# data[].attributes.body
Stanisław Lem debiutował w 1951 roku powieścią „Astronauci”. Jest to książka science-fiction, której akcja rozgrywa się na początku XXI wieku, ale pełna jest odniesień do współczesnego Lemowi świata. Na ziemi upada ostatnie państwo kapitalistyczne, ludzie pozbyli się najważniejszych problemów społecznych takich jak nierówności, głód i ubóstwo, nie ma wojen i wszystkim żyje się dobrze. Pewnego dnia na Syberii znaleziona zostaje dziwna paczka pozaziemskiego pochodzenia. Okazuje się, że jest to namagnetyzowana wiadomość z Wenus, zawierająca ostrzeżenie, które zostaje zinterpretowane jako groźba inwazji. Na Wenus wyrusza ziemska załoga mająca zbadać sytuację. Już pierwsza książka, mimo że jeszcze bardzo naiwna i momentami kiczowata, zapowiadała ogromny talent Lema, głowę pełną proroczych wizji i niezwykle analityczny umysł.

# data[].attributes.body
Najpopularniejsza postać wykreowana przez pisarza, bohater kilkunastu opowiadań i powieści. O jego przygodach można przeczytać w serii, na którą składają się „Dzienniki gwiazdowe”, „Kongres futurologiczny”, „Wizja lokalna” i „Pokój na ziemi”. Ijon jest narratorem we wszystkich utworach, w których się pojawia. Tichy to jednostka wybitna, jest inteligentnym, sprytnym międzygwiezdnym podróżnikiem o nietuzinkowym poczuciu humoru. Posiada wiele talentów, głównie dyplomatycznych, często angażuje się w polityczne spory na obcych planetach. Jest ciekawy świata, odważny, cały czas przekracza granice, mierzy się ze swoimi słabościami i racjonalnie podchodzi do rozwiązywania problemów. W czasie swoich podróży doświadcza wojen, anomalii czasowych, spotyka swoich sobowtórów, rozmawia z kosmitami. Lemowi zarzucano wykreowanie Tichego na podobieństwo barona Münchhausena czy Guliwera, jednak autor stanowczo zaprzeczył, jakoby kiedykolwiek inspirował się twórczością Swifta czy Rudolfa E. Raspego.

Książki, w których występuje Tichy, uznawane są za najważniejsze w dorobku Lema. Na podstawie „Kongresu futurologicznego” powstała jedna z najbardziej oryginalnych adaptacji filmowych pt. „Kongres”. Produkcja z 2013 roku to mieszanka tradycyjnego filmu i animacji. Za reżyserię odpowiedzialny był izraelski reżyser Ari Folman, a w filmie wystąpiły takie gwiazdy jak Robin Wright (Złoty Glob za „House of Cards”), Harvey Keitel (znany z filmów Tarantino) czy Paul Giamatti (zdobywca dwóch Złotych Globów).

# data[].attributes.body
„Solaris” nie bez powodu jest nazywana najważniejszą książką w dorobku Lema. Polski pisarz został doceniony za jedno z najciekawszych literackich przedstawień zderzenia człowieka z nieznanym. W niezwykły sposób opisał niemożność poznania Wszechświata przez człowieka, ludzkie wady i ułomności. Główny bohater książki, psycholog Kris Kelvin, leci na stację badawczą, która krąży nad oceanem cytoplazmatycznym pokrywającym planetę Solaris. Jego głównym celem jest zbadanie właściwości tajemniczego oceanu, którego forma nieustannie się zmienia, a on sam ujawnia oznaki inteligencji i w znacznym stopniu wpływa na umysły ludzi przebywających w jego otoczeniu. Na stacji badawczej Kelvin doświadcza nieprawdopodobnych wydarzeń. Dwójka pracujących tam badaczy zachowuje się dziwnie, jakby wpadła w obłęd, a na dodatek szef placówki popełnił samobójstwo kilka godzin przed przybyciem Krisa z Ziemi. Główny bohater spotyka tam również swoją żonę, mimo że ta dawno temu popełniła samobójstwo.

„Solaris” jest najlepiej sprzedającą się za granicą książką Lema, miała też ogromny wpływ na światową popkulturę. Na jej podstawie powstały trzy głośne ekranizacje. Pierwszą była radziecka produkcja z 1970 roku w reżyserii Nikołaja Nirenburga, dwa lata później powstał „Solaris” Tarkowskiego. Na następny film trzeba było czekać trzydzieści lat – w 2002 roku do kin trafiła ekranizacja Stevena Soderbergha z Georgem Clooneyem w roli głównej. Na całym świecie powstało wiele oper inspirowanych książką. Jej tytułowi swoją nazwę zawdzięcza również rockowy zespół z Węgier, a powieść była inspiracją przy tworzeniu wielu piosenek i albumów innych zespołów.

# data[].attributes.body
To wstrząsająca historia młodego lekarza Stefana Trzynieckiego, który dostaje posadę w szpitalu dla cierpiących na zaburzenia psychiczne. Po krótkim czasie Trzyniecki orientuje się, że nie tylko pacjenci są chorzy. Sanatorium to zamknięta enklawa, w której panują specyficzne zasady. Hierarchia i podziały nie przypominają tych, które lekarz pamiętał z czasów studiowania medycyny. Na dodatek Trzyniecki zaczyna pracę w bardzo ponurym okresie, po wybuchu wojny. Nad szpitalem wisi widmo hitlerowskiej propagandy, która nie przewiduje w społeczeństwie miejsca dla chorych i upośledzonych. Placówce grozi likwidacja, a pacjentom i lekarzom wywózka do obozu koncentracyjnego albo rozstrzelanie. W obliczu zagrożenia pacjenci i lekarze w rozmowach ze sobą podejmują trudne tematy dotyczące egzystencji i przemijania, co sprawia, że „Szpital przemienienia” można określić także mianem traktatu filozoficznego.

Książka doczekała się znakomitej ekranizacji. Wystąpiła w nim plejada polskich aktorów – m.in. Wojciech Pszoniak, Zbigniew Zapasiewicz, Henryk Bista, Piotr Dejmek, Gustaw Holoubek, Jerzy Bińczycki i Ryszard Kotys.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kiedy przeglądasz strony internetowe w globalnej sieci, to Twoja przeglądarka zbiera tzw. ciasteczka (pliki "cookies"). Są to niewielkie informacje tekstowe zapisywane przez Twoją przeglądarkę, które pozwalają nam m.in. szybciej wczytać treść naszej strony na Twoim komputerze. Jeśli chcesz poznać więcej informacji o tej niesamowitej technologii, z której korzystasz każdego dnia, polecamy Informacje o naszej polityce prywatności znajdziesz O CIASTECZKACH
ten artykuł na Wikipedii (która oczywiście też z niej korzysta :) ).
Pamiętaj, że zawsze możesz skonfigurować swoją przeglądarkę tak, by nie zapisywała żadnych ciasteczek, wejść na naszą stronę w trybie "incognito" (w nim ciasteczka też nie są zapisywane) lub kasować ciasteczka ze swojej przeglądarki po wybranej przez Ciebie sesji.
Accept
TUTAJ.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Lem - jak zacząć czytać? - Czytaj PL

# data[].attributes.attachment_link.description
Kiedy przeglądasz strony internetowe w globalnej sieci, to Twoja przeglądarka zbiera tzw. ciasteczka (pliki "cookies"). Są to niewielkie informacje tekstowe zapisywane przez Twoją przeglądarkę, które pozwalają nam m.in. szybciej wczytać treść naszej strony na Twoim komputerze.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stanisław Lem, jeden z najwybitniejszych i najczęściej tłumaczonych na świecie polskich pisarzy, przez większość kariery związany z Wydawnictwem Literackim, został uhonorowany ustawą Sejmu RP ustanawiającą rok 2021 Rokiem Lema. 12 września będziemy obchodzili setną rocznicę urodzin autora „Solaris" i „Bajek robotów".

