biznesie : nowe perspektywy / red. Zofia Ratajczak ; współpr. Dominika Ochnik. - Warszawa : "Difin", 2015. - S. 341-358

49. O pułapkach komplementów i zaletach uważności / Jerzy Rządzki // Remedium. - 2016, nr 2, s. 4-6

50. O pułapkach komplementów i zaletach uważności. Cz. 1 / Jerzy Rządzki // Remedium. - 2016, nr 1, s. 4-5

51. O uważności bez uproszczeń / Marcin Fabjański 2015 // Coaching. - 2015, nr 2, s. 34 - 38

52. Od myśli do czynów / Magdalena Widłak // Sygnał. - 2017, nr 2, s. 12-14
* Metody budowania pożądanych przekonań i redukcji fałszywych

53. Opanuj emocje / Magdalena Goetz // Głos Nauczycielski. - 2015, nr 44, s. 12
* Trening uważności

54. Podejście pustości jako praktyka zmiany postrzegania / Julia E. Wahl // Psychologia w Praktyce. - 2018, nr 3, s. 24-29

55. Poprzez kontakt z poezją rozwijać w uczniach uważność, skupienie, wrażliwość na piękno otaczającego świata... / Kinga Kuszak . - Bibliogr. // Edukacja Wczesnoszkolna. - 2018/2019, nr 1, s. 23-37

56. "Poznać i zrozumieć emocje" - jak oswoić trudne emocje zamiast je tłumić / Eryk Ołtarzewski // Życie Szkoły. - 2018, nr 12, s. 6-9

57. Spokojny umysł, dobre myśli... / Ewa Kaian-Kochanowska 2014 // Psychologia w Szkole. - 2014, nr 4, s. 115-121

58. Sposoby na spokój / Ewa Kaian Kochanowska // Psychologia w Szkole. - 2012, nr 4,
s. 124-133

59. Stresowi wstęp wzbroniony : jak nie przenosić stresu z pracy do domu / Magdalena Goetz // Głos Pedagogiczny. - 2017, nr 85, s. 17-20

60. Terapie oparte na uważności w pracy z osobami z PTSD : przykład terapii ACT / Paweł Dyberny // Psychologia w Praktyce. - 2019, nr 3, s. 49-56

61. Uważność - dlaczego tak wiele dzieci ma z nią problem? / Marta Molińska // Remedium. - 2019, nr 12, s. 5-7

62. Uważność jest ważna / Ewa Kaian-Kochanowska 2015 // Psychologia w Szkole. - 2015, nr 2, s. 115 - 121

63. Uważność koi stres / Ewa Kaian Kochanowska // Psychologia w Szkole. - 2015, nr 4, s. 115-121

64. Uważność na gniew / Ewa Kaian-Kochanowska 2014 // Psychologia w Szkole. - 2014, nr 3, s. 115-121

65. Uważność na zdrowie / Jonathan Campion ; przeł. Agnieszka Chrzanowska // Psychologia w Szkole. - 2012, nr 2, s. 31-35

66. Uważność w edukacji / Agnieszka Pawłowska // Sygnał. - 2018, nr 9, s. 39-43

67. Uważność w edukacji wczesnoszkolnej / Eryk Ołtarzewski // Życie Szkoły. - 2019, nr 2, s. 29-35

68. Uważny nauczyciel / Ewa Kaian Kochanowska // Psychologia w Szkole. - 2012, nr 3, s. 130-136

69. Zastosowanie uważności w pracy z dzieckiem / Marta Komorowska // Remedium. - 2013, nr 1, s. 4-5

Netografia

https://www.polski-instytut-mindfulness.pl/

Oprac.
Joanna Baran
RZPWE PBW Filia w KLuczborku

# data[].attributes.attachment_link.title
Uważność w edukacji i wychowaniu - zestawienie bibliograficzne w wyborze

# data[].attributes.attachment_link.description
Uważność (ang. mindfulness - uważna obecność, pełnia obecności) to nic innego, jak świadome doświadczanie bieżącej chwili (bieżącego momentu), bez oceniania i z ciekawością. Pełniejsze dostrzeganie, zauważanie tego, czego doświadcza moje ciało (sygnały, które wysyła), co dzieje się w moich myślach oraz emocjach.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fundacja zajmuje się szerokopojętą promocją treningów uważności jako metody korzystnie wpływającej na zdrowie fizyczne i psychiczne ludzi. Szczególnie interesuje nas obszar edukacji, ponieważ jest to środowisko bardzo zagrożone stresem i wypaleniem zawodowym.

Mindfulness / uważność to trening uważności, ćwiczenia umysłu.
Polega na rozwijaniu umiejętności pełnego skupiania uwagi na tym, co się dzieje tu i teraz, bez osądzania. Nawet kilka minut ćwiczeń w ciągu dnia dobrze wpływa na zdrowie, równowagę psychiczną, relacje z innymi. Trening Mindfulness przynosi odprężenie ale odpoczynek jest efektem ubocznym ćwiczeń uważności a nie celem samym w sobie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Fundacja zajmuje się szerokopojętą promocją treningów uważności jako metody korzystnie wpływającej na zdrowie fizyczne i psychiczne ludzi. Szczególnie interesuje nas obszar edukacji, ponieważ jest to środowisko bardzo zagrożone stresem i wypaleniem zawodowym. Mindfulness / uważność to trening uważności, ćwiczenia umysłu. Polega na rozwijaniu umiejętności pełnego skupiania uwagi na tym, co się dzieje tu i teraz, bez osądzania.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AMT Aktualności
Newsletter March 2020
Discovering what life is about..... during hard and insecure times is special, challenging and very actual right now. Nothing is the same anymore.

We invite you all to read Eline's beautiful and encouraging words in this newsletter. Please share with all that can use strength and comfort these days.
Read the AMT Newsletter March 2020..
Mówią o nas
Sitting Still Like a Frog Home School
Children from all over the world are not able to go to school. Due to the Corona virus many schools have been closed. A lot of parents are wondering how they can still entertain their children these days, now we all have to stay at home as much as we can.

In the new weekly online section ‚Sitting Still Like a Frog Home School', Eline will share a new mindful activity which you can practice with kids at home.

The first episode is live!

# data[].attributes.attachment_link.description
Newsletter March 2020 Discovering what life is about..... during hard and insecure times is special, challenging and very actual right now. Nothing is the same anymore. We invite you all to read Eline's beautiful and encouraging words in this newsletter. Please share with all that can use strength and comfort these days.

# data[].attributes.attachment_link.description
Meditation, mindfulness, mindful, children, adolescent, child, Psychotherapy, Educational Services, Child's Mind - The Book

# data[].attributes.headline
Eryk Ołtarzewski o treningu uważności dzieci i młodzieży

# data[].attributes.subject
Eryk Ołtarzewski o treningu uważności dzieci i młodzieży

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nadmierny stres, stany obniżonego nastroju, lęki związane ze szkołą i z dorastaniem to - jak pokazuje praktyka pracy w szkole - częste problemy dzieci i młodzieży. Jednak nie tylko dzieci doświadczają trudności, także dorośli przeżywają stres - często są to nieadekwatne, przesadzone reakcje, która z kolei wywołują zaniepokojenie dziecka. Skutecznym wsparciem w tego typu problemach może być praktyka uważności.

Pracuję od kilkunastu lat jako pedagog w gimnazjum, prowadzę zajęcia socjoterapii dla młodzieży gimnazjalnej i dzieci szkoły podstawowej. Widzę, jaką trudność sprawia młodym ludziom nadmierny stres, stany obniżonego nastroju. Ogromna liczba dzieci przeżywa lęki związane ze szkołą, z dorastaniem. Problemem są relacje z rówieśnikami, nauczycielami, rodzicami.

Oprócz trudności emocjonalnych u dzieci obserwuję nadmierne trudności emocjonalne dorosłych, związane z przeżyciami ich jako opiekunów. Często jest to nieadekwatna, przesadzona reakcja, która z kolei wywołuje zaniepokojenie dziecka: „Ze mną naprawdę coś musi być nie w porządku, skoro mój rodzić tak bardzo to przeżywa".

Uważam, że niejednokrotnie zamiast zajęć socjoterapeutycznych i treningów zastępowania złości, wystarczyłoby przebywać ze sobą w rodzinie, wyłączyć tablet, rozmawiać o sobie, wspólnie uprawiać ogródek albo spacerować. Rzeczywistość we współczesnych rodzinach wygląda jednak inaczej. Niewiele osób ma czas na rozmowę i wspólne „nic nierobienie". W mojej ocenie pewnym wsparciem dla młodzieży (i rodziców) jest psychoedukacja. Mam na myśli zajęcia, które nie ingerują zbyt głęboko w osobiste przeżycia, ale dające poczucie bezpieczeństwa i pozwalające poznawać samego siebie, lepiej rozumieć emocje. Może nie likwidują trudności, ale ułatwiają ich oswojenie.

Trening uważności w praktyce szkolnej? - założenia programowe i inspiracje

W 2012 roku wziąłem udział w kursie MBSR (Mindfulness Based Stress Reduction) - zajęciach psychoedukacyjnych dla dorosłych. Zachęciły mnie pojawiające się w polskich mediach informacje o zbawiennym wpływie treningu uważności (mindfulness) na odczuwanie stresu. Efekty zrobiły na mnie tak duże wrażenie, że postanowiłem wprowadzić uważność do swojej pracy w szkole oraz do swoich zajęć socjoterapeutycznych. Wykorzystywałem poszczególne ćwiczenia w czasie lekcji wychowawczych w szkole,
na zajęciach szybkiego czytania, przy okazji uczenia technik pamięciowych. Cztery lata później stworzyłem autorski program zajęć psychoedukacyjnych dla dzieci „Trening uważości dla dzieci".

Korzystając z własnego doświadczenia, przedstawiam, jak można wprowadzać tę metodę do pracy z dziećmi i młodzieżą, jakich można się spodziewać efektów i co to może oznaczać dla dzieci.

Jon Kabat-Zinn, jeden z twórców takiego treningu uważności dla dorosłych określa uważność jako „ (...) szczególny rodzaj świadomej uwagi: świadomej, skierowanej na obecną chwilę i nieosądzającej"1. Ronald D. Siegel pisze: „Uważność to świadomość bieżącego doświadczenia i jego akceptowanie"2.

Jednym z najbardziej znanych treningów uważności jest wspomniany wcześniej Mindfulness Based Stress Reduction opracowany przez J. Kabat-Zinn'a i jego współpracowników.

Celem takiego treningu jest nie tyle uspokojenie i zmniejszenie stresu, ale raczej:

poznanie siebie,

zwiększenie świadomości odczuć ciała i własnych emocji,

obserwowanie powiązań pomiędzy myślami, emocjami i reakcjami fizjologicznymi.

Ułatwia to oswojenie własnych reakcji i w konsekwencji powoduje zmniejszenie stresu.

Jeszcze kilkanaście lat temu w Polsce pojęcie „uważność" (mindfulness) pojawiało się raczej w tekstach dotyczących medytacji buddyjskiej niż w kontekście terapii psychologicznej lub materiałach zajęć dla dzieci. Dzięki pracy takich osób jak Jon Kabat-Zinn, Zindel V. Segal, Mark G. Williams czy John D. Teasdale o uważności mówi się w kontekście radzenia sobie ze stresem (MBSR), wsparcia terapii (Mindfulness-Based Cognitive Therapy).

Na trening uważności składają się praktyki medytacyjne, takie jak:

skupienie na oddechu,

skupienie na odczuciach fizycznych całego ciała,

powolne ćwiczenia fizyczne,

obserwowanie własnych emocji,

obserwowanie własnych reakcji w relacjach z innymi ludźmi.

Wśród korzyści płynących z treningu uważności zauważamy:

wzrasta zdolność skupiania uwagi na wybranym bodźcu,

zwiększa się wrażliwość odczuwania własnego ciała i emocji, subtelne myśli, które wcześniej były nieświadome, są zauważane w większym stopniu,

życzliwa, akceptująca postawa wobec samego siebie sprawia, że emocje stają się łagodniejsze, zmienia się również ich odbiór,

uczestnicy potrafią obserwować nieprzyjemne doznania i trudne emocje, zmniejsza się tendencja do unikania emocji,

trudne emocje nie zawsze znikają, ale mogą budzić mniej przejęcia, łatwiej się uspokoić, pojawia się większa odporność na trudne sytuacje - dzięki temu łatwiej zachować się adekwatnie do okoliczności.

Po ukończeniu kursu uważności zacząłem się zastanawiać, czy zaadoptowanie tego kursu do pracy z dziećmi i młodzieżą przyniosłoby podobny efekt.

Psychoedukacja w formie treningu uważności pomaga dzieciom i dorosłym poznawać własne reakcje, oswajać się z nimi i w konsekwencji pozwala reagować na trudności.

Funkcjonuje wiele programów adresowanych do dzieci. Np. brytyjski „.b" (dot be) stworzony przez Mindfulness in Schools Project lub MindUp stworzony przez The Hown Foundation. Każdy z tych programów ma wyraźną strukturę, określoną liczbę spotkań. Każde spotkanie jest poświęcone innemu tematowi i w ich trakcie pojawiają się ćwiczenia oparte na praktykach medytacyjnych.
Są również dostosowane do wieku uczestników.

Badania przeprowadzone przez dr Kimberly Schonert-Reichl z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej3, mające na celu oszacowanie efektywności programu MindUp, wykazały, że uczestnicy:

otrzymywali wyższe oceny z czytania,

mieli mniejszą absencję w szkole,

zmniejszyli ilość agresywnych zachowań w czasie zabaw,

lepiej radzili sobie ze stresem,

szybciej reagowali podczas odpowiadania na pytania i rozmowy z nauczycielem,

zwiększyli zdolność koncentracji.

Kiedy podejmowałem próby wprowadzenia uważności do pracy z dziećmi, tego rodzaju programy nie były jeszcze dostępne w Polsce. Opierając się na doświadczeniu prowadzenia grup socjoterapeutycznych i własnej praktyce uważności, ułożyłem autorski program zajęć grupowych „Trening uważności dla dzieci". Wsparciem były warsztaty Chrisa Willarda dotyczące uważności w pracy z dziećmi, konsultacje z Julią Wahl - trenerem uważności oraz uczestniczenie w programach „Mindfulness Association".

Obserwacje i wnioski, którymi chcę się podzielić, nie są poparte badaniami. Są to relacje dzieci, ich rodziców oraz moje subiektywne spostrzeżenia. Pokrywają się one z wynikami badań przeprowadzonych na podobnych zajęciach, w podobnych grupach wiekowych innych badaczy.

Układając program założyłem, że uczestnicy:

łatwiej będą sobie radzić sobie z trudnymi reakcjami, takimi jak: agresja, złość, lęk,

zwiększy się ich zdolność samokontroli,

łatwiej będzie im pracować w szkole,

ćwiczenia koncentracji polepszą zdolność świadomego skupiania uwagi,

poznawanie samego siebie i zrozumienie własnych przeżyć pozwoli na łagodzenie emocji i innych reakcji.

Autorski program „Trening uważności dla dzieci" - krok po kroku

„Trening..." składa się z 10 spotkań dla dzieci.

CZĘŚĆ 1

KROK 1
Rozpoczynamy od zabaw integrujących grupę, określania zasad pracy i celu spotkań. Celem pierwszych spotkań jest budowanie poczucia bezpieczeństwa. Uczestnicy oswajają się z ćwiczeniami koncentracji w formie zabaw, np.:

wsłuchiwanie się w dźwięki,

rozpoznawanie dźwię...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Załóż konto Zaloguj się

# data[].attributes.attachment_link.title
Trening uważności dla dzieci - psychoedukacja | Ćwiczenia

# data[].attributes.attachment_link.description
Nadmierny stres, stany obniżonego nastroju, lęki związane ze szkołą i z dorastaniem to - jak pokazuje praktyka pracy w szkole - częste problemy dzieci i młodzieży. Jednak nie tylko dzieci doświadczają trudności, także dorośli przeżywają stres - często są to nieadekwatne, przesadzone reakcje, która z kolei wywołują zaniepokojenie dziecka.

# data[].attributes.attachment_link.title
Daniel Moszczyński, Agnieszka Pawłowska "Słuchowiska Kraina Uważności" audiobook

# data[].attributes.attachment_link.title
Pierwsza pomoc przy trudnych uczuciach. Ćwiczenie uważności dla dzieci 5-10 lat

# data[].attributes.attachment_link.title
Bezpieczne miejsce. Ćwiczenie uważności dla dzieci 5-10 lat

# data[].attributes.attachment_link.title
Test spaghetti. Ćwiczenie uważności dla dzieci 5-10 lat

# data[].attributes.attachment_link.title
Skupienie na oddechu. Ćwiczenie uważności dla dzieci 5-10 lat

# data[].attributes.attachment_link.title
Fabryka trosk. Ćwiczenie uważności dla dzieci 5-10 lat

# data[].attributes.attachment_link.title
Moc góry. Ćwiczenie uważności dla nastolatków

# data[].attributes.headline
Wywiad z Agnieszką Pawłowską - autorką serii książek KRAINA UWAŻNOŚCI

# data[].attributes.subject
Wywiad z Agnieszką Pawłowską - autorką serii książek KRAINA UWAŻNOŚCI

# data[].attributes.attachment_link.title
Wywiad z Agnieszką Pawłowską - autorką serii książek KRAINA UWAŻNOŚCI

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
wiedzę: dlaczego uważność jest potrzebna w pracy z dziećmi, dlaczego najważniejsza jest własna praktyka, gdy chce się wspierać rozwój uważności u dziecka oraz jak możesz na co dzień ćwiczyć z dziećmi używając książek z nagraniami Eline Snel,

doświadczenie: uważności i bezpośrednich korzyści z niej płynących

Co mówią Uczestnicy:

"Byłam do tego sceptycznie nastawiona. Raczej jestem zero-jedynkowa, znów jakieś warsztaty ze zgłębiania siebie... Ale teraz widzę, ile może mi dać sam mój oddech i zwracanie uwagi na niego!"

"Kiedy rozluźniłam w ćwiczeniu ciało, poczułam w kręgosłupie ciepło i zniknął ból, który od dłuższego czasu tam czułam...",

„Spodziewałam się, że nie dam rady wysiedzieć 3 godziny. Tymczasem przeszedł mi ból głowy i czuję się zrelaksowana",

„Już wiem, że sama chcę ćwiczyć uważność, bo dzięki temu będę mogła lepiej wspierać dzieci"

*Szkolenie nie upoważnia do prowadzenia treningu uważności Metodą Eline Snel ©.

# data[].attributes.attachment_link.description
wiedzę: dlaczego uważność jest potrzebna w pracy z dziećmi, dlaczego najważniejsza jest własna praktyka, gdy chce się wspierać rozwój uważności u dziecka oraz jak możesz na co dzień ćwiczyć z dziećmi używając książek z nagraniami Eline Snel, doświadczenie: uważności i bezpośrednich korzyści z niej płynących Co mówią Uczestnicy: "Byłam do tego sceptycznie nastawiona.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Biblioterapia - dobrostan - zdrowie" to cykl czytelniczo-rozwojowy, którego celem jest zaprezentowanie inicjatyw (działań), a także recenzji wybranych publikacji do pracy biblioterapeutycznej (i nie tylko) w zakresie rozwijania i wzmacniania dobrostanu (zdrowia) psychospołecznego dzieci, młodzieży, a także osób dorosłych.

W Pedagogicznej Bibliotece Wojewódzkiej w Opolu - Filii w Kluczborku realizowany jest projekt psychoedukacyjny „Uważność", którego celem jest rozwijanie koncepcji uważności wśród uczniów szkół podstawowych. W ramach obchodów Ogólnopolskich Dni Uważności 2019, które odbyły się w bibliotece, omawiano zawartość merytoryczną, metody pracy oraz ogólną organizację tego przedsięwzięcia z opiekunami i wychowawcami potencjalnych uczestników projektu.

I. Uważność w szkole - korzyści
Uważność (ang. mindfulness - uważna obecność, pełnia obecności) to nic innego, jak świadome doświadczanie bieżącej chwili (bieżącego momentu), bez oceniania i z ciekawością. Pełniejsze dostrzeganie, zauważanie tego, czego doświadcza moje ciało (sygnały, które wysyła), co dzieje się w moich myślach oraz emocjach. Obserwacja i zaciekawienie tym, co mnie otacza, ale także uważność w budowaniu relacji z drugim człowiekiem („ja" ukierunkowane na uważną obecność drugiej osoby).

