# data[].attributes.body
De periode van de verlichting was van 1715-1789, dus het duurde 74 jaar. De woorden als 'Verlichting' en 'verlichten' duiden aan op een proces. Mensen in de achttiende-eeuw dachten in termen van dynamiek, beweging en vooruitgang.

# data[].attributes.body
De mensen geloofden in vooruitgang, in de maakbaarheid van de samenleving en in het goede in de mens. De basis voor vrijheid van meningsuiting, meer verdraagzaamheid en de parlementaire democratie werden dan ook in de Verlichting gelegd.

# data[].attributes.body
De schrijvers tijdens de verlichting moest de lezer overtuigen. De schrijver staat boven de lezers, hij moet hen wat leren.

# data[].attributes.body
De middeleeuwen liepen ongeveer van 500 na Christus tot 1500.

# data[].attributes.body
Literatuur werd vaak in rijm geschreven omdat het mond op mond werd doorgeven. Door de zinnen te laten rijmen konden mensen het makkelijker onthouden. En zo konden ze het doorvertellen aan andere mensen. Een paar voorbeelden van verschillende literaturen zijn:
Geestelijke literatuur, bestaat uit een aantal verhalen die geschreven zijn door monniken en nonnen. De verhalen gaan vaak over christelijke gebeurtenissen en bevatten veel beeldspraak ook worden er in de verhalen veel belangrijke geestelijke benoemd. Zo'n verhaal wordt ook wel een exempel genoemd.
Ridderliteratuur had vaak twee functies om het volk te vermaken door spannende verhalen te vertellen over moed, trouw en liefde. En het had vaak een boodschap dit kon ook voor verstrooiing zorgen bij het volk. Er zijn twee soorten ridderromans je hebt het Arthur- en je hebt het Karelroman.
Burger literatuur ontstond aan het einde van de middeleeuwen. En het hield in dat de burgers steeds meer rechten kregen en de vrijheid om dingen zelf te doen.
Didactisch is een verzamelnaam voor literatuur met een opvoedende of belerende functie. Deze teksten behoren tot het pragmatische literatuur.

# data[].attributes.body
In veel Karelromans is er sprake van oorlog en van gevechten waar meerdere mensen bij betrokken zijn. En in deze verhalen staat Karel vaak zelf op de voorgrond.

In Arthurromans gaat het over individuele avonturen, toernooien en gevechten tussen twee mensen. Arthur staat in deze verhalen vaak op de achtergrond terwijl zijn ridders op pad gingen om te vechten.
Tijdens de kruistochten kwamen veel mensen nieuwe geloven tegen. Dit veranderde voor veel mensen hun kijk op het leven. Zo veranderde ook de schrijfmanieren van romans.

# data[].attributes.body
In de middeleeuwen had je drie standen de eerste stand was de geestelijkheid dit waren mensen die zich bezig hielden met het geloof. De tweede stand was de adel dit was de koning en zijn belangrijkste mensen. De derde en laatste stand werd ook wel “zij die werken” genoemd dit waren voornamelijk de boeren.

# data[].attributes.body
In een encyclopedie wordt geprobeerd alle kennis samen te vatten om de lezer informatie te geven en de juiste weg te tonen door duidelijke en zakelijke taal. Mensen hadden in de achttiende-eeuw veel vragen, met voorbeeld als : Hoe word je rijk? en Hoe blijf je gezond? Dat antwoord konden ze vinden in toen nog boeken. dat is hoe de encyclopedie is ontstaan.

# data[].attributes.body
In de middeleeuwen betekende trouw dat je je aan de afspraken hield die je maakte met de leenheer. Een leenheer was degene aan wie de leenman trouw beloofde in ruil voor werk en veiligheid.
Feodaliteit ook wel bekend als het leenstelsel hield in dat de vorst (leenheer) grote delen van zijn land uitleenden aan mensen van de Adel (leenmannen). Als tegenprestatie beloofde leenmannen trouw een de leenheer en hielpen hem het rijk te verdedigen. Dit leenstelsel werd vooral gebruikt als bestuur in het vroege-middeleeuwen.

# data[].attributes.body
In het begin van de middeleeuwen was het individu nog niet zo heel belangrijk. Naar maten de middeleeuwen voort duurde werd het individu steeds belangrijker en is de bodem gelegd voor het individu zoals we dat nu kennen.

