# data[].attributes.body
https://en.wikipedia.org/wiki/Enterovirus

# data[].attributes.body
BỆNH TAY CHÂN MIỆNG DƯỚI GÓC NHÌN YHCT

Thứ tư - 23/08/2023 15:31

Bệnh cảnh của bệnh tay chân miệng thuộc phạm trù "Ôn bệnh" trong y học cổ truyền. Ở trẻ nhỏ tạng phủ non yếu, Tỳ Phế bất túc, tấu lý sơ hở, thần khí dễ khiếp nhược nên rất dễ thụ phải “nhiệt độc tà” mà dẫn tới bệnh, vị trí bệnh chủ yếu liên quan tới ba tạng Phế, Tỳ và Tâm.

Có câu “Bệnh từ miệng vào”, nguyên nhân ngoại tà (virus) rất dễ xâm nhập cơ thể trẻ từ miệng và mũi gây ra các triệu chứng sốt, đau đầu, ho, sổ mũi... Khi tà độc ảnh hưởng đến miệng lưỡi, mụn rộp sẽ phát triển trong khoang miệng, trẻ sẽ cảm thấy đau trong miệng và không muốn ăn, dễ chảy nước dãi. Nếu tà độc ảnh hưởng đến tay chân thì nổi mụn rộp ở tay chân, nếu mụn rộp bị "bùng phát" ở tất cả các bộ phận của cơ thể, điều này cho thấy bệnh đang tiến vào thời kỳ toàn phát. Nếu tà độc tiến thêm một bước đi tới phạm vào tạng Tâm, Phế thậm chí có thể gây khó thở, ho, ban điểm huyết ứ, nặng hơn là sốt cao không hạ, hôn mê, giật mình chới với,... Có thể xảy ra các biến chứng như viêm cơ tim, phù phổi, viêm não, viêm màng não... gây tử vong.

Trên lâm sàng nếu không xảy ra biến chứng, hầu hết trẻ em bị tay chân miệng có thể hồi phục trong vòng một đến hai tuần.

Dùng y học cổ truyền có một số lợi thế nhất định trong việc cải thiện các triệu chứng của bệnh và giảm sự xuất hiện các biến chứng.

Ở giai đoạn đầu khởi phát, khi độc tà mới tác động đến Tỳ, Phế, thì có thể dùng phép trị thanh nhiệt tuyên Phế, giải độc hóa thấp. Nếu thuộc thể Phế Tỳ thực nhiệt có thể dùng Ngân kiều tán hợp Lương cách tán gia giảm. Nếu thể Thấp nhiệt rõ có thể dùng Cam lộ tiêu độc đan gia giảm.

Ở giai đoạn bệnh toàn phát, phép trị chủ yếu là thanh nhiệt lương huyết, giải độc khứ thấp, thường dùng bài Thanh ôn bại độc ẩm gia giảm.

Đối với các trường hợp bệnh nhi sốt cao không giảm, khó thở, hôn mê, giật mình, chới với nên kết hợp điều trị tích cực các phương pháp của Tây y để kiểm soát bệnh tốt hơn.

Bệnh ở giai đoạn hồi phục thường xuất hiện chứng Khí âm lưỡng hư, có thể dùng Sa sâm mạch đông thang hoặc Thất vị Bạch truật tán gia giảm.

Đối với mụn rộp ngoài da có thể dùng nước thuốc (gồm Khổ sâm, Cúc hoa, Tang diệp, Địa phu tử)  để ngâm tay, chân, mông trong 10-15 phút mỗi ngày.

Trường hợp miệng, nướu trẻ sưng đau nhiều có thể dùng nước sắc các dược liệu (Bản lam căn, Hoàng cầm, Bạch tiễn bì, Bạc hà, Trúc diệp) để súc miệng nhằm giảm viêm, sát khuẩn tại chỗ.

Lưu ý: Sự chuyển biến bệnh tay chân miệng xảy ra nhanh, khó lường, rất dễ chuyển nặng, bệnh được chia thành 4 cấp độ từ nhẹ đến nặng. Trong giai đoạn toàn phát bệnh tay chân miệng, các biến chứng về hô hấp, thần kinh, tim mạch như rối loạn tri giác, mê sảng, giật mình, chới với,… thường sẽ xuất hiện vào ngày thứ 2 -5 của giai đoạn này (ứng từ độ 2b trở lên).