Jakie są korzyści z uważności w szkole? Udzielając odpowiedzi, należy przede wszystkim wykazać, że praktyka uważności może pomóc dzieciom i młodzieży w osiąganiu lepszych wyników w nauce, a także, co ważne, uporać się z różnego rodzaju wyzwaniami i trudnościami rozwojowymi, jakie stawia przed nimi codzienność oraz stres szkolny. Lista korzyści z podejmowanej praktyki jest bardzo obszerna, warto wymienić kilka, a mianowicie: lepsza koncentracja uwagi, rozwój empatii, podniesienie samooceny i poczucia własnej wartości oraz cierpliwości, uzyskanie dystansu do trudnej sytuacji, itp.

II. Uważność w szkole - trening uważności
Trening uważności można wprowadzić do środowiska szkolnego kilkuetapowo, a mianowicie włączając w jego przebieg zarówno uczniów, jak i nauczycieli oraz rodziców. Ważne jest, aby przed jego rozpoczęciem odbyło się spotkanie informacyjne, podczas którego zostanie omówiony temat uważności, tzn. czym ona jest i w jaki sposób możemy ją ćwiczyć (praktykować) na co dzień. Po to również, aby nauczyciele i rodzice wiedzieli, w czym dzieci/młodzież będą brały udział i jak wygląda struktura tego rodzaju zajęć (w ramach projektu). Dodatkową propozycją jest przedstawienie i omówienie literatury oraz przeprowadzenie treningu uważności dla nauczycieli i rodziców.

Trening uważności jest formą zajęć o charakterze psychoedukacyjnym i może sam w sobie przebiegać jako trening uważnego patrzenia (oglądania), słuchania, wąchania i jedzenia (smakowania), uważnego ruchu, obserwacji oddechu, a także wyciszenia, skupienia uwagi na odczuciach oraz obserwacji odczuć z ciała.

III. Projekt: cele, grupa docelowa, realizacja i struktura
Projekt psychoedukacyjny „Uważność" jest realizowany w celu wyposażenia uczniów w wieku 7-12 lat w podstawowe kompetencje społeczno-emocjonalne w zakresie rozwijania postawy uważności w codziennym życiu, nauki koncentracji i uważnego, świadomego podejścia do otaczającej rzeczywistości, rozwijania umiejętności radzenia sobie ze stresem i trudnymi emocjami. Grupę docelową stanowią uczniowie szkół podstawowych (klasy I-VI).

Realizacja i struktura:
Zajęcia psychoedukacyjne połączone z treningiem uważności odbywają się według założeń organizacyjnych trzy/cztery razy w miesiącu (częstotliwość spotkań może ulec zmianie).

Wsad merytoryczny projektu stanowi siedem tytułów książek w ramach serii Kraina Uważności wydanych przez Wydawnictwo Poznańskie, których autorką jest Agnieszka Pawłowska. Każdy odrębny tytuł to postać innego bohatera, przedstawiająca uważność w kontekście codziennego funkcjonowania.

Projekt składa się z ośmiu tematów (jeden temat = jedne zajęcia):
- Piękno uważności - motto przewodnie: Każdy z nas jest wyjątkowy!
- Magia uważności - motto przewodnie: Życie „tu i teraz" jest przecież takie ciekawe!
- Smak uważności - motto przewodnie: Jedzenie to świetny moment na ćwiczenie uważności!
- Energia uważności - motto przewodnie: Obserwowanie z ciekawością i bez oceniania!
- Siła uważności - motto przewodnie: Ważne, aby odnaleźć swój własny sposób na bycie uważnym!
- Odwaga i uważność - motto przewodnie: Dzięki uważności strach przestaje być wrogiem - staje się częścią życia!
- Komunikacja i uważność - motto przewodnie: Uważna komunikacja pozwala mi rozumieć/słuchać i być rozumianym/wysłuchanym!

Powyższe tematy traktują o potędze uważności, ukazując jej różne oblicza (perspektywy). Na zakończenie projektu, uczniowie realizują ostatni, ósmy, temat, którym jest: Uważność i Klasowa Mapa Uważności. Spotkanie ma charakter podsumowujący, a stworzona KMU (wytwórnik) stanowi jego formę wizualną.

Struktura zajęć:
1. Rozpoczęcie zajęć: rozmowa kierowana (wprowadzenie do tematu) oraz ćwiczenie uważności: pauza-cisza.
2. Temat główny - seans głośnego czytania, analiza/omówienie tekstu literackiego.
3. Ćwiczenie(a) uważności (związane z tematem głównym zajęć).
4. Aktywność twórcza (według uznania nauczyciela: może, ale nie musi być).
5. Zakończenie zajęć: rozmowa kierowana (podsumowanie tematu) oraz ćwiczenie uważności: pauza-cisza.

Czas: realizowany temat 2x45 minut (minimum dwie jednostki dydaktyczne)

IV. Bibliografia
Wydawnictwa zwarte:
1) Agnieszka Pawłowska, Kotka Wiktoria i magia uważności, Poznań 2015.
2) Agnieszka Pawłowska, Lew Staszek i siła uważności, Poznań 2015.
3) Agnieszka Pawłowska, Nietoperzyca Kaja i piękno uważności, Poznań 2015.
4) Agnieszka Pawłowska, Przyjaciele z Krainy Uważności - komunikacja, Poznań 2017.
5) Agnieszka Pawłowska, Szczurek Rysio i smak uważności, Poznań 2015.
6) Agnieszka Pawłowska, Tygrysek Erwinek i energia uważności, Poznań 2015.
7) Agnieszka Pawłowska, Wilczek Leon - odwaga i uważność, Poznań 2017.

Artykuły z czasopism:
8) Marta Komorowska, Czy istnieje potrzeba uczenia dzieci uważności?, „Remedium" 2015, nr 7/8, s. 53-55.
9) Eryk Ołtarzewski, Gimnastyka mózgu: trening samokontroli, „Życie Szkoły" 2018, nr 3, s. 20-23.
10) Magdalena Goetz, Mindfulness w szkole, „Głos Pedagogiczny" 2018, nr 96, s. 46-49.
11) Marta Molińska, Uważność - dlaczego tak wiele dzieci ma z nią problem?, „Remedium" 2019, nr 12, s. 5-7.
12) Agnieszka Pawłowska, Uważność w edukacji, „Sygnał" 2018, nr 9, s. 39-43.
13) Eryk Ołtarzewski, Uważność w edukacji wczesnoszkolnej, „Życie Szkoły" 2019, nr 2, s. 29-35.

# data[].attributes.attachment_link.description
„Biblioterapia - dobrostan - zdrowie" to cykl czytelniczo-rozwojowy, którego celem jest zaprezentowanie inicjatyw (działań), a także recenzji wybranych publikacji do pracy biblioterapeutycznej (i nie tylko) w zakresie rozwijania i wzmacniania dobrostanu (zdrowia) psychospołecznego dzieci, młodzieży, a także osób dorosłych.

# data[].attributes.headline
"uWAŻNI DOROŚLI-uWAŻNE DZIECI, program konferencji on-line (23-24.04.2020 r.)

# data[].attributes.subject
"uWAŻNI DOROŚLI-uWAŻNE DZIECI, program konferencji on-line (23-24.04.2020 r.)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
9:00

9:10

Anna Zubrzycki i Krystyna Boroń - Uważność w sercu. Czy pomagając innym można pomóc sobie? Czyli uważność w medycynie
60 minut, wykład

10:10
przerwa techniczna
10:20

Dorota Błaszczyk - Doświadczenie uważności w szkole. Praktyka mindfulness drogą do równowagi psychofizycznej
30 minut, wystąpienie

10:50
przerwa techniczna
11:00

Mark Hansen - Czym jest uważność dla dzieci w metodzie Eline Snel? Praktyczny wstęp do uważności dla dzieci
60 minut, wykład i pokaz treningu; tłumaczony konsekutywnie

12:00
przerwa techniczna
12:10

Magda Kasprzyk - Serce i umysł. Jak rozwijanie uważności i współczucia pomaga znaleźć spokój w niespokojnym świecie. Z doświadczeń trenera Metody Eline Snel w pracy z dziećmi, nastolatkami i dorosłymi
30 minut, wystąpienie

12:40
przerwa na lunch
13:10

Beata Kamińska-Suchanek - Uważność i nastolatki. Jak praktyka mindfulness wspiera młodych ludzi i ich rodziców w okresie dojrzewania. Okiem trenera uważności Metody Eline Snel
30 minut, wystąpienie

13:40
przerwa techniczna
13:50

prof. Bogdan de Barbaro - Dlaczego w XXI wieku niełatwo być rodzicem?
60 minut, wykład

14:50
przerwa techniczna
15:00

Eline Snel - Mindfulness w edukacji: czerpiąc z wewnętrznej mądrości. Wszystko zaczyna się w tobie!
80 minut, wykład

16:20
Eline Snel - sesja pytań i odpowiedzi
16:50
Zamknięcie konferencji
17:00

Integracja (z udziałem prelegentów i uczestników)

9:00 Otwarcie konferencji

9:10

dr Stanisław Radoń - Neuro-psycho-matematyka uważności. Jak się zmienia mózg i człowiek pod wpływem praktykowania uważności
60 minut, wykład

10:10
przerwa techniczna
10:20

Ewa Orłowska - Nowe kompetencje nauczyciela - od wiedzy do mądrości
Wystąpienie

10:50
przerwa techniczna
11:00

Mark Hansen - Czym jest uważność dla nastolatków w metodzie Eline Snel? Praktyczny wstęp do uważności dla nastolatków
75 minut, wykład i pokaz treningu; tłumaczony konsekutywnie

12:15
przerwa techniczna
12:25

Beata Kamińska-Suchanek - Uważność i nastolatki. Jak praktyka mindfulness wspiera młodych ludzi i ich rodziców w okresie dojrzewania. Okiem trenera uważności Metody Eline Snel
30 minut, wystąpienie

12:55
przerwa na lunch
13:25

Magda Kasprzyk - Serce i umysł. Jak rozwijanie uważności i współczucia pomaga znaleźć spokój w niespokojnym świecie. Z doświadczeń trenera Metody Eline Snel w pracy z dziećmi, nastolatkami i dorosłymi
30 minut, wystąpienie

13:55
przerwa techniczna
14:05

dr n. med. Artur Kołakowski - Psychoterapia poznawczo-behawioralna dzieci i młodzieży a podejścia trzeciej fali
60 minut, wykład

15:05
przerwa techniczna
15:15

Eline Snel - Mindfulness w edukacji: czerpiąc z wewnętrznej mądrości. Wszystko zaczyna się w tobie!
80 minut, wykład

16:35
Eline Snel - sesja pytań i odpowiedzi
17:05
Zamknięcie konferencji
17:15

Integracja (z udziałem prelegentów i uczestników)

# data[].attributes.attachment_link.description
9:00 9:10 Anna Zubrzycki i Krystyna Boroń - Uważność w sercu. Czy pomagając innym można pomóc sobie? Czyli uważność w medycynie 60 minut, wykład 10:10 przerwa techniczna 10:20 Dorota Błaszczyk - Doświadczenie uważności w szkole. Praktyka mindfulness drogą do równowagi psychofizycznej 30 minut, wystąpienie 10:50 przerwa techniczna 11:00 Mark Hansen - Czym jest uważność dla dzieci w metodzie Eline Snel?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ik ben Mark Hansen. Kinder- en jeugdpsycholoog, mindfulnesstrainer in de Methode Eline Snel, maar vooral ook vader van Tyrza (2013), Abel (2014) en Jurre (2017). Dagelijks merk ik de voordelen van mindfulness. Voor mezelf, in mijn werk en in de opvoeding van mijn kinderen. En ik wil jou die voordelen ook laten ervaren. Daarvoor bied ik verschillende trainingen aan. Kijk rustig rond op mijn site om te ontdekken welke training jou verder kan helpen.

Weet je al welke training je wilt volgen? Schrijf je dan nu gelijk in!

# data[].attributes.attachment_link.description
Ik ben Mark Hansen. Kinder- en jeugdpsycholoog, mindfulnesstrainer in de Methode Eline Snel, maar vooral ook vader van Tyrza (2013), Abel (2014) en Jurre (2017). Dagelijks merk ik de voordelen van mindfulness. Voor mezelf, in mijn werk en in de opvoeding van mijn kinderen. En ik wil jou die voordelen ook laten ervaren.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Agnieszka Pawłowska - Mindfulness & Compassion

# data[].attributes.attachment_link.title
Uważność w edukacji, czyli mindfulness w szkole

# data[].attributes.attachment_link.title
Medytacja na dobranoc dla dzieci młodszych

# data[].attributes.attachment_link.title
Ćwiczenie jogi „młyn”, z książki "Moja supermoc"

# data[].attributes.attachment_link.title
Mindfulness is being alive and knowing it, a .b animation by MiSP

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Make a Gift Today
We've kicked off our annual fundraising campaign and we hope we can count on your support. Make a statement about the kind of community you want to live in and the future you want to see

Take Five: Classroom Activity
One of the great things about mindfulness is that it helps us insert pauses throughout the day. Try this Take Five exercise and print a poster for your classroom.

Mindful Communication, December 7
Discover tools and insights of nonviolent communication and the science of nervous system regulation to create more trust, cooperation, and collaboration.

We empower school teams to build upon their unique strengths to achieve their community's vision of wellness.

Our team of classroom teachers, administrators, and implementation specialists draws from lived experiences and expertise to design programs that are impactful and relevant for educators.

"Mindful Schools is our go-to organization when it comes to training and resources-- what we do, how we do it, and why we do it. We were searching for that, literally for years."

- Robert Caplinger, Elementary School Principal
Laveen, AZ

Schools are facing a mental health crisis, with anxiety, stress, and burnout at record levels. But it doesn't have to be this way. We take an integrated approach to create healthy school cultures in which every person feels valued, engaged, and ready to learn.
Ready to build resilient schools and districts?

Over 70,000 educators have started their mindfulness journey in a Mindful Schools workshop and 101 course. View our Program Catalog, explore upcoming programs, and join us in nurturing a new generation of leaders to create a more equitable and thriving world.

LIMITED OFFERINGS

New Year Retreat
Learn About Retreat
Sat, Jan 27, 2024

Virtual Mindfulness Retreat
8AM-1PM PT / 11AM-4PM ET
Registration Deadline: Jan 25

201 Live Intensive
Learn About 201 Live Intensive
July 2024

Join this powerful, 2-week live experience of our 201: Mindfulness in the Classroom course over the summer when you have more dedicated time to dive into the richness of the course content.

Communicate for a Change

Wed, Feb 28

Virtual Workshop:
1PM-2:30PM PT | 4PM-5:30PM ET

Disrupt communication habits that leave educators and students feeling drained and disconnected. Learn to shift this dynamic and build more authentic connection. Learn more.

# data[].attributes.attachment_link.title
Mindful Schools | An Integrated Approach to Create Equitable and Joyful School Culture

# data[].attributes.attachment_link.description
We help educators create equitable and joyful learning environments that center collective well-being. Mindful Schools has trained over 70,000 educators. What's New at Mindful Schools Make a Gift Today We've kicked off our annual fundraising campaign and we hope we can count on your support.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Praktyka uważności dla dzieci i młodzieży to rodzaj wewnętrznej gimnastyki. Podobnie jak w czasie lekcji WF-u rozwijana jest sprawność ciała, tak w czasie praktyki uważności rozwijana jest sprawność zarządzania swoimi wewnętrznymi stanami. Dla młodych ludzi to niezwykle przydatna kompetencja, która owocuje wyższą psychiczną odpornością i poczuciem wewnętrznej stabilności.

Praktyka mindfulness, po pierwsze dostarcza narzędzi dla lepszego rozumienia świata myśli, stanów emocjonalnych i podejmowanych działań. Po drugie, buduje przekonanie, że możemy wpływać na swoje samopoczucie i redukcję stresu. To kluczowa kompetencja przydatna w ciągu całego życia.

Badania nad wpływem praktyki mindfulness na dzieci i młodzież dynamicznie się rozwijają. Do tej pory wykazano, że regularna praktyka poprawia zdrowie psychiczne, poczucie dobrostanu psychicznego, nastrój, samoocenę, regulację emocjonalną, a nawet wpływa na poprawę wyników w nauce (K. Weare 2013).

Mięśniem, który trenujemy za pomocą technik mindfulness jest „mięsień" uwagi. Trening ten polega na nauce kierowania uwagi w sposób celowy i nieosądzający na chwilę bieżącą. W największym uproszczeniu można powiedzieć, że chodzi tu o umiejętność rozpoznawania tego co się dzieje we mnie i na zewnątrz mnie, kiedy ma to akurat miejsce. Trening uwagi jest początkiem i wsparciem dla lepszej samoregulacji emocjonalnej.

​W szkole od zawsze mówiono nam, żeby się skupić. Nikt nam jednak nie mówił w jaki sposób to zrobić. Współcześnie, gdy technologia coraz intensywniej konkuruje o uwagę i staje się niemal stale obecnym "rozpraszaczem", stan koncentracji bywa szczególnie trudny do osiągnięcia.

Praktyka uważności jest odpowiedzią na pytanie "jak się skupić?". Ucząc się obserwować pracę umysłu, młodzi ludzie poznają w swoim doświadczeniu czym jest stan rozproszenia i co można z nim zrobić. Alternatywą dla bycia zaangażowanym w wewnętrzny monolog na temat przeszłości i przyszłości jest nawiązanie kontaktu z tym co wydarza się tu i teraz.

Stres, lęk, złość, smutek, niepewność siebie, frustracja, niepokój - kto spośród nas nie zna tych stanów? Doskonale znają je także najmłodsi i niewątpliwie potrzebują przewodnictwa w rozpoznawaniu, nazywaniu i badaniu swoich stanów emocjonalnych. Po to, by lepiej je zrozumieć i w konsekwencji lepiej sobie z nimi radzić.

# data[].attributes.attachment_link.description
Praktyka uważności dla dzieci i młodzieży to rodzaj wewnętrznej gimnastyki. Podobnie jak w czasie lekcji WF-u rozwijana jest sprawność ciała, tak w czasie praktyki uważności rozwijana jest sprawność zarządzania swoimi wewnętrznymi stanami. Dla młodych ludzi to niezwykle przydatna kompetencja, która owocuje wyższą psychiczną odpornością i poczuciem wewnętrznej stabilności.

# data[].attributes.headline
Marta Znaniecka - praktyka uważności w edukacji (szkole) - kategoria duchowości 

# data[].attributes.subject
Marta Znaniecka - praktyka uważności w edukacji (szkole) - kategoria duchowości 

# data[].attributes.attachment_link.title
Ewa Kaian Kochanowska i jej goście na Konferencji Mindfulness w Gdańsku, styczeń 2019

# data[].attributes.attachment_link.description
Our evidence-based curriculum builds emotional resilience through mental fitness

# data[].attributes.headline
Trening uważności wg metody Eline Snel "Uwaga, to działa!"

# data[].attributes.subject
Trening uważności wg metody Eline Snel "Uwaga, to działa!"

# data[].attributes.attachment_link.title
Mindfulness in Schools Project (MiSP) - Bringing Mindfulness to Schools

# data[].attributes.attachment_link.description
Mindfulness in Schools Project (MiSP) is a charity that brings mindfulness to pupils, teachers and parents using bespoke curricula and resources.

# data[].attributes.headline
Relacja z pierwszej w Polsce konferencji poświęconej uważności w edukacji - 11.09.2018 r. 

# data[].attributes.subject
Relacja z pierwszej w Polsce konferencji poświęconej uważności w edukacji - 11.09.2018 r. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We wtorek, 11 września 2018, miałam przyjemność (naprawdę przyjemność!) uczestniczyć w pierwszej w Polsce konferencji poświęconej uważności w edukacji „Redukcja stresu w szkole", organizowanej przez fundację EduMind by Smartt. Dla mnie to wielka gratka, bo w edukacji pracuję od 25 lat i jest dla mnie oczywiste, że szkoła jest miejscem związanym z ogromnym stresem: tak uczniów, jak i nauczycieli (w tym poddawanych ogromnej presji dyrektorów). Równie oczywiste są dla mnie inne poza redukcją stresu korzyści płynące z uważności, jak choćby lepsza koncentracja, lepsze relacje, większa otwartość i efektywność. Niemało, prawda? Obecnie dostępne jest już wiele badań naukowych, dotyczących zmian w funkcjonowaniu dzieci i młodzieży, biorących udział w treningach uważności - mówiła o nich na konferencji dr Marta Znaniecka. Efekty - zarówno dotyczące zmian w aspekcie poznawczym, jak i dobrostanu psychicznego - robią wrażenie. Na świecie powstało też sporo organizacji, wdrażających programy oparte na uważności do szkół, m. in.: Mindful Schools i MindUP w USA, Mindfulness in Schools Project w Wielkiej Brytanii (z ich programem „.b"), czy - jak się dowiedziałam dopiero na konferencji z wystąpienia Weroniki Chmielewskiej i Magdy Kulińskiej - AtentaMente w Meksyku. EduMind by Smartt dołącza do grona tych organizacji, aby promować uważność w szkołach na gruncie polskim.