Omdat het individu in het begin van de middeleeuwen niet heel belangrijk was, waren de eerste schrijvers uit de middeleeuwen anoniem. Ook vanwege de boodschap werden de schrijvers anoniem gehouden de reden hiervoor was dat mensen vonden dat de schrijver niet belangrijk was maar de boodschap die de schrijver over wilde brengen.

# data[].attributes.body
Het oudste stukje Nederlandse tekst die gevonden is luidt als volgt: Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic anda thu, wat unbidan we nu?

De vertaling hiervan is: alle vogels zijn nesten begonnen, behalve ik en jij. Waar wachten wij nu op? De tekst is geschreven door een Vlaamse monnik die in een Engels klooster verbleef. Het is geschreven rond het jaar 1100.

Veel van deze teksten en handschriften zijn verloren gegaan. De bezitters vonden het niet nodig om de handschriften te bewaren. Dat is niet de enige reden vaak werden de perkamenten waar op werd geschreven hergebruikt. Ook waren er veel branden in de middeleeuwen waardoor veel schrijfstukken verloren gingen.

Een fabel is een kort verzonnen verhaal waar meestal een dier de hoofdrol in speelt. Vaak staat het dier in plaats van de mens en heeft het verhaal een moraal, een levensles dus.

# data[].attributes.body
Het kenmerkende aan deze werken is dat het de literatuur van de 17e eeuw wil vernieuwen.

# data[].attributes.body
De heilige graal wordt omschrijven als een beker die lijkt op een kelk. De graal is heilig omdat er bloed in opgevangen zou zijn van Jezus Christus tijdens zijn kruisiging. De heilige graal speelt in veel verschillende romans een belangrijke rol. Een voorbeeld van een Roman waar de graal een belangrijke rol in speelt is het Arthurroman.

# data[].attributes.body
Een heiligenleven is een biografie van een heilige. Waarbij de schrijvers zich nauwelijks bekommerden om de historische betrouwbaarheid: alle verhalen die over een heilige in omloop waren, werden klakkeloos opgenomen alsof het historische feiten waren.

# data[].attributes.body
De renaissance loopt van ongeveer van 1300 tot 1600. De term renaissance betekend
wedergeboorte, waarmee bedoeld werd de dat de kunst van de klassieke oudheid werd wedergeboren.

# data[].attributes.body
Het verschil tussen mensen uit de middeleeuwen en mensen uit de renaissance is dat de meeste mensen uit de middeleeuwen religieus waren en de meeste mensen uit de renaissance individualistisch waren. Het individu is in de renaissance heel belangrijk, ze vonden zich niet alleen mensen maar ook unieke individuen.

# data[].attributes.body
Gerbrand Adriaenszoon Bredero was een Nederlands toneelschrijver en dichter. Ook was hij rederijker, niet van hooggecultiveerde renaissanceliteratuur maar van een volkse dichtkunst. Het belangrijkste werk van Bredero is het blijspel Spaanschen Brabander. Bredero leefde van 1585 tot 1618 en hij schreef zijn werken in het oud Nederlands. Het Boertigh, Amoreus en Aendachtigh Groot Liedboeck van G.A. Bredero is een liedboek uit de renaissance. De belangrijkste onderwerpen in het boek zijn humor, liefde en godsdienst. Dit liedboek was heel populair onder de Nederlanders in deze tijd.

Maarten Luther protesteerde in 1517 tegen de rijkdom van de kerk. Hij vond namelijk dat veel geestelijke en gelovige zich niet gedroegen zoals God dat wilde. In de bijbel stond hoe je je moest gedragen. Dit was de reden waarom Luther de bijbel naar het Duits vertaalde. Luther kreeg vooral in het Duitse Rijk veel volgelingen. Zij heten Lutheranen. De paus strafte Luther voor zijn kritiek op de kerk. Luther leefde van 1483 tot 1546.

Johannes Calvijn vond dat gelovigen zelf mochten bepalen wat er in de kerk gebeurde. Hij vond dat als gelovige het niet eens waren met de kerk, ze in opstand mochten komen. Calvijn veel aanhangers in de Nederlanden. Deze aanhangers werden calvinisten genoemd. Calvijn leefde van 1509 tot 1564.
Johannes en Calvijn waren hervormers. Zij vonden dat de kerk moest veranderen, zij wilden een hervorming. Hierdoor kwam er naast de katholieke gemeenschap ook een Protestantse gemeenschap.