Stanisław Lem jest dla Wydawnictwa Literackiego wyjątkowym twórcą. Wydawał w krakowskiej oficynie od samego początku swojej kariery - w 1955 roku zadebiutował w WL „Czasem nieutraconym". Była to pierwsza z ponad trzydziestu książek pisarza, które premierowe wydania miały właśnie w Wydawnictwie Literackim. Przez ponad 60 lat współpracy ukazały się powieści (wszystkie wielokrotnie), tomy korespondencji (m.in. z Sławomirem Mrożkiem, Ewą Lipską), felietony i eseje (m.in. „Planeta Lema", „Fantastyczny Lem") , wywiady rzeki ze Stanisławem Beresiem („Tako rzecze Lem") i Tomaszem Fiałkowskim („Świat na krawędzi"), a także wspomnienia o pisarzu (m.in. wyjątkowa opowieść jego syna Tomasza: „Awantury na tle powszechnego ciążenia"). WL opublikował także najważniejszą książkę filozoficzną pisarza, niedawno wznowioną, „Summę technologiae".

Wydawnictwo Literackie od dłuższego czasu przygotowuje się do 100. rocznicy urodzin Lema. Na 2021 rok planujemy wydanie kilku ważnych książek. Ukażą się: nowa biografia napisana przez Agnieszką Gajewską oraz książka Wojciecha Orlińskiego o perypetiach pisarza w Polsce Ludowej - „Lem w PRL". Oprócz tego planujemy także nowe wydania z ilustracjami. Prawdziwe gratki dla miłośników twórczości Stanisława Lema.

Wszystkie wydarzenia poświęcone 100. rocznicy urodzin Stanisława Lema są prezentowane na specjalnej stronie roklema.pl. To właśnie w tym miejscu zbierane są zapowiedzi nowych wydań książek filozofa i niepublikowane wcześniej materiały. Strona roklema.pl jest też najlepszym źródłem wiedzy o tym, jak i gdzie świętować urodziny polskiego twórcy, wielkiej postaci literatury science fiction. Serwis prowadzony jest przez portal lem.pl z udziałem partnerów realizujących lemowskie programy, w tym Wydawnictwa Literackiego, Instytutu Adama Mickiewicza, Instytutu Polska Przyszłości im. Stanisława Lema i Krakowskiego Biura Festiwalowego.

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Lem, jeden z najwybitniejszych i najczęściej tłumaczonych na świecie polskich pisarzy, przez większość kariery związany z Wydawnictwem Literackim, został uhonorowany ustawą Sejmu RP ustanawiającą rok 2021 Rokiem Lema. 12 września będziemy obchodzili setną rocznicę urodzin autora „Solaris" i „Bajek robotów".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stanisław Lem. Fot. PAP/ Jacek Bednarczyk jb/bp

Za uchwałą głosowało 447 posłów, 1 był przeciw, 1 wstrzymał się od głosu.

"We wrześniu 2021 roku przypada 100. rocznica urodzin Stanisława Lema najwybitniejszego przedstawiciela polskiej fantastyki i jednego z najpoczytniejszych pisarzy science-fiction na świecie. Jego powieści i opowiadania, zaliczane do kanonu literatury światowej, przetłumaczono na ponad czterdzieści języków i wydano - jak dotąd - w nakładzie 30 milionów egzemplarzy" - przypomniano w uchwale.

Jak napisano, "Solaris", "Głos Pana", "Cyberiada", "Kongres futurologiczny", "Filozofia przypadku", "Dzienniki gwiazdowe" i "Bajki robotów" - "inspirowały i po dziś dzień inspirują twórców, pisarzy oraz artystów kina i teatru". "Ekranizacje jego utworów należą do jednych z najbardziej znanych filmów światowego kina, a motywy z twórczości Lema zadomowiły się w kulturze masowej. Wysoko cenione są jego publikacje o charakterze popularnonaukowym i publicystycznym, dotyczące filozofii nauki, estetyki i krytyki literackiej" - wskazano.

Oceniono, że "szczególna wartość twórczości Stanisława Lema wynika przede wszystkim z łączenia gatunku science-fiction z refleksją filozoficzno-naukową, a także podejmowania aktualnej, nacechowanej politycznie oraz stanowiącej komentarz do sytuacji współczesnego społeczeństwa tematyki". "W swoich rozważaniach nad kondycją współczesnego człowieka, skutkami postępu technicznego i cywilizacyjnego dostrzegał wiele zagadnień fundamentalnych dla kultury i myśli współczesnej. Przestrzegał przed negatywnymi skutkami technicznego rozwoju cywilizacji, a jego prace teoretyczne i prognozy futurologiczne mają znaczący wpływ na definiowanie miejsca ludzkości we wszechświecie i prognozowanie jej losu" - podkreślono w uchwale.

Dodano, że Lem, "większość życia spędzając w systemie komunistycznym, w swych utworach wielokrotnie przemycał krytykę systemów totalitarnych, a jego książki były przejawem wolności w myśleniu i nieskrępowanej wyobraźni". "Po wprowadzeniu stanu wojennego Stanisław Lem przebywał na emigracji. Publikował w paryskiej +Kulturze+" - przypomniano.

W uchwale zwrócono uwagę, że Lem "jako twórca o wielkim i wybitnym dorobku, cieszący się autorytetem zarówno w Polsce, jak i za granicą, był wielokrotnie nagradzany". "Pisarz w 1996 roku otrzymał Order Orła Białego. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 1992 roku nazwała jego imieniem planetoidę nr 3836" - zauważono.

Uchwała głosi, że "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, doceniając poczesne miejsce pisarstwa Stanisława Lema w literaturze XX wieku i jego znaczenie dla rozwoju kultury polskiej i światowej, ustanawia rok 2021 Rokiem Stanisława Lema". (PAP)

autor: Katarzyna Krzykowska

# data[].attributes.attachment_link.title
Sejm ustanowił rok 2021 Rokiem Stanisława Lema

# data[].attributes.attachment_link.description
Sejm przyjął w piątek uchwałę ws. ustanowienia roku 2021 Rokiem Stanisława Lema. Sejm, doceniając poczesne miejsce pisarstwa Stanisława Lema w literaturze XX wieku i jego znaczenie dla rozwoju kultury polskiej i światowej, ustanawia rok 2021 Rokiem Stanisława Lema - głosi uchwała.

# data[].attributes.body
Powieści Stanisława Lema od dziesięcioleci inspirują filmowców. Na podstawie jego książek powstało wiele adaptacji. Do tej pory najpopularniejszą ekranizacją jest „Solaris” Stevena Soderbergha z Georgem Clooneyem w roli głównej. Drugim wartym wspomnienia dziełem jest „Kongres” Ari Folman, którego scenariusz nawiązuje do powieści „Kongres futurologiczny”. Główna bohaterka, aktorka, w której rolę wciela się Robin Wright, dostaje propozycję „zeskanowania”. Dzięki temu jej wirtualna kopia będzie wiecznie młoda. Film w połowie jest produkcją aktorską, a w połowie animowaną. W „Kongresie” oprócz Robin Wright wystąpili m.in. Harvey Keitel i Paul Giamatti.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Człowiek w XXI w. otoczony jest technologią, ale nie zawsze wie, jak wykorzystać ją dla swojego dobra. To nasza rola. Stawiamy na edukację w zakresie bezpieczeństwa dzieci w sieci, prywatności, e-administracji, wykorzystania innowacji w samorządach, czy przeciwdziałamy wykluczeniu cyfrowemu osób starszych. Instytut powstał z myślą o wsparciu obchodów roku Stanisława Lema, przypadającego na jego setną rocznicę urodzin w 2021 roku.

# data[].attributes.attachment_link.title
Instytut Polska Przyszłości im. Stanisława Lema

# data[].attributes.attachment_link.description
Człowiek w XXI w. otoczony jest technologią, ale nie zawsze wie, jak wykorzystać ją dla swojego dobra. To nasza rola. Stawiamy na edukację w zakresie bezpieczeństwa dzieci w sieci, prywatności, e-administracji, wykorzystania innowacji w samorządach, czy przeciwdziałamy wykluczeniu cyfrowemu osób starszych.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Lem | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Czołowy przedstawiciel polskiej fantastyki naukowej, filozof, futurolog i eseista, w swoim dorobku ma również powieści realistyczne i teksty satyryczne.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stanisław Lem - polski mistrz science-fiction światowego poziomu, twórca utworów ponadczasowych i odkrywczych. Urodzony w 1921 roku we Lwowie, zmarł w Krakowie w roku 2006.