Co daje uważność w szkole?

Jak mówiła Ewa Orłowska z zarządu fundacji, m. in.:
- wytrąca z automatyzmów;
- pomaga znaleźć oparcie w sobie;
- daje bezpieczeństwo:
- pomaga odróżniać myśli od faktów;
- wskazuje, jak troszczyć się o siebie;
- wspomaga dobre relacje jako jeden z warunków nauki. (Źródło: materiały z konferencji.)

Mam nadzieję, że widzicie, że wszystkie te elementy są niezwykle istotne dla wszystkich stron procesu edukacyjnego. Wchodzimy tu oczywiście na grunt kompetencji miękkich, których tak ogromnie brakuje w tradycyjnej szkole: programy oparte na uważności uczą, jak sobie radzić z samym sobą, ze swoimi emocjami i myślami. Nic dziwnego, że jeden z uczestników mojego kursu MBSR, będący wówczas studentem, wykrzyknął na jednym ze spotkań: „Tego powinni uczyć w szkole!". Bardzo, bardzo, bardzo się zgadzam. I dlatego całym sercem kibicuję działaniom fundacji EduMind. Z ciekawością słuchałam więc opowieści o programie uważności wdrożonym w szkole podstawowej im. Samuela Bogumiła Lindego w Warszawie przy współpracy z nauczycielką mindfulness, Ewą Orłowską, jeszcze przed powstaniem fundacji.

Mówić o uważności do ludzi, którzy nie mieli z nią nigdy do czynienia, nie jest łatwo. Jednak przedstawicielkom EduMind świetnie się to udało mimo ograniczonego czasu ich wystąpień. Nie zabrakło też krótkich praktyk, które są najlepszą drogą do zrozumienia, o co w tych całych mindfulnessach chodzi.

Mózg w szkole

Siłą rzeczy część „mindfulnessowa" tej konferencji była dla mnie jednak dość oczywista. Inaczej rzecz się miała z wystąpieniem dra Marka Kaczmarzyka z Uniwersytetu Śląskiego - biologa, badacza pamięci, zajmującego się również neurodydaktyką. Doktor Kaczmarzyk z pasją opowiadał nam, jak uczy się mózg, dlaczego w szkole tak trudno cokolwiek zapamiętać i co lubią hipokampy. Znakomita większość tego wystąpienia to były dla mnie nowości podane w fascynujący sposób. Od tamtego czasu jestem już mądrzejsza, bo przeczytałam „Neurodydaktykę" Marzeny Żylińskiej, zakupioną właśnie na konferencji. W tym miejscu chylę czoła przed organizatorami tego wydarzenia jeszcze niżej. Bo promocja uważności w edukacji to jest wspaniałe i potrzebne dzieło. Ale mariaż mindfulness z neurodydaktyką to pomysł rewolucyjny, budzący nadzieję na przebudowę systemu szkolnego kawałek po kawałku, aby stał się bardziej... ludzki.

Edukacja oparta na relacjach

Ciekawe i niezwykle poruszające było dla mnie to, co najmocniej - przynajmniej w moim odczuciu - łączyło wszystkie części konferencji: podkreślenie faktu, że edukacja opiera się na relacjach. Niby oczywiste, ale czasem tak mocno zapominane w sformalizowanym systemie szkolnym, w którym ucznia traktuje się jak wyrwaną z kontekstu jednostkę, która ma się po prostu nauczyć czegoś tam dzięki własnej sile woli. Po drugiej stronie jest często samotny nauczyciel, któremu stawiane są coraz to nowe wymagania, a nikt mu nie tłumaczy, ani czemu mają one służyć, ani jak się z tych wymagań wywiązać. Wie tylko, że będzie z nich rozliczany.

Nie zamierzam tu smęcić na koniec, bo że jest źle, to wszyscy wiemy. Jednak istnieje w Polsce wiele inicjatyw, które próbują zmienić ten smutny stan rzeczy. Działalność fundacji EduMind by Smartt jest tego przykładem. Jeśli jesteście ciekawi, czym jeszcze zajmuje się fundacja, zapraszam do zapoznania się z jej stroną internetową i profilem na Facebooku.
Zdjęcie z wystąpienia dra Marka Kaczmarzyka zamieszczone dzięki uprzejmości fundacji EduMind by Smartt. Autorem zdjęcia jest Robert Janiszewski.

# data[].attributes.attachment_link.title
Konferencja EduMind "Redukcja stresu w szkole" - Stacja Teraz

# data[].attributes.attachment_link.description
We wtorek, 11 września 2018, miałam przyjemność (naprawdę przyjemność!) uczestniczyć w pierwszej w Polsce konferencji poświęconej uważności w edukacji „Redukcja stresu w szkole", organizowanej przez fundację EduMind by Smartt. Dla mnie to wielka gratka, bo w edukacji pracuję od 25 lat i jest dla mnie oczywiste, że szkoła jest miejscem związanym z ogromnym stresem: tak uczniów, jak i nauczycieli (w tym poddawanych ogromnej presji dyrektorów).

# data[].attributes.headline
Organizacja, która wprowadza podejście uważności do szkół - Meksyk

# data[].attributes.subject
Organizacja, która wprowadza podejście uważności do szkół - Meksyk

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Trabajar y Vivir en Equilibrio me ha ayudado a estar mucho mejor en mi vida personal al manejar mejor las situaciones de estrés y en lo laboral, a ser menos reactiva".

"Nos sirve a los docentes para regular nuestras emociones y así, manejar mejor a nuestros grupos y ayudarle a los alumnos a que puedan vivir mejor tanto en la escuela como fuera de ella".
Andrea
"Mi hijo de cinco años antes hacía berrinches de horas y ahora encontró cómo calmarse solo en unos cuantos minutos. No sé si es el curso pero, ¡quiero meter a mi hija pequeña ya!".
Mamá
"Me parece un taller básico para poder tener equilibrio.Te proporciona herramientas para interactuar de una mejor manera con nuestro entorno".

"Gracias por generar conciencia en la importancia de tener una mente mucho más clara y calma, acompañada de un corazón bondadoso".

"Me llevo más conciencia para dedicarle más tiempo a a mi familia, en especial a mis hijos; para el trabajo más paciencia, atención y calma".

"El taller me ayudó a entender a mis compañeros para ayudarlos, atender al cliente de la mejor manera y entender a mi jefe para ser más útil".

# data[].attributes.attachment_link.title
Entrenamiento mental y socioemocional | AtentaMente Consultores A.C.

# data[].attributes.attachment_link.description
"Trabajar y Vivir en Equilibrio me ha ayudado a estar mucho mejor en mi vida personal al manejar mejor las situaciones de estrés y en lo laboral, a ser menos reactiva". "Nos sirve a los docentes para regular nuestras emociones y así, manejar mejor a nuestros grupos y ayudarle a los alumnos a que puedan vivir mejor tanto en la escuela como fuera de ella".

# data[].attributes.headline
Eryk Ołtarzewski, Uważność w  edukacji wczesnoszkolnej

# data[].attributes.subject
Eryk Ołtarzewski, Uważność w  edukacji wczesnoszkolnej

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Praca na stanowisku pedagoga szkolnego od kilkunastu lat pozwala mi obserwować uczniów od pierwszych klas szkoły podstawowej do etapu gimnazjum, a aktualnie do ukończenia ósmej klasy. Siłą rzeczy częściej spotykam się z dziećmi, które przeżywają różnego rodzaju trudności lub pracuję z klasami, które są określane jako trudne. Zazwyczaj są to problemy emocjonalne dotyczące relacji, zbytniego pobudzenia, trudności z samokontrolą, niezdolnością skupienia uwagi na jednym zadaniu. Obserwując te dzieci, zadaję sobie pytanie, co sprawia, że część z nich potrafi przezwyciężyć trudności i dobrze odnaleźć się w rzeczywistości szkolnej.
Uważam, że ogromne znaczenie ma samopoznanie. Świadomość własnych emocji, przemyśleń i reakcji jest podstawą do samodzielnego modyfikowania zachowań oraz wzmocnienia odporności emocjonalnej. Na przykład nazwanie emocji takich jak lęk lub złość powoduje łagodzenie ich. Odróżnianie emocji od zachowania daje możliwość samokontroli, a jednocześnie pozwala na ich akceptację.
Rozwiązanie zwykłego zadania matematycznego wymaga odporności emocjonalnej, samokontroli i skupienia uwagi. Zanim dziecko znajdzie rozwiązanie problemu, czuje frustrację (czasami ledwo dostrzegalną) i jeżeli ulegnie impulsowi, to porzuci pracę, nie wykorzystując własnych zdolności intelektualnych.
Przykładem znaczenia świadomości siebie w relacjach jest doświadczenie złości. Żeby nie zareagować impulsywnie, dziecko musi być świadome np. zaciśniętych pięści. To pozwala na policzenie oddechów, wycofanie się z sytuacji, zwrócenie się z prośbą o pomoc do osoby dorosłej itp.
W artykule przedstawię, jak można rozwijać zdolność metapoznania u dzieci (czyli świadomości własnych myśli i emocji) poprzez ćwiczenia uważności.

Co to jest uważność (ang. mindfulness)?

Uważność to świadomość doznań zmysłowych oraz emocji, myśli i odczuć fizycznych, które pojawiają się w bieżącej chwili. Towarzyszy jej postawa akceptacji, która pozwala raczej być świadomym np. emocji, niż je osądzać.
Na całym świecie opracowywane są programy psychoedukacyjne zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci, oparte na koncepcji uważności. Poprzez proste ćwiczenia medytacyjne uczą one rozpoznawać własne reakcje, rozumieć je u siebie i innych, ale również (a może przede wszystkim) je akceptować. Dzięki temu w naturalny sposób łagodzą się trudne emocje.
Programy dla dzieci różnią się od treningu dla dorosłych dynamiką i rodzajem ćwiczeń, ale ich struktura i sens jest podobna. Wykorzystujemy krótkie ćwiczenia medytacyjne, ćwiczenia relaksacyjne, ćwiczenia dramy, zabawy, elementy zajęć socjoterapeutycznych, bajki.
Najbardziej znane programy dla dzieci to brytyjski „.b" (dot be) stworzony przez Mindfulness in Schools Project, MindUp stworzony przez The Hown Foundation czy też „Uwaga, to działa" Metoda Eline Snel. Każdy z tych programów ma wyraźną strukturę, określoną liczbę spotkań. Każde spotkanie jest poświęcone innemu tematowi i w ich trakcie pojawiają się ćwiczenia oparte na praktykach medytacyjnych. Są również dostosowane do wieku uczestników.
Cykl zajęć ma zazwyczaj podobną strukturę:

1. Początkowe spotkania służą trenowaniu uwagi, oswajaniu się z własnymi reakcjami, zdolności uspokajania się, odkrywaniu świadomości własnego ciała.

2. Kolejne zajęcia pozwalają na rozwijanie tych zdolności. Oprócz tego dzieci zaczynają badać własne przeżycia - jak reagują w przyjemnych lub nieprzyjemnych sytuacjach, jak reagują w stresie. Poznane wcześniej ćwiczenia i wiedza na temat samego siebie ułatwiają obserwowanie własnych reakcji, ponieważ uczestnicy odkrywają, że mają wpływ na to, co przeżywają. Zaczynają postrzegać trudne przeżycia jako nieprzyjemne, ale niezagrażające.

3. Kilka ostatnich spotkań służy poznawaniu własnych emocji, przekonań, poznawaniu siebie w relacjach z innymi.

Badania programu MindUp przeprowadzone przez dr Kimberly Schonert-Reichl z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej wykazały, że uczestnicy:

otrzymywali wyższe oceny z czytania,

mieli mniejszą absencję w szkole,

zmniejszyli ilość agresywnych zachowań w czasie zabaw,

lepiej radzili sobie ze stresem,

szybciej reagowali podczas odpowiadania na pytania i rozmowy z nauczycielem,

zwiększyli zdolność koncentracji.

Oprócz tego zmniejszały się problemy zachowania, obniżał się poziom lęku, depresji. Uczniowie zwiększali własne zaangażowanie w grupie klasowej, rozwijały się ich umiejętności społeczne, lepiej radzili sobie z emocjami, zwiększał się ich optymizm. Badania innych programów uważności dla dzieci pokazują, że zajęcia uważności skutkują zwiększeniem zdolności poznawczych, obniżeniem stresu i zwiększeniem odporności emocjonalnej.
Trening uważności jest formą zajęć psychoedukacyjnych, które pomagają dzieciom zrozumieć siebie, własny umysł i emocje. Uczą, jak trenować skupienie uwagi, jak się wyciszać. W efekcie część dzieci jest bardziej świadoma uczuć i myśli, a część uświadamia sobie, że posiada wpływ na wewnętrzne przeżycia.
Przyjrzyjmy się, jak można zaadaptować ćwiczenia i podejście treningu uważności w edukacji wczesnoszkolnej w trakcie zwykłych lekcji.
Zacznijmy od wyciszenia i skupienia uwagi.
Naturalne jest, że przy zbytnim napięciu emocjonalnym dzieci przyjmują sztywniejszą postawę obronną, reagują nawykowo, mniej klarownie myślą. Strefa tolerancji kurczy się, jeśli dziecko jest głodne, przestraszone, zmęczone, zestresowane. Organizm jest wtedy przygotowany do reakcji ułatwiających przetrwanie, czyli do walki lub ucieczki (ewentualnie zamarcia w bezruchu). Trudno wtedy o świadomość, refleksję lub samokontrolę. Nie jest to kwestia złej lub dobrej woli, ale budowa i reakcje układu nerwowego.
Ćwiczenia kształcące zdolność wyciszenia się traktujemy raczej jak eksperymenty i zabawę niż zadanie, którego rezultatem musi być uspokojenie. Przy takim podejściu pojawiałoby się napięcie związane z oceną samego siebie: „Jeżeli inni potrafią się uspokoić, a ja nie, to coś ze mną jest nie w porządku". Sensem ćwiczeń uważności jest poznawanie siebie, więc nawet jeżeli dziecko powie: „Nie potrafię się wyciszyć", to usłyszmy uważną obserwację dziecka i zapytajmy, „Co utrudnia uspokojenie się?" albo „Kiedy się uspokajasz?".

Butelka z brokatem
Przygotujmy wspólnie z dziećmi zabawkę, która pokazuje, jak umysł może uspokajać się w naturalny sposób.
Potrzebujemy butelkę wypełnioną destylowaną wodą z odrobiną gliceryny. Wsypujemy brokat i zamykamy szczelnie butelkę. Taka butelka wypełniona wodą z kolorowym brokatem pokazuje, jak myśli i emocje krążą i wirują, kiedy jesteśmy czymś poruszeni lub czujemy stres. Żeby drobinki brokatu opadły, nie można poruszać butelką. Podobnie, kiedy czujemy wiele emocji, umysł potrzebuje ciszy, żeby wszystkie myśli i emocje mogły opaść.
Zabawa polega na wpatrywaniu się w opadający brokat, aż woda stanie się przejrzysta. Można sobie wyobrazić, że część wirujących i opadających płatków to własne myśli i emocje.

Tego rodzaju zabawy stanowią naturalną aktywność dzieci, podczas której uwaga jest skupiona na prostej czynności lub obserwowaniu czegoś. Może to być rysowanie, tworzenie konstrukcji z klocków, obserwowanie ryb w akwarium, głaskanie kota. Skupienie uwagi na doznaniach bieżącej chwili jest swojego rodzaju kotwicą, która chroni przed tzw. emocjonalnym porwaniem. Termin został stworzony przez dr. Daniela Golemana w książce „Inteligencja emocjonalna". Opisuje zjawisko przejęcia kontroli nad zachowaniem przez myśli i emocje. Skupienie uwagi na doznaniach zmysłowych, jak wsłuchiwanie się w dźwięki, przyglądanie się czemuś lub skupienie na oddechu pozwala nie skupiać tak bardzo uwagi na problemowej sytuacji i nie zagłębiać się w rozmyślanie o niej. Zazwyczaj na skutek skupienia uwagi pojawia się wyciszenie. Próbujemy uczyć dzieci świadomego podejmowania takich aktywności wtedy, kiedy uznają to za potrzebne.
Pobawmy się koncentracją na dźwiękach.

Gong
Do tego ćwiczenia jest potrzebny gong, dzwon lub inny instrument, który wydaje długi, stopniowo cichnący dźwięk.
Dzieci wsłuchują się w dźwięk, rejestrując, jak się on zmienia i cichnie. Skupiają uwagę, tak żeby usłyszeć, w którym momencie dźwięk przestaje być słyszalny. W trakcie słuchania można zamknąć oczy i otworzyć, kiedy dźwięk ucichnie.
Gong sprawdza się jako ćwiczenie na rozpoczęcie zajęć.

Słuchanie
Kolejne ćwiczenie jest podobne do poprzedniego, ale nie wymaga żadnych instrumentów.
Dzieci skupiają uwagę na pojawiających się w bieżącej chwili dźwiękach. Można usłyszeć, które odgłosy powtarzają się, które są miłe, nieprzyjemne, a które neutralne. Uczniowie wsłuchują się w najcichszy dźwięk, najczęściej powtarzający się, najdziwniejszy.
Po tym ćwiczeniu zazwyczaj potrzebują opowiedzieć o własnych obserwacjach. Można zapytać, które dźwięki były przyjemne lub nieprzyjemne i jakie odczucia pojawiają się przy tych dźwiękach? Co konkretnie jest przyjemnego w jakimś dźwięku?

Słuchanie muzyki
Dzieci wysłuchują kilku fragmentów różnych rodzajów muzyki - klasycznej, rockowej, śpiewu, heavy metalu, etnicznej. Można odtworzyć kilka przypadkowych fragmentów z You Tube.
Uczniowie wsłuchują się w muzykę. Skupiają uwagę na dźwiękach poszczególnych instrumentów. Może komuś uda się usłyszeć coś, czego nie słyszą inne osoby? Czy są jakieś fragmenty, które się powtarzają? Czy są dźwięki, które do siebie nie pasują?
Muzyka jest delikatna czy ostra? Gdyby mogła mieć jakiś ciężar, to byłaby lekka czy ciężka? Ile mogłaby ważyć? Jaka mogłaby być w dotyku - szorstka, gładka, ciepła, chłodna? Jakie uczucia pasują do różnych melodii?

Przeprowadzenie wywiadu
Zabawa jest przeznaczona raczej dla zaawansowanej i zintegrowanej grupy. Uczniowie dobierają się w pary. Ustalają, kto jest osobą A i B. Osoba A opowiada o jakimś miłym zdarzeniu:

co się wydarzyło?

co najlepiej zapamiętała?

jak się wtedy czuła, co myślała?

dlaczego to zdarzenie było miłe?

Osoba B słucha, nie przerywa, nie komentuje, zapamiętuje. Następnie powtarza własnymi słowami osobie A, to co usłyszała. Osoba A potwierdza, czy została dobrze czy źle zrozumiana.
Później robimy zamianę. Jeżeli mamy małą grupę, to dzieci mogą opowiedzieć na forum, czego dowiedziały się o kolegach i koleżankach. Zapytajmy „Czy łatwiej było opowiadać o sobie, czy też wysłuchać i powtórzyć? Dlaczego?".

Przykłady powyższych zabaw uczą, czym jest skupienie uwagi, uwrażliwiają na własne przeżycia i jednocześnie kształcą zdolność samoobserwacji. Jeżeli chcemy wpleść elementy takiego treningu w codzienne zajęcia kształcenia zintegrowanego, to możemy rozpoczynać je po prostu od opowiedzenia bajki - 5 minut słuchania pozwoli dzieciom ochłonąć po przerwie i skupić się na bieżących sprawach.
Oprócz ćwiczeń wsłuchiwania się w coś, możemy skupiać uwagę na oglądaniu czegoś, na odczuciach, na wyczuwaniu ruchu.

Słoik z wodą
Do tego ćwiczenia potrzebny jest duży słój wypełniony wodą. Wlewamy do wody kilka kropel barwnika (może być tusz).
Uczniowie wpatrują...