Pieter Corneliszoon Hooft was een Nederlandse historicus, dichter, toneelschrijver, dorst van Muiden en baljuw van Naarden. Hooft leefde van 1581 tot 1647. Hij was de beroemdste Nederlandse dichter uit de Gouden Eeuw. Ook was Hooft een tijdje de burgemeester van Amsterdam. Hij wordt ook wel de eerste Nederlandese dichter in de Nederlandse taal genoemd. Hooft heeft vier kinderen gehad waarmee hij samen met zijn vrouw in het Muiderslot woorden. Hier heeft hij de Mulderkring op gericht. Voorbeelden van belangrijke werken van P.C. Hooft zijn het toneeldrama Achilles en Polyxena en het toneeldrama Granida. Ook schreef hij de Nederlandsche Historiën. Dit was zijn levenswerk.

# data[].attributes.body
De Duitser Johannes Gutenberg vond in circa 1455 de boekdrukkunst uit. Hiervoor duurde het allemaal veel langer om een boek te maken. De gevolgen na de uitvinding van de boekdrukkunst waren groot. Zo vond er een media(r)evolitie plaats. Belangrijke historische ontwikkelingen zouden zonder de boekdrukkunst niet hebben plaats gevonden.

# data[].attributes.body
De Rooms-Katholieke Kerk had in de renaissance minder macht als in de middeleeuwen. Dit kwam doordat de ideeën die in de renaissance ontstonden vaak botsten met de ideeën van de kerk. De kerk vond dat gelovigen gehoorzaam moesten zijn aan de geestelijke. Als je slecht leefde kwam je in de hel. Hierdoor luisterde gelovige goed naar de geestelijke. Aan het einde van de middeleeuwen was de kerk heel rijk geworden aan inkomsten van landbezit en belastingen. Geestelijken leken meer op vosten dan op dienaren van de kerk. Zo werd macht en rijkdom belangrijker dan het geloof.

# data[].attributes.body
Wat er verandert ten aanzien van religie in de renaissance is dat de middeleeuwen het tijdperk van geloof was geweest, waarin de katholieke Kerk een grote, dominante rol had gespeeld. De renaissance, daarentegen, was een moderne tijd. Deze werd gekenmerkt door de opkomst van het rationele denken en van persoonlijke vrijheid. Door deze nieuwe manier van denken ontstond het Protenstantisme. De Reformatie was een periode waarin de Protestanten zich afscheidden van de Rooms-Katholieke Kerk. Dit gebeurde in de 16 e eeuw. De Protenstanten deden dit omdat ze niet tevreden waren met veel gebruiken in de Rooms-Katholieke Kerk.

# data[].attributes.body
In 1566 vond er een economische crisis plaats die zorgde voor veel werkloosheid, hele hoge voedselprijzen en stijgende armoede. Deze crisis werd de aanleiding voor de beeldenstorm. De protestanten hadden in het begin nog geen kerken en hielden daarom hun bijeenkomsten in de openlucht. Deze bijeenkomsten werden hagenpreken genoemd. Er werd dan over het geloof verteld en uit de bijbel gelezen. Tijdens zo’n bijeenkomst werd er gesproken over de schandalige heiligenbeelden in de katholieke kerken. Na afloop van deze bijeenkomst vertrokken gelovigen en plunderaars naar een klooster en vernielden alle beelden. Dit was het begin van de beeldenstorm, die zich al snel verspreidde over Holland. Overal werden beelden uit kerken gesloopt en kloosters werden geplunderd.

# data[].attributes.body
In 1568 viel het leger van Willem van Oranje vanuit Duitsland de Nederlanden aan. Deze aanval was het begin van de Opstand. De hoofdoorzaken van de opstand waren dat de Spaanse hertog van Alva door Filips II naar de Nederlanden werd gestuurd om de orde te herstellen. Toen hij hoorde dat Willem van Oranje en veel andere Protestanten waren gevlucht pikte hij het hele Nederlandse bezit in van Willem van Oranje. Alva richtte ook meteen een rechtbank op om Protestanten te straffen. Om deze hoofdzaken begon Willem van Oranje dus met het voorbereiden van een aanval op de Nederlanden vanuit het oosten.

# data[].attributes.body
De Vrede van Münster had vele belangrijke gevolgen. Het belangrijkste gevolg van de ondertekende Vrede in 1648 is dat de Republieke der Verenigde Provinciën internationaal als soevereine staat werd erkend en dat er een eind kwam aan de Tachtigjarige oorlog.

