# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zdjęcie: Jacenty Dędek

Choć opanowali rozległe przestrzenie wschodniej Europy, ich ekspansja pełna jest zagadek.

Ludy słowiańskie zajmują większą przestrzeń na Ziemi niż w dziejach. To zdanie wygłoszone kiedyś przez Johanna Gottfrieda von Herdera, twórcę niemieckiej filozofii historycznej, uważanego za ojca slawistyki, do dziś budzi wątpliwości.

Czy należy je uznać za opis stanu wiedzy na temat historii Słowian, czy może jest ono faktem, z którym trudno nam, Słowianom, się pogodzić? A może stworzyliśmy po prostu swoista antyhistorie: niewytwarzania, niedziania się, nudy, bierności i stagnacji, która miała jednak doprowadzić do tego, że jesteśmy najliczniejszą w Europie grupa językową? Do dziś nie wiadomo właściwie, jakim sposobem.

Nie jesteśmy ludem takim jak Baskowie, którzy niemalże od czasów prehistorycznych mieszkają w jednym miejscu i są w stanie badać własną historię, sięgając w głąb tysiącleci. Nie stworzyliśmy imperium o spisanych dziejach, które wychowało wybitnych filozofów, charyzmatycznych władców i wizjonerów decydujących o losach świata, zostawiających po sobie świątynie i miasta, kodeksy, dzieła sztuki i szlaki handlowe.

Słowianie przez historie maszerowali w łapciach z łyka albo kory. Został po nich co najwyżej garnek pozbawiony ozdób, niezdarnie ulepiony w rękach, bo nie używali nawet koła garncarskiego. Do bitwy szli, zakasując portki, żeby nie przeszkadzały im w biegu i walce. Ale w tych lnianych gaciach dotarli na tereny dzisiejszej Syrii, na Peloponez, a najprawdopodobniej także do Islandii; stanęli pod Konstantynopolem, stolicą połowy ówczesnego świata. Sukces niepiśmiennych Słowian, lub może tylko ich języka, był przeciwieństwem sukcesu jasnej, logicznej łaciny, języka imperium, który zrodził poezje nie tylko subtelne i piękne, ale również mierzone stopami rytmicznymi, podczas gdy najstarszym pisanym zabytkiem słowiańskim jest słowo „strawa". To jednak strawa częściej pojawia się dziś na europejskich stołach niż ambrozje i delikatesy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Skąd się wzięli Słowianie? Zagadkowe korzenie

# data[].attributes.attachment_link.description
Zdjęcie: Jacenty Dędek Choć opanowali rozległe przestrzenie wschodniej Europy, ich ekspansja pełna jest zagadek. Ludy słowiańskie zajmują większą przestrzeń na Ziemi niż w dziejach. To zdanie wygłoszone kiedyś przez Johanna Gottfrieda von Herdera, twórcę niemieckiej filozofii historycznej, uważanego za ojca slawistyki, do dziś budzi wątpliwości.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bolesław I Chrobry (967-1025) - władca z dynastii Piastów, pierwszy koronowany król Polski. Syn Mieszka I i Dobrawy. Jeden z najbardziej wojowniczych monarchów w dziejach kraju i twórca rozległego, opartego na grabieży i podbojach mocarstwa. Prowadził wieloletnie konflikty z większością sąsiadów: z Niemcami o pograniczne Milsko oraz Łużyce, z Czechami o władzę nad ich państwem i o Morawy, a z Rusinami - o osadzenie na kijowskim tronie jeśli nie siebie, to przynajmniej własnego zięcia. Wdawał się też w słabo poświadczone źródłowo konflikty z Prusami i Węgrami.

Rządy rozpoczął w roku 992, ale w myśl postanowień ojca początkowo panował zapewne tylko nad jedną z dzielnic kraju. Dopiero w trzy lata później przegnał macochę Odę i trzech braci, a w swoich rękach zgromadził pełnię władzy. W 1000 roku zorganizował słynny zjazd gnieźnieński, podczas którego cesarz Otton III ogłosił utworzenie arcybiskupstwa i przyozdobił głowę Bolesława swoim imperatorskim diademem. W polskiej tradycji kronikarskiej wydarzenie to - niesłusznie - zostało utrwalone jako królewska koronacja. W rzeczywistości w Gnieźnie co najwyżej zapowiedziano koronację, która w tym czasie nie doszła do skutku z powodu nagłej śmierci imperatora.