# data[].attributes.attachment_link.description
Praca na stanowisku pedagoga szkolnego od kilkunastu lat pozwala mi obserwować uczniów od pierwszych klas szkoły podstawowej do etapu gimnazjum, a aktualnie do ukończenia ósmej klasy. Siłą rzeczy częściej spotykam się z dziećmi, które przeżywają różnego rodzaju trudności lub pracuję z klasami, które są określane jako trudne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pracuję w szkole od kilkunastu lat jako pedagog, nauczyciel wspomagający w klasie integracyjnej oraz socjoterapeuta. Przez wiele lat uważałem, że dzieci potrzebują pozytywnej stymulacji, żeby się prawidłowo rozwijać. Jednak ilość bodźców, które docierają do dzieci, stała się tak duża, że obecnie potrzebują one raczej wyciszenia niż stymulacji.

Pamiętam grupę socjoterapeutyczną 8-9-letnich chłopców, określanych jako „nadpobudliwi". Nieustające konflikty pomiędzy nimi, ciągłe pobudzenie, zniecierpliwienie, hałas oraz nieprzestrzeganie ustalonych reguł było na porządku dziennym. Podczas jednych zajęć, które zamieniały się w chaos, poczułem bezradność i zamiast realizować zaplanowany scenariusz, zacząłem opowiadać bajki ze zbioru baśni braci Grimm. Fascynują mnie tradycyjne baśnie, znam ich wiele, więc łatwo było mi wybrać taką, która zaciekawi moich rozrabiaków. Opowieść wciągnęła ich tak bardzo, że ułożyli się wygodnie wokół mnie i nie odezwali nawet słowem. Po wysłuchaniu bajki jeden z nich powiedział, że to było jednocześnie miłe i niemiłe. Miłe dlatego, że przyjemnie było słuchać bajki. Niemiłe dlatego, że poczuł się spokojny i senny, a tego dnia musiał wrócić do świetlicy i odrobić część lekcji, później miał zajęcia pozaszkolne, następnie musiał przygotować się do lekcji na kolejny dzień, więc nie mógł czuć senności.

Uświadomiłem sobie, że nie chodzi o pozytywną stymulację, a raczej odpowiednią jej ilość lub też natężenie.

My - nauczyciele i rodzice - próbujemy zorganizować efektywne zajęcia i pobudzać rozwój. Okazuje się, że co za dużo to niezdrowo. Lekcje, zajęcia pozalekcyjne, sport, korepetycje, oraz dodatkowo media społecznościowe, gry komputerowe lub na smartfonie, oglądanie telewizji - to wszystko sprawia, że wiele dzieci jest przebodźcowanych i znerwicowanych. Nie potrafią wytrwać przy jednej czynności dłużej niż kilkanaście minut, trudno im się koncentrować na jednej czynności, reagują nieadekwatnie do sytuacji - silnymi emocjami, kiedy pojawia się niewielki dyskomfort. Uważam, że duża część dzieci, o których mówimy, ma problem z koncentracją i nie radzi sobie z takimi emocjami, jak złość lub lęk dlatego, że są po prostu zbyt pobudzone. Zdrowy rozsądek podpowiada, żeby zmniejszyć ilość bodźców, ale jest wiele sytuacji, w których nie mamy wpływu na otoczenie dzieci. Poza tym: jeżeli próbujemy organizować spokojne zajęcia, to często jest to zbyt trudne dla dzieci, które są przyzwyczajone do tego, że ciągle coś robią, oglądają lub słyszą. Można jednak oswajać dzieci z ciszą, uczyć zdolności wyciszania się, skupienia na wybranym zadaniu, a przede wszystkim kształcić zdolność samopoznania. Taka zdolność pozwala rozumieć motywy własnych zachowań i umożliwia zdrowy poziom samokontroli. Scenariusze, które czytelnicy znajdą w cyklu artykułów „Gimnastyka mózgu", są przykładem zajęć, które kształcą u dzieci wyżej wymienione umiejętności.

Celem zajęć zamieszczonych w bieżącym artykule jest uświadamianie dzieciom, że zdolności psychiczne można ćwiczyć tak samo, jak sport lub grę na instrumencie muzycznym. Dzieci dowiadują się, jak jest zbudowany mózg, dlaczego w stresie trudno jest myśleć i kontrolować zachowanie. Poznają ćwiczenia skupienia uwagi na dźwiękach.

Ważne jest to, że efektem proponowanych zajęć nie musi być uspokojenie czy też zdyscyplinowanie dzieci. Nie można zakładać, że niegrzeczne dziecko po takich ćwiczeniach zmieni zachowanie. Uspokojenie i zmiany zachowania pojawiają się nie dlatego, że nauczyciel tego oczekuje, tylko dlatego, że młody człowiek poznaje siebie i samodzielnie podejmuje próbę zmiany zachowania.

Sugeruję, aby scenariusze lekcji potraktować jako inspirację i przeprowadzać według własnego stylu pracy oraz potrzeb dzieci. Zajęcia mogą trwać 45 minut, ale każdy scenariusz można wydłużyć, jeżeli dzieciom spodoba się jakaś zabawa. Można również podzielić je na krótkie części realizowane przy okazji innych lekcji. Krótkie, kilkunastosekundowe ćwiczenie skupienia na jednym bodźcu może być dobrym sposobem rozpoczynania innych lekcji.

Pomysły na lekcje, ćwiczenia i zabawy pochodzą z „Treningu uważności dla dzieci" - autorskiego programu Eryka Ołtarzewskiego.

Scenariusz zajęć 1.

Głównym celem tej lekcji jest określanie zasad pracy i poczucie bezpieczeństwa dzieci.
Spodziewane efekty to:
Wiek uczestników 6-9 lat.

ustalone zasady zachowania na zajęciach,

dzieci znają podstawowe wiadomości na temat budowy mózgu,

uczestnicy poznają pierwsze ćwiczenie skupienia na dźwiękach.

Określamy zasady zajęć:

Słuchamy siebie nawzajem.

Zachowujemy się uprzejmie.

Każdy pracuje tak, żeby mogły pracować pozostałe osoby.

Każdy ma prawo do własnego zdania.

Warto zapisać zasady w widocznym miejscu i zostawić przestrzeń na zapisanie kolejnych, które zaproponują dzieci lub nauczyciel w trakcie zajęć. Można je przedstawić w formie rysunków przygotowanych przez nauczyciela lub poprosić dzieci o narysowanie takich zasad.

Zabawa integracyjna - podawanie piłki
Uczestnicy podają do siebie piłkę do żonglowania. Przed podaniem należy wymówić imię osoby, do której rzuca się piłkę. Grupa podaje sobie najpierw jedną piłkę, później dwie jednocześnie, następnie trzy, cztery... Zadaniem grupy jest tak podawać sobie piłki, żeby nie upadały na podłogę i żeby nikt nie przetrzymywał którejś z nich.

Co pomagało w podawaniu sobie piłek?

Co utrudniało podawanie?

Na czym była skupiona uwaga?

Czy coś utrudniało skupienie uwagi?

Co to znaczy skupić uwagę na czymś?

Omówienie budowy mózgu
Dla uproszczenia możemy przyjąć, że mózg składa się z „trzech mózgów w jednym".
Pień mózgu lub tzw. gadzi mózg kontroluje czynności odruchowe, takie jak trawienie, oddychanie. Kolejna część to układ limbiczny, czyli mózg emocjonalny. Uruchamia i wyłącza reakcję stresu. Wewnątrz tego układu znajduje się ciało migdałowate, które możemy porównać do strażnika. Kiedy strażnik zorientuje się że coś nam zagraża, to uruchamia reakcję stresu. Reagujemy walką, ucieczką lub zamrożeniem. Trudno jest wtedy myśleć, reaguje się automatycznie. Ciało migdałowate reaguje podobnie na realne zagrożenie, np. niebezpieczne zwierzę i na zagrożenie jedynką w dzienniku. Dlatego w trakcie odpowiedzi przy tablicy lub przed klasówką trudno jest myśleć. W stresie jesteśmy przygotowani do tego, żeby walczyć, uciekać albo udawać martwego.
Kora mózgowa odpowiada za świadome postrzeganie, pamięć, uwagę, myślenie, język. Największą częścią kory jest płat czołowy, który jest jak mądra sowa, która obserwuje świat, analizuje informacje, zapamiętuje je. Odpowiada za myślenie, planowanie, rozumowanie, skupienie uwagi.
Hipokamp pozwala orientować się w terenie i zapamiętywać.1

Dzieci określają, która część mózgu jest związana z przykładami zachowań:

Obrazy nr 3 pokazują sytuacje walki, ucieczki lub aktywności umysłowej. Dzieci łączą liniami obrazek z odpowiednią częścią mózgu. Następnie nauczyciel prosi o określenie, jaka część mózgu pracuje gdy:

budzi Cię głośny hałas,

uczysz się wiersza,

uciekasz przed groźnym psem,

liczysz pieniądze,

spacerujesz w lesie i musisz odnaleźć powrotną drogę,

nauczyciel robi niezapowiedziany trudny sprawdzian.

Ważne, żeby dzieci potrafiły rozróżniać i nazywać zachowania wynikające ze stresu (strażnik) i zachowania związane z aktywnością umysłową jak myślenie, skupienie uwagi, rozumowanie, uświadamianie sobie czegoś (mądra sowa).

W jaki sposób wyciszamy się? Uczniowie podają przykłady sytuacji, w których czują spokój.
Następnie podają przykłady sposobów na wyciszenie, kiedy czują złość.

Ćwiczenie „gong". Do tego ćwiczenia jest potrzeby instrument, który wydaje długi, trwający kilkanaście sekund, stopniowo cichnący dźwięk. Może to być gong, dzwon, trójkąt muzyczny, można użyć grzechotki „kij deszczowy". Dzieci skupiają uwagę na dźwięku, tak aby usłyszeć moment, w którym dźwięk zaniknie. Jeżeli ktoś usłyszy, że dźwięk zanikł, to podnosi rękę.

Czy udawało się skupić uwagę na dźwięku?

Czy jakieś inne bodźce odwracały uwagę?

Czy to ćwiczenie powoduje wyciszenie czy napięcie albo zdenerwowanie? Może dla kogoś jest neutralne?

Uczniowie poznają wyciszające ćwiczenie skupienia uwagi na dźwięku. Ważne jest to, że te ćwiczenia mogą powodować wyciszenie, ale nie muszą. Jeżeli ktoś nie czuje uspokojenia, to jest normalne. Zajęcia służą raczej poznawaniu siebie i swojego umysłu niż kontrolowaniu.
Można traktować te ćwiczenia jak eksperyment psychologiczny. Takie podejście może wzbudzać ciekawość dzieci i jednocześnie pozwala nie oceniać rezultatów eksperymentu.

Ćwiczenie „Słuchanie"
Skupiamy uwagę na pojawiających się w tej chwili dźwiękach. Niezależnie od tego, czy znajdujemy się w głośnym czy cichym miejscu można usłyszeć, że są dźwięki, które się powtarzają lub jakiś dźwięk szczególnie zwróci uwagę. Staramy się usłyszeć najcichszy dźwięk, najczęściej powtarzający się, najdziwniejszy... Obserwujemy, czy uwaga skupia się na jednym dźwięku, czy na kilku jednocześnie, częściej na cichych, czy na głośnych?

Jaki najcichszy dźwięk udało się usłyszeć?

Czy uwaga skupiała się na jednym dźwięku, czy na kilku jednocześnie...?

Czy udało się usłyszeć dźwięk, który był wcześniej niesłyszalny?

Dźwięki były przyjemne czy nieprzyjemne, czy raczej neutralne?

Zabawa „grupowe liczenie"
Zabawa polega na głośnym liczeniu. Jedna osoba w grupie rozpoczyna liczenie, wymawia liczbę „1", kolejna „2", ktoś następny „3", ale jeżeli dwie osoby odezwą się w tym samym momencie, to przerywamy liczenie. Nie wolno liczyć w kolejności siedzenia w okręgu. Nie wolno umawiać się, w jakiej kolejności odezwą się poszczególne osoby, nie wolno liczyć w kolejności dziennika (jeżeli jest to grupa klasowa). W trakcie tej zabawy dzieci mogą zamknąć oczy.

Czy było coś, co ułatwiało liczenie?

Czy coś utrudniało?

Na czym była skupiona uwaga?

Często przy pierwszej próbie grupie udaje się doliczyć do 4-5. Można zaproponować powtórzenie tego ćwiczenia, rozpoczynając od chwili skupienia. Uderzamy w gong. Ktoś rozpocznie liczenie dopiero gdy usłyszy, że dźwięk ucichł. Zazwyczaj wtedy grupie udaje się dotrzeć do większej liczby niż za pierwszym razem. Można powtórzyć to ćwiczenie k...

# data[].attributes.attachment_link.description
Pracuję w szkole od kilkunastu lat jako pedagog, nauczyciel wspomagający w klasie integracyjnej oraz socjoterapeuta. Przez wiele lat uważałem, że dzieci potrzebują pozytywnej stymulacji, żeby się prawidłowo rozwijać. Jednak ilość bodźców, które docierają do dzieci, stała się tak duża, że obecnie potrzebują one raczej wyciszenia niż stymulacji.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Czasem nie wiem, czy to ze mną jest coś nie w porządku, czy z tymi dziećmi. Kiedyś dzieci były chyba inne". Z pewnością każdemu, kto pracuje w szkole dłużej niż rok, zdarzyło się rozważać powyższą kwestię.

Oczywiście rozum podpowiada, żeby starać się myśleć w inny sposób i raczej akceptować dzieci niż je krytycznie oceniać, ale jednak emocje pozostają poza rozumem. Bywa że pojawiają się złość i zniechęcenie. Krytyczne myśli pod adresem uczniów czy też siebie samego pojawiają się wtedy automatycznie. „Prawdopodobnie inni lepiej radzą sobie z emocjami. Nie powinienem czuć tyle złości". Są też emocje, do których nie przyznajemy się nawet przed sobą.

Nazywanie uczuć

Zacznijmy od nazwania przeżywanych uczuć. Odkrycie ich i nazwanie daje szansę na zmianę, czasami przynajmniej na zmianę perspektywy, np. można odczuwać lęk i jednocześnie mieć poczucie bezpieczeństwa. Dzieje się tak wtedy, gdy lęk jest bezpodstawny. Nie trzeba rozumieć, dlaczego się pojawia, emocje bowiem po prostu pojawiają się i znikają. Same w sobie są bezpieczne, mogą co najwyżej być nieprzyjemne. Jeżeli przestaniemy odczuwać lęk przed własnymi emocjami, będziemy mogli sobie pozwolić na eksplorowanie tych doznań. Okaże się wtedy, że ogarniający nas nieokreślony niepokój jest odczuwany np. jako ucisk w okolicy splotu słonecznego i napięcie ramion. Jest to nieprzyjemne odczucie, ale namacalne i bezpieczne. Nie musimy kontrolować emocji, wystarczy, że pozwolimy sobie na ich odczuwanie. Moje doświadczenie jest takie, że rozpoznanie i eksplorowanie emocji może je łagodzić. Podam przykład. Kilka lat temu prowadziłem zajęcia socjoterapeutyczne dla grupy 8-9- latków. Wydawało mi się, że odczuwałem złość, kiedy chłopcy nie przestrzegali ustalonych reguł i zajęcia według mnie „nie wychodziły". Dopiero po jakimś czasie zacząłem sobie uświadamiać, że oprócz złości odczuwałem wstyd, że nie potrafię opanować grupy. Samo przyznanie się do tego przed sobą było zawstydzające. Emocje nie są racjonalne. Po prostu się pojawiają. Złość, wstyd, zniechęcenie powodowały we mnie napięcie, które udzielało się grupie. W tamtej sytuacji potrzebowałem zrozumieć nie tyle, co zrobić wobec grupy, ale jak poradzić sobie z uczuciami, żeby myśleć racjonalnie. Rozpoznanie tego, co czuję oraz świadomość tego, że jest to normalne, ułatwiły akceptację tych doznań i jednocześnie je uspokajały. Grupa w dalszym ciągu była wymagająca, ale przestało to wzbudzać we mnie takie napięcia jak wcześniej.
Jak więc radzić sobie samemu z emocjami, które czasami nas zalewają albo są przynajmniej uciążliwe? Spróbujmy nazwać to, co tak naprawdę czujemy. Możemy sobie pomóc którąkolwiek z taksonomii emocji, np. Carroll E. Izard wymienia dziewięć podstawowych: zainteresowanie, radość, zdziwienie, smutek, złość, wstyd, strach, wstręt i pogarda. Ich kombinacje tworzą kolejne złożone uczucia. Wystarczy jednak, że użyjemy własnych słów na opisanie odczuwanych emocji. Zazwyczaj mówimy: złości mnie coś, cieszę się z czegoś. Jeżeli potrafilibyśmy zwolnić nieco czas i przyjrzeć się uważnie samemu sobie, to okaże się, że pojawia się wiele uczuć, których zazwyczaj nie zauważamy. Spróbujmy nazywać pojawiające się uczucia nie po to, żeby je kontrolować, ale raczej zauważyć, jakie impulsy wpływają na zachowanie. Pozwólmy sobie na poznawanie samego siebie. Nazwanie tego, co było zakryte, może łagodzić uczucia, ponieważ zmienia się perspektywa, np. boimy się tego, co nieznane i nienazwane. Podobnie rozmowa z bliską, życzliwą osobą łagodzi przykre uczucia, jeżeli nazywamy własne przeżycia. Jeśli natomiast skupimy się na wydarzeniu, które je spowodowało i zaczniemy je opisywać i analizować sytuację, to najprawdopodobniej emocje okażą się silniejsze.

Kiedy już potrafimy rozpoznawać emocje, możemy przyjrzeć im się z bliska, nie próbując ich zmieniać ani unikać. W jaki sposób odczuwamy emocje? Jakie odczucia fizyczne są przejawem radości, a jakie gniewu? Czy to będzie napięcie ramion, zmiana rytmu oddychania, ucisk w klatce piersiowej czy też odczucie lekkości? Być może ktoś zaobserwuje, że zmiana rytmu serca wywołuje lęk. Więc można zbadać również odczucia lęku. Jeżeli odczujemy napięcie ramion, to może wystarczy delikatnie poruszyć ramionami. Napięcie w klatce piersiowej lub okolicy brzucha może zostać złagodzone położeniem dłoni na tym miejscu i odczuciem ciepła. Ważniejsze jednak niż rozluźnienie jest to, że skupiając uwagę na odczuciach fizycznych, nie zapadamy się w emocje. Możemy odczuwać, nie uciekać i jednocześnie nie powodować ich eskalacji.
Oczywiście na co dzień trudno znaleźć czas na zatrzymanie się i obserwację samego siebie, ponieważ pędzimy, żeby zdążyć z wykonaniem wszystkim planów i wymagań. Płacimy za to jednak wysoką cenę. Napięcia kumulują się i przejawiają jako ból pleców, długotrwały stres itp. Być może próba zatroszczenia się o siebie nie jest luksusem, tylko koniecznością i przejawem życzliwości wobec siebie i innych. Przecież kiedy jesteśmy zrównoważeni emocjonalnie, łatwiej troszczyć się o relacje z bliskimi oraz chociażby z grupą uczniów. Zadbajmy więc o tę najbliższą relację - z samym sobą. Opisane poniżej ćwiczenia ułatwiają rozpoznawanie i poznawanie emocji. Ważne jednak jest to, że wykonanie tych ćwiczeń może się „nie udać". Możliwe, że nie będzie łatwe nazywanie emocji, skupienie uwagi na odczuciach i wyciszenie się na tyle, żeby nie być zaabsorbowanym codzienną aktywnością. Takie i podobne „niepowodzenia" tak naprawdę są czymś pozytywnym, bo przecież są rezultatem próby zadbania o siebie. Postawa życzliwości oznacza, że można zaufać samemu sobie, nawet jeżeli pojawią się niemiłe uczucia. Można również powiedzieć, że jest to ciepła myśl na własny temat, która wpływa na układ nerwowy podobnie jak ciepło fizyczne. Lawrence Williams i John Bargh z Uniwersytetu w Yale przeprowadzili eksperyment, który wykazał, że dotykanie ciepłego przedmiotu wpływało na decyzje uczestników. Studenci biorący udział w tym badaniu trzymali w dłoniach kubek z gorącą lub zimną kawą. Następnie proszono ich o ocenę pewnej wymyślonej postaci. Studenci, którzy trzymali ciepły kubek, częściej przypisywali tej postaci pozytywne cechy niż studenci trzymający zimny kubek.
W trakcie opisanych poniżej ćwiczeń możemy więc położyć dłoń na klatce piersiowej. Zazwyczaj pojawia się wtedy odczucie ciepła pod dotykiem dłoni. Zaobserwujmy, czy to w jakimś stopniu wpływa na emocje? Możemy również skupić uwagę na „ciepłej" myśli, np. na pozytywnej intencji dla siebie: „Życzę sobie, żebym był/była szczęśliwa, zdrowa, bezpieczna". W trakcie ćwiczenia „Życzliwość dla siebie" skupiamy na niej uwagę i obserwujemy, czy to powoduje jakąś reakcję. Oczywiście wiemy, że niemożliwe jest ciągłe odczuwanie szczęścia lub bycie zdrowym. Powracanie do pozytywnej intencji czy to w trakcie ćwiczenia, czy w codziennych sytuacjach pozwala jednak uświadamiać sobie własne postawy względem siebie i pielęgnować te pozytywne.
Może się wydawać, że nazywanie, obserwowanie emocji, wyrażanie pozytywnych intencji wobec siebie nie przynosi spektakularnych efektów. Ale jeżeli chociażby w trakcie ćwiczeń pojawi się uczucie zaciekawienia wobec trudnych emocji, to już dużo, ponieważ zmienia się perspektywa. Z czasem okaże się, że pojawia się zdrowy dystans do uczuć i jednocześnie duża wrażliwość i świadomość siebie. Mówimy o cechach, które wpływają na odporność emocjonalną.