Fenomen książek Stanisław Lema

Sławę zyskał nie tylko w Polsce, ale też poza jej granicami - jest najczęściej czytanym i tłumaczonym polskim autorem powieści. Najbardziej znanym jego dziełem jest Solaris. Fenomen popularności jego twórczości stanowi oryginalne podejście do kategorii gatunku. Książki Lema łączą w sobie analizy społeczne ze złożoną i atrakcyjną fabułą, w której naukowe rozważania przeplatane są fantastycznymi, futurystycznymi domysłami lub przewidywaniami autora.

Zauważalne jest, że książki Stanisława Lema przenoszą czytelnika w inny świat. Często swoimi fantastyczno-naukowymi powieściami Lem zdawał się przewidywać przyszłość. Jego fascynacja filozofią i futurologią zaowocowała wieloma pozycjami poruszającymi tematykę rozwoju techniki i technologii, zmian w naturze ludzkiej, rozwojowi rasy ludzkiej, człowieka i jego miejsca we Wszechświecie, czy... kontaktów pozaziemskich. W jego dorobku znaleźć można opowiadania science-fiction, jak chociażby Bajki robotów, ale także powieści detektywistyczne, futurologiczne eseje i rozprawy, poezję i listy, a także scenariusze słuchowisk, filmów czy dramatów. Ciekawymi pozycjami z twórczości pisarza są recenzje oraz wstępy do nieistniejących książek.

Owoce literackiej pasji do nauki

Fantastyka, cybernetyka czy filozofia to najsławniejsze, ale nie jedyne tematy, w jakich poruszał się pisarz. Dzięki swojej wszechstronnej wiedzy Stanisław Lem koncentrował swoje książki wokół podróży kosmicznych, rozwoju cywilizacji, także tych wymyślonych przez siebie, odkryć naukowych, czy nawet - sztucznej inteligencji. Nie brak jednak u niego także rozmyślań na temat wizji społeczeństwa, utopii i antyutopii, krytyki totalitaryzmu czy powieści realistycznych. Jego przemyślenia poznać możemy chociażby ze zbioru felietonów pt. Planeta LEMa.

Tematyka książek Stanisława Lema oraz same zainteresowania autora sprawiły, że jego nazwiskiem została nazwana odkryta we wrześniu 1970 roku planetoida, a także pierwszy, zbudowany w całości w Polsce, satelita naukowy. W 1996 roku został on także nominowany do Nagrody Nobla, której ostatecznie, niestety, nie otrzymał.

Lista książek

Stanisław Lem

Stanisław Lem - pisarz, myśliciel, futurolog
Jego książki zostały przetłumaczone na ponad 40 języków. Maestrią kreowania odległych światów zaskakuje i zadziwia kolejne pokolenia czytelników.

Pamiętnik znaleziony w wannie jest jedną z najbardziej zagadkowych książek Lema. Czyta się jak zabawną satyrę na przeżarty wiarołomstwem świat nowoczesnego wywiadu, ale jak wszystkie teksty w świecie szpiegów - jest te[...]

Więcej

34,90 zł

23,44 zł

Stanisław Lem

Stanisław Lem - pisarz, myśliciel, futurolog

Jego książki zostały przetłumaczone na ponad 40 języków. Maestrią kreowania odległych światów zaskakuje i zadziwia kolejne pokolenia czytelników.

Wizja lokalna jest jedną z najoryginalniejszych powieści Lema. Z pozoru satyra polityczna, w rzeczywistości jest to niezwykle poważna intelektualnie próba skonstruowania modelu przyszłej cywilizacji. Jak zapewnić[...]

Więcej

39,90 zł

26,80 zł

Stanisław Lem

Ijon Tichy, kosmiczny wędrowiec, bohater opowiadań Stanisława Lema, powraca, żeby znowu przemierzać wszechświat w poszukiwaniu nowych wyzwań.
Do Dzienników gwiazdowych II weszły te przygody, które nie znalazły się w wyborze Jerzego Jarzębskiego z 1999 roku. Czytelnicy znajdą pośród nich m.in. Przesławną podróż ósmą, wspomnienia Ijona i rozważania dotyczące pożytku ze smaków. Żaden z Lemowych cykli nie powst[...]

Więcej

0,00 zł

Stanisław Lem

Świat oczami Lema
Nauka, literatura i wizje przyszłości, z których wiele stało się rzeczywistością
Diabeł i arcydzieło to tom, który zawiera m.in. nieznane dotąd teksty Stanisława Lema i ujawnia nie tylko jego literacki geniusz, ale i profetyczny potencjał.
Pełne erudycji wywody, swobodne żonglowanie wiedzą z najróżniejszych dziedzin oraz wyjątkowe poczucie humoru autora urzekną zarówno koneserów jego twórc[...]

Więcej

48,00 zł

33,12 zł

Chcesz wiedzieć wszystko o promocjach i nowościach?
Zapisz się do naszego newslettera

Powiadomimy Cię o naszych nowościach, promocjach
oraz ofertach specjalnych.

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Lem - polski mistrz science-fiction światowego poziomu, twórca utworów ponadczasowych i odkrywczych. Urodzony w 1921 roku we Lwowie, zmarł w Krakowie w roku 2006. Sławę zyskał nie tylko w Polsce, ale też poza jej granicami - jest najczęściej czytanym i tłumaczonym polskim autorem powieści. Najbardziej znanym jego dziełem jest Solaris.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stanisław Lem (ur. 12 września 1921 we Lwowie, zm. 27 marca 2006 w Krakowie) - polski pisarz, filozof i futurolog, przedstawiciel nurtu fantastyki naukowej. Jego twórczość porusza tematy takie jak: rozwój nauki i techniki, natura ludzka, możliwość porozumienia się istot inteligentnych czy miejsce człowieka we Wszechświecie. Dzieła Lema zawierają odniesienia do stanu współczesnego społeczeństwa, refleksje naukowo-filozoficzne na jego temat, a także krytykę ustroju socjalistycznego.

Jest najczęściej tłumaczonym polskim pisarzem, a w pewnym okresie był najbardziej poczytnym nieanglojęzycznym pisarzem SF. Jego książki zostały przetłumaczone na 41 języków i osiągnęły łączny nakład ponad 30 mln egzemplarzy. Wpływ Lema na światową literaturę SF krytycy przyrównują do wpływu H. G. Wellsa czy Olafa Stapledona.

Był odznaczony między innymi medalem "Gloria Artis" i najwyższym polskim odznaczeniem państwowym, Orderem Orła Białego. Jego imieniem nazwano planetoidę (3836 Lem) oraz pierwszego polskiego satelitę naukowego.

Stanisław Lem urodził się 12 września 1921 w rodzinnym mieszkaniu przy ulicy Brajerowskiej 4 jako jedyne dziecko Samuela Lehma (1879-1954), lwowskiego lekarza i Sabiny Woller (zm. 1979). Jego rodzice poznali się i zaręczyli jeszcze przed I wojną światową, jednak ślub odbył się dopiero po jej zakończeniu, gdyż Samuel Lem został powołany do służby w armii austro-węgierskiej. Podczas wojny trafił do niewoli rosyjskiej, był więziony w twierdzy Przemyśl, a następnie w obozie jenieckim w Środkowej Azji. Po powrocie do Lwowa został asystentem na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza i w kolejnych latach stał się cenionym laryngologiem. Ojciec Lema w młodości publikował także wiersze i prozę w lwowskiej prasie. Matka Stanisława Lema nie posiadała wyższego wykształcenia i zajmowała się domem. Siostra ojca Stanisława Lema była matką Mariana Hemara. Istnieją także opinie, że Lem był kuzynem lwowskiego matematyka Stanisława Ulama, członka projektu Manhattan, jednak sam Lem nazywał go wyłącznie "znajomym".