Bolesław odnosił znaczące sukcesy zbrojne w starciu z lepiej uzbrojonymi i liczniejszymi wojskami niemieckimi. Stosował podstępy i prowadził do celowego wycieńczania wrogich sił, unikał natomiast starć w otwartym polu. W 1015 roku odniósł triumf w ważnym starciu na ziemi Dziadoszan. Do historii przeszła też obrona Niemczy, którą w 1017 roku z sukcesem przeprowadziły jego siły. Jako jedyny władca w polskiej historii Bolesław dokonał podboju znaczących ziem niemieckich. Na krótko usadowił się też w Pradze i zasiadł na tamtejszym tronie jako Bolesław IV.

W roku 1013 zaaranżował ślub syna, Mieszka Lamberta z cesarską siostrzenicą Rychezą. Z kolei w 1018 roku odniósł spektakularne zwycięstwo w bitwie nad Bugiem, a następnie wkroczył do Kijowa i przepędził miejscowego księcia, Jarosława Mądrego. Przez wiele lat ważną rolę u jego boku odgrywała żona Emnilda.

Panowanie Chrobrego okazało się kluczowe dla ugruntowania w kraju chrześcijaństwa. Władca umiejętnie wykorzystał śmierć misjonarza Wojciecha i tworzył swój wizerunek jako zdeklarowanego krzewiciela słowa Bożego. Za jego czasów rozpoczęto też budowę szeregu monumentalnych, kamiennych pałaców i kościołów. Wiele wskazuje na to, że władca z rozmysłem kreował legendę, w myśl której to on, nie zaś jego ojciec, zaprowadził w Polsce nową wiarę. Niektórzy historycy są zdania, że u schyłku życia Bolesław zaczął marzyć nie tylko o sakrze królewskiej, ale też - o budowie nowego słowiańskiego „imperium". Koronował się na kilka tygodni przed śmiercią, wiosną 1025 roku.

O jego dokonaniach rozpisywali się nie tylko polscy kronikarze, ale też tworzący za miedzą biskup Merseburga Thietmar. Dla Galla Anonima był Bolesławem „Wielkim". Niemiecki dziejopisarz porównywał go tymczasem do samego szatana. Przydomek „Chrobry" otrzymał dopiero w kilkaset lat po swojej śmierci.

Dowiedz się więcej o Bolesławie Chrobrym:

Pióra na głowie nosił król Anglii, zresztą za radą samego papieża. Paradowały w nich cesarzowe Bizancjum, a nawet sam Justynian Wielki. Własny pióropusz miał też jeden z najsłynniejszych polskich monarchów. I nie był to w żadnym razie bezwartościowy...

Bolesław Chrobry podbił wiele ziem, ale stołeczność Gniezna nie była zagrożona aż do 1003 roku, kiedy opanował Pragę. Czeska stolica była miastem z zupełnie innej ligi. Istnieje pogląd, że polski władca chciał przenieść swoją stolicę właśnie nad Wełtawę....

# data[].attributes.attachment_link.description
Bolesław I Chrobry (967-1025) - władca z dynastii Piastów, pierwszy koronowany król Polski. Syn Mieszka I i Dobrawy. Jeden z najbardziej wojowniczych monarchów w dziejach kraju i twórca rozległego, opartego na grabieży i podbojach mocarstwa.

# data[].attributes.body
Prezentacja

# data[].attributes.attachment_link.description
1010 Mieszko II Lambert Rządy Bezpryma i odzyskanie tronu Mieszko zmarł nagle 10 lub 11 maja 1034, pozostawiając państwo osłabione i znacznie okrojone terytorialnie względem początku panowania. Prawdopodobnie wkrótce od kraju odpadło Mazowsze rządzone przez byłego cześnika

# data[].attributes.body
Film- Historia bez cenzury

# data[].attributes.attachment_link.title
Czadowy Kazik - Kazimierz Odnowiciel. Historia Bez Cenzury

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
2 kwietnia 1081 roku zmarł król Polski Bolesław II Śmiały.