Ćwiczenia

Wyciszenie
Rozpoczynamy od uświadomienia sobie pozycji ciała. Przez chwilę można skupić uwagę na odczuciach nóg - czy np. obydwie stopy opierają się o podłoże w taki sam sposób? Jak są ułożone kolana? W jakiej pozycji znajdują się plecy, ramiona, ręce? Jak jest odczuwane ułożenie głowy? Można znaleźć takie ułożenie ciała, które będzie wygodne.
Poszukajmy odczuć związanych z oddechem, np. poruszenie klatki piersiowej, brzucha, odczucie powietrza, które przepływa przez nos i gardło. Możliwe, że będą to jeszcze inne subtelne odczucia, na które zazwyczaj nie zwracamy uwagi. Skupiamy delikatnie uwagę na tych odczuciach, wyczuwając rytm oddechu, nawet jeżeli od...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?

# data[].attributes.attachment_link.title
„Poznać i zrozumieć emocje" - jak oswoić trudne emocje zamiast je tłumić

# data[].attributes.attachment_link.description
„Czasem nie wiem, czy to ze mną jest coś nie w porządku, czy z tymi dziećmi. Kiedyś dzieci były chyba inne". Z pewnością każdemu, kto pracuje w szkole dłużej niż rok, zdarzyło się rozważać powyższą kwestię. Oczywiście rozum podpowiada, żeby starać się myśleć w inny sposób i raczej akceptować dzieci niż je krytycznie oceniać, ale jednak emocje pozostają poza rozumem.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Problemy z zasypianiem, nieprzespane noce, zapominanie o podstawowych sprawach. A może tylko ściskanie w żołądku przed spotkaniem z rodzicami niegrzecznego dziecka. Stres można przeżywać na wiele różnych sposobów, ale jeżeli jest długotrwały, towarzyszy mu zmęczenie i trudności z koncentracją. Zdarza się, że nie zdajemy sobie sprawy z tego, że irytacja, która towarzyszy pracy z dziećmi, jest przejawem stresu.

Na temat stresu i jego szkodliwości napisano wiele książek. Możemy się dowiedzieć, że konsekwencją długotrwałego stresu mogą być choroby układu krążenia, zaburzenia trawienia, otyłość, wypadanie włosów. Już samo czytanie o tych konsekwencjach wywołuje stres.

Co sprawia, że stres może być łagodniejszy? Jak możemy go odczarować?

Zacznijmy od przypomnienia, na czym polega ta reakcja i w jakim celu się pojawia. Najprościej rzecz ujmując, jest to zachowanie, które ratuje życie. Jeżeli pojawia się realne zagrożenie - groźny pies bez kagańca i smyczy, to organizm mobilizuje się i w ułamku sekundy jest gotowy do walki lub ucieczki. Dzieje się to bez udziału woli lub świadomości. Jest to reakcja adekwatna do sytuacji. Sprawy się komplikują, jeżeli zagrożenie nie jest bezpośrednie - trudna wywiadówka, ocena dyrektora, nieprzyjemny e-mail. Układ nerwowy nie rozróżnia zagrożenia realnego od nierealnego i organizm jest gotowy do walki lub ucieczki. Wydzielają się między innymi adrenalina, noradrenalina, kortyzol, krew napływa do mięśni ud i ramion - jesteśmy gotowi do konfrontacji, ale trudno walczyć z mailem lub wywiadówką.
Umiarkowany stres pozwala radzić sobie z wymaganiami otoczenia. Może motywować i mobilizować do pokonania trudności. Aktorzy teatralni twierdzą, że odpowiedni poziom stresu (trema) pozytywnie mobilizuje do dobrego występu. Wielu uczniów, z którymi rozmawiam o stresie, potrafi rozróżnić stres, który ich paraliżuje od takiego, który mobilizuje np. do napisania sprawdzianu na piątkę. Niepożądane skutki przynosi, jeżeli jest zbyt silny lub długotrwały. Pytanie brzmi, co sprawia, że reakcja, która ma mobilizować w krótkim czasie trwa tygodniami lub nawet miesiącami?
Można powiedzieć, że reakcja stresu jest podtrzymywana sztucznie przez nawykowe, wewnętrzne reakcje. Skończyłem pracę, próbuję się odprężyć po wymagającym dniu, ale pojawiają się myśli dotyczące tej „najgorszej klasy". Na samą myśl o nich czuję złość i skrywaną obawę, że jutro też muszę okiełznać rozkrzyczaną grupę ośmiolatków. Myśli tak absorbują uwagę, że nie sposób skupić się na niczym innym. Organizm już przygotowuje się do walki (albo ucieczki), chociaż właśnie kładę się spać. Dodatkowo zaczynam się martwić, czy ze mną wszystko w porządku, bo przecież inni radzą sobie lepiej - czyli pojawia się kolejne źródło stresu wynikające z porównania z innymi. To wszystko może się dziać bardzo szybko i w większości nieświadomie, tak że uświadamiam sobie głównie zmęczenie i irytację niegrzeczną klasą.

Jak to się dzieje, że świadomość własnych reakcji fizycznych, odczuć, emocji i myśli może łagodzić stres?

Przede wszystkim, jeżeli udałoby się nieco zwolnić własne tempo i zaobserwować, co składa się na reakcję stresu, to odczujemy zmianę rytmu oddychania, przyspieszone bicie serca, napięcie mięśni ramion, brzucha lub innych części ciała. Zauważymy pojawiające się myśli - ocenę sytuacji, ocenę własnej reakcji, może jakieś wyobrażenie przyszłości. Odczujemy emocje takie jak złość, lęk, niezadowolenie. Jeżeli udałoby się obserwować wszystkie wewnętrzne symptomy, to można byłoby zauważyć, jak kolejne myśli i emocje wpływają na reakcje fizyczne i to, co nazywamy, stresem staje się coraz silniejsze, ponieważ uwaga skupia się na kolejnej katastroficznej myśli lub negatywnej opinii. Co się stanie, kiedy uświadomię sobie, że to, co przeżywam, to jedynie odczucia fizyczne, emocje, myśli? Możliwe, że nawet nieadekwatne do sytuacji. Uświadomienie sobie tego wszystkiego pomaga urealnić ocenę sytuacji i własnej reakcji. Jeżeli odczucie lęku lub niepokoju wynika raczej z wyobrażeń niż z realnego zagrożenia, mogę czuć się bezpiecznie pomimo niemiłych odczuć. Stres nie znika, ale może być mniejszy, oswojony.
Co się stanie, jeżeli zauważę moment, kiedy uwaga fiksuje się na jednej myśli, np. „dlaczego mnie to spotyka" i świadomie skieruję uwagę na neutralne doznanie, np. na odczucie oddechu? Myśl w dalszym ciągu może się pojawiać, ale dominujące pozostaje odczucie oddechu. Wiele osób po przejściu niezbyt długiego treningu potrafi wyciszać się, świadomie kierując uwagę na oddech. Wreszcie obserwując proces reakcji stresowej możemy zauważyć, że coś może potęgować napięcie lub coś innego łagodzić je, np. medytacja skupienia na oddechu, ćwiczenia fizyczne, zmywanie naczyń zamiast rozmyślania o pracy. Nie ma tutaj jednej recepty. Poznając siebie, odkrywamy, w jaki sposób naturalnie możemy łagodzić napięcie. Nie muszą to być wyrafinowane praktyki medytacyjne. Czasem wystarczy objaw życzliwości dla siebie, np. spędzanie wieczorów z bliskimi.

Dlaczego życzliwe nastawienie do siebie łagodzi napięcia?

Okazuje się, że jednym z kluczowych zachowań, które zmniejszają napięcia emocjonalne, jest życzliwość wobec siebie i innych. W różnego rodzaju poradnikach można przeczytać, że należy akceptować i lubić siebie. Ale przecież są sytuacje, w których czuję złość wobec siebie, wstyd czy niezadowolenie. Życzliwość nie jest uczuciem wobec kogoś. Mówimy raczej o pozytywnej intencji, np. wobec siebie, która przejawia się tym, że ktoś próbuje zatroszczyć się o siebie. Wyrazem takiej intencji może być myśl „Obym podołał trudnościom, obym był życzliwy wobec siebie, obym był szczęśliwy..." Nawet jeżeli wiem, że takie intencje są niemożliwe do zrealizowania, to świadomość, że ktoś życzy mi dobrze, dodaje otuchy. Zwłaszcza jeżeli osobą, która wyraża pozytywną intencję, jestem ja sam. Postawa wobec siebie, w której zawiera się życzliwość i ciepło, pozwala przyglądać się własnym reakcjom bez potrzeby oszukiwania siebie. Nikt nie jest doskonały, a jednocześnie odkrywamy własne pragnienia, by być kimś innym, np. silną i atrakcyjną osobą, która świetnie radzi sobie z przeciwnościami losu. Ćwiczenia medytacyjne, które proponuję w tym artykule nie mają na celu udoskonalania siebie, a raczej oswajanie się ze sobą, w tym ze stresem.

Dlaczego nie warto pozbywać się stresu?

Przede wszystkim jest to niemożliwe, żeby w ogóle nie doświadczać stresu, a nawet byłoby to niepożądane. Jak już pisałem, umiarkowany stres ułatwia adaptację do niespodziewanych okoliczności. Okazuje się, że to nie stres przynosi negatywne konsekwencje, ale to, jak postrzegamy tę reakcję. Dr. Kelly McGonigal z Uniwersytetu Stanford w wystąpieniu TED (czerwiec 2013, Edynburg) przytacza wyniki badań, które obrazują to zjawisko. Uczestnicy badania wzięli udział w tzw. społecznym teście stresu. Sytuacja została zaaranżowana tak, żeby wywołać napięcie. Część osób interpretowała własną reakcję jako objaw lęku i ulegania presji. Jedna z grup została przygotowana do testu. Nauczono myśleć te osoby, że reakcje takie jak przyspieszone tętno, szybszy oddech są wyrazem gotowości organizmu do działania i są pomocne. Te osoby były bardziej pewne siebie i mniej zestresowane. Co jednak było niezwykłe, to reakcja fizjologiczna. W trakcie reakcji stresu zazwyczaj wzrasta puls, a tętnice, kurcząc się, zmniejszają swój przekrój. Jeżeli ten stan długo się utrzymuje, powoduje to choroby układu krążenia. Jednak u osób, które postrzegały stres jako pozytywny stan mobilizacji tętnice pozostawały rozszerzone podobnie jak w momentach radości lub przypływu odwagi.
Wynika z tego, że zmiana perspektywy, w jakiej postrzegamy stres, ma wpływ na to, jak będziemy go doświadczać. Nie musimy zmieniać w jakiś znaczący sposób własnego myślenia. Wystarczy, że z ciekawością będziemy przyglądać się własnym reakcjom. Bo te wszystkie odczucia, emocje, myśli, to, jak jedne wpływają na drugie, może być ciekawe. A to już jest zmiana perspektywy.
Oczywiście będziemy zapominać o obserwacjach - porwani nurtem nawykowych reakcji. Ktoś może odczuwać irytację, że obserwacje nie są idealne i umysł łatwo się rozprasza. To jest właśnie objaw stresu. Rozpraszanie się, zapominanie, niezadowolenie z siebie. Więc ilekroć zaobserwujemy takie reakcje, możemy sobie pogratulować, ponieważ znowu udało się zaobserwować fragment układanki. Potraktujmy to podejście nie jako metodę zarządzania stresem, tylko raczej eksperyment. Dzięki temu nie musimy spodziewać się jakichś konkretnych rezultatów. Jest to po prostu próba poznania siebie i oswajania się ze sobą.
Poniżej znajdują się ćwiczenia z treningu redukcji stresu poprzez uważność - trzy medytacje i jedno zadanie dotyczące samopoznania. Warto wybrać jedno lub dwa ćwiczenia i wykonywać je regularnie przez kilka dni, a najlepiej przez kilka tygodni. Można obserwować, czy zmienia się coś w przeżywaniu stresu. Jeżeli tak, to co konkretnie? Bywa, że zmiany są niewielkie i łatwo je przeoczyć, np. zauważamy emocje, których nie widzieliśmy wcześniej, nieco łatwiej się wyciszyć po trudnych przeżyciach, zaczynamy zwracać uwagę na to, co wpływa pozytywnie na stan emocjonalny, po medytacji skanowania łatwiej się zasypia. Niewielkie zmiany wynikające z własnej refleksji, poznania siebie lub zmiany nastawienia do siebie w dłuższym czasie mogą znacząco wpływać na to, jak postrzegamy i przeżywamy stres.

Skanowanie

Skanowanie ciała jest praktyką medytacyjną polegającą na obserwowaniu odczuć poprzez kierowanie uwagi na poszczególne partie ciała. Ćwiczymy tutaj dwa aspekty uwagi: stabilność - uwagę skierowaną na jeden punkt (określoną część ciała) oraz elastyczność uwagi poprzez przesuwanie jej na kolejne części ciała. Dzięki takim zdolnościom możemy zwiększyć świadomość własnych doznań w bieżącej chwili lub przekierować uwagę z myśli na odczucia, jeżeli nurt myśli staje się zbyt absorbujący. Oprócz tego uwrażliwiamy się na odczucia fizyczne, stajemy się świadomi sub...

# data[].attributes.attachment_link.title
Łagodzenie stresu - czyli w jaki sposób poznanie samego siebie może zmniejszyć stres

# data[].attributes.attachment_link.description
Problemy z zasypianiem, nieprzespane noce, zapominanie o podstawowych sprawach. A może tylko ściskanie w żołądku przed spotkaniem z rodzicami niegrzecznego dziecka. Stres można przeżywać na wiele różnych sposobów, ale jeżeli jest długotrwały, towarzyszy mu zmęczenie i trudności z koncentracją. Zdarza się, że nie zdajemy sobie sprawy z tego, że irytacja, która towarzyszy pracy z dziećmi, jest przejawem stresu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jesteśmy istotami społecznymi. Związki z innymi ludźmi poruszają nas niezależnie od wieku. Wystarczy wsłuchać się w rozmowy dzieci, a usłyszymy, jak dużo uwagi zajmują w nich inni ludzie.

Wyobrażenia na temat pozostałych osób w klasie, ocena samego siebie w kontekście grupy, przekonania dotyczące odbioru własnej osoby przez rówieśników i dorosłych. To wszystko wzbudza w dzieciach emocje i wpływa na interakcje między nimi. Dodatkowo sposób komunikowania się i wyrażania emocji wpłynie na jakość tych relacji. Jeżeli są oparte one na szczerości, szacunku, życzliwości oraz zaufaniu, to można się spodziewać, że dzieci będą się czuły bezpiecznie. W takiej atmosferze uczniowie mogą rozwijać własny potencjał intelektualny, ponieważ nie muszą się przed nikim bronić.
Zauważyłem, że klasy, w których panują pozytywne relacje, osiągają dobre wyniki w nauce nawet, jeżeli metody nauczania nie są szczególnie nowatorskie. Uczniowie chętnie przychodzą do szkoły, ponieważ spotykają się z lubianymi osobami, pozytywne relacje z nauczycielem wpływają na ich motywację do pracy. Nawet jeżeli przedmiot jest wymagający, a efekty nie są najlepsze, to dzieci mówią „matematyka jest trudna, ale nauczyciel jest fajny".
W grupach, w których brakuje pozytywnych postaw, potencjalne zagrożenia uruchamiają reakcję stresową, a więc gotowość do walki lub ucieczki. Organizm jest wtedy przygotowany do zwiększonego wysiłku fizycznego, a nie do pracy intelektualnej. Zdolność logicznego myślenia, refleksji, kojarzenia faktów i wyciągania wniosków jest ograniczona. Ten rodzaj reakcji umożliwia ochronę przed bezpośrednim zagrożeniem, ale jest nieefektywny w sytuacji uczenia się. Możemy obserwować to w grupach dzieci, w których pojawiają się konflikty. Dzieci są czujne na reakcje rówieśników, skupiają uwagę raczej na zachowaniu pozostałych osób niż na uczeniu się lub realizacji zadania. Nauczyciel musi wkładać dużo energii w dyscyplinowanie grupy, a uczniowie przestrzegają pozytywnych norm głównie w obecności nauczyciela. Jednocześnie istnieją nieformalne normy, które obowiązują, kiedy osoby uczącej nie ma w pobliżu.

Jak możemy pielęgnować pozytywne relacje?

Automatycznie nasuwa się pytanie: „jak sprawić, żeby w grupie panowała pozytywna atmosfera?". Czy istnieją metody, które wpływają na dzieci do tego stopnia, że gwarantują pojawienie się pożądanych postaw społecznych?
Na szczęście dzieci nie są robotami, które można zaprogramować. Relacje wymagają raczej pielęgnowania niż zarządzania. Możemy okazywać naszym wychowankom szacunek, akceptację i życzliwość, licząc na to, że dzieci odczują skutki tych postaw i same zapragną zachowywać się w taki sposób wobec innych. Możemy rozmawiać o relacjach, dzielić się poglądami, słuchać uczniów nawet wtedy, gdy ich przekonania są różne od naszych.
Oprócz modelowania zachowań możemy wspierać rozwój umiejętności, które wpływają na sposób wyrażania siebie i jakość komunikacji. Są to takie zdolności, jak:

świadomość własnych uczuć,

wyrażanie emocji w odpowiedni sposób,

odpowiedni poziom samokontroli,

efektywne sposoby radzenia sobie z frustracją,

umiejętność wyciszania się.

Relacje międzyludzkie budzą dużo emocji. Niezależnie od tego, czy są to przyjemne, czy też nieprzyjemne uczucia, gdy osoba jest pod ich wpływem, trudno o refleksję i właściwą ocenę sytuacji. Ekscytacja może być miła, ale trudno wtedy racjonalnie myśleć, podobnie jak pod wpływem gniewu. Zanim zaczniemy rozmawiać z dziećmi o relacjach, warto uczyć umiejętności wyciszania się, kształcić wrażliwość na emocje, uczyć nazywania i wyrażania ich.

Zabawy pielęgnujące relacje

Zabawy i ćwiczenia odnoszące się do relacji poprzedzam zajęciami, które pozwalają na lepsze poznanie siebie samego i pozostałych osób, dbam o poczucie bezpieczeństwa, staram się stworzyć dobrą relację pomiędzy prowadzącym a uczestnikami. Dziecko, które potrafi w ciszy i skupieniu wysłuchać kogoś innego, jest gotowe, żeby rozmawiać o relacjach, również tych trudnych.
Możemy oswajać dzieci z mówieniem o sobie, rozpoczynając od bezpiecznych tematów. Przykładem zabawy, która to umożliwia, jest „przewodnik niewidomego". Jedna osoba ma zamknięte oczy, a druga jest „przewodnikiem". Należy tak prowadzić niewidzącą osobę, żeby była bezpieczna. Po tej zabawie rozmawiamy o przeżyciach. Można usłyszeć „było zabawnie i jednocześnie bałem się, że w kogoś uderzę". Oczywiście dziecko, które było przewodnikiem, poczuje się przyjemnie, kiedy usłyszy o zaufaniu albo poczuje niepokój, gdy dowie się o strachu partnera. Celem tej zabawy jest świadomość własnych emocji i zdolność nazwania ich również wtedy, gdy może to powodować dyskomfort partnera. Oprócz tego takie ćwiczenie pozwala konfrontować się dzieciom z konsekwencjami własnego zachowania. Jeżeli uczeń celowo narazi partnera na zderzenie, to może usłyszeć informację zwrotną na forum grupy. Takie sytuacje zazwyczaj nie wymagają dodatkowego omówienia. Pod wpływem informacji zwrotnej dzieci zmieniają zachowanie bez nacisku ze strony nauczyciela. Żeby jednak do tego doszło, to dużo wcześniej dzieci muszą nauczyć się słuchania siebie nawzajem.
Jeszcze wcześniej nauczyciel, aby dać dobry przykład, musi usłyszeć wychowanków. Kiedy mówię o słuchaniu dzieci, spotykam się ze zdaniem, że nie możemy zgadzać się z wszystkim, co one mówią. Jest to oczywiste, tak jak to, że mogę usłyszeć, o czym mówią dzieci, akceptować uczucia, rozumieć ich poglądy i jednocześnie mieć własne zdanie. Żeby szczerze rozmawiać, musimy poznać różnicę pomiędzy uczuciami, poglądami i zachowaniami. Jako nauczyciel wymagam określonych zachowań, ale nie oczekuję, że dzieci będą myśleć, jak uważam to za właściwe. Tym bardziej nie oczekuję od dzieci określonych uczuć. Dzięki temu możemy tworzyć szczere relacje.
Warto pamiętać, że rezultaty zajęć, które prowadzimy, nie muszą pojawić się od razu. Pielęgnowanie relacji międzyludzkich nie jest socjotechniką. Zapraszamy dzieci do ćwiczeń i zabaw, które umożliwiają poznanie siebie samego i innych osób. Nie mamy gwarancji, że wszystko pójdzie po naszej myśli, ponieważ - niezależnie od wieku - posiadamy własną wolę i pragniemy uznania swojej suwerenności. Właśnie szacunek dla tej niezależności jest jedną z postaw, które tworzą pozytywne relacje.