Dzieciństwo i młodość spędził we Lwowie, w zamożnym domu. Rodzina Lemów posiadała dwie lwowskie kamienice. Mając rodziców z korzeniami żydowskimi został wychowany jako katolik, a ze względów moralnych deklarował, że jest ateistą; swój światopogląd określał również jako agnostycyzm. Był uczniem II Gimnazjum im. Karola Szajnochy, na początku lata 1939 zdał maturę. Ulubionymi lekturami Lema były w tym czasie utwory: Grabińskiego, Umińskiego, Verne'a i Wellsa. Pragnął studiować na politechnice i zostać uczonym.

II wojna światowa

Po wybuchu II wojny światowej, w zaanektowanym przez Związek Radziecki Lwowie rozpoczął w 1940 studia medyczne na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Lwowskiego, wydzielonym następnie w samodzielny Lwowski Instytut Medyczny. Wcześniej próbował dostać się na Politechnikę Lwowską, jednak mimo zdanego egzaminu nie został przyjęty na wymarzone studia ze względu na niewłaściwe w ustroju sowieckim pochodzenie społeczne - powiązania z burżuazją. Wstąpił zatem na medycynę, wykorzystując znajomości ojca, by uniknąć poboru do Armii Czerwonej.

Naukę przerwała w 1941 inwazja Niemiec na ZSRR i niemiecka okupacja, podczas której zamknięto wszystkie lwowskie uczelnie. Pomimo żydowskiego pochodzenia, wykorzystując fałszywe dokumenty jego rodzina uniknęła osadzenia w getcie. Dzięki tym dokumentom Lem zdobył pracę jako pomocnik mechanika i spawacz w garażach niemieckiej firmy Rohstofferfassung, która zajmowała się odzyskiem metali, na przykład ze zniszczonego sprzętu wojskowego. W latach 1941-1942 współpracował z ruchem oporu, przekazując mu wykradzioną podczas pozyskiwania złomu amunicję i materiały wybuchowe. Próbował się również włączyć w propagandową akcję N skierowaną do żołnierzy niemieckich, jednak jego znajomość języka niemieckiego nie okazała się wystarczająco biegła. W 1943 roku musiał kolejny raz zmienić tożsamość i adres zamieszkania, gdyż obawiał się aresztowania za ukrywanie wcześniej na strychu kolegi pochodzenia żydowskiego. W 1944, po ponownym wkroczeniu do Lwowa Armii Czerwonej kontynuował studia.

Po włączeniu Lwowa do Związku Radzieckiego, dalsze pozostanie w mieście oznaczało przyjęcie obywatelstwa radzieckiego, dlatego w 1946 w ramach akcji repatriacyjnej wraz z całą rodziną wyjechał do Krakowa, tracąc w wyniku wojny cały dobytek. Ojciec Lema, wówczas siedemdziesięcioletni, w celu zdobycia środków do życia zatrudnił się w szpitalu. Lem przyszedł wtedy z pomocą rodzinie publikując efekty swojej pracy w prasie, nadal jednak nie traktował w tym czasie pisarstwa jako poważnego zajęcia. Sytuacja materialna rodziny Lema była tak zła, że przyszły pisarz myślał nawet o podjęciu pracy spawacza, nie zgodził się na to jednak ojciec. Lem podjął przerwane studia medyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim i rozpoczął trzeci rok nauki. Po otrzymaniu absolutorium przez miesiąc odbywał obowiązkową praktykę lekarską w szpitalu. Trafił na oddział położniczy i odebrał ponad 20 porodów oraz asystował przy cesarskim cięciu. Widok krwawych scen był jednym z powodów, aby ostatecznie porzucić medycynę, której nie lubił, a na studia wstąpił pod wpływem woli ojca. Kolejnym powodem rozbratu z zawodem lekarza był fakt, iż w tym czasie wszystkich absolwentów studiów medycznych kierowano do służby wojskowej. Aby uniknąć wcielenia do wojska Lem postanowił nie składać końcowych egzaminów i w rezultacie nie otrzymał dyplomu lekarskiego. Pobyt na uczelni medycznej dał mu jednakże solidne wykształcenie przyrodnicze i z nauk ścisłych (uzupełniane później samodzielnymi studiami), które Lem wykorzystywał w swojej twórczości.

Początki twórczości

W latach 1946-1948 Lem publikował również swoje wiersze w „Tygodniku Powszechnym". Najlepsze z nich zostały potem przedrukowane w 1975 w książce Wysoki Zamek. Pierwsze, nieudolne wiersze zaczął tworzyć jeszcze przed wojną w wieku 17 lat. Lem nie powrócił nigdy potem do ich pisania, chociaż pojawiały się one w innych jego utworach, na przykład w opowiadaniu "Wyprawa pierwsza A, czyli Elektrybałt Trurla" Cyberiada. Dzięki znajomości z Wisławą Szymborską pisywał w tym czasie także fraszki do humorystycznego pisma śląskiego „Kocynder".

Pierwszą powieścią w dorobku pisarza był utwór współczesny Szpital przemienienia, który pisarz ukończył w 1948, na ostatnim roku studiów. Akcja rozgrywa się w sanatorium dla psychicznie chorych, likwidowanym przez Niemców w 1940. Pomimo tego, że była to pierwsza powieść napisana przez Lema, nie doczekała się publikacji przez kilka najbliższych lat. Było to spowodowane zablokowaniem wydania tej pozycji przez redakcję wydawnictwa „Książka i Wiedza", która zażądała dopisania do Szpitala... dwóch kolejnych części, by całość była zgodna z ówczesną linią ideologiczną i aby zrównoważyć wymowę zbyt pesymistycznej pierwszej części. Wszystkie trzy części, ukończone ostatecznie w 1950, mogły się ostatecznie ukazać pod tytułem Czas nieutracony nakładem Wydawnictwa Literackiego w 1955. Jako samodzielna powieść Szpital przemienienia, pozbawiona wcześniejszych ingerencji w pierwotną postać, została wydana dopiero w 1975. W późniejszym okresie Lem nie zezwalał na wznawianie całości trylogii. Wyraził zgodę jedynie na druk po jednym rozdziale z każdej narzuconej mu części - "Wśród umarłych" i "Powrót" - w zbiorze Lata czterdzieste. Dyktanda z 2005.

W latach 1948-1950 pracował jako młodszy asystent w Konwersatorium Naukoznawczym Asystentów Uniwersytetu Jagiellońskiego prowadzonym przez doktora Mieczysława Choynowskiego[28]. Lem przedstawił mu do oceny swoją napisaną jeszcze we Lwowie pracę pod tytułem Teoria pracy mózgu, która została poddana miażdżącej krytyce, ale Choynowski naprowadził młodego Lema na wartościową literaturę naukową (głównie dotyczącą cybernetyki), otrzymywaną w darach z zagranicy. Lem zaczął studiować nocami ze słownikiem w ręku m.in. prace Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine N. Wienera i A Mathematical Theory of Communication C. E. Shannona. Po latach, w wywiadach, Lem określi Choynowskiego mianem swojego intelektualnego mentora. Podczas dyskusji w Konwersatorium z mgr. Oświęcimskim na temat niemożliwości odtworzenia człowieka z atomów narodził się pierwszy rozdział Dialogów. Lem pisał pod pseudonimem recenzje książek naukowych i przegląd prasy w wydawanym przez Konwersatorium miesięczniku „Życie Nauki". W jednym z opublikowanych artykułów skrytykował oficjalnie popierany ze względów ideologicznych łysenkizm, co wywołało spory skandal. W 1950 na polecenie władz Konwersatorium zlikwidowano, zaś redakcję „Życia Nauki" przeniesiono do Warszawy. Młody Lem znalazł się w sytuacji bez stałego zatrudnienia, przy braku formalnego wykształcenia.