Kontrowersyjny władca, syn Kazimierza Odnowiciela, tron książęcy objął w 1058 roku. Panował ponad 20 lat. W czasach, o których wiemy niewiele. Okres ten pozostawał w cieniu trzech ważnych wydarzeń: koronacji, konfliktu z biskupem krakowskim oraz wygnania Bolesława.

Życie Bolesława II znamy głównie z relacji Galla Anonima. Pisał on, że "Bolesław, mąż hojny, a wojowniczy rządził królestwem Polskim. Byłby on na pewno dorównał swymi czynami, czynom przodków, gdyby nie kierował nim pewien nadmiar ambicji i próżności". Znacznie obfitsza w stosunku do przekazów źródłowych jest literatura piękna. Legendę króla i jego wielkiego przeciwnika biskupa Stanisława utrwalali poeci miary Słowackiego czy Wyspiańskiego.

Paweł Jasienica w książce "Polska Piastów" pisał: "Jeśli kiedykolwiek osobowość panującego wpłynęła decydująco na losy podległego mu kraju, to na pewno było tak w wypadku Bolesława II. Można w nim podziwiać męstwo, energię i wielki talent, ale gniew jego nie znał hamulca a pycha granic. Jeśli patrzeć na główne linie polityki umieszczając je na tle zagadnień europejskich, wolno uznać Bolesława za umysł niemal genialny, ale wykonanie szczegółów godne bywało szaleńca i ostatecznie wszystko popsuło".

W momencie objęcia rządów przez Bolesława Śmiałego państwo polskie znajdowało się w trudnej sytuacji. Osłabione licznymi klęskami i targana wewnętrznymi niepokojami było całkowicie uzależnione od Cesarstwa Niemieckiego.

Bolesław II sprytnie wykorzystał konflikt pomiędzy cesarzem Henrykiem IV, a papieżem Grzegorzem VII. Przynależność do obozu gregoriańskiego umożliwiło władcy prowadzenie samodzielnej polityki. Sprzymierzeńców przeciwko cesarzowi znalazł na Węgrzech, nawiązał kontakty z opozycją antycesarską w Niemczech, a wreszcie zbliżył się do pogańskich Wieletów. Utrzymywał też bliskie kontakty z Rusią Kijowską. W ciągu kilku lat zmontował wielką koalicję. W 1074 roku po zjeździe w Miśni zerwał stosunki z cesarstwem i manifestacyjnie stwierdził swoją niezależność.

Według przekazu miał powiedzieć: "Dopóki miecz mam, dopóki berło w dłoni, nad sobą obcej nie uznam zwierzchności i nie pozwolę, by kto jako sędzia między mną stawał i między mym ludem".

Niemcy, sparaliżowane wielkim powstaniem Sasów, nie były w stanie wyprawić się na Polskę. W 1076 roku odbyła się koronacja królewska Bolesława II Śmiałego.

Król zwrócił swój wzrok na wschód. Próbował osadzić na tronie kijowskim swojego sojusznika. Jednak w czasie długoletniej wprawy rycerze zbuntowali się i bez władzy króla powrócili do kraju. Surowe i okrutne kary, jakie spotkały ich po powrocie do kraju spotkały się z krytyką biskupa krakowskiego Stanisława. Bolesław II skazał niepokornego duchownego na karę "obcięcia członków", co było zakazane w stosunku do przedstawicieli Kościoła.

Według legendy śmierć biskupa Stanisława doprowadziła do wybuchu buntu możnowładców. W 1079 roku Bolesław Śmiały uciekł na Węgry, gdzie wkrótce zmarł w nieznanych okolicznościach.
Posłuchaj audycji Elizy Bojarskiej z cyklu "Widnokrąg".

# data[].attributes.attachment_link.description
2 kwietnia 1081 roku zmarł król Polski Bolesław II Śmiały. Kontrowersyjny władca, syn Kazimierza Odnowiciela, tron książęcy objął w 1058 roku. Panował ponad 20 lat. W czasach, o których wiemy niewiele. Okres ten pozostawał w cieniu trzech ważnych wydarzeń: koronacji, konfliktu z biskupem krakowskim oraz wygnania Bolesława.

