# data[].attributes.body
https://epodreczniki.pl/a/nie-ma-niezastapionych-czyli-o-zaimku/D13nDgAvQ

# data[].attributes.body
Propozycja zadań powtórkowych

https://epodreczniki.pl/a/czasownik-rzadzi-w-opowiadaniu/DD8y0fjg

https://epodreczniki.pl/a/aspekt-i-tryb-czasownika/DFewadLFk

https://epodreczniki.pl/a/imieslowy-i-ich-rodzaje/DpWM5YJeS

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Do tej pory mówiliśmy, że gramatyka służy porządkowaniu wiedzy o świecie. Myślimy o zjawiskach konkretnych czy abstrakcyjnych i próbujemy je w języku poukładać (kategoryzować). Rzeczowniki nazywają świat, przymiotniki i przysłówki mówią o właściwościach przedmiotów i zdarzeń. Samo opisywanie zaś, nazywanie, wskazywanie jest czynnością. Aby opowieść o świecie pozajęzykowym była wyrazistsza, spójrzmy na najważniejszą część mowy, która pojawia się w myśleniu, działaniu i komunikowaniu. Jest nią czasownik.

1) Mówienie o początkach czegoś, czasie obecnym i przyszłości - to chronologia. Przypomnij sobie najważniejsze wydarzenia z ostatniego tygodnia. Pomyśl chwilę o tym, co dzieje się teraz i co planujesz w najbliższym czasie. Wpisz do kalendarza czynności, które chcesz wykonać.

2) Wyobraź sobie, że jesteś redaktorem czasopisma publicystycznego. Musisz napisać artykuł Tydzień w Polsce i na świecie. Przejrzyj kilka portali informacyjnych z newsami (wiadomościami) lub codzienne wydania gazet. Zrób notatki z najważniejszych według ciebie wydarzeń i wpisz je do rubryk:"wczoraj", „dziś", „jutro".

Czasownik - jak podpowiada nazwa - to część mowy, która ma związek z czasem. Czasowniki pozwalają porządkować informacje zawarte w tekstach, pokazują je w różnym czasie - przeszłym („czytałem"), teraźniejszym („czytam") i przyszłym („będę czytał"). Używamy ich również do tego, aby pokazać, jakie osoby uczestniczą w komunikacji („ja czytam" - „ty czytasz", „my czytamy" - „wy czytacie", „on, ona, ono czyta" - „oni, one czytają") i jakie jest nastawienie autora do tego, o czym mówi (np. coś chce oznajmić: „właśnie czytam", coś chce rozkazać lub żąda czegoś: „czytaj to, proszę" albo po prostu przypuszcza, że coś się dzieje, coś się stało: „pewnie czytałbym"). Co więcej, za pomocą czasownika potrafimy opowiadać o zdarzeniach skończonych („przeczytałem"), zapowiadać ich rezultat („przeczytam") lub pokazywać, że trwają bez końca lub się powtarzają („wczoraj kupowałem", „dzisiaj kupuję", „jutro będę kupował").

Czasownik przede wszystkim opisuje czynności, zdarzenia i stany, np.:

Jan idzie ulicą.
Nagle samochód wyjechał zza rogu.
Jan po południu zasnął.

Odmienia się przez:

czasy (przeszły, teraźniejszy, przyszły),

tryby (oznajmujący, rozkazujący, przypuszczający),

liczbę (pojedynczą, mnogą),

rodzaj (męski, żeński, nijaki w liczbie pojedynczej oraz męskoosobowy i niemęskoosobowy w liczbie mnogiej).

Każdy czasownik ma aspekt: dokonany lub niedokonany. Odmiana czasownika to koniugacja. W słowniku czasownik zapisany jest w formie nieodmiennej i nieosobowej, którą nazywamy bezokolicznikiem. Charakterystyczna jest dla niej końcówka „-ć": „pisać", „mówić"; rzadziej: „-c": „móc", „tłuc".

Czasowniki opisujące czynności, które się powtarzają albo nie mają rezultatu, odmieniają się przez trzy czasy:

przeszły - „czytałem", „czytałeś", „czytał"...

teraźniejszy - „czytam", „czytasz", „czyta"...

przyszły (złożony) - „będę czytał", „będziesz czytał", „będzie czytał"...

Aby wyrazić formę dotyczącą przyszłości, korzystamy z dwóch wyrazów. Jednym z nich jest odmieniane słówko „być". Ponieważ forma ta składa się z dwóch wyrazów, nazywamy ją formą czasu przyszłego złożonego.

Czasowniki opisujące czynności, które się zakończyły lub które się zakończą, odmieniają się tylko przez dwa czasy:

przeszły - „przeczytałem", „przeczytałeś", „przeczytał"...

przyszły (prosty) - „przeczytam", „przeczytasz", „przeczyta"...

Aby wyrazić formę dotyczącą przyszłości, korzystamy wyłącznie z jednego wyrazu. Dlatego nazywamy ją formą czasu przyszłego prostego.