Podczas pobytu w Zakopanem latem 1950 Stanisław Lem spotkał przypadkiem ówczesnego prezesa Spółdzielni Wydawniczej „ Czytelnik" - Jerzego Pańskiego, z którym dyskutował o braku polskiej literatury fantastycznej. Za jego namową napisał w krótkim czasie powieść Astronauci, która została wydana również bardzo szybko - już w następnym 1951. Debiut książkowy Lema - fantastyczna opowieść o losie wyprawy na Wenus - okazał się bestsellerem, wielokrotnie dodrukowywanym. Po jej wydaniu pisarz został przyjęty do Związku Literatów Polskich. W 1951 ukazała się również sztuka współczesna piętnująca amerykański imperializm pt. Jacht „Paradise", napisana razem z Romanem Hussarskim na konkurs organizowany przez wydawnictwo „Czytelnik". W 1954 Lem opublikował tom Sezam i inne opowiadania, gdzie pojawiły się, oprócz kilku mniej popularnych opowiadań, pierwsze utwory związane z cyklem Dzienniki gwiazdowe. W 1955 został wydany Obłok Magellana - utopijna powieść o wyprawie do najbliższego Ziemi układu gwiazd Alfa Centauri.

Dzieła z tego okresu były napisane zgodnie z regułami realizmu socjalistycznego; ze względu na istnienie cenzury inaczej nigdy nie mogłyby się ukazać w oficjalnym obiegu. Dla Lema, który borykał się z problemami materialnymi, publikacja ich była jedynym źródłem utrzymania. Niewątpliwie utwory te były jednakże świadectwem zarówno pewnego zauroczenia młodego Lema ideą komunizmu, jak i przejawem naiwności politycznej pisarza, który doświadczył realiów sowieckiej okupacji we Lwowie. Z tego stanu pisarz szybko się otrząsnął. Autor w późniejszym okresie wstydził się swoich wczesnych utworów i albo długo nie zezwalał na ich wznawianie (Astronauci, Obłok...), albo całkowicie blokował kolejne wydania (Sezam..., Jacht...) - uznając, że nie były to wartościowe i dojrzałe pozycje, choć np. w Sezamie... znajduje się pięć pierwszych podróży Ijona Tichego. Z drugiej strony, to właśnie nieoczekiwany sukces wydawniczy Astronautów skłonił go do napisania kolejnych utworów fantastyczno-naukowych.

W lutym 1954 ożenił się z Barbarą Leśniak, ówczesną studentką medycyny, a później lekarzem radiologiem, którą poznał w 1949 lub 1950. W 1968 urodził się z tego związku syn - Tomasz. Lem wraz z ojcem i matką mieszkał początkowo w jednym pokoju przy ulicy Śląskiej w Krakowie, razem z rodziną znajomej ze Lwowa. Następnie, po śmierci ojca w 1954, Lem przeniósł się wraz z matką do dwupokojowego mieszkania na ulicę Bonerowską. Tam też, jakiś czas po ślubie, przeprowadziła się żona Lema, która wcześniej mieszkała z siostrą na ulicy Sarego. Po śmierci teścia Lema, zaistniała konieczność sprowadzenia jego żyjącej samotnie żony z Bytomia do Krakowa. By umożliwić jej legalny pobyt w mieście zgodnie z procedurami meldunkowymi, Lemowie zapisali się do spółdzielni mieszkaniowej i w rezultacie przeprowadzili się razem z teściową Lema w 1958 do jednorodzinnego domu w Klinach Borkowskich, części Krakowa w tych czasach dopiero rozbudowywanej. Matka Lema natomiast pozostała w mieszkaniu na ulicy Bonerowskiej. Sam Lem długo sprzeciwiał się przeprowadzce i zdecydował się na nią dopiero, gdy za honoraria autorskie kupił swój pierwszy samochód - P70, by móc dojeżdżać do oddalonego o kilkanaście kilometrów centrum miasta.

Twórczość fantastyczna

Po XX zjeździe KPZR w 1956 i wydarzeniach „polskiego października" w Polsce zapanowała większa swoboda pisarska. Do tego czasu twórczość Stanisława Lema sprawiała wrażenie poszukiwania drogi. Nadchodzące lata przyniosły rozkwit różnorakich form prozy beletrystycznej i dyskursywnej oraz długo oczekiwaną stabilizację życiową i materialną. Rozpoczęła się wielka, międzynarodowa kariera Lema jako pisarza science fiction. Napisał on kilkanaście książek z tego nurtu, zarówno utrzymanych w stylu realistycznym, jak i groteskowym, które zostały przetłumaczone na wiele języków (z początku jeszcze tylko krajów „bloku wschodniego").

W 1957 ukazała się pierwsza w polskim piśmiennictwie popularna monografia poświęcona cybernetyce - Dialogi, gdzie w formie wyrosłej z tradycji dialogów platońskich Lem dokonuje m.in. krytycznej analizy mechanizmów społecznych w centralnie sterowanym systemie polityczno-ekonomicznym. Jest to znacząca pozycja w dorobku pisarza, otwierająca obszerny nurt naukowej eseistyki. Również w 1957 ukazały się trzy nowe podróże znanego z Sezamu... kosmicznego wędrowcy Ijona Tichego w zbiorze groteskowo-satyrycznych opowiastek filozoficznych zatytułowanym Dzienniki gwiazdowe. Następne wydania zbioru z kolejnymi opowiadaniami (ale już bez utworu "Podróż dwudziesta szósta i ostatnia") były opublikowane w latach 1961 (jako Księga robotów), 1966, 1971, 1982 oraz 1994, czyli w zasadzie przez cały okres twórczości pisarza, uzupełniane dodatkowo cyklem Ze wspomnień Ijona Tichego przedstawiającym sylwetki różnorakich szalonych naukowców w opowiadaniach pisanych w większości w tonacji poważnej, mieszczących się w konwencji dziewiętnastowiecznej opowieści o „cudownym wynalazku".

W 1959 Lem powrócił do tematyki dalekich wypraw kosmicznych w powieści Eden. Charakterystyczny dla jego twórczości motyw kontaktu z obcą cywilizacją następuje w wyniku wypadku pojazdu kosmicznego spowodowanego błędem nawigacyjnym i przymusowym lądowaniem na obcej planecie, w sposób dalece odbiegający od tradycyjnego schematu fantastyki naukowej. Powieść ta wyznacza początek dojrzałej twórczości fantastycznonaukowej pisarza i stała się pierwszym utworem zaliczanym do kanonu powieści SF. Także w 1959 ukazało się dzieło Śledztwo, tylko sugerujące tytułem powieść kryminalną i w punkcie wyjścia przypominające klasyczny romans detektywistyczny. Dalsza akcja rozbudowywana wokół makabrycznych zniknięć zwłok z kostnic okazuje się w istocie oryginalną zagadką typu fantastycznonaukowego, osnutą wokół problemów wynikających z istnienia mechanizmu przypadkowości, który wpisany jest w konstrukcję świata. Temat ten był rozwijany przez Lema w dalszej twórczości. Rok 1959 był również debiutem sympatycznego pilota Pirxa w zbiorze opowiadań Inwazja z Aldebarana, zawierającym m.in. pierwsze trzy nowele z cyklu Opowieści o pilocie Pirxie oraz tytułową groteskę przypominającą stylem opowiadanie "Wesele w Atomicach" Sławomira Mrożka, które się ukazało w tym samym roku.

Powieść Solaris jest uważana za jedno z najwybitniejszych osiągnięć twórczych pisarza. Tematem tego dzieła jest motyw kontaktu z inną inteligentną formą życia, a zarazem jest to utwór o bezsilności nauki i samego człowieka, z jego bagażem podświadomych lęków, wobec niemożności zrozumienia kosmosu. Powrót z gwiazd ukazuje czytelnikom obraz konsumpcyjnego, bezmyślnie szczęśliwego społeczeństwa przyszłości oglądanego oczyma bohaterów, którzy powrócili na Ziemię po ponad stu dwudziestu latach z wyprawy w okolice jednej z najbliższych gwiazd. Pamiętnik... to opis podróży bohatera po labiryncie zagadkowego Gmachu pewnej rządowej instytucji - metaforze niepoznawalnego świata. Bohater ów - podobnie jak Józef K. w Procesie Kafki - usiłuje nadaremnie zrozumieć cel swojej misji.