# data[].attributes.attachment_link.title
Historia Na Szybko - Władysław I Herman cz.1 (Historia Polski #14) (1082-1088)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Książę Zbigniew. Polski władca, którego wymazano z historii

artykuł

Wychowywano go na następcę tronu, a jego prawo do rządzenia zostało oficjalnie potwierdzone. Jeszcze za życia ojca otrzymał własną dzielnicę. Po śmierci poprzednika oficjalnie zajął jego miejsce. Dlaczego w takim razie nie ma go na liście polskich królów i książąt?
Historię piszą zwycięzcy - i to oni decydują, kto zostanie zapamiętany, a kto przepadnie w mrokach dziejów. Książę Zbigniew, starszy syn Władysława Hermana, mógł się o tym przekonać na własnej skórze. Choć to właśnie jemu przysługiwała polska korona, musiał oddać tron młodszemu przyrodniemu bratu - Bolesławowi Krzywoustemu. A gdy upomniał się o swoje prawa, został najzwyczajniej w świecie wyeliminowany. Zapewne niewielką pociechą byłby dla niego fakt, że brat najprawdopodobniej nie zamierzał go zabić, a „jedynie" trwale okaleczyć.

Konflikt pomiędzy Krzywoustym a Zbigniewem stanowi jeden z najbardziej jaskrawych przykładów brutalnej polityki dynastycznej Piastów. Mimo to rzadko mówi się o tej bratobójczej rywalizacji o tron, choć poza głównymi zainteresowanymi zaangażowała się w nią cała ówczesna śmietanka towarzyska.

Niechciany spadkobierca tronu

„W poczcie królów i książąt polskich Zbigniew pozostaje w cieniu swego młodszego brata, Bolesława Krzywoustego, i jest od początku postacią tragiczną" - podkreśla w książce „Słowa, które zmieniły Polskę" Katarzyna Bock-Matuszyk. Rzeczywiście. Większość informacji, jakie mamy na temat pierworodnego syna Władysława Hermana, pochodzi z „Kroniki" Galla Anonima. A z tym dziejopisem, jak zaznacza Norbert Delestowicz w pierwszej kompleksowej biografii zapomnianego władcy „Zbigniew. Książę Polski", jest jeden problem: „pisał swoje dzieło na polecenie Bolesława Krzywoustego, [dlatego] należy traktować je nader krytycznie".

A zatem co właściwie wiemy o „niewygodnym" starszym bracie? Przyszedł na świat najprawdopodobniej około 1070 roku. Żaden kronikarz nie uznał za stosowne, by zanotować imię jego matki. Możemy jedynie domyślać się, że miała pozycję wyższą niż nałożnica, lecz jednocześnie nie mogła zostać prawowitą żoną księcia Władysława - najprawdopodobniej z powodu zbyt niskiego urodzenia.

Gall Anonim z lubością donosił, że pierworodny syn polskiego księcia pochodził z nieprawego łoża. Mimo to wychowywano go na dziedzica tronu - został nawet pasowany na rycerza. Przez cały czas cieszył się niesłabnącą łaską ojca. A przynajmniej tak było do roku 1086, kiedy na świat przyszedł Bolesław, syn Hermana i jego „legalnej" żony, Judyty czeskiej. Życie Zbigniewa z dnia na dzień diametralnie się zmieniło.

W gnieździe żmij

Po powitaniu na świecie prawowitego potomka (i pochowaniu jego matki, która zmarła wkrótce po porodzie) Herman postanowił pozbyć się „niewygodnego" starszego syna w najprostszy możliwy sposób: wysłał go do Krakowa. Tam Zbigniew w szkole katedralnej uczył się teologii, gramatyki i dialektyki - zapewne po to, by robić karierę duchowną.

Nawet stolica Małopolski wydawała się jednak zbyt bliska, dlatego wkrótce niedoszły następca tronu został oddelegowany do Saksonii. W tamtejszym klasztorze benedyktynek otrzymał nawet podobno święcenia kapłańskie. Gdyby naprawdę wstąpił do zakonu, „wypadłby" z kolejki do tronu - i być może dożył w spokoju sędziwego wieku. Zbigniew, który czuł się zdradzony przez ojca, postanowił jednak upomnieć się o swoje. Zapewne w najśmielszych snach nie przypuszczał, jakie będą tego konsekwencje.