Zabawy i ćwiczenia

Przewodnik niewidomego
Dzieci dobierają się w pary. Jedno z nich ma zamknięte oczy, a drugie jest „przewodnikiem". Należy oprowadzić „niewidomego" po sali tak, aby nie zderzył się z pozostałymi osobami. Można kierować partnerem, mówiąc do niego albo trzymając za ramiona lub łokieć. Kiedy dzieci oswoją się z tą zabawą, można wprowadzić modyfikacje:

dziecko nie dotyka partnera, prowadzi go, mówiąc jedynie gdzie ma iść, w którą stronę się kierować,

prowadzenie bez słów - należy prowadzić partnera jedynie dotykając ramion - prawe, aby skręcić w prawo, lewe w lewo, a dotknięcie środka pleców oznacza zatrzymanie, nie można się odzywać, żeby podpowiadać kierunek,

dzieci dobierają się w trójki. Ustawiają się w szeregu jedno za drugim i kładą sobie dłonie na ramiona. Dwie pierwsze osoby mają zamknięte oczy, przewodnikiem jest trzeci uczestnik. Przewodnik naciska na prawe ramię drugiego dziecka, które przekazuje impuls uczniowi przed sobą, który wtedy wykonuje określony ruch, np. skręca.

Omawiając to ćwiczenie, można zapytać:

czy była różnica w odczuciach zależnie od roli przewodnika albo niewidomego,

co było łatwiejsze - prowadzenie czy bycie prowadzonym i dlaczego,

jakie emocje się pojawiały i czy zależały od osoby prowadzącej, czy może od czegoś innego (np. czuję się niepewnie z powodu zamkniętych oczu)?

Rysowanie na plecach
Dzieci dobierają się w pary. Jedna osoba „rysuje" na plecach drugiej palcem jakiś kształt. Należy odgadnąć, co zostało narysowane.
Ta zabawa pozwala na oswajanie się z dotykiem innych osób. Warto, aby dzieci dobierały się w pary z różnymi osobami z grupy. Zwłaszcza z tymi, z którymi rzadko się komunikują.

Masaż - afrykańskie mrówki
Dzieci ustawiają się w szeregu, jedno za drugim, i tworzą okrąg. Nauczyciel również się w nim znajduje. Nauczyciel masuje plecy dziecka znajdującego się przed nim, ono z kolei dotyka pleców kolejnego, aż dotyk „powróci" do nauczyciela.

Masaż jest ilustrowany opowieścią o Afryce:
„Afryka jest ogromnym kontynentem. Wyobraźmy sobie sawannę, pośrodku której znajduje się koryto wyschniętej rzeki" - gładzimy...

# data[].attributes.attachment_link.title
Gimnastyka mózgu - Pielęgnowanie pozytywnych relacji

# data[].attributes.attachment_link.description
Jesteśmy istotami społecznymi. Związki z innymi ludźmi poruszają nas niezależnie od wieku. Wystarczy wsłuchać się w rozmowy dzieci, a usłyszymy, jak dużo uwagi zajmują w nich inni ludzie. Wyobrażenia na temat pozostałych osób w klasie, ocena samego siebie w kontekście grupy, przekonania dotyczące odbioru własnej osoby przez rówieśników i dorosłych.

# data[].attributes.headline
Eryk Ołtarzewski, Uważność w pracy nauczyciela

# data[].attributes.subject
Eryk Ołtarzewski, Uważność w pracy nauczyciela

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wymagania kuratorium, dyrektora, oczekiwania rodziców, potrzeby dzieci, realizacja programu nauczania. Wydaje się, że tylko ktoś, kto pracuje w szkole, potrafi zrozumieć, co oznaczają te hasła. Próba sprostania tym wymaganiom powoduje ogromne napięcia i sprawia, że realizując program łatwo stracić z oczu dzieci. Jeszcze łatwiej zapomnieć o własnych potrzebach, chociażby potrzebie odpoczynku. Czy, będąc nauczycielem, mogę sobie pozwolić, aby przynajmniej przez chwilę nie realizować programu, nie spełniać potrzeb dzieci, zadbać tylko o siebie?

Dla mnie przykładem sytuacji, która to wyraźnie pokazuje, jest instrukcja postępowania w przypadku awarii samolotu. Jeżeli trzeba założyć maski tlenowe, to dorosły podróżujący z dzieckiem musi najpierw sam założyć taką maskę, aby nie stracić przytomności, a dopiero później założyć ją dziecku. Podobnie zmęczonemu, poddenerwowanemu lub czującemu bezradność nauczycielowi trudno będzie traktować uczniów podmiotowo oraz pielęgnować relacje z dziećmi. Trudno zadbać o siebie, realizując materiał, odpowiadając na wymagania szkoły, jednym słowem: ciągle działając. Bywa tak, że to nieustanne działanie odbywa się głównie w umyśle. Czasem tak bardzo pogrążamy się w rozmyślaniach, że nie jesteśmy świadomi własnych emocji ani reakcji ciała, dopóki np. nie pojawią się trudności z nadwyrężonymi strunami głosowymi.

Może warto zatrzymać się, przyjrzeć samemu sobie i przynajmniej przez chwilę nic nie robić. Nie namawiam do bezczynności, ale raczej do zwolnienia tempa i próby zrozumienia siebie.

Posłużę się modelem trzech systemów regulacji emocji, aby przedstawić, co mam na myśli, pisząc o działaniu i zatrzymywaniu się. Model ten powstał w oparciu o badania mózgu dotyczące emocji. Posługuje się nim między innymi Paul Gilbert w książce „Compassion Focused Therapy" (Terapia Skoncentrowana na Współczuciu).

System ekscytacji i napędu, system działania

Wywołuje pozytywne uczucia, które motywują do działania. Radość z osiągniętych sukcesów i ekscytacja kolejnymi osiągnięciami ułatwiają skupienie na celu. Mogą to być sukcesy towarzyskie, pozycja społeczna, realizacja projektu, spełnianie marzeń... Substancja chemiczna, neuroprzekaźnik uwalniany w mózgu, kiedy osiągamy sukces, to dopamina. Pozwala na podjęcie wysiłku do osiągnięcia ważnych życiowych celów. Zbyt silna ekscytacja (pozytywnym wydarzeniem) może powodować bezsenność, natłok myśli. Jeżeli skupienie na celu jest zbyt mocne, łatwo zapomnieć o własnych ograniczeniach, zaniedbać relacje międzyludzkie.

System wykrywania i unikania zagrożeń

Pozwala chronić siebie i bliskich. Uruchamia reakcję walka-ucieczka lub zamrożenie. Pomimo tego, że jest związany z nieprzyjemnymi uczuciami, jak niepokój, gniew i obrzydzenie, to jest niezbędny do przetrwania. Można powiedzieć, że mózg ewoluował nie po to, abyśmy odczuwali szczęście, tylko po to, aby przetrwać. W trybie wykrywania i unikania zagrożeń nie myślimy zbyt wiele. Wszystkie funkcje poznawcze są wtedy skupione na zagrożeniu. Lepiej pomylić się w ocenie sytuacji, uciec przed szelestem liści i uniknąć banalnego zagrożenia niż zginąć. System unikania zagrożeń pozwala reagować na bezpośrednie zagrożenie, ale jeżeli funkcjonujemy w takim systemie przez długi czas, staje się nieefektywny. Zwłaszcza jeżeli zagrożenie istnieje raczej w wyobraźni niż w rzeczywistości.

System ukojenia i zadowolenia

Pozwala na wewnętrzne wyciszenie, jest związany z poczuciem bezpieczeństwa, ciepłem i życzliwymi relacjami społecznymi. Pojawia się wtedy odczucie szczęścia i wewnętrznego spokoju bez potrzeby osiągania czegokolwiek.

Ten rodzaj zadowolenia różni się od radości odczuwanej w systemie ekscytacji i napędu. Uspokojenia nie należy mylić z bezczynnością, znudzeniem lub odczuciem pustki. To, co jest charakterystyczne dla systemu zadowolenia, to poczucie bezpieczeństwa i odczucie życzliwości w relacjach społecznych oraz skupienie na pozytywnych relacjach.

Żaden z opisanych systemów nie jest lepszy lub gorszy od pozostałych. Ważna jest równowaga i to, czy zachowanie jest adekwatne do sytuacji. Trudno znaleźć ukojenie i uspokojenie w systemie działania czy też pielęgnować relacje społeczne np. z wychowankami. Natomiast w systemie zadowolenia trudno byłoby osiągać cele edukacyjne. Zdarza się, że to, co bierzemy za działanie, jest tak naprawdę formą unikania zagrożenia. Nadmierne skupienie na celach i nadaktywność może być sposobem na ucieczkę przed trudnościami lub próbą odwrócenia uwagi od czegoś, co jest ważne.

Proponuję przeprowadzenie eksperymentu. Można na chwilę przerwać czytanie tego tekstu i określić, który z systemów dominuje w codziennym życiu. Warto użyć do tego kartki i ołówka.

Na jednej stronie rysujemy trzy okręgi.

Każdy z nich symbolizuje jeden z systemów regulacji emocji - osiąganie, unikanie i bycie. Czy któryś z tych okręgów byłby większy? Który byłby najmniejszy?

Wewnątrz tych okręgów wypisujemy przykłady sytuacji z własnego życia, które odpowiadają tym systemom.

Można sobie zadać pytanie:

Czy jest potrzeba, żeby któryś z systemów pojawiał się częściej, a jakiś inny rzadziej?

W jakich sytuacjach warto zwolnić i pozwolić sobie na bycie, a w których skupić na realizacji celów?

Refleksja i zrozumienie siebie wymaga właśnie zwolnienia i zatrzymania się. Dopiero wtedy mamy szansę uświadomienia sobie emocji i myśli, które kierują naszym zachowaniem. Oczywiście samo uświadomienie sobie własnych uczuć nie wpływa bezpośrednio na zmianę sytuacji, ale może zmienić perspektywę, z jakiej się patrzy na samego siebie i klasę, np. w maju i czerwcu odczuwam zazwyczaj więcej napięć, łatwiej niż na początku roku szkolnego wpadam w irytację. Pojawiają się myśli „nie nadaję się do tej pracy, coś ze mną nie w porządku, bo nie potrafię zapanować nad dziećmi". Wynika to ze zmęczenia całym rokiem szkolnym i jest czymś normalnym.

Pomimo że wiem o tym, dopiero chwila ciszy i przyglądania się sobie pozwala mi uświadomić sobie, że to, co czuję, to tylko zmęczenie, a negatywne oceny dzieci i samego siebie są nierealne. Ułatwia to zachowanie zdrowego dystansu do samego siebie oraz pozwala urealnić ocenę sytuacji.

Można porównać wzburzony i zapracowany nauczycielski umysł do szklanej kuli, w której znajduje się sztuczny śnieg. Jeżeli potrząsamy kulą, to drobinki śniegu unoszą się i kula staje się nieprzejrzysta. Podobnie pojawia się pobudzenie w trybie działania. Śnieg opadnie dopiero wtedy, kiedy przestaniemy potrząsać kulą, a emocje uspokoją się dopiero po pewnym czasie, jeżeli pozwolimy sobie na chwilę „nicnierobienia". Łatwiej wtedy ocenić, co jest naprawdę ważne.

A co zrobić, kiedy z dzieckiem dzieje się coś niepokojącego? Właśnie wtedy warto przez chwilę nic nie robić. Znowu nie chodzi o bezczynność, ale o trafną ocenę sytuacji. Czy z uczniem dzieje się coś niepokojącego, czy też to ja odczuwam niepokój czy złość? Dajmy sobie czas na to, żeby pobyć z dzieckiem, aby poznać się lepiej nawzajem. Nie tylko w kontekście szkolnych zadań i programu nauczania lub programu wychowawczego. Może się okazać, że pozytywna zmiana w życiu dziecka pojawi się, ponieważ nauczyciel słucha, nie próbuje zmieniać dziecka i jest obecny nie dlatego, że na tym polega praca, tylko dlatego, że jest zainteresowany drugim człowiekiem.

Rezygnowanie z efektywności może paradoksalnie sprawiać, że będziemy bardziej efektywni w pracy dydaktycznej i wychowawczej.

Jeżeli jesteśmy przekonani do tego, żeby zatrzymać się na chwilę, to jak to zrobić? Nie odwracając od siebie uwagi przez oglądanie telewizji, czytanie książek czy jakiekolwiek zajęcia. Część osób zauważa, że pomimo tego, że nic się nie robi, umysł ciągle pracuje. Można zaobserwować myśli i emocje dotyczące innych miejsc i sytuacji. Nawet intensywniej niż wtedy, gdy jesteśmy zajęci pracą, tak jakby umysł był w dalszym ciągu w trybie działania.

Ćwiczenia, które proponuję, pochodzą częściowo z treningu uważności (mindfulness). Rezultatem tych ćwiczeń może być uspokojenie i łagodzenie emocji, ale służą one raczej zwiększeniu świadomości siebie oraz oswajaniu emocji i odczuć własnego ciała. Efekt wyciszenia i zwolnienia może się pojawić, jeżeli tej obserwacji będzie towarzyszyła akceptacja wobec siebie i pojawiających się myśli. Potraktujmy te ćwiczenia jak eksperyment. Tak, jakby nie było wiadomo, jaki przyniosą efekt. Przez kilka minut można być bardziej zaciekawionym bieżącą chwilą niż efektywnym myśleniem. Ćwiczenia uważności odnoszą się do systemu ukojenia i zadowolenia.

Zauważyłem, że rozpoczynanie zajęć z dziećmi chwilą ciszy nie tylko ułatwia uczniom skupienie na lekcji, ale również pozwala mi na uświadomienie sobie, gdzie jestem, co się ze mną dzieje, o czym myślę. Łatwiej mi wtedy skupić się na grupie i zauważyć, co się dzieje z dziećmi. Zdarza się, że jadąc do pracy wysiadam przystanek wcześniej, ponieważ wolny spacer przed pracą pozwala mi odczuć ciało i rozluźnić się. Oczywiście jednorazowy spacer nie sprawi, że przestanę ciągle gdzieś pędzić, ale codzienne, nawet krótkie ćwiczenia uważności przypominają, że nie...

# data[].attributes.attachment_link.description
Wymagania kuratorium, dyrektora, oczekiwania rodziców, potrzeby dzieci, realizacja programu nauczania. Wydaje się, że tylko ktoś, kto pracuje w szkole, potrafi zrozumieć, co oznaczają te hasła. Próba sprostania tym wymaganiom powoduje ogromne napięcia i sprawia, że realizując program łatwo stracić z oczu dzieci. Jeszcze łatwiej zapomnieć o własnych potrzebach, chociażby potrzebie odpoczynku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
„Usiądźcie na swoich miejscach, uspokójcie się, przygotujcie zeszyty i skupcie się" - typowy początek wielu lekcji. Problem polega na tym, że wiele dzieci ma słabo rozwiniętą zdolność samokontroli. Nie potrafią skupić uwagi na jednym zadaniu, brakuje im wytrwałości, łatwo ulegają frustracji z powodu niepowodzeń, są mocno pobudzone i nie potrafią się wyciszać.

Badanie „marshmallow test"

Jaki związek ma zdolność skupienia uwagi i odporność na frustrację z samokontrolą? Pokazuje to badanie, które Walter Mischel przeprowadził ze swoimi studentami na Uniwersytecie Stanforda w latach 60. Jest ono znane jako „marshmallow test". Dziecko w wieku przedszkolnym otrzymywało słodką piankę. Osoba prowadząca badanie obiecywała drugi smakołyk, jeżeli dziecko zaczeka na powrót tej osoby. Aby otrzymać większą nagrodę, dziecko nie mogło skosztować przysmaku, który już otrzymało. Czekało na nagrodę samo, w oddzielnym pomieszczeniu, obserwowane przez lustro weneckie.
Badanie „marshmallow test" pozwalało obserwować nie tylko zdolność odroczenia nagrody przez dziecko, ale przede wszystkim różne zachowania, które pozwalały nie ulegać pragnieniu i poradzić sobie z frustracją oraz zniecierpliwieniem. Wąchanie pianki, dotykanie jej, przyglądanie się - utrudniało oczekiwanie, trudno było oprzeć się pokusie. Dobrą strategią było skupianie uwagi na innych bodźcach, np. liczenie palców, zabawa jakimś przedmiotem, patrzenie w inne miejsce. Dzieci, które potrafiły czekać na nagrodę, lepiej radziły sobie w nauce, tworzyły zdrowsze relacje z rówieśnikami, potrafiły wytrwale realizować wyznaczony cel. Te dzieci podejmowały próbę wykonania trudnych zadań szkolnych pomimo odczuwanej frustracji lub powstrzymywały się przed uderzeniem innego dziecka pomimo odczuwanego gniewu. Zaobserwowano, że nawet dzieci ze skłonnością do zachowań agresywnych zachowywały się mniej gwałtownie, jeżeli potrafiły odwrócić uwagę od źródła napięcia.

Technika mindfulness

Zdolność świadomego kierowania uwagą i skupiania jej na wybranych bodźcach wpływa na odczuwane emocje, a tym samym na poziom samokontroli, np. nieprzyjemne wspomnienia mogą absorbować uwagę dziecka i wzmacniać trudne emocje. Zdolność skupienia uwagi przynajmniej przez chwilę na innym bodźcu może sprawić, że emocje złagodnieją - zwłaszcza jeżeli będzie to neutralny bodziec, np. dźwięk, obraz, odczucie oddechu, odczucie ruchu. Czy można w takim razie kształcić zdolność koncentracji?
W latach 70. przy klinice uniwersyteckiej w Worcester w stanie Massachusetts powstał program psychoedukacyjny MBSR (Mindfulness Based Stress Reduction), adresowany do osób doświadczających długotrwałego stresu. W trakcie zajęć uważności (mindfulness) wykorzystuje się ćwiczenia medytacyjne i powolne ćwiczenia fizyczne, które zwiększają świadomość własnych przeżyć i jednocześnie ułatwiają łagodzenie trudnych emocji. Jednym z efektów tego programu jest zwiększenie zdolności skupienia uwagi. W ostatnich latach powstały programy uważności dla dzieci. Zabawy, które znajdują się w dalszej części artykułu, pochodzą właśnie z programu uważności dla dzieci. Ułatwiają wyciszanie się i kształcą zdolność skupienia uwagi. Nie należy sobie jednak wyobrażać, że po kilku tygodniach ćwiczeń dzieci zdyscyplinują się w trakcie lekcji, będą skupione na zadaniach i nie będą ulegać negatywnym impulsom. Głównym celem tych ćwiczeń jest samopoznanie. Dopiero kiedy dzieci stają się świadome własnych emocji i reakcji, mają szansę na dostosowywanie zachowania do sytuacji. Umiejętność wyciszenia się i przekierowywania uwagi ułatwia wpływ na własne postępowanie. Tego rodzaju doświadczenia, szczególnie jeżeli często się powtarzają, mogą być zaczątkiem zdrowej samokontroli oraz świadomej ekspresji emocjonalnej, która pojawi się w dorosłym życiu.