Niezależnie od twórczości literackiej Lem cały czas publikował eseje oraz felietony literackie i popularnonaukowe w różnych czasopismach. Nawiązał stałą współpracę z czasopismami: „Nowa Kultura", „Przekrój", „Życie Literackie", „Twórczość"; zamieszczał dużo artykułów w „Problemach". Niektóre z tych artykułów wydrukowano w zbiorze Wejście na orbitę wydanym w 1962 - pierwszej nieprozatorskiej książce pisarza. W 1963 czytelnicy mieli możność zapoznać się z Lemem jako twórcą humorystycznych scenariuszy widowisk telewizyjnych. W tym roku ukazał się zbiór Noc księżycowa zawierający oprócz innych opowiadań cztery zabawne scenariusze przedstawień: w trzech głównym bohaterem jest profesor Tarantoga, genialny naukowiec i wynalazca, znany już z Dzienników gwiazdowych przyjaciel Ijona Tichego.

Rok 1964 przyniósł premiery aż trzech dzieł, które ugruntowały sławę pisarską Lema. Były to: powieść Niezwyciężony z tomu Niezwyciężony i inne opowiadania, zbiór groteskowo-baśniowych opowiadań ze świata robotów wzorowanych na bajkach ludowych pt. Bajki robotów oraz zbiór esejów filozoficzno-futurologicznych Summa technologiae.

Akcja Niezwyciężonego - powieści napisanej w stylu hard science fiction, rozgrywająca się na pozornie martwej planecie Regis III, pozwala snuć autorowi refleksje nad siłą moralną człowieka i ludzką solidarnością w sytuacji zupełnej nieprzydatności dostępnej techniki oraz stosunku do całkowicie odmiennych form egzystencji we Wszechświecie. Przemyślenia futurologiczno-filozoficzne w Summie... są osnute wokół problemów związanych z lawinowym rozwojem techniki oraz etycznymi dylematami wynikającymi ze spodziewanego wpływu przyszłych osiągnięć nauki i techniki na kulturę i cywilizację ludzką. Lem rozważa w swym dziele m.in. możliwość istnienia cywilizacji pozaziemskich, podobieństwa i różnice ewolucji biologicznej i technicznej, kwestie fantomatycznego oddziaływania na mózg człowieka, a także projekty cyborgizacji - rekonstrukcji organizmu ludzkiego. Utwór ten stanowi znakomity komentarz autorski do własnej twórczości literackiej.

W 1965 ukazała się Cyberiada - dzieło uważane przez samego Lema za swoje szczytowe osiągnięcie; pogląd ten jest również podzielany przez wielu krytyków. Cykl opowieści o przygodach dzielnych robotów-konstruktorów: Trurla i Klapaucjusza w fikcyjnym świecie robotów, rozpoczęty trzema opowiadaniami w Bajkach robotów, był kontynuowany przez autora w następnych latach nowymi utworami w zbiorach: Polowanie (1965), Bezsenność (1971), Maska (1976) oraz Powtórka (1979). Niezwykły efekt literacki uzyskał Lem w Cyberiadzie poprzez zastosowanie konwencji staropolskiej gawędy szlacheckiej w połączeniu z techniczno-kosmiczną opowieścią fantastycznonaukową w stylu eposu, poematu heroikomicznego czy powiastki filozoficznej.

W 1966 Lem opublikował książkę autobiograficzną - Wysoki Zamek, opisującą spędzone we Lwowie dzieciństwo i młodość w formie pamiętnikarskiego zwierzenia. "Opowieści o małym chłopcu" towarzyszą również rozważania filozoficzne o Absolucie oraz dywagacje o teoriach matematycznych. Była to jednocześnie jedna z pierwszych książek o przedwojennym, polskim Lwowie opublikowana w PRL. Po jej wydaniu Lem otrzymał mnóstwo listów z podziękowaniami od lwowiaków z kraju.

W 1968 ukazały się zebrane po raz pierwszy w jednym tomie Opowieści o pilocie Pirxie, wraz z premierowym opowiadaniem "Rozprawa". Wcześniej opowiadania z cyklu ukazywały się w zbiorach: Inwazja z Aldebarana (1959), Księga robotów (1961), Noc księżycowa (1963), Polowanie (1965). Do kanonicznego zbioru opowiadań o pilocie Pirxie dołączy wkrótce "Ananke" z tomu Bezsenność (1971). Pirx jest najsympatyczniejszą postacią polskiej klasycznej fantastyki naukowej, to przeciętny człowiek przyszłości wypełniający zwyczajne obowiązki pilota pojazdów kosmicznych. Każda opowieść przedstawia Pirxa w sytuacjach wymagających od niego niestereotypowego działania, wychodzi on z opresji zawsze obronną ręką dzięki temu, co wydaje się ludzką słabością: naiwności, niewiedzy i nielogicznej reakcji.

Uzyskanie pozycji jednego z liderów światowej literatury fantastycznonaukowej pozwoliło powrócić pisarzowi do swoich pierwotnych zainteresowań twórczych. Począwszy od tego momentu w twórczości Lema formy beletrystyczne ustąpiły stopniowo miejsca rozważaniom ściśle filozoficznym i eseistyce naukowej. Pod koniec 1968 ukazał się obszerny esej Filozofia przypadku - oryginalne ujęcie przez autora teorii dzieła literackiego na gruncie nauk ścisłych i wkomponowanie go w kontekst problemowy kultury współczesnej. W 1970 wydano dwutomową pracę Fantastyka i futurologia, obszerną monografię literatury fantastycznonaukowej, głównie anglosaskiej. W pierwszej, teoretycznej części, Lem przeprowadza analizę tego gatunku literackiego. W drugiej zaś części omawia krytycznie wybrane utwory w grupach tematycznych, również dokonując autointerpretacji własnych dzieł. W 1971 w zbiorze Bezsenność ukazało się obszerne opowiadanie Kongres futurologiczny z cyklu Ze wspomnień Ijona Tichego. Jest to jedno z najlepszych opowiadań Lema - wyrazista alegoria sterowania społeczeństwem za pomocą środków fałszujących rzeczywistość. Utwór ten należy do nurtu fantastyki socjologicznej, która używając alegorycznych środków wyrazu odsłania zniewalające ludzi mechanizmy sprawowania władzy.

W tym okresie Lem poszukiwał nowej formy literackiej, która pozwoliłaby połączyć poważny wykład naukowy i filozoficzny z fantastyczną teorią. Efektem tych poszukiwań było wydanie w 1971 zbioru Doskonała próżnia, zaś w 1973 tomu Wielkość urojona. Oba dzieła zaskoczyły zarówno czytelników, jak i krytyków literackich. Większość utworów z Doskonałej próżni to recenzje z nieistniejących książek, które można odczytywać jako niezrealizowane pomysły literackie i parodie stylów. Najważniejszym utworem jest jednak "Nowa Kosmogonia". Jest to fikcyjny wykład laureata Nagrody Nobla - przedstawienie Kosmosu jako Gry zaawansowanych cywilizacji: hipotezy naukowej mającej wyjaśnić zagadkę tzw. milczenia Wszechświata.

Z kolei Wielkość urojona to zbiór fikcyjnych wstępów do nieistniejących dzieł. Powtarzają się w nich najważniejsze dla Lema pytania i zagadnienia - o istotę i możliwe formy istnienia rozumu. Najobszerniejszą część zbioru stanowi utwór "Golem XIV" - wykład inteligentnego komputera przedstawiające jego pogląd na ewolucję rozumu i zarys dalszego rozwoju ludzkości. Pomysł ten rozwinął Lem w samodzielnej książce pt. Golem XIV wydanej w 1981. W 1975 ukazała się druga po Wejściu na orbitę zbiorowa edycja tekstów eseistycznych Lema pt. Rozprawy i szkice. Zawiera m.in. głosy Lema w dyskusjach nad Summą... i Filozofią przypadku, których zapisy opublikowały czasopisma „Studia Filozoficzne" oraz „Pamiętnik Literacki", posłowia Lema z serii wydawniczej Wydawnictwa Literackiego Stanisław Lem poleca oraz inne eseje i teksty popularnonaukowe. Uaktualnione wydanie tej książki, zmienione i uzupełnione o nowe teksty, ukazało się w 2003 pt. Mój pogląd na literaturę.