Po powrocie do kraju trafił prosto do gniazda żmij. Nieprzychylnym okiem patrzył na niego nie tylko młodszy brat, od którego wizja panowania nad całością piastowskich ziem nagle się oddaliła. Przeciwko Zbigniewowi knuli również ojciec, jego druga żona, Judyta Maria Salicka, a także palatyn Hermana, Sieciech.

Nawet ludzie, którzy go popierali, czyli między innymi komes wrocławski Magnus oraz książę czeski Brzetysław, w rzeczywistości chcieli jedynie go wykorzystać. „Wszystko wskazuje jednak na to, że Zbigniew był marionetką w rękach opozycji, która się nim bezczelnie posłużyła, aby zwiększyć swoje szanse na wygraną w konflikcie z Władysławem Hermanem i Sieciechem" - zauważa Norbert Delestowicz.

Wojna gorzej niż domowa

Walczący o swoją pozycję książę zapewne zdawał sobie sprawę z fałszywych zamiarów „sojuszników", jednak z drugiej strony wiedział, że to dla niego jedyna szansa na odzyskanie prawa do odziedziczenia piastowskiego tronu. Dlatego dał się wciągnąć w sam środek zawiłej intrygi, w której - jak się wkrótce okazało - przypisano mu rolę głównego winowajcy.

Powrót Zbigniewa do Polski był początkiem trwających długie lata przepychanek o władzę. Władysław Herman uznał przyjazd starszego syna do Wrocławia za jawny bunt. Przez chwilę wydawało się, że sprawa rozejdzie się po kościach, bo władca został zmuszony do uznania pierworodnego za swego następcę, jednak nie trzeba było długo czekać, by konflikt na nowo się zaognił. Swój udział miał w tym wojewoda Sieciech, który zbuntował panów śląskich przeciwko starszemu synowi Hermana. Ten schronił się w Kruszwicy, gdzie stawił opór wysłanym przez ojca zbrojnym.

Gall Anonim nie przebierał w słowach, opisując ten „bunt" Zbigniewa: „Była to bowiem wojna gorzej niż domowa, gdzie syn przeciw ojcu, a brat przeciw bratu wzniósł zbrodniczy oręż". Dalej ze szczegółami przedstawia wydarzenia, do których doszło podczas starć: „Tyle bowiem rozlano tam krwi ludzkiej i taka masa trupów wpadła do sąsiadującego z grodem jeziora, że od tego czasu żaden dobry chrześcijanin nie chciał jeść ryby z owej wody".

Tego było już za wiele. Dla wszystkich stało się jasne, że rodzinnego konfliktu nie uda się zażegnać „normalnymi" metodami. Zbigniew, pokonany pod Kruszwicą, został uwięziony. Postanowiono, że o jego losie rozstrzygnie sąd.

„Gadzinowa to rzecz, macierzyńskie targać łono"

Oskarżony o wywołanie haniebnej, bratobójczej wojny Zbigniew musiał udowodnić swą niewinność. Jego kwiecista, okraszona cytatami z Wergiliusza i Owidiusza przemowa, w której przekonuje, że nie tylko nie popełnił zbrodni, o jaką go oskarżono, a nawet działał dla dobra państwa i rodu, otwiera zbiór „Słów, które zmieniły Polskę".

Warto przy tym zaznaczyć, że jest ona... całkowicie fikcyjna. Jej treść „odtworzył" blisko sto lat po fakcie Wincenty Kadłubek. Według fantazji kronikarza, Zbigniew bronił się się przed stawianymi mu zarzutami, odwołując się do prawa naturalnego:
(...) udowodnię najoczywiściej, że to, na czym strona przeciwna buduje i opiera swoje zarzuty nie ma żadnej mocy. Nie ma bowiem powodu, który mógłby nas popchnąć przeciw sobie samym i na zgubę naszej rzeczypospolitej; gadzinowa to bowiem rzecz, nie ludzka, macierzyńskie targać łono.
Jak pokazały dalsze wydarzenia, książę przekonał ojca, który przywrócił go do łask i uwzględnił w testamencie. Nie udało mu się jednak porozumieć z zazdrosnym młodszym bratem. Ani przekonać potomnych, bo dokonana przez Kadłubka próba jego rehabilitacji najwyraźniej spełzła na niczym.