Zabawy i ćwiczenia koncentracji:

Do tego ćwiczenia jest potrzebny gong, dzwon lub inny instrument, który wydaje długi, stopniowo cichnący dźwięk. Dzieci wsłuchują się w ten dźwięk, rejestrując, jak się zmienia i cichnie. W trakcie słuchania można zamknąć oczy. Kiedy ktoś usłyszy, że gong zamilkł, może otworzyć oczy i podnieść rękę.
„Gong" sprawdza się jako ćwiczenie rozpoczynające lekcję. Uczniowie przyzwyczajają się do dźwięku, po którym kończy się przerwa. Rozpoczęcie lekcji od skupienia i ciszy ułatwia dalszą pracę.

Kolejne ćwiczenie jest podobne do poprzedniego, ale nie potrzebujemy żadnych instrumentów. Dzieci skupiają uwagę na pojawiających się w bieżącej chwili dźwiękach, niezależnie od tego, czy są głośne, czy ciche. Można usłyszeć, że są dźwięki powtarzające się, nietypowe, bardzo ciche, przyjemne lub neutralne itd...
Po tym ćwiczeniu dzieci powinny opowiedzieć o własnych obserwacjach. Można zapytać, jaki najcichszy dźwięk udało się usłyszeć, które dźwięki były przyjemne lub nieprzyjemne. Co jest przyjemnego w jakimś dźwięku?

Uczestnicy dobierają się w pary. Przeprowadzają ze sobą wywiad.
- Co lubisz i dlaczego?
- Czego nie lubisz?
- Jakie są Twoje dobre i niedobre cechy?
- Co lubisz w kolegach i koleżankach?
- Opowiedz o jakimś miłym wydarzeniu.
Należy wysłuchać partnera, zapamiętać odpowiedzi. Później każda osoba opowiada grupie, czego dowiedziała się o drugiej osobie. To ćwiczenie wymaga dużego poczucia bezpieczeństwa w grupie i okazywania sobie szacunku.

Do tego ćwiczenia potrzebny jest duży słój wypełniony wodą. Wlewamy do wody kilka kropel barwnika (może być tusz). Dzieci wpatrują się w wodę i obserwują, w jaki sposób barwnik się rozpuszcza. Można przyglądać się powstającym kształtom i zaobserwować, czy pobudzają jakieś skojarzenia... Może ktoś odczuje zaciekawienie, znudzenie, uspokojenie?
Po chwili można wlać do wody większą ilość barwnika. Czy więcej barwnika powoduje, że kształty są ciekawsze, jest ich więcej? Czy silniejsze bodźce wzbogacają przeżycia? Czy więcej znaczy lepiej?

Przygotowujemy kawałki owoców (lub cukierki o różnych smakach). Dzieci kosztują owoce z zasłoniętymi oczami i próbują rozpoznać gatunek. Można sprawdzić, czy zatkanie nosa wpłynie na rozpoznawanie. Sprawdzać, z jakiej odległości można wyczuć zapach. Gdzie wewnątrz nosa jest odczuwalny - z przodu czy raczej z tyłu? Podobnie można zbadać smak - wkładając do ust mały kawałek, rozgryzać bardzo wolno i skupiać uwagę na smaku. Jakie smaki udaje się wyczuć - słodki, słony, kwaśny, gorzki? Gdzie są odczuwalne? Na języku czy na podniebieniu, może w gardle? Jeżeli uda się smakować potrawy bardzo wolno, to dzieci wyczują więcej smaków i zapachów. Można próbować rozróżniać smak wody z różnych źródeł albo smak jabłek różnych odmian.

Dzieci wysłuchują kilku fragmentów różnych rodzajów muzyki - klasycznej, rockowej, heavy metalu, etnicznej. Wsłuchujemy się w muzykę. Skupiamy uwagę na dźwiękach poszczególnych instrumentów. Może uda się usłyszeć coś, czego nie słyszą inne osoby... Które części melodii powtarzają się? Czy są dźwięki, które do siebie nie pasują albo są dziwne?
Czy można opisać odczucia, które pasują do melodii? Muzyka jest delikatna czy ostra? Gdyby mogła mieć jakiś ciężar, to byłaby lekka czy ciężka? Jest szorstka, gładka, ciepła, chłodna? Czy te odczucia są przyjemne - czy nie?
Można odtworzyć te same fragmenty kilka razy z różnym natężeniem dźwięku, sprawdzając czy wpłynie to
na odczucia.

Do tego ćwiczenia jest potrzebny jakiś pojemnik (np. pudełko kartonowe albo worek na zmianę obuwia). W pojemniku znajduje się kilka przedmiotów (kawałek drewna, stara latarka, gumowa zabawka itp.). Dziecko wkłada dłoń do pojemnika i opisuje, co odczuwają dłonie - zimno, ciepło, ukłucie, szorstką powierzchnię...? Pozostałe osoby zgadują, jaki to przedmiot.

Do tego ćwiczenia będzie potrzebna lina lub taśma, dzwon zawieszony na sznurku, książka w twardej okładce.
- Rozkładamy na podłodze linę. Dzieci chodzą po linie z zasłoniętymi oczami. Wyc...

# data[].attributes.attachment_link.description
bdquo;Usiądźcie na swoich miejscach, uspokójcie się, przygotujcie zeszyty i skupcie się” - typowy początek wielu lekcji. Problem polega na tym, że wiele dzieci ma słabo rozwiniętą zdolność samokontroli. Nie potrafią skupić uwagi na jednym zadaniu, brakuje im wytrwałości, łatwo ulegają frustracji z powodu niepowodzeń, są mocno pobudzone i nie potrafią się wyciszać.

# data[].attributes.headline
Przedmiot "uważność"                w szkole

# data[].attributes.subject
Przedmiot "uważność"                w szkole

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Brytyjski rząd ogłosił, że w ponad 370 angielskich szkołach uczniowie zaczną ćwiczyć mindfulness (z ang. "uważność" lub "uważna obecność") w ramach badań, mających na celu poprawę zdrowia psychicznego u młodzieży. W komunikacie prasowym informującym o programie, wspomniano też, że młodzież będzie współpracować z ekspertami w dziedzinie zdrowia psychicznego, tak by nauczyć się przydatnych technik relaksacyjnych, ćwiczeń oddechowych i innych metod „pomagających im w regulowaniu własnych emocji". Celem programu jest zbadanie, które podejścia sprawdzają się najlepiej u młodych ludzi, żyjących w świecie szybkich i gwałtownych zmian. Rząd twierdzi też, że badanie, które potrwa do 2021 r. będzie jednym z największych tego typu na świecie.
„Jako społeczeństwo jesteśmy znacznie bardziej otwarci w kwestii naszego zdrowia psychicznego niż byliśmy kiedykolwiek wcześniej. Świat współczesny przyniósł jednak naszym dzieciom nowe presje"- powiedział w oświadczeniu brytyjski sekretarz edukacji Damian Hinds. „Dzieci zaczną być stopniowo wprowadzane do zagadnień związanych ze zdrowiem psychicznym, dobrym samopoczuciem i szczęściem już w szkole podstawowej" - dodał.
Inicjatywa pojawiła się w kilka miesięcy po sondażu zleconym przez National Health Service, który wykazał, że co ósme dziecko w Anglii w wieku od 5 do 19 lat cierpiało na co najmniej jedno zaburzenie psychiczne w momencie oceny, czyli w 2017 roku. Ankieta, która została opublikowana w listopadzie, wskazywała również na niewielki wzrost zaburzeń psychicznych w wieku 5-15 lat, który wzrósł do 11,2% w 2017 r. z 9,7% w 1999 r. Najczęstszymi zaburzeniami była depresja i zaburzenia lękowe, dotykające jedno na 12 dzieci w 2017 roku. Takie zaburzenia znacznie częściej występowały u dziewcząt.

Imran Hussain, dyrektor ds. Polityki i kampanii dla Action for Children, brytyjskiej organizacji charytatywnej, nazwał to „kryzysem zdrowia psychicznego dzieci". „Każdego dnia nasza działalność spotyka się z dziećmi i nastolatkami walczącymi o to, by dopasować się do coraz bardziej złożonego współczesnego obrazu świata - walcząc z takimi problemami, jak intensywna presja w szkole, zastraszanie lub problemy w domu, wszystko w towarzystwie bombardujących mediów społecznościowych" - powiedział w oświadczeniu, po czym dodał - " Nasze usługi mogą zmniejszyć niepokój, ból i udrękę, przez które przechodzą niektóre nastolatki, ale także zmniejszyć ich potrzebę intensywnego wsparcia w dalszej kolejności ". Jednak dwie komisje parlamentarne skrytykowały raporty rządowe, na których opiera się program, za skupienie się raczej na rozwiązywaniu problemów emocjonalnych niż na zapobieganiu im. W raporcie opublikowanym w maju ubiegłego roku komisje ds. Edukacji i Opieki Społecznej napisały: „Strategii rządu brakuje ambicji i nie zapewni on pomocy większości dzieci, które rozpaczliwie tego potrzebują", obciąży natomiast większą pracą nauczycieli. „Prewencja wydaje się być brakującym ogniwem w budowaniu lepszego wsparcia dla dzieci i młodzieży, zwłaszcza w ich wczesnych latach", napisały komisje.
Odkryto, że zarówno media społecznościowe jak i system szkolnych egzaminów przeprowadzanych w formie, która generuje wysoką presję i powoduje dużo stresu, mogą mieć szczególnie negatywny wpływ na zdrowie psychiczne młodych ludzi.
Dr Jessica Deighton, profesor nadzwyczajny ds. Zdrowia psychicznego dzieci i dobrego samopoczucia w University College London, która prowadzi badania rządowe, twierdzi, że nowa inicjatywa ma na celu zaoferowanie czegoś więcej niż tylko dostarczanie doraźnych rozwiązań. „Istnieje tendencja do myślenia, że rozwiązaniem jest interwencja w zakresie zdrowia psychicznego." "Postaramy się zmniejszyć napiętnowanie przeciwko problemom ze zdrowiem psychicznym, czyniąc środowisko szkolne biegłym w zakresie zdrowia psychicznego". Dr Deighton powiedziała też, że program zawierał kilka ciekawych taktyk, w tym szkolenie nauczycieli do wykonywania ćwiczeń odgrywanych w rolach, nauczanie praktyk relaksacyjnych i zapraszanie specjalistów do dyskusji grupowych. „Nie chodzi tylko o to, by poczuli się lepiej przez jakiś krótki okres czasu, ale o to żeby lepiej wyposażyć ich w późniejsze życie".

Źródło: nytimes

Tłumaczenie: Joanna MM

# data[].attributes.attachment_link.title
Szkoły w Anglii wprowadzają nowy przedmiot: Mindfulness (z ang. uważność) - Dobre Wiadomości

# data[].attributes.attachment_link.description
Brytyjski rząd ogłosił, że w ponad 370 angielskich szkołach uczniowie zaczną ćwiczyć mindfulness (z ang. "uważność" lub "uważna obecność") w ramach badań, mających na celu poprawę zdrowia psychicznego u młodzieży. W komunikacie prasowym informującym o programie, wspomniano też, że młodzież będzie współpracować z ekspertami w dziedzinie zdrowia psychicznego, tak by nauczyć się przydatnych technik relaksacyjnych, ćwiczeń oddechowych i innych metod „pomagających im w regulowaniu własnych emocji".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nauczyciel to jeden z najbardziej stresujących zawodów na świecie

Trening uważności redukuje stres, obniża lęk, wzmacnia koncentrację, przeciwdziała nawrotom depresji. To efekty udowodnione naukowo

Fundacja EduMind chce pomóc nauczycielom poprzez zwrócenie ich uwagi na praktykę uważności; założycielki chcą organizować kursy dla nauczycieli w szkołach w całym naszym kraju

Nie chcę robić z nauczycieli męczenników, im samym pewnie też na tym nie zależy, ale czy ktoś kiedykolwiek zastanawiał się, jak im pomóc? Jak wesprzeć, jak dać narzędzia, dzięki którym będą swoją pracę chcieli wykonywać z jeszcze większym zaangażowaniem, ale też swobodą?

Niecały rok temu powstała Fundacja EduMind, która za główny cel postawiła sobie pomoc nauczycielom w ich pracy, poprzez propagowanie praktyki uważności wśród grona pedagogicznego. Zaraz ktoś się złapie za głowię i powie: „Jeszcze tego brakowało nauczycielom", ale dlaczego nie dać szansy programowi, który sprawdza się na całym świecie? Który jest najtańszą formą pomocy, bo bazuje na własnych zasobach ludzi?

Główną inicjatorką powstania fundacji jest Weronika Chmielewska. Choć z mindfulness zetknęła się z zupełnie innego powodu. - Mój syn urodził się niesłyszący, ma zespół Aspergera. Byłam kobietą pracującą, ogarniającą dom, dzieci. Stawianie sobie wysoko poprzeczki we wszystkich obszarach życia nie może w efekcie przynieść dobrych rezultatów. Przyszedł kryzys, kiedy trudno mi było wstać z łóżka. To wtedy trafiłam, właściwie przypadkiem, na mindfulness. Nie miałam doświadczenia, praktyk. Jakby ktoś kilka tygodni wcześniej powiedział, że siedzenie przez pięć minut i robienie nic sprawi, że nie będę krzyczała na dzieci, że będę lepiej spała, nie będę mieć natręctwa myśli, nie uwierzyłabym. Dla mnie to było tak odległe i mgliste... Poza tym zastanawiałam się, jak kurs online może zachęcić do tego, żeby coś przemyśleć, z kimś się podzielić swoim doświadczeniem.

Okazało się jednak, że kurs był szyty na miarę, a ja z każdym tygodniem czułam różnicę w swoim zachowaniu, podejściu do wielu spraw - wspomina Weronika, która mindfulness, czyli uważność, najpierw wprowadziła do swojego życia. - Kiedy stanęłam na nogi, zobaczyłam efekty tej praktyki, która niesamowicie pomaga w dzisiejszym życiu, postanowiłam znaleźć pomoc dla mojego syna. Zaczęłam szukać trenera uważności dla dzieci i tak trafiłam na Magdę.

Magda Kulińska to druga z trzech pomysłodawczyń i założycielek fundacji. - Spotkałyśmy się z Weroniką na kawie i od razu okazało się, że nadajemy na tych samych falach. Właściwie już z tej pierwszej rozmowy wyłonił się pomysł, żeby ofertę mindfulness przedstawić nauczycielom w szkołach, bo to oni mają największy kontakt z naszymi dziećmi. Nie chodziło nam o książkę z ćwiczeniami, ale o zmianę percepcji nauczyciela, sposobu jego pracy z uczniami - wspominają Magda i Weronika.

Magda jest nauczycielem mindfulness. - Wiele razy zastanawiałam się, dlaczego uważności nie uczą w szkole? Przecież to powinien być przedmiot obowiązkowy, jak ABC, bo poza systemem warto, by znalazły się metody uświadamiania, pracy z emocjami, gdzie nauczyciel może wchodzić w bliską relację z dziećmi. Tymczasem system jest sztywny, brakuje narzędzi, dzięki którym pedagog mógłby nawiązać relację podmiotową z uczniem, równoważną.

Korzyści z wprowadzenia mindfulness jest cała masa, co zostało udowodnione w praktyce. Uczniowie osiągają lepsze wyniki w nauce, zaczynają w siebie wierzyć, lepiej układa im się relacja z rodzicami, czują większą motywację do pracy, zaczynają lepiej rozumieć, czego się uczą. - To, co nas urzekło, gdy zaczęłyśmy zgłębiać temat mindfulness w edukacji, to transformacja szkoły od środka. Nic nie zmieniamy, nie inwestujemy, nie zmieniamy systemu, program jest realizowany, pracujemy jedynie z nauczycielami. Niech choć jeden z nich tę ideę zrozumie i zacznie zmianę w swojej szkole - mówi Magda.

Kiedy Weronika i Magda zaczęły szerzej interesować się tematem, okazało się, że w Warszawie, w prywatnej co prawda, szkole, wprowadzone zostały zajęcia z mindfulness. Ich inicjatorką była Ewa Orłowska - brakujące ogniwo fundacji, jej trzecia głowa.

Ewa ma doświadczenie w pracy z uważnością w szkole, widzi, jak zmieniają się nauczyciele i ich relacje z uczniami. - Nie ma jednego przepisu na uważność, bo to bardzo indywidualna droga i jej siła oparta jest na zasadzie: rób po swojemu, badaj, rozglądaj się, akceptuj to, co się pojawia - tłumaczy Ewa. - Dzięki uważności uczymy się nie reagować na wszystko, co z zewnątrz do nas przychodzi. Nauczyciele pod tym względem są nadużyci, nieustannie atakowani zewnętrznymi bodźcami. Dlatego mają pełne prawo czuć, że brakuje im energii, bo się zużywają, wypalają, ponieważ bez przerwy w szkole znajdują się w sytuacji, która wymaga od nich decyzji, poruszenia, emocjonalności. Jak bardzo enigmatycznie by to nie zabrzmiało - uważność opiera się na naszych wrodzonych systemach, nasz układ nerwowy potrafi sam dobrze się zregenerować, gdy dostarczmy mu sytuacji, w których jest spokój, przerwa „od świata". Wówczas odpoczywamy. Tyle tylko, żeby dać sobie przerwę, zatrzymać się, wejść w tryb „bycia" a nie „robienia", musimy podjąć pracę i wysiłek, by tego się nauczyć.

Weronika, Magda i Ewa podkreślają, że chcą pokazać nauczycielom, że mają oni prawo powiedzieć sobie „spocznij".

Kontakt ze sobą to pierwsza część treningu mindfulness. Druga to proces wdrażania uważności do swojego życia i pracy poprzez wykonywanie pewnych ćwiczeń. - Jeśli ich nie wykonamy, nic się nie zmieni. Sama wiedza nie wystarczy, potrzebna jest realna praktyka - tłumaczy Ewa Orłowska. Dlatego też proponowany przez Fundację EduMind kurs dla nauczycieli trwa osiem tygodni. - To jak z chodzeniem na siłownię. Nie można sobie wmówić wysportowanej sylwetki bez ćwiczeń, podobnie nie można zaimplementować uważności poznając ją jedynie w teorii.

Jeśli nauczyciel potrafi zauważyć, co daje mu większą swobodę, odprężenie, można to nazywać spokojem i umie do tego wracać, to oddziałuje też na dzieci, które wyczuwają czy przychodzi do nich ktoś, kto sam ze sobą jest w spokoju, czy nauczyciel, który jest pełen napięcia i niepokoju.

Treningi uważności w edukacji obecne są w wielu miejscach w świecie, dzięki niemu zmienia się spojrzenie na szkołę, która nie jest już miejscem, gdzie zdobywa się jedynie wiedzą, bo tę można zdobyć wszędzie. W szkole dzisiaj możemy nauczyć dzieci, jak odnaleźć się w świecie nadmiaru.

-Kiedy zaczęłyśmy śledzić informacje o stanie zdrowia nauczycieli, okazało się, że są one przerażające. To jest zawód najbardziej zagrożony wypaleniem. Nauczyciel to ktoś, kto jest z dziećmi często cały dzień, któremu stawia się bardzo wiele oczekiwań, do tego dochodzi często niskie wynagrodzenie - mówi Weronika Chmielewska. - Kiedyś słyszałam w radiu historię amerykańskiego nauczyciela, który przeniósł się do Finlandii. Był zaskoczony, że jest przyzwolenie dla nauczyciela, by ten miał przerwę, by o siebie zadbać, zniknąć na chwilę. Tymczasem w większości szkół nie tylko w Stanach, ale też w Europie, jest to niedopuszczalne. My chciałybyśmy pokazać nauczycielom, że to jest możliwe, że każdy z nich nawet podczas lekcji może zadbać o siebie, o swoje zdrowie psychiczne.

Fundacja EduMind się rozpędza, ma swoje wizje, plany, szkolenia. - Chcemy odczarować pojęcie mindfulness i pokazać, że to naprawdę działa, bo mamy już takie doświadczenie i takie informacje.