# data[].attributes.body
In Antwerpen kon je allerlei producten kopen. Zoals textiel, wol, graan, hout, wijn, zout en specerijen. Al deze producten kwamen uit andere delen van de wereld, en kwamen samen in Antwerpen. Deze bloeiende handel kwam in 1585 in een keer tot stilstand, toen de Spanjaarden Antwerpen veroverden. Antwerpen had zich tijdens de Opstand aangesloten bij de opstandige gewesten in het noorden. Hollanders en Zeeuwen blokkeerden na de Spaanse inname de Schelde. Dit was de toegang tot de haven van Antwerpen. Heel veel protestantse ambachtslieden en kooplieden vluchtten daarom naar Holland en Zeeland om hun bedrijf te redden en voort te zetten. De Val van Antwerpen wordt meestal gezien als de oorzaak voor de opkomst van Amsterdam als handelsstad. Amsterdam kwam na de Val van Antwerpen tot grote bloei.

# data[].attributes.body
Het begrip ‘Gouden eeuw’ staat voor een periode van grote welvaart en bloei in wetenschap, kunt en techniek in de Republiek (de Nederlanden). De Gouden eeuw staat voor een gouden bloeiperiode in de Nederlanden. Amsterdam werd het centrum van de wereldhandel waardoor de welvaart in de Nederlanden enorm toe nam.

# data[].attributes.body
Sinne- en minnebeelden is een boek geschreven door Cats. Het eerste deel bestaat altijd uit een goede raad voor mensen die een relatie hebben. Het tweede deel is bedoelt voor volwassenen. Voor huisvaders en -moeders. Het derde en laatste deel is voor de ouder wordenen mens die zich richt op zijn relatie met God. Het is een afbeelding van een dier of voorwerp uit het dagelijks leven.  Minnebeelden horen bij het eerste deel. Sinnebeelden slaat op afbeeldingen die een betekenis hebben. Beeld en tekst werken samen om de boodschap van de schrijver over te brengen. Het boek is geschreven in 1627.

# data[].attributes.body
Opstandige edelen in de Nederlanden en hun aanhangers, ook wel de Protestanten, noemden zich geuzen. Er ontstonden volksliederen die historische ontwikkelingen vertelden. Ze hadden klagende inhouden en verheerlijkten heldendaden der geuzen. Ook zaten er vaak bespottelijke opmerkingen over tegenstanders in. Deze liederen werden geuzenliederen genoemd.
Het Wilhelmus is zo’n geuzenlied. Het heeft de vorm van een acrostichon. De eerste letters van de coupletten vormen de naam Willem van Nassov. De v is hierin als Romeinse letter een u. Een acrostichon is een naamgedicht. Het lied bestaat uit vijftien coupletten, elk couplet begin met een letter van Willem van Naussau. Het is een geuzenlied met opstandige tekst.

# data[].attributes.body
De Muiderkring was een vermeende gemeenschap van letterkundigen en geleerden die regelmatig zouden zijn samengekomen. Ze kwamen samen voor literaire en muzikale avonden op het Slot Muiden. Dit werd gedaan in de periode dat gastheer P.C. Hooft de functie van Drost van Muiden vervulde en er woonde.

# data[].attributes.body
Een epigram is een zeer kort, kernachtig gedicht dat een meestal hekelende, afgesloten of schertsende, gedachte inhoud.
Een sonnet is een gedicht dat bestaat uit veertien versregels. Als deze versregels verdeeld zijn over een octaaf (twee kwatrijnen) en een sextet (twee terzinen), spreken we van een Italiaans sonnet. Wanneer er sprake is van twaalf versregels (bijvoorbeeld drie kwatrijnen) + twee (distichon), spreken we van een Shakespeare-sonnet. In een sonnet komt altijd een wending voor (chute of volta).

# data[].attributes.body
Een Marialegende is een verhaal waarin Maria een belangrijke rol vervult. Maria kon God met de mensen verbinden. Veel mensen vonden dat God te weinig aan tastbaar was en te weinig aanspreekbaar. Maria (moeder van Jezus) kon hierbij helpen. De Marialegende hoort bij het Beatrijs Literatuur.

# data[].attributes.body
In de middeleeuwen heb je globaal gezien twee vertel manieren hoofs en voorhoofs. Hoofs betekent: “zoals het in de hofkringen toegaat” daar bedoelen ze vooral mooi, fijn en beschaafd mee. Voorhoofs wordt dan opgevat als de periode die daar aan vooraf gaat. Dus onbeschaafd en ruw. Voorhoofse romans waren vaak vertalingen van Franse verhalen deze vertelde over verrichtingen en heldendaden van vorsten. Hoofse romans hadden vaak als onderwerp de liefde. De verhalen gingen dan vooral over onbereikbare dames van de Adel.