Lem w czasach PRL zasadniczo unikał zaangażowania się w politykę i nie zapisał się nigdy do żadnej organizacji. Na początku lat 70. sekretarz KC PZPR i minister spraw wewnętrznych Franciszek Szlachcic próbował nakłonić pisarza do zamanifestowania poparcia dla nowej ekipy Gierka, Lem jednak odmówił. Natomiast w 1976 podpisał jeden z protestów przeciwko wpisaniu w konstytucję zapisów o „wiodącej roli PZPR" oraz „przyjaźni z ZSRR". Pod koniec lat 70. Lem przygotował dla Polskiego Porozumienia Niepodległościowego pesymistyczną analizę aktualnej sytuacji społeczno-politycznej w Polsce pt. "Prognozy Chochoła", którą następnie opublikowała (pod pseudonimem) paryska „Kultura"[93]. W 1978 napisał dwa listy do Wydziału Kultury KC PZPR, w których stanowczo zaprotestował przeciwko otwieraniu, przetrzymywaniu i zaginięciom jego prywatnej korespondencji z zagranicznymi wydawcami i agentami literackimi. Działania władz uznał za szykany, które zmuszą go do opuszczenia kraju.

W domu, w którym rodzina Lemów mieszkała od 1958, zaczęło się robić ciasno. Olbrzymia liczba nagromadzonych książek, czasopism, magazynów i innych papierów Lema skłoniła ich do przeprowadzki. W 1978 Lemowie zaczęli budowę nowego, większego domu, oddalonego od starego zaledwie o kilka numerów wzdłuż ulicy Narwik w Klinach. Dom posiadał obszerny gabinet i inne udogodnienia dla pracy pisarskiej Lema, gdyż udało się ją zakwalifikować jako pracę „chałupniczą" i dzięki temu uzyskać pozwolenie na dodatkowy metraż - w ówczesnym prawie budowlanym istniało ograniczenie na maksymalną powierzchnię budynku mieszkalnego.

W 1982 Lem wysłał Ijona Tichego powtórnie na znaną z "Podróży czternastej" planetę kurdli - Encję. W tymże roku pojawiła się powieść Wizja lokalna. Okazało się, że poprzednio I. Tichy przebywał na księżycu planety wystawionym jako atrakcja dla turystów kosmicznych. Aby odpowiednio przygotować się do misji na prawdziwą Encję sumiennie studiuje on w bibliotece opracowania i analizy na temat sytuacji na planecie - to sprawozdanie z lektur jawi się czytelnikowi jako obszerny traktat poświęcony funkcjonowaniu społeczeństwa z licznymi analogiami do spraw ziemskich. Powieść jest kolejnym wyrazem niewiary autora w możliwość stworzenia idealnego ustroju społecznego, a także ukazuje względność możliwych opisów rzeczywistości.

Pobyt na obczyźnie

Po raz pierwszy z zamiarem emigracji z Polski Lem nosił się po wydarzeniach marcowych w 1968. Wtedy powstrzymało go przyjście na świat syna i niechęć do rozpoczynania wszystkiego od początku na Zachodzie. Gdy w 1981 wprowadzono w Polsce stan wojenny, Lem chciał natychmiast wyjechać z kraju, jednak z powodu zamknięcia granic nie było to możliwe. Do wyjazdu skłaniały go: brak dostępu do literatury światowej, cenzura i zaginięcia korespondencji z zagranicznymi wydawcami, braki na rynku i niepewność co do przyszłości syna. Dopiero w 1982 Lem dostał paszport w związku z przyznaniem mu rocznego stypendium w Wissenschaftskolleg zu Berlin (niem. Instytut Studiów Zaawansowanych) w Berlinie Zachodnim, dokąd wyjechał w tym samym roku. Nie mogąc sprowadzić do siebie rodziny i podlegając tym samym wciąż ograniczeniom w swobodzie wypowiedzi pisarskiej powrócił do kraju. Powodem tej decyzji był fakt, że za krytyczne wypowiedzi pod adresem systemu politycznego czy sytuacji w kraju mógł zostać pozbawiony prawa do powrotu, a rodzina możliwości wyjazdu. Kolejna okazja do opuszczenia Polski nadarzyła się już po stanie wojennym - w 1983, na zaproszenie austriackiego związku pisarzy z Wiednia. Cała rodzina Lemów otrzymała paszporty i wyjechała z kraju. Przez kilka miesięcy mieszkali w Berlinie Zachodnim, gdzie starali się o wizy austriackie, a następnie przenieśli się do Wiednia. W Wiedniu Lemowie zamieszkali w kamienicy, w czwartej dzielnicy, by po kilku latach przenieść się do domku w dzielnicy Hietzing przy ulicy Geneegasse.

Podczas pobytu w Wiedniu w latach 1983-1988 Lem nawiązał współpracę z paryską „Kulturą", gdzie do 1987 zamieszczał artykuły publicystyczne pod pseudonimem „P. Znawca". Lem nie zerwał kontaktu z Polską - w kraju w latach 1984 i 1986 ukazały się odpowiednio Prowokacja oraz Biblioteka XXI wieku - niewielkie zbiory szkiców będące kontynuacją Doskonałej próżni. Zbiory te zawierały jednak w odróżnieniu od pierwowzoru recenzję dzieł dalece poważniejszych, np. historii nazistowskiego ludobójstwa czy dzieje rozwoju broni XXI wieku. W wydanej w 1987 powieści Pokój na Ziemi Ijon Tichy udaje się na Księżyc, aby sprawdzić stan przebiegu wyścigu zbrojeń, który został tam w całości przeniesiony bez jakiejkolwiek kontroli, na mocy porozumień między mocarstwami. Tym razem misja kończy się fiaskiem, gdyż rozwój wydarzeń wymyka się spod kontroli. Tematem powieści jest przyszłość konfliktów zbrojnych rozważana w kontekście dehumanizacji, rozproszenia i miniaturyzacji uzbrojenia - fabularyzacja pomysłu z Biblioteki XXI wieku. Utwór można również odczytywać jako próbę znalezienia nadrzędnej idei ewolucyjnej dla materii ożywionej i nieożywionej.

Lem wzbraniał się przed powrotem do kraju, nawet gdy sytuacja polityczna się poprawiła. Tłumaczył swą postawę niekorzystnym położeniem geopolitycznym Polski. Jednocześnie narzekał na Wiedeń i mieszkańców Austrii. Ostatecznie Lemowie powrócili do kraju w 1988 i zamieszkali w ukończonym w tym czasie (budowę nadzorowała siostra żony Lema i jej syn z żoną) nowym domu na Klinach.

Ostatnie dzieła

W 1987 ukazała się ostatnia napisana przez Lema powieść pt. Fiasko - utwór poświęcony problematyce pionierskiego lotu do innej gwiazdy oraz próby kontaktu z pozaziemską cywilizacją, temat podejmowany przez autora od najwcześniejszych utworów fantastycznonaukowych ( Astronauci, Obłok Magellana). W przeciwieństwie do tamtych utopijnych dzieł, wydźwięk Fiaska jest zdecydowanie pesymistyczny. Co ciekawe Fiasko, podobnie jak pierwsza książka Lema Astronauci, powstało na wcześniejsze zamówienie wydawcy. Również w 1987 ukazało się polskie wydanie książki krytyka i historyka literatury Stanisława Beresia pt. Rozmowy ze Stanisławem Lemem, w wersji okrojonej przez cenzurę. Rok wcześniej wydano niemiecką edycję tej książki. Pozycja ta to zapis rozmów przeprowadzonych ze Stanisławem Lemem pomiędzy listopadem 1981 a sierpniem 1982. Ponowne wydanie rozmów ze Stanisławem Beresiem, uzupełnione o teksty skreślone przez cenzurę oraz o nowe rozmowy, przeprowadzone we wrześniu i grudniu 2001 - zatytułowane Tako rzecze... Lem - miało miejsce w 2002. Bereś rozmawia z Lemem o jego dzieciństwie, okupacji i latach powojennych, o jego twórczości oraz o poglądach pisarza na filozofię, naukę i literaturę.