Kilka dni temu fundacja ruszyła ze swoim pierwszym kursem w jednej z warszawskich szkół na Ursynowie. Docelowo chciałaby dotrzeć do jak największej liczby placówek, zwłaszcza publicznych, pomóc zdobyć środki na przeprowadzenie ośmiotygodniowego kursu dla nauczycieli, a później zaprosić na warsztaty także uczniów i ich rodziców.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nauczyciel ma prawo powiedzieć sobie: "spocznij", by odpuścić napięcie wywołane zbyt wygórowanymi oczekiwaniami

# data[].attributes.attachment_link.description
Na nauczycielach wiesza się psy, mówi się o nich jak najgorzej, nakręca się spirala negatywnych opinii, do której oliwy zazwyczaj dolewają rodzice. Ktoś mógłby powiedzieć, że nauczyciele sami sobie są winni, bo im się nie chce, bo już dawno powinni zmienić zawód. To jedna strona, ale jest też druga.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Termin „mindfulness" w tłumaczeniu na język polski oznacza „uważność", „uważną obecność" lub „pełnię obecności". Dobroczynny wpływ metody na koncentrację i redukcję stresu doceniły brytyjskie szkoły, które postanowiły włączyć ją do systemu edukacji. Ogłosił to na początku roku brytyjski minister edukacji Damian Hinds podczas Tygodnia Dziecięcego Zdrowia Psychicznego. Brytyjskie dzieci na lekcji mindfulness uczą się prawidłowego oddychania, technik relaksacyjnych oraz innych umiejętności, które pomagają im w lepszym panowaniu nad emocjami. Badania nad efektami stosowania mindfulness pokazują, że pomaga ona dzieciom i dorosłym w uporaniu się z zaburzeniami psychicznymi. W polskich szkołach prywatnych także pojawia się mindfulness. Nie jest to lekcja uważności, lecz elementy treningu wprowadzane na początku lub w trakcie trwania lekcji. W tym roku powstały też studia podyplomowe "Mindfulness w edukacji". Czy zatem uważność wkroczy do polskiej edukacji? Na temat mindfulness w szkole Wioletta Gawlik rozmawia z gośćmi Magazynu Familijnego którymi są: Ewa Orłowska - nauczycielka mindfulness, współzałożycielka Fundacji Edumind - Uważność w Edukacji, Sylwia Rogala - Marciniak, właścicielka Ośrodka uważności w Krakowie, koordynatorka studiów podyplomowych "Mindfulness w edukacji", Weronika Chmielewska, pasjonatka uważności, współzałożycielka Fundacji Edumind - Uważność w Edukacji.

Fot. Pixabay

# data[].attributes.attachment_link.title
Mindfulness w szkole - To jest gość - Magazyn Familijny - Magazyn Familijny - Audycje - Radio Kraków

# data[].attributes.attachment_link.description
Termin „mindfulness w tłumaczeniu na język polski oznacza „uważność", „uważną obecność" lub „pełnię obecności". Dobroczynny wpływ metody na koncentrację i redukcję stresu doceniły brytyjskie szkoły, które postanowiły włączyć ją do systemu edukacji. Ogłosił to na początku roku brytyjski minister edukacji Damian Hinds podczas Tygodnia Dziecięcego Zdrowia...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
mat,. ilustracyjne Foto: pixabay.com

O tym, jak praktykować uważność w szkole oraz jak przekonać nauczycieli, rodziców i dzieci, że warto się starać o rozwój tej umiejętności, rozmawialiśmy w studiu Polskiego Radia Dzieciom z Ewą Orłowskąi Weronika Chmielewską - współzałożycielkami Fundacji EduMind.

Rozmawiała Mikołaj Foks.

Data emisji: 15.03.2019
Więcej audycji z cyklu Strefa Rodzica w Polskim Radiu Dzieciom

# data[].attributes.attachment_link.description
mat,. ilustracyjne Foto: pixabay.com O tym, jak praktykować uważność w szkole oraz jak przekonać nauczycieli, rodziców i dzieci, że warto się starać o rozwój tej umiejętności, rozmawialiśmy w studiu Polskiego Radia Dzieciom z Ewą Orłowskąi Weronika Chmielewską - współzałożycielkami Fundacji EduMind. Rozmawiała Mikołaj Foks.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nazywam się Violetta mindfulness w Trójmieście i z ogromną radością obserwuję, jak dzięki ćwiczeniom, dzieci odkrywają k ontakt z samym sobą, nabierają zaufania do sygnałów z ciała oraz znajdują wewnątrz siebie ciche, bezpieczne miejsce, do którego mogą udać się w każdej chwili, kiedy tego potrzebują. Mindfulness to sposób świadomego życia, który podnosi kość we wszystkich obszarach. Warto go wdrażać w całej rodzinie - wtedy przynosi najlepsze rezultaty. Zapraszam serdecznie na lekcje uważności!

# data[].attributes.attachment_link.description
Mindfulness naprawdę działa! Poza tym, że pomaga dzieciom w koncentracji oraz polepszaniu pamięci, daje im przede wszystkim solidny fundament do budowy poczucia pewności siebie i do rozwijania wewnętrznych kompetencji, niezbędnych do radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami. Nie wiemy jak będzie wyglądał świat, kiedy nasze dzieci dorosną, jakie umiejętności będą wymagane przez pracodawców.

# data[].attributes.body
Mindfulness dla dorosłych
Czy dzieciom  potrzebna jest mindfulness?
Książka zawiera 30 praktycznych ćwiczeń dla grupy wiekowej 4-11 lat wraz z przydatnymi wskazówkami.

# data[].attributes.headline
O uważności "w czasach zarazy" i nie tylko

# data[].attributes.subject
O uważności "w czasach zarazy" i nie tylko

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podoba Ci
się ten artykuł?

Czym jest mindfulness, czyli uważność? Istnieje już wiele jej definicji i interpretacji. To słynne bycie tu i teraz, które tak ładnie brzmi, ale często nie wiadomo, jak je sobie zrobić i po co. Czy uważność może nam pomóc nie zwariować, szczególnie teraz, gdy siedzimy zamknięci w domach, często ze swoimi dziećmi? Aurelia Szokal, certyfikowana nauczycielka uważności dla dzieci i młodzieży, jest pewna, że tak.

Mindfulness - na czym polega?

Czym jest uważność? Aurelia Szokal wyjaśniła to na swoim przykładzie.

- Dla mnie uważność jest skupieniem uwagi na jednej rzeczy. To taki stan, kiedy mój umysł i ciało "robią" to samo, są w jedności. Czyli jeśli odbieram dziecko z przedszkola, to odbieram dziecko z przedszkola, w znaczeniu - ja mama spotykam się z moim dzieckiem. Nie spoglądam do telefonu, kiedy ono się ubiera, nie myślę o zakupach, które za chwilę muszę zrobić albo o tym, co mam przygotować na kolację.

Jestem wtedy tylko z dzieckiem i tylko ono się dla mnie liczy, z jego radością, wytęsknionymi oczami, potrzebą przytulania, potrzebą nieopowiadania, co było na obiad, tylko bycia razem i czucia mojej obecności. Czasem w smutku, czasem w żałości, czasem w euforii. A ja, dzięki temu, że jestem tu i teraz, mam pełną świadomość tego, co się dzieje z moim dzieckiem. Ale też tego, co się dzieje ze mną.

Bo inaczej jest, kiedy odbieram dziecko radosne, inaczej, kiedy jest smutne. Kiedy jestem z głową gdzieś indziej, to nie zauważam zbyt wiele. Ani tego, w jakim stanie jest moje dziecko (o ile nie ma rozbitej głowy), ani tego, co ten jego stan ze mną robi, jak na mnie wpływa. Czy powoduje troskę, zniecierpliwienie, jeszcze większą radość, a może uruchamia większą zadaniowość, a może większą relacyjność.

Dzięki uważności zyskuję ogromną świadomość siebie, ale też doświadczam w pełni tego, co się dzieje we mnie i wokół mnie - wyjaśnia.

Mindfulness w czasach pandemii

Od tygodnia setki tysięcy rodziców nie odbiera jednak swoich dzieci ze żłobków, przedszkoli czy szkół. Siedzimy z dziećmi w domu.

- Kiedy mieszkasz na wsi, masz ogródek czy las obok - być może jest łatwiej. Ale sama zmiana rutyny, brak szkoły czy przedszkola, godzenie pracy z nauką i opieką nad dziećmi, bycie razem 24h na dobę zaczyna przypominać grę survivalową. Póki co znoszę to z dużym spokojem. Właśnie dzięki uważności... - dodaje Aurelia Szokal.

W jaki sposób uważność może nam pomóc nie zwariować? Przede wszystkim wpłynie na zachowanie większego spokoju i jasnego umysłu pozwalającego na racjonalne działanie, zamiast emocjonalnej reaktywności. Uważność redukuje stres. Rozluźnia ciało i przepełnioną myślami głowę.

Dziś ten spokój jest nam potrzebny bardziej niż jeszcze dwa tygodnie temu. Całymi dniami siedzimy zamknięci w domach. Musimy jednocześnie pracować, zabawiać dzieci, przejmować rolę nauczycieli, gotować, sprzątać.

- Wchodzimy sobie pod nogi i na głowę. Dosłownie i w przenośni. Ale też... martwimy się o przyszłość, szczególnie tę egzystencjonalną, finansową. Nie mamy pracy, zleceń, albo wręcz przeciwnie, musimy pracować z dzieckiem na kolanach, albo jechać do pracy do szpitala zakaźnego i wrócić do domu, w którym czeka - jeszcze może zdrowa rodzina... Więc martwimy się też o zdrowie - czy już jesteśmy zarażeni, czy jeszcze nas koronawirus szczęśliwie ominął? Czy ta gorączka to „ta" gorączka czy może (na szczęście) grypowa albo ze zmęczenia?

Dostajemy świra, bo nie możemy wyjść swobodnie z domu, a kiedy wychodzimy, to idziemy w dużym napięciu i sprawdzamy, czy czasem nie mijamy kogoś zbyt blisko. Złościmy się na „bezmyślną" młodzież, która realizując swoje potrzeby bycia w stadzie rówieśniczym, według innych roznosi wirusy i zaraża resztę społeczeństwa. Sprzedawcy w sklepach zbudowali ochronne zasieki. W mediach wciąż widzimy twarze w maskach albo w kombinezonach ochronnych - dodaje specjalistka.

To wszystko bardzo negatywnie wpływa na nasz umysł. Często nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. Zdaniem Aurelii Szokal, praktyka uważności może pomóc. Pozwoli ona spojrzeć na to wszystko bez oceniania, bez podkręcania atmosfery. Praktyka uważności oczyszcza umysł, dzięki czemu możemy na spokojnie przyjrzeć się rzeczywistości i stanąć z nią oko w oko, tak jakbyśmy patrzyli na najlepszego przyjaciela.

Mindfulness uwalnia od nakręcania się negatywnymi myślami, dystansuje, porządkuje chaos w głowie. Oducza automatycznego działania. Specjalistka uspokaja: to nie jest tak, że nagle przestajemy się przejmować losem naszej rodziny czy świata. Nie przestajemy. Ale to przejmowanie się zaczyna być zdrowe, pomocne, realistyczne i wspierające. Uważność wzmaga bowiem poziom empatii i życzliwości.

Wdrażanie uważności w domu - od czego zacząć?

- Przede wszystkim w praktyce mindfulness skupiamy się na oddechu oraz na sygnałach płynących z ciała. Oddech jest kluczem do uważności. Mamy go zawsze przy sobie. Tylko mało kiedy zwracamy w ogóle uwagę na to, że oddychamy. A w oddechu jest wszystko. I wszystko możemy z niego wyczytać. Pewnie nie raz sprawdzałaś w nocy, czy dziecko oddycha.

I pewnie nie raz zauważyłaś, że kiedy ma gorączkę, to oddech jest szybszy i krótszy. Że głębokie westchnienie, tak zwane spuszczenie powietrza, słyszysz wtedy, kiedy dziecko się rozluźnia po jakimś ciężkim zadaniu. Ty zresztą też... - mówi Aurelia Szokal.

W sytuacji, w jakiej jesteśmy teraz, możemy zrobić kilka rzeczy, które nic lub prawie nic nie kosztują.

Poranek (2-3 minuty dla ciebie)

Troska o oddech

Powieś na wprost łóżka obrazek, na którym będzie coś na kształt półuśmiechu. Możesz poprosić dzieci, by go narysowały dla ciebie. Patrz na niego tuż po przebudzeniu, biorąc 3 świadome oddechy. Możesz też spróbować się lekko uśmiechnąć.

Troska o ciało

Wykonaj krótkie skanowanie ciała, jakkolwiek dziwnie to nie zabrzmi. To po prostu oznacza: sprawdź, jak się czują poszczególne części ciebie, stanowiące tak doskonałą całość. Przywitaj się z nimi. Nasze ciało to nasz najlepszy przyjaciel. Będziemy z nim do końca naszych dni. Więc poczuj, jak się ma twoja głowa, ramiona, klatka piersiowa, brzuch, pośladki, uda, łydki i stopy. Przeciągnij się powoli.

Troska o umysł

Spróbuj jeszcze nie myśleć o tym, co cię dziś czeka, ani przypominać sobie o wczorajszych rodzinnych spięciach. Zamiast tego pomyśl o intencji na ten dzień. Czego chcesz dla siebie i dla swoich bliskich. Potem w ciągu dnia zatrzymaj się od czasu do czasu, by sobie o tym przypomnieć.

Jeśli ci to pomoże, powieś jakiś magnes na lodówce albo w innym miejscu, który przypomni ci o tym, żeby się zatrzymać i ponowić tę intencję. I tak, możesz codziennie mieć tę samą intencję, np. "chcę spokoju w moim domu".

Troska o dzieci

Jeśli nie musisz budzić dzieci do szkoły (a teraz nie musisz), pozwól im spać tyle, ile potrzebują. Wyspane dziecko wpływa dobrze na cały dom. Naucz dziecko wstawać powoli i z uśmiechem. Tak samo jak we wskazówkach dla ciebie. Możecie razem sprawdzić, jak się mają poszczególne części ciała twojego dziecka. Możesz to zrobić po prostu pytając: „jak się ma dzisiaj twoja głowa, a jak szyja, jak ramiona?, itd." lub przywitać je: "dzień dobry głowo mojej córki, dzień dobry szyjo, dzień dobry plecki".

Jeśli dołożysz do tego czuły, życzliwy dotyk - to już w ogóle fantastycznie. Możecie się zdziwić - młodzież też to może lubić! Sami znacie swoje dzieci najlepiej, więc sprawdzajcie, co na kogo dobrze działa.

Troska o dom

Pościelcie łóżko. Najlepiej każdy niech będzie odpowiedzialny za swoje. Pościelone łóżko to też czystszy umysł.

W ciągu dnia (5-10 minut rodzinnie)

Wspólne skupienie na oddechu

Zatrzymajcie się wszyscy. Całą rodziną. Możecie usiąść wygodnie albo się położyć. Jeśli macie w domu książkę "Uważność i spokój żabki" autorstwa Eline Snel, możecie włączyć ćwiczenia zawarte w tej książce. Jeśli macie w domu nastolatki, wówczas z pomocą przyjdą wam ćwiczenia z książki "Daj przestrzeń i bądź blisko" tej samej autorki.

Jeśli nie macie książek, wydawnictwo CoJaNaTo, udostępnia aktualnie kilka ćwiczeń za darmo na Facebooku. Możecie też szukać ćwiczeń na fanpage „Akademia Żabki".

Możecie też zwyczajnie leżeć i liczyć oddechy w myślach. A kiedy złapiecie się na tym, że myślicie o czymś innym, wracacie do liczenia oddechów od jedynki. Niektórzy nie wychodzą poza dwójkę i to jest bardzo ok! Tutaj nie można nic źle zrobić. To nie klasówka. Tu wszystko jest w porządku, dokładnie tak, jak jest.

Wieczorem - troska o dobry sen

Na 2 godziny przed snem wyłączcie całą elektronikę w domu. To brzmi surrealistycznie, ale czy tak samo podejrzanie nie brzmiało jeszcze tydzień temu #zostańwdomu? A jednak siedzimy. Więc po prostu sprawdź, jak się zmieni jakość snu twojego i twoich dzieci, kiedy już od godz. 19:00 nic nie będzie grało i huczało.

Kiedy laptopy, tablety, telefony będą schowane głęboko i nic nie będzie atakowało twoich oczu i uszu. I łap się na każdej myśli, na każdym odruchu, kiedy będziesz automatycznie sięgać po telefon. To może być całkiem fajna zabawa. Ty versus twoje automatyczne zachowania.

Słoik wdzięczności

Przygotujcie słoik wdzięczności. Niech każdy co wieczór wrzuci do niego karteczkę z napisem, za co jest wdzięczny danego dnia. Jeśli macie dzieci, które jeszcze nie piszą, mogą narysować, albo wy napiszcie to za nie.

- Jak już się skończy to wariactwo, będziecie mieli piękną laurkę dla całej rodziny. Wysypiecie wszystkie karteczki i zrobicie z nich tablicę życzliwości. Albo i nie... Może po prostu niektóre tylko przeczytacie. Może wyrzucicie, żeby zrobić miejsce kolejnym. Może postanowicie pielęgnować wdzięczność już zawsze. Każdego dnia. Przed snem..." - dodaje Aurelia Szokal.

Aurelia Szokal - certyfikowana nauczycielka uważności dla dzieci i młodzieży metodą Eline Snel. Założycielka Akademii Żabki, zajmującej się organizacją i prowadzeniem treningów uważności dla dzieci i młodzieży w wieku 4-19 lat w szkołach, przedszkolach i grupach prywatnych.
Absolwentka Psychologii Pozytywnej w edukacji dzieci i młodzieży na SWPS. Sama praktykuje uważność od ponad 10 lat. Od 3 lat codziennie znajduje 20 minut na własną praktykę formalną, choćby nie wiadomo jak ważne sprawy próbowały jej to odebrać.
Fanka i propagatorka uważnego rodzicielstwa i świadomego, uważnego życia. Mama prawie 4-
letniej Amelii, która już wie, że oddech działa cuda i coraz częściej sama potrafi się oddechem wyregulować. Pisze bajki dla dzieci z zakresu self-reg, które wydane zostaną we wrześniu 2020 r.

Magdalena Bury

Zdobywczyni tytułu „Dziennikarz Medyczny Roku 2016"w kategorii Publicystyka internetowa i III nagrody w konkursie "Dziennikarz Medyczny Roku 2019" w kategorii Internet.

Zobacz profil

Podoba Ci się ten artykuł?

# data[].attributes.attachment_link.title
Mindfulness w czasach zarazy. Czy uważność może nam pomóc nie zwariować? Aurelia Szokal odpowiada

# data[].attributes.attachment_link.description
Czym jest mindfulness, czyli uważność? Istnieje już wiele jej definicji i interpretacji. To słynne bycie tu i teraz, które tak ładnie brzmi, ale często nie wiadomo, jak je sobie zrobić i po co. Czy uważność może nam pomóc nie zwariować, szczególnie teraz, gdy siedzimy zamknięci w domach, często ze swoimi dziećmi?

# data[].attributes.body
magdakasprzyk.pl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jan Pelczar | Utworzono: 06.05.2020, 17:28 | Zmodyfikowano: 06.05.2020, 17:28

Trenerka uważności Magda Kasprzyk w rozmowie z Radiem RAM podpowiedziała, jak się zatrzymać i wyciągnąć maksimum dobrego z sytuacji, w której zamknęła nas pandemia. Zyskać na tym mogą szczególnie rodzice w relacji z dziećmi.

Magda Kasprzyk podbiła serca słuchaczy konferencji uWAŻNI dorośli - uWAŻNE dzieci. W rozmowie z Radiem RAM opowiedziała, jak wyciszyć wewnętrzne radio, który każdy z nas ma w głowie, ale które niekoniecznie nadaje w dobrym tonie.

Więcej o uważności od wrocławskiej specjalistki znajdziecie na jej stronie - magdakasprzyk.pl

﻿

# data[].attributes.attachment_link.title
Magda Kasprzyk: "każdy ma w głowie swoje radio" [POSŁUCHAJ]

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Pelczar | Utworzono: 06.05.2020, 17:28 | Zmodyfikowano: 06.05.2020, 17:28 Trenerka uważności Magda Kasprzyk w rozmowie z Radiem RAM podpowiedziała, jak się zatrzymać i wyciągnąć maksimum dobrego z sytuacji, w której zamknęła nas pandemia. Zyskać na tym mogą szczególnie rodzice w relacji z dziećmi. Magda Kasprzyk podbiła serca słuchaczy konferencji uWAŻNI dorośli - uWAŻNE dzieci.

# data[].attributes.body
Ćwiczenia:

na uważność w domu

na uważność w szkole

na uważność w relacjach z innymi dziećmi

# data[].attributes.headline
Uważność - życzliwość                      i współczucie wobec samego siebie

# data[].attributes.subject
Uważność - życzliwość                      i współczucie wobec samego siebie

# data[].attributes.body
Uważność - wybaczanie, które ma moc

# data[].attributes.body
Uważne oddychanie, rozpoznawanie emocji swoich i innych, zauważanie, co dzieje się w ciele w różnych sytuacjach, obserwacja tego, co pojawia się w głowie