Formy czasu przyszłego mogą być zbudowane:

z jednego wyrazu - opisujemy za pomocą nich zdarzenia, które się zakończą, lub czynności, które będą miały rezultat > to czas przyszły prosty („zrobię");

z dwóch wyrazów - opisujemy za pomocą nich zdarzenia, które będą przebiegały bez końca lub rezultatu > to czas przyszły złożony („będę robił", „będę robiła").

Większość zdań zawiera osobową formę czasownika. Rozpoznamy ją po odpowiednich końcówkach i łatwo dopasujemy do wyrazów nazywających osoby: JA, TY, MY, WY, ON (ONA / ONO; ONI / ONE):

Wyrazy, które określają osoby, nazywamy zaimkami osobowymi. Są ważne w komunikacji, ponieważ zwykle wskazują:

Nie zawsze musimy korzystać z zaimków, aby wskazać osoby, które uczestniczą w zdarzeniach. W języku polskim informacje na ten temat zapisane są w końcówkach osobowych czasownika.

W odmianie czasownika w czasie przeszłym i w przyszłym złożonym pojawiają się również formy rodzaju:

w liczbie pojedynczej - męski, żeński, nijaki;

w liczbie mnogiej - męskoosobowy, niemęskoosobowy.

Czas przeszły

Czas przyszły złożony

W formach czasu teraźniejszego oraz czasu przyszłego prostego nie wskazujemy rodzaju.

Formy oznaczone gwiazdką (*) są możliwe w odmianie, ale coraz częściej wychodzą z użycia lub nie zawsze je stosujemy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Czas, czyli jak w gramatyce opowiadamy o zdarzeniach

# data[].attributes.attachment_link.description
Do tej pory mówiliśmy, że gramatyka służy porządkowaniu wiedzy o świecie. Myślimy o zjawiskach konkretnych czy abstrakcyjnych i próbujemy je w języku poukładać (kategoryzować). Rzeczowniki nazywają świat, przymiotniki i przysłówki mówią o właściwościach przedmiotów i zdarzeń. Samo opisywanie zaś, nazywanie, wskazywanie jest czynnością.

# data[].attributes.headline
Czasowniki dokonane i niedokonane jeszcze raz. (klasa 5) 2 IV

# data[].attributes.subject
Czasowniki dokonane i niedokonane jeszcze raz. (klasa 5) 2 IV

# data[].attributes.body
Notatkę proszę zrobić do zeszytu.

# data[].attributes.body
Poćwiczcie, jak należy pisać list oficjalny. Nie róbcie zadania 6. Do rozmowy o liście wrócimy 2 IV.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał zawiera 6 ilustracji (fotografii, obrazów, rysunków), 6 ćwiczeń, w tym 1 interaktywne.

# data[].attributes.headline
czasowniki dokonane i niedokonane (klasa 5)

# data[].attributes.subject
czasowniki dokonane i niedokonane (klasa 5)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tryb oznajmujący
Tryb oznajmujący Tryb przypuszczający Tryb rozkazujący
Formy nieosobowe 2. Czas teraźniejszy 1. Czas przyszły (złożony) Tryb przypuszczający Tryb rozkazujący
Będę czytało / będziesz czytało* - we współczesnym języku polskim nie używamy form 1. i 2. osoby liczby pojedynczej rodzaju nijakiego. Można je spotkać w tekstach literackich. Formy, które pod względem gramatycznym można by utworzyć, ale nie są używane w praktyce (spotykane są czasem w tekstach stylistycznie nacechowanych), będą w lekcjach opatrywane gwiazdką.

W polszczyźnie istnieje potencjalna forma 1. osoby liczby trybu rozkazującego ( niech pomyślę), ale rzadko jej używamy.

Tryb oznajmujący 1. Czas przyszły (prosty)

Tryb oznajmujący 2. Czas przeszły

Czasownik - w porównaniu z pozostałymi częściami mowy - ma najbardziej skomplikowaną odmianę. Wiemy już, że pojawiają się w nim formy osobowe i nieosobowe (np. bezokolicznik i forma bezosobowa zakończona na -no / -to). W odmianie czasownika - oprócz kategorii gramatycznych osoby, liczby, rodzaju i czasu - występuje także aspekt i tryb. Aspekt czasownika może być dokonany lub niedokonany. Nie jest to kategoria, przez którą odmieniamy . Czasownik również ma określony aspekt.

Aspekt - to kategoria, za pomocą której wskazujemy, że:

Trzeba pamiętać, że aspekt zawsze wiążemy z kategorią czasu, ponieważ jakieś zdarzenia pojawiły się lub zakończyły w przeszłości, trwają w momencie, w którym o nich mówimy (czyli „teraz"), bądź pojawią się lub zakończą w przyszłości.