# data[].attributes.body
De bekendste dichter uit de vroege middeleeuwen heet: Henric van Veldeke.

Henric van Veldeke komt uit het Maasland, uit de omgeving Hasselt in Belgisch Limburg. Daar treffen de Duitse en Nederlandse taal en cultuur elkaar. Henric was een goed ontwikkelde man die de talen Latijn en Frans goed beheerste.

# data[].attributes.body
De periode die met de term ‘romantiek’ wordt aangeduid begon in 1790 en eindigde in 1850.

# data[].attributes.body
De romantische stroming richt zich meer op de emotionele waarde van alles dat wij doen en de verlichting zegt dat het leven gaat om op de opbouw van kennis. Waarheid is het enige dat telt.’   De romantieke stroming is belangrijker geweest voor Duitsland dan voor Nederland.

# data[].attributes.body
De kunstenaars waren individualisten, omdat ze zich niet hielden aan de regels van de maatschappij.  De romantische kunstenaar kan van de werkelijkheid ontvluchten door te schilderen over exotische landschappen en de bovennatuurlijke dingen.

# data[].attributes.body
Een gothic novel is een griezelroman. Het zijn verhalen over geheimzinnige en bovennatuurlijke gebeurtenissen zoals over spokerij en vampirisme. Ik heb de gothic novel Frankenstein gekozen. Frankenstein is geschreven door de Engelse schrijfster Mary Sheller in 1818. Het verhaal gaat over Victor Frankenstein die zijn verhaal vertelt. Hij ontdekt een manier hoe je levenloos materiaal tot leven kan brengen. Victor besluit een mens te creëren die bestaat uit menselijke onderdelen die hij meeneemt van kerkhoven en operatiekamers. Victor vlucht zodra hij merkt dat het creëren van ‘Het monster’ een fout was. Wanneer hij terug keert in zijn lab is het monster nergens te bekennen. Later krijgt Victor een brief dat zijn broer vermoord is door zijn monster. Victor leert zijn monster uiteindelijk kennen. Het monster reisde net zolang rond tot hij onderdak vond bij een blinde man nadat het uit he lab ontsnapt was. Het monster ontwikkeld mensen gevoelens en leert de taak door middel van imitatie. Het enige wat het monster wil is iemand die van hem houdt, hij zou dan ook willen dat Victor een vrouwelijk monster voor hem zou maken, zodat hij iemand heeft om van te houden. Victor wilde een vrouwelijk monster maken maar bedacht toen dat er nakomelingen zouden kunnen komen, nog een groter probleem. Het monster vermoord uit wraak Victor zijn verloofde Elizabeth en zijn vader krijgt hierdoor een hartaanval en sterft ook. In de ogen van Victor heeft hij nu niets meer voor te leven, behalve voor de wraak op het monster. Victor achtervolgt het monster overal en zodoende komt hij op het schip terecht.

# data[].attributes.body
Het kenmerkende van romantische natuurbeschrijvingen is dat de natuur een zelfstandig wezen is.

# data[].attributes.body
Hildebrand was een Nederlandse auteur, dichter, predikant en hoogleraar. De Camera Obscura is een populair boek geweest. Toch had een anonieme recensent in 1840 en E. Potgieter in 1841 een kritische bespreking. Het grootste probleem dat zij met het boek hebben is de werkelijkheidsbeschrijving in het boek. Het blijft bij beschrijven en kent geen enkele boodschap voor de lezer. Ondanks het talent dat Nicolaas Beets volgens beide recensenten heeft, zet hij dit verkeerd in en daarom krijgt zijn boek een negatieve beoordeling. Het boek geeft een beeld van het Nederland van de trekschuit en de postkoets, waar rond die tijd gewerkt wordt aan de eerste spoorlijn.

# data[].attributes.body
Piet Paaltjens is het pseudoniem van François HaverSchmidt. HaverSchmidt studeerde aan de leidse universiteit om monnik te worden. In de Leidse Studenten-Almanak voor het jaar 1856 introduceerde HaverSchmidt de poëet Piet Paaltjens aan de studenten. HaverSchmidt deed het voorkomen of hij slechts de redacteur van Paaltjens' poëzie was en vertelde dat Paaltjens zelf was op mysterieuze wijze verdwenen tussen de biljarten van de sociëteit.