Oko za koronę, życie za tron

Bolesław i Zbigniew zaczęli walczyć o polskie ziemie jeszcze zanim w 1102 roku zmarł Władysław Herman. Ten ostatni pod koniec XI stulecia zgodził się zresztą na oddanie synom części swojej domeny. Walki i najazdy, do jakich dochodziło w tym czasie w państwie Piastów, tylko z rzadka były przerywane okresami względnego spokoju, na przykład gdy bracia godzili się, by zmierzyć się z jakimś wspólnym wrogiem. W pewnym momencie nawet razem zbuntowali się przeciwko rodzicielowi. Nie wpłynęło to jednak na ich ogólną relację.

Krzywousty był bowiem zdeterminowany, by pozbyć się konkurenta o władzę oraz wymazać go z kart historii. I na nic zdały się gorliwe zapewnienia, których - choć znamy je jedynie z wersji Kadłubka, przytaczanej chociażby w „Słowach, które zmieniły Polskę" - z pewnością nie brakowało podczas przesłuchania Zbigniewa przed sądem:
(...) nie było powodu, dla którego miałbym knować zgubę rzeczypospolitej, i jeżeli wyjaśniłem, że ani dążenie do władzy, które oni nam przypisują jako szczególny powód [działania], ani sama istota rzeczy, ani ludzkie uczucia nie mogły przyzwolić na czynienie zła - ani wątpić by nie przyznali, iż nie było tu miejsca na przestępstwo.
Swojej podstawowej „przewiny" - faktu, że urodził się przed Bolesławem i miał pierwszeństwo w kolejce do tronu - nie mógł jednak wymazać. I ostatecznie zapłacił za to najwyższą cenę. Niemal natychmiast po śmierci ojca młodszy z braci zaczął robić wszystko, by pozbyć się z kraju niewygodnego rywala. I to nawet mimo faktu, że to Zbigniew został księciem zwierzchnim i zdaniem wielu historyków przez pewien czas istotnie sprawował władzę z pozycji takiej samej, jak wszyscy jego piastowscy poprzednicy. Tym dziwniejsze, że nawet naukowcy nie umieszczają go w zestawieniach monarchów i pocztach.

Krzywousty zdołał przeciągnąć na swoją stronę większość znaczących w państwie możnych. Wkrótce skłonił brata do uznania swojej dominacji, a niedługo później - około 1108 roku - zmusił do ucieczki z kraju. Wezwał go z powrotem dopiero w 1112 roku, tylko po to, by podstępem pozbawić go wzroku. Zbigniew już nie podniósł się z tego upokorzenia. Zmarł latem 1113 roku. „Laurka", którą wystawił mu wierny Bolesławowi Gall Anonim, przetrwała stulecia. W świadomości kolejnych pokoleń utrwalił się jako wzniecający bunty brat prawowitego władcy - o ile w ogóle o nim pamiętano.

Bibliografia:

1. Gall Anonim, Kronika polska, Ossolineum 2003.
2. Jacek Banaszkiewicz, Marek Kazimierz Barański, Poczet królów i książąt polskich Jana Matejki, Świat Książki 1997.
3. Norbert Delestowicz, Zbigniew. Książę Polski, Wydawnictwo Poznańskie 2017.
4. Monarchia Piastów. 1038-1399, red. Marek Derwich, Wydawnictwo Dolnośląskie 2003.
5. Słowa, które zmieniły Polskę, red. Joanna Wojdon, Wydawnictwo Dolnośląskie 2018.

Jeśli nie chcesz, nie musisz podawać swojego adresu email, nazwy ani adresu strony www. Możesz komentować całkowicie anonimowo.

Jeśli chcesz zgłosić literówkę lub błąd ortograficzny kliknij TUTAJ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Polski władca, którego wymazano z historii. Rządził krajem, ale nie znajdziesz go w pocztach królów i książąt

# data[].attributes.attachment_link.description
Wychowywano go na następcę tronu, a jego prawo do rządzenia zostało oficjalnie potwierdzone. Jeszcze za życia ojca otrzymał własną dzielnicę. Po śmierci poprzednika oficjalnie zajął jego miejsce. Dlaczego w takim razie nie ma go na liście polskich królów i książąt? Historię piszą zwycięzcy - i to oni decydują, kto zostanie zapamiętany, a kto przepadnie w mrokach dziejów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Anonimowy autor Kroniki polskiej w początkach XII wieku spisał treść rzekomego testamentu . Wątpliwe, by był on prawdziwy. Ale w słowach kronikarza ukryty był katalog cech, jakie zdaniem elit państwa Piastów powinien posiadać, a jakich powinien się wystrzegać, władca pozytywny.