Czasowniki niedokonane - wskazują czynności (stany, zdarzenia) z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, które nie mają swego zakończenia lub rezultatu, np.:

Kiedyś dużo czytałem. ('ale nie przeczytałem wszystkiego') Dziś wiele czytam. ('ale przecież ten stan trwa') W przyszłości będę czytał jeszcze więcej. ('ale nie mogę określić, czy ten stan się zakończy')

dla czasowników niedokonanych tworzymy formy wszystkich czasów: przeszłego, teraźniejszego i przyszłego. Trzeba jednak pamiętać, że formy czasu przyszłego są zawsze złożone (np. będę + czytał / czytać).

dla dokonanych tworzymy jedynie formy dwóch czasów: przeszłego i przyszłego. Również musimy pamiętać o tym, że formy czasu przyszłego są zawsze formami prostymi (np. przeczytam).

Jak widać, czynność (stan) opisana przez czasownik niedokonany trwa bez rezultatu i dotyczy przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

Czasowniki dokonane - wskazują czynności (stany, zdarzenia) z przeszłości lub przyszłości, o których powiemy, że mają swój koniec (rezultat), lub przewidujemy, że będą miały koniec i rezultat, np.:

oznajmujący (inaczej: orzekający) - dzięki niemu możemy mówić o rzeczywistych wydarzeniach z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości;

przypuszczający (inaczej: warunkowy) - dzięki niemu możemy wyrażać przypuszczenia, opowiadać o zdarzeniach, które mogłyby się zdarzyć, gdyby pojawiły się ku temu odpowiednie warunki;

rozkazujący - komunikuje nasze żądania, prośby przestrogi, a więc służy do tego, aby wywoływać jakieś stany (zdarzenia, sytuacje), które się mają w przyszłości zdarzyć.

Kiedyś przeczytałem wszystkie lektury. ('skończyłem zadanie i są tego rezultaty - wiem więcej!') W przyszłości chętnie przeczytam tę grubą książkę ('zakładam, że choć to wielostronicowa lektura, kiedyś dobrnę do jej końca')

Czasowniki dokonane i niedokonane mają różną odmianę. Dotyczy ona głównie czasu:

Różnice między formami czasu czasowników dokonanych i niedokonanych przedstawiono na wykresie.

Formy trybu przypuszczającego mogą zawierać formę czasu przeszłego, bogatszą o cząstkę „by" (te formy są najczęściej używane):
np. „pisałaś" (forma czasu przeszłego) + „by"→ „pisała‑by‑ś",
"pisał" (forma czasu przeszłego) + „by"→ „pisał‑by".
Obok form trybu rozkazującego pisanych łącznie istnieją też formy rzadziej używane, pisane oddzielnie.

Czasownik odmienia się przez tryby:

Zacznijmy od bardzo ważnej uwagi: wyłącznie w trybie oznajmującym wyrażamy kategorię czasu! Ponieważ tryb przypuszczający i rozkazujący nie opisują konkretnych (faktycznych) zdarzeń i czynności, nie możemy w nich wskazywać czasu.

Odmianę w trybie oznajmującym już dobrze znamy. Przyjrzyjmy się budowie form gramatycznych pozostałych trybów.

Tryb przypuszczający - rozpoznajemy po cząstce „by", która dołączana jest do tematu fleksyjnego czasownika w czasie przeszłym. Tryb ten wyrażamy na dwa sposoby:

pisali byśmy, pisały byśmy (my) byśmy pisali/ pisały
pisali byście, pisały byście (wy) byście pisali/ pisały

Formy trybu rozkazującego sprawiają trudność związaną z ich pisownią.

Tryb rozkazujący - tworzenie jego form jest dość skomplikowane w zależności od typu czasownika. Na szczęście jako użytkownicy języka polskiego rzadko miewamy z tym problemy. Tylko nieliczne czasowniki sprawiają nam trudności, jeśli chodzi o tworzenie form trybu rozkazującego. Należą do nich np. czasowniki: „zrozumieć", „ogolić", „przyjąć", posiadające dwie formy trybu rozkazującego: „napełń" - „napełnij", „zrozum" - „zrozumiej" (dopuszczalna), „przyjmij" - „przyjm" (rzadziej), „ogol" - „ogól" (rzadziej). W formach trybu rozkazującego - podobnie jak w czasie teraźniejszym i przyszłym prostym - nie wyrażamy kategorii rodzaju.

Powyższe zdanie sygnalizuje zdenerwowanie i zniecierpliwienie nadawcy. Inaczej jest, gdy posłużymy się czasownikiem dokonanym, np.: Zabierz swoje rzeczy ze stołu. Możemy też złagodzić swoją wypowiedź słowem proszę, np.: Proszę, zabierz swoje rzeczy ze stołu. lub Zabierz swoje rzeczy ze stołu, proszę.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tryb oznajmujący Tryb oznajmujący Tryb przypuszczający Tryb rozkazujący Formy nieosobowe 2. Czas teraźniejszy 1. Czas przyszły (złożony) Tryb przypuszczający Tryb rozkazujący Będę czytało / będziesz czytało * - we współczesnym języku polskim nie używamy form 1. i 2. osoby liczby pojedynczej rodzaju nijakiego. Można je spotkać w tekstach literackich.

# data[].attributes.body
https://epodreczniki.pl/b/P1FC0zpPs

https://epodreczniki.pl/b/PfbJ9fkO4

https://epodreczniki.pl/b/PAgmuk6DP