In 1867 verscheen zijn bekendste bundel: Snikken en grimlachjes met gedichten vol ironie, parodie en Weltschmerz. De belangrijke thema's zijn liefde en doodsverlangen. Dat laatste was niet alleen poëtisch, HaverSchmidt zelf leed onder zwaarmoedigheid en depressie.

# data[].attributes.body
De historische roman is een roman waarvan de verhaalstof gebaseerd is op waar gebeurde historische gebeurtenissen, en/of personen die echt bestaan hebben. Dit genre is serieus opgekomen in de 19e eeuw, het tijdperk van de romantiek. Aanhangers van de Romantiek verlangden naar vroeger, naar de onaangetaste natuur en landschappen uit de periode vóór de Industriële Revolutie. Dat is denk ik de reden dat een historische roman bij romantiek hoort.

# data[].attributes.body
De Vlaamse Beweging is een verzamelterm voor het geheel van verenigingen en personen die zich richten op de emancipatie van het Vlaamse volk in de context of tegen de achtergrond van België. Maatschappelijk vertaalt dit streven zich meestal in een devolutie van de staatsstructuur.

# data[].attributes.body
De Gidsis het oudste literaire en algemeen culturele tijdschrift van Nederland. Door de jaren heen besteedde

De Gidsaandacht aan literatuur, poëzie, filosofie, sociologie, beeldende kunst, politiek, wetenschap en geschiedenis .De Gids werd in 1837 opgericht door E.J. Potgieter en C.P. Robide van der Aa. In de loop van bijna twee eeuwen tijd hebben verscheidene uitgevers zich over de uitgave van het tijdschrift ontfermd. E.J. Potgieter was één van de prominentste literaire figuren van de Nederlandse negentiende eeuw. Hij was een geducht criticus. Niet alleen hekelde hij de literatuur van zijn tijd, maar ook de ‘Jan Saliegeest’ van zijn landgenoten. Potgieter was één de oprichters van het maandblad De Gids. Als romanticus was hij gericht op het verleden: hij koesterde grote bewondering voor onze 17e-eeuwse cultuur, waaraan hij uitdrukking gaf in zijn essay Het Rijksmuseum te Amsterdam.

# data[].attributes.body
Multatuli is het pseudoniem van Eduard Douwes Dekker. Eduard Douwes Dekker werd in 1820 geboren in Amsterdam. Zijn vader was kapitein. Op zijn achttiende (1938) voer hij mee op het schip van zijn vader naar Batavia, waar zijn carrière als bestuurlijk ambtenaar begon. Naast zijn baan schreef hij. Enkele werken uit die tijd zijn: de Losse bladen ‘Uit het dagboek van een oudeman’ (1841) en het toneelstuk ‘De Eerloze’, later in 1864 uitgegeven als ‘De bruid daarboven’.Als ambtenaar kwam Eduard Douwes Dekker meerdere malen in conflict met zijn meerderen. Zo was er twee maal sprake van kastekort waar hij de schuld van kreeg. Daarnaast was er de situatie in het district Lebak op Java waar Dekker benoemd was tot assistent-resident. Deze benoeming volgde na een lange verlofperiode in Nederland (1852-1855) waarvan Dekker en zijn vrouw financieel berooid terugkwamen. De toekomst leek na de benoeming weer rooskleurig. Maar al gauw kreeg hij te maken met het ernstige machtsmisbruik van de regent. Dekker kon het niet aanzien dat de bevolking meedogenloos werd beroofd en leeggezogen en diende een aanklacht in tegen de regent en zijn handlangers.Zijn aanklacht werd afgewezen door het Nederlands-Indische bestuur. Dekker weigerde vervolgens een overplaatsing naar een ander district en nam ontslag. Na zijn vertrek werden de klachten onderzocht en niet ongegrond bevonden. Het onderzoek vond plaats in 1856 en leidde tot het ontslag van de regent. Eduard Douwes Dekker werd niet betrokken bij het onderzoek en was hiervan niet op de hoogte toen hij Max Havelaar schreef.