Vì vậy ở trong giai đoạn này cần theo sát các triệu chứng của trẻ, nhất là các biểu hiện trở nặng như quấy khóc dai dẳng, sốt cao không hạ, giật mình chới với, đi lại loạng choạng, tiểu ít, khó thở,... Nếu có diễn tiến bất thường cần đi khám lại và nhập viện (nếu cần) để các bác sĩ có thể theo dõi sát, và kịp thời điều trị phối hợp với các phác đồ điều trị Y học hiện đại để kiểm soát biến chứng, ngăn ngừa bệnh trở nặng, tổn thương các cơ quan trọng yếu.

Vậy có thể dùng thuốc YHCT phòng bệnh được không?

Khi trẻ đi học trong lớp có tiếp xúc với bạn bị tay chân miệng, mà cơ địa trẻ sức đề kháng yếu hay mắc bệnh, hiện thời chưa thấy biểu hiện triệu chứng tay chân miệng các bậc phụ huynh có thể phòng ngừa cho trẻ bằng thuốc YHCT kèm theo với chế độ ăn uống hợp lý nâng cao sức đề kháng bệnh tật cho trẻ.

Bài thuốc YHCT chủ yếu tập trung vào sử dụng các loại dược liệu thuộc nhóm kiện Tỳ hóa thấp, tuyên Phế giải độc. Các vị thuốc thường được sử dụng gồm: Kim ngân hoa, Ý dĩ nhân, Cam thảo sống, Nhân trần bắc (Ngải lá kim), Đại thanh diệp.

Tuy nhiên cần chú ý một số vị thuốc thanh nhiệt giải độc mạnh, có vị đắng tính hàn không thích hợp để uống với số lượng lớn trong thời gian dài dễ khiến Tỳ Vị của trẻ hư nhược thêm. Vì vậy cần có sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền trước khi sử dụng.

Phụ huynh có thể nấu cháo thực dưỡng gồm ý dĩ, đậu đỏ, đậu xanh, cam thảo sống cho trẻ ăn trong thời kỳ dịch tay chân miệng bùng phát cũng giúp kiện Tỳ trừ thấp nhờ đó phòng bệnh cho trẻ.

Đồng thời chế độ ăn cần ít ăn đồ chiên xào, cay nóng, không ăn quá no, nên ăn các thực phẩm tươi, dễ tiêu. Bên cạnh đó cần uống nhiều nước, rửa tay thường xuyên, hạn chế tiếp xúc những nơi đông người trong thời kỳ có dịch bệnh.

# data[].attributes.body
BỆNH TAY CHÂN MIỆNG
***
Bệnh tay – chân – miệng (tên tiếng Anh là Hand, Foot, and Mouth Disease) là bệnh nhiễm siêu vi thường gặp ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, nhưng cũng có thể gặp ở người trưởng thành. Thường gặp nhất là do coxsackie virus, đôi khi do enterovirus 71 và các enterovirus khá. Triệu chứng gồm có sốt, nổi các mụn nước hoặc vết phồng rộp bên trong miệng và ngoài da. Khác với bệnh lở mồm long móng (foot and mouth disease) là bệnh ở trâu bò, cừu, heo. Bệnh thường xảy ra quanh năm, cao điểm khoảng tháng 2 – 4 và tháng 9 – 12.

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG
Thường khởi phát với sốt, ăn kém ngon, mệt mỏi và đau họng; 1 hoặc 2 ngày sau thường xuất hiện các vết loét đau bên trong miệng và họng (khởi phát là những chấm nhỏ màu đỏ, sau đó phồng rộp lên và vỡ ra thành các vết loét), vị trí thường ở trên lưỡi, nướu răng, mặt trong má; phát ban da sau đó 1-2 ngày, không ngứa, thường là phẳng hoặc gồ len, đôi khi phồng rộp, vị trí thường ở lòng hay lưng bàn tay, lòng bàn chân, đôi khi ở mông hay vùng sinh dục. Mụn nước ở da có đường kính 2-10 mm, hình bầu dục hoặc hơi tròn, nổi lên hay ẩn dưới da trên nền hồng ban, không đau, khi mụn nước khô để lại vết thâm da. Có thể chỉ có triệu chứng phát ban hoặc chỉ đau họng.

Phân độ nặng của bệnh:
+ Độ 1: chỉ có loét miệng hoặc/và tổn thương ở da
+ Độ 2: run cơ, hốt hoảng, chới với
+ Độ 3: yếu liệt chi, liệt các dây thần kinh sợ, co giật, hôn mê
+ Độ 4: tăng huyết áp, truỵ mạch, suy hô hấp, phù phổi.