To jedno natomiast pragnienie mego serca mogę wam odsłonić, iż życzę sobie, byście po mojej śmierci wszyscy jednomyślnie posłuszni byli roztropniejszemu [z synów Hermana] i zacniejszemu w obronie kraju i w gromieniu wrogów. [...] jeśliby obaj nie byli zacni lub jeśliby przypadkiem niezgoda ich rozdzieliła, to ten, który by do obcych przystał ludów i sprowadził je dla zniszczenia królestwa, niechaj pozbawiony władzy straci prawo do ojcowizny; ów zaś niech tron królestwa na wieki prawnie posiędzie, który lepiej będzie się troszczył o sławę i pożytek kraju.

, krótko władając Polską, dbał, by nie uczynić sobie wrogów z największych sąsiadów: Cesarstwa i Rusi Kijowskiej. Nawet zwyciężając Czechów, był gotów do kompromisu. , jego następca, nie był tak ostrożny, jak ojciec. Nie lękał się cesarza Henryka IV, widząc jego słabość w walce z papieżem i opozycją w kraju. Tym bardziej lekceważył władców Pragi, Kijowa i plemion pomorskich. W krótkim czasie popadł w konflikt ze wszystkimi sąsiadami. Tam, gdzie mógł, starał się osadzić na tronie przyjaznych mu władców (Kijów, Węgry). Nie udawało mu się jednak utrzymać ich na stałe przy władzy. Wykazując wielkie zdolności militarne, pobił w kolejnych kampaniach Pomorzan, Rusinów i Czechów. Ale kraj korzyści wielkich z tego nie miał. Bolesław nie przyłączył do Polski Pomorza, nie zatrzymał najazdów czeskich i ruskich na pogranicze. Zdobył natomiast wielkie skarby, które hojnie dzielił między członków elity.

Wojownicza polityka księcia wymagała wielkich dochodów. Aby pozyskać zgodę całej elity na prowadzenie agresywnej polityki, trzeba było jej zapewnić odpowiednie zyski. A gdy zbliżała się koronacja królewska, trzeba było także odpowiednio zaprezentować majestat Bolesława II i jego dworu. Każda wojna rodziła potrzebę kolejnej, z jeszcze większymi łupami. Dopóki władca zwyciężał, dopóty udział w wojnach akceptowano jako koszty ponoszone za uzyskane dochody. Dodatkowo prestiż władcy i jego współpracowników podniosła w oczach otoczenia jego królewska koronacja w 1076 roku. Dzięki niej Bolesław wkraczał do grona wąskiej elity europejskich koronowanych władców. Ale gdy wszyscy sąsiedzi zwrócili się przeciw królowi, coraz bardziej uciążliwe wyprawy przynosiły coraz mniej zysków. Tragiczne skutki miała kolejna wyprawa na Ruś. Część wojów opuściła króla. Bolesław po powrocie z wyprawy okrutnie ukarał ich za zdradę na polu walki. Doprowadziło to do powstania opozycji wśród elity. Jej członkiem został biskup Krakowa - Stanisław, którego król oskarżył o zdradę i skazał na karę śmierci (1079). Wkrótce potem władca został usunięty z kraju i uciekł na Węgry. Formalnie nie stracił tytułu króla, ale władzy już nie sprawował. Zastąpił go brat - Władysław Herman, który przyjął tytuł księcia.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kłótnie w rodzinie książęcej i podział Polski przez Krzywoustego

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał składa się z sekcji: "Bolesław Śmiały - chwała i upadek", "Bratobójcze wojny: ojca z synami, brata z bratem", "Czy można zapobiec kłótni rodzinnej? Testament Krzywoustego", "Zamiast podsumowania". Materiał zawiera 5 ilustracji (fotografii, obrazów, rysunków), 1 film, 3 ćwiczenia, w tym 2 interaktywne.