Max Havelaar is een boek van Multatuli (pseudoniem van Eduard Douwes Dekker), geschreven in 1859 in Brussel en voor het eerst gepubliceerd in 1860. De roman verhaalt over een man die ageert tegen het corrupte, indirecte regeringssysteem van Nederlands-Indië, dat de lokale elite vaak zijn gang liet gaan. Het werk heeft een grote invloed gehad op zowel de Nederlandse literatuur als de Nederlandse koloniale politiek. Max Havelaar geldt als een van de belangrijkste werken uit de canon van de Nederlandse literatuur

# data[].attributes.body
Diets is een overkoepelende term waarmee de Middelnederlandse regio-talen worden aangeduid die (gesproken), geschreven en gedrukt werden tussen circa 1200 en circa 1550

# data[].attributes.body
Rederijkers waren amateurdichters en voordrachtkunstenaars die zich vanaf de late middeleeuwen ( de vijfde eeuw) gingen organiseren in verenigingen. Rederijkers hielden zich voornamelijk bezig met gedichten. Men neemt aan dat rederijkerskamers oorspronkelijk een soort kerkelijke verenigingen waren, die geestelijken assisteerden bij processies en toneelvoorstellingen. Het is echter goed mogelijk dat meer wereldlijk ingestelde verenigingen die zich met toneel of literatuur bezighielden, hiervan de harde kern hebben gevormd. Dergelijke wereldlijke genootschappen bestonden al in de 12de eeuw in Noord-Frankrijk. En daar vinden we ook de eerste ‘chambres de rhétorique’.

# data[].attributes.body
Een landjuweel is in Vlaanderen de hoogste onderscheiding voor een theatergezelschap. Moralisme is een levensbeschouwing waaruit alles volgens onwrikbare ideeën over goed en kwaad wordt beoordeeld. Deze strikte regels over de juiste moraal zijn vaak louter theoretisch, ze zijn niet per definitie ergens te vinden. Een wagenspel is een toneelspel dat in de Middeleeuwen werd opgevoerd op een platte wagen, zodat men bijvoorbeeld als onderdeel van een processie een voorstelling kon geven. Aanvankelijk met religieuze, later met wereldse stukken. Soms trad men al rijdend op.

# data[].attributes.body
Een essay is een beschouwende prozatekst of artikel over een wetenschappelijk, cultureel of filosofisch onderwerp.

# data[].attributes.body
Een novelle is een prozaverhaal van beperkte omvang.

# data[].attributes.body
The Spectator was een Engels tijdschrift dat werd opgericht door Joseph Addison en Richard Steele. Het tijdschrift was een trend voor Europa in de tijd van de Verlichting. Op verschillende manieren (essays, zogenaamde ingezonden brieven, verhalen, dromen) wordt in de tijdschriften van dit spectatoriale genre commentaar geleverd op de vele tekortkomingen die de mens rijk is. Daarnaast leren deze tijdschriften aan het volk goede omgangsvormen, zoals de juiste kledingvoorschriften en tafelmanieren.

# data[].attributes.body
De Hollandsche Spectator was een tijdschrift dat van 1731 tot 1735 verscheen, en dat een van de vele spectatoriale geschriften was die in de achttiende eeuw het licht zagen. Deze 'spectators' vormden feitelijk een achttiende-eeuws journalistiek prozagenre. Hoewel er meer ernstige verhandelingen in stonden, berustte de populariteit van de Hollandsche Spectator vooral op korte verhalen in de vorm van levendige zedenschetsjes.

# data[].attributes.body
Justus van Effen is een de oprichter van de Hollandse Spectator. Voordat hij daar mee beroemd werd schreef hij vier spectators in het Frans. Met de eerste, Le Misantrope (1711), introduceerde hij het verschijnsel spectator op het continent. De laatste heette Le Nouveau Spectateur François (1725-1726) en daarin publiceerde Van Effen een van zijn mooiste verhalen, ‘Lettre d’un homme d’âge’ (1725), in 1742 twee maal vertaald als ‘Brief van een’ bejaarden man’. Het is de bekentenis van een burgerjongen die beseft dat zijn ambitie te worden opgenomen in adellijke kringen tot mislukken is gedoemd. In zekere zin weerspiegelt dit verhaal het leven van Van Effen zelf die jarenlang probeerde hogerop te komen, maar zichzelf in leven hield door te schrijven, te vertalen, of door zich te verhuren als privé-leraar of privé-secretaris in adellijke kringen. Pas op late leeftijd promoveerde hij in de rechten.

# data[].attributes.body
Vanaf de zeventiende eeuw willen mensen steeds meer hun eigen leven leiden en niet alleen maar nageslacht voortbrengen. De gezondheid en ontwikkeling van het individuele kind wordt belangrijker. Ouders koesteren hun kinderen en voeden ze liefdevol op. Hierdoor verandert langzaamaan het gedrag van kinderen. Tegelijk komt er kritiek op deze nieuwe gezinswaarden. Vooral vanuit kerkelijke en moraal-filosofische hoek. Het zou kinderen maar verwend maken.