BIẾN CHỨNG
Có thể gặp các biến chứng nặng như viêm màng não, viêm não, viêm cơ tim, phù phổi cấp, hội chứng giống bại liệt. Các biến chứng này có tỉ lệ tử vong cao và diễn tiến rất nhanh, có thể trong 24h.

SỰ LÂY TRUYỀN BỆNH
Siêu vi được tìm thấy trong dịch tiết mũi họng, nước bọt, dịch từ các mụn nước và trong phân. Bệnh lan truyền từ người sang người qua các tiếp xúc trực tiếp. Đường lan truyền thường gặp nhất là qua bàn tau và các bề mặt bị nhiễm. Thời gian ủ bệnh 3 – 7 ngày. Người nhiễm bệnh có khả năng lây truyền siêu vi cao nhất trong tuần đầu tiên, tuy nhiên khả năng lây truyền khả năng thải mầm bệnh ra ngoài môi trường vẫn còn tiếp diễn nhiều tuần sau đó. Siêu vi xâm nhập cơ thể qua niệm mạc miệng hay ruột vào hệ thống bạch huyết và phát triển rất nhanh, gây ra các tổn thường của cơ thể.
Cần lưu ý là người nhiễm siêu vi không triệu chứng cũng có khả năng lan truyền mầm bệnh, và bệnh không lan truyền qua các thú nuôi. Trong một đợt dịch bệnh, trẻ có thể mắc bệnh tái phát nhiều lần cho đến sau 5 tuổi mới có miễn dịch hoàn toàn với bệnh.

ĐIỀU TRỊ
Điều trị triệu chứng: Hiện chưa có thuốc đặc trị đặc hiệu, điều trị bệnh chủ yếu là điều trị triệu chứng. Có thể điều trị tại nhà cho các trẻ bị bệnh tay-chân-miệng độ 1.
Nghỉ ngơi hợp lý, hạn chế vận động, tăng cường dinh dưỡng, dùng thức ăn lỏng, mềm, uống nhiều nước nhất là nước hoa quả.
Hạ sốt, giảm đau: lau mình bằng nước ấm, dùng paracetamol 10-15 mg/kg cân nặng/ mỗi 4-6 giờ.
Vệ sinh răng miệng bằng cách cho trẻ súc miệng với nước muối pha loãng hoặc betadin loại súc miệng
Vệ sinh thân thể. Không cạy vỡ các bóng nước để tránh làm nhiễm trùng các mụn nước.
Sử dụng thêm các sinh tố C, sinh tố PP, sinh tố A và kẽm theo toa bác sĩ để hỗ trợ cho da, niêm mạc mau lành
Dùng kháng sinh theo toa bác sĩ khi có bội nhiễm.
Tái khám mỗi 1-2 ngày trong 7 ngày đầu của bệnh

Theo dõi các dấu hiệu nặng: Khi có một trong các triệu chứng như sốt cao trên 39 độ, giật mình, hốt hoảng, quấy khóc, bứt rứt, run chi, co giật, da nổi bông, nôn ói nhiều thì cần đưa trẻ vào bệnh viên ngay.

DINH DƯỠNG
Trẻ thường rất biếng ăn, thậm chí bỏ ăn do các vết loét trong miệng thường gây đau. Vì vậy, cần cho trẻ các thức ăn mềm, mát, dễ nuốt như bột dinh dưỡng, sữa, sữa chua, phô mai, bánh flan. Cho trẻ ăn nhiều lần trong ngày. Muỗng (thìa) dùng cho trẻ nên tránh loại có cạnh sắc bén. Khi trẻ giảm bệnh (thường là sau 4-5 ngày), cho ăn trở lại bình thường, không kiêng cữ.

PHÒNG BỆNH
Hiện nay chưa có vắc xin phòng bệnh nên cần thực hiện tốt các biện pháp sau:
Rửa tay: Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, nhất là trước và sau khi đi vệ sinh. Nếu có chăm sóc trẻ thì cần lưu ý rửa tay sau khi thay quần áo, thay tã, hoặc sau khi tiếp xúc với những vết loét, phân, nước tiểu, nước bọt của trẻ bệnh
Rửa sạch các dụng cụ, vật dụng, đồ chơi, nền nhà bằng nước và xà phòng, rồi khử trùng bằng cloramin B 5% (có thể mua tại nhà thuốc tây)
Đeo khẩu trang mũi miệng khi hắt hơi hoặc ho.
Tránh tiếp xúc trực tiếp với người bệnh (hôn, ôm, dùng chung đồ dùng ăn uống…)
Cách ly người bệnh tại nhà cho đến khi khỏi bệnh (thường ít nhất là 7 ngày)