# data[].attributes.body
Hiëronymus van Alphen is de eerste Nederlandse auteur van gedichten voor kinderen. Het grote succes van Proeve van kleine gedigten voor kinderen (1778) overschaduwde al snel het belang van de auteur als literair vernieuwer, theoreticus en voorloper van het godsdienstig Réveil.

# data[].attributes.body
Betje Wolff en Aagje Deken schreven samen boeken. Ze hadden totaal verschillende karakters, maar hun blik op de wereld was ongeveer dezelfde: kritisch en als het moest sarcastisch. En nog belangrijker: ze hadden groot literair talent. Ze waren beiden genadeloze waarnemers, en beschikten over een puntige, trefzekere schrijfstijl. Wolff was de jongste dochter van een koopman en groeide op in Vlissingen. In 1755 liet zij zichzelf schaken door een jonge vaandrig die haar achterliet met een gebroken hart. Als reactie trouwde Betje op haar eenentwintigste met de dertig jaar oudere dominee Adriaan Wolff. Met hem woonde ze jarenlang op een pastorie in de Beemster. Toen de dominee in 1777 stierf had Wolff wat dichtbundels op haar naam staan en veel satirische gedichten en pamfletten waarin ze ten strijde trok tegen streng gelovigen. Daardoor was ze bekend, maar niet bij iedereen geliefd. Beroemd werden ze met het boek Sara Burgerhart (1782) De roman illustreert op die manier een van de belangrijkste verlichtingsthema’s: het belang van een goede opvoeding. Daarnaast zet de roman aan het denken over onderwerpen als goed en kwaad, de verhouding tussen mannen en vrouwen en, niet in de laatste plaats, de verhouding tussen individu en maatschappij.

# data[].attributes.body
Het werk van P.C Hooft kan je in de onderdelen: toneelstukken, liefdessonnetten en brieven verdelen.  De "Nederlandse Historiën" van Hooft gaan over de geschiedenis van de Nederlandse opstanden tegen de koning van Spanje.

# data[].attributes.body
Joost van den Vondel is de beroemdste Nederlandse dichter in de Gouden Eeuw. Naast gedichten schreef hij ook toneelstukken. Naast zeer persoonlijke poëzie, zoals zijn gedicht Kinder-lyck, schreef Vondel ook religieuze gedichten en veel politiek getinte gedichten. Ten slotte schreef hij ook veel toneelstukken waarvan de bekendste zijn Gijsbrecht van Aemstel en zijn meesterwerk Lucifer. Zijn Brabantse ouders verhuisden in 1582 van Antwerpen naar Keulen. In deze Duitse stad werd vijf jaar later Joost van den Vondel geboren op 17 november 1587. In 1595 emigreerde het gezin opnieuw en ditmaal naar Nederland. De familie Vondel vestigde zich eerst in Utrecht, maar vanaf 1597 woonde Joost van den Vondel met zijn familie in Amsterdam. Zijn werk kon je in toneelstukken, gedichten en poëzie verdelen.

# data[].attributes.body
Rei is de renaissancistische term voor koor uit de Griekse tragedie. P.C. Hooft is wellicht de eerste die in Granida (1605) de term ‘rey’ gebruikte. De rei is een groep dansende toneelspelers die gezamenlijk een onderdeel van een toneelstuk zingen of reciteren. Dat gedeelte van de tekst dat door de rei wordt gezongen (het betreft altijd lyrische gedeelten) heet vervolgens ook rei.

# data[].attributes.body
Er zijn drie kenmerken van het Klassieke drama. De eerste is Eenheid van handeling, dit wil zeggen dat scènes niet los op elkaar staan, maar in een logische volgorde staan. De tweede is Eenheid van tijd, het verhaal van de tragedie ontwikkeld zich bij voorkeur in één dag en de scènes volgen elkaar in chronologische volgorde en de laatste is de Eenheid van plaats, er is geen wisseling van plaats en als er ergens anders iets gebeurde, werd dat door een bode aangegeven.

# data[].attributes.body
Deus ex machina is een narratieve techniek waarbij sprake is van een onverwachte ontknoping van een verhaal. Vroeger in het klassieke theater als de verhaallijn niet op een logische manier verder kon gebruikten ze een tekst van het goddelijke personage, dat is een vorm van Deus ex machina.