W 1989 - po powrocie do kraju z Wiednia - Lem zadeklarował zaprzestanie pisania beletrystyki. W następnych latach opublikował tylko kilka krótkich opowiadań, które ukazały się w czasopiśmie „Playboy Polska" oraz w antologii Zagadka, (1995), zawierającej utwory nienależące do uporządkowanych cykli opowiadań. Od tego czasu Lem zajmował się głównie publicystyką - pisaniem felietonów oraz prognoz futurologicznych, a także uprawiał krytykę literacką i komentował współczesne wydarzenia społeczno-polityczne. W 1992 w miesięczniku „Odra" zaczął ukazywać się cykl felietonów Lema „Rozważania sylwiczne". Większość utworów z tego cyklu została potem opublikowana w tomach Sex Wars (1996, 2004) oraz Dylematy (2003). Także w 1992 Lem rozpoczął druk felietonów z cyklu „Świat według Lema" w „Tygodniku Powszechnym"]. Większość z tych felietonów ukazała się później w zbiorach: Lube czasy (1995), Dziury w całym (1997), Dylematy (2003), Krótkie zwarcia (2004) i Rasa drapieżców (2006). Lem jawi się w swoich felietonach jako krytyk kultury masowej oraz ubolewa nad wpływem powszechnej komercjalizacji, schlebiającej najniższym gustom, na postęp cywilizacji technicznej. W 1993 Lem rozpoczął publikację esejów naukowych w nieistniejącej już polskiej edycji czasopisma „PC Magazine" (do 1998), zebranych później w zbiorach Tajemnica chińskiego pokoju (1996) oraz Bomba megabitowa (1999). Rozważa w nich problemy biologicznej i sztucznej inteligencji, rozwoju informatyki oraz lawinowego przyrostu informacji w nauce i kłopotów z jej opanowaniem.

W 1993 pojawił się zbiór opowiadań Pożytek ze smoka z tytułowym opowiadaniem napisanym w 1983 i po raz pierwszy opublikowanym w Polsce, będącym krótką satyrą polityczną na pomoc ekonomiczną krajów Zachodu dla byłego Związku Radzieckiego. W 1995 polski pisarz SF i krytyk Marek Oramus przeprowadził bardzo osobisty wywiad z Lemem, który został opublikowany w polskiej edycji czasopisma „Playboy". W 2000 ukazał się tom Przekładaniec zawierający wszystkie wydane przez Lema scenariusze filmowe, widowiska telewizyjne i słuchowiska radiowe, które ukazały się wcześniej w tomach Dzienniki gwiazdowe (1957), Noc księżycowa (1963), Bezsenność (1971) oraz Powtórka (1979), w tym nie publikowane dotąd scenariusze filmowe Pamiętnik znaleziony w wannie i Katar, napisane wspólnie z Janem J. Szczepańskim w latach 70.

W tym samym 2000 ukazała się ostatnia książka eseistyczna Lema pt. Okamgnienie, nawiązująca do wcześniejszych utworów: Dialogi (1957) i Summa technologiae (1964). Lem wyraża tu zaniepokojenie pogrążaniem się nauki w chaotycznym świecie kultury postmodernistycznej. Także w 2000 ukazały się w formie książkowej rozmowy z publicystą i krytykiem literackim Tomaszem Fiałkowskim pt. Świat na krawędzi. Oprócz wspomnień biograficznych dają one podsumowanie obaw pisarza o kondycję ludzkości w rozpoczynającym się nowym stuleciu. W 2001 ukazał się zbiór zabawnych dyktand pt. Dyktanda czyli..., które Lem dyktował siostrzeńcowi swojej żony Michałowi Zychowi w czasie wakacji w 1970. W 2002 został opublikowany wybór listów pisanych przez Lema do różnych adresatów pt. Listy albo opór materii. Wyboru i opracowania korespondencji dokonał znawca twórczości Lema, krytyk i historyk literatury Jerzy Jarzębski. W 2005 ukazał się ostatni - trzydziesty trzeci - tom „Dzieł Zebranych" Stanisława Lema w serii publikowanej przez Wydawnictwo Literackie od 1998, pod redakcją Jerzego Jarzębskiego.

Lem jest także autorem napisanej pod koniec lat 40. satyry na Stalina pt. "Korzenie" oraz niedokończonej powieści detektywistycznej w stylu Chandlera, którą Lem określał jako Sknocony kryminał, powstałej pod koniec lat 50. Oba utwory zostały odnalezione w archiwum pisarza po jego śmierci i opublikowane w 2009.

Życie prywatne

Lem był koneserem marcepanu i chałwy, z których nie chciał zrezygnować nawet wtedy, kiedy zachorował w podeszłym wieku na cukrzycę. Z alkoholi pijał tylko likiery, najczęściej benedyktynkę oraz chartreuse, a także gin (sympatię do tego trunku wyrażał niejednokrotnie w korespondencji do Sławomira Mrożka); palił papierosy, lecz wyłącznie mentolowe. W połowie lat 80. z powodu kłopotów ze zdrowiem musiał rzucić palenie. Był zapalonym narciarzem do końca lat 60., kiedy kardiolog odradził mu wysiłek fizyczny. W każdą zimę wyjeżdżał do Zakopanego i razem z żoną uprawiał narciarstwo na stoku Kasprowego Wierchu. Z powodu uczulenia na pyłki traw i wywołany tym katar sienny w czerwcu bywał częstym gościem Zakopanego, gdyż w Tatrach pylenie traw następowało później niż w Krakowie. Pisarz zatrzymywał się w tym czasie w Domu Literatów „Astoria" i tam powstały najsłynniejsze jego dzieła. Ulubioną lekturą Lema była Trylogia Sienkiewicza, ale czytał z niej tylko najlepsze, jego zdaniem, fragmenty. Z poezji bardzo cenił sobie twórczość Bolesława Leśmiana. Lubił muzykę poważną, szczególnie symfonie Beethovena, jazz (duet Louisa Armstronga z Ellą Fitzgerald), piosenki z Kabaretu Starszych Panów oraz niektóre piosenki grupy The Beatles. Do ulubionych filmów rozrywkowych Lema należały obrazy poświęcone postaci King Konga, seria z Jamesem Bondem, Gwiezdne Wojny oraz serial Star Trek. Te ostatnie krytykował jednak za lekceważenie przez scenarzystów podstawowych praw fizyki. Z kina artystycznego najbardziej cenił filmy reżysera hiszpańskiego Luisa Buñuela. Był poliglotą: znał łacinę, niemiecki, francuski, angielski, ukraiński i rosyjski.

Lem był pasjonatem motoryzacji. Pierwsze prawo jazdy zdobył na kilka miesięcy przed wybuchem wojny, ale nie miał okazji się nim nacieszyć. W PRL posiadał m.in. następujące samochody: AWZ P70, Wartburg 1000, Fiat 1800, Fiat 125p oraz Mercedes-Benz W201. Był kierowcą obdarzonym temperamentem: lubił wyprzedzać i ścigać się spod świateł; zawsze z impetem wjeżdżał do garażu. Samodzielnie majsterkował przy swoich samochodach.

W kontaktach bezpośrednich Stanisław Lem okazywał się być człowiekiem pogodnym, dowcipnym i czarującym, co zaskakiwało osoby znające go wyłącznie poprzez jego twórczość. Lubił żartować z otaczającej go rzeczywistości i ludzi, aczkolwiek niekoniecznie z samego siebie. Był osobą gościnną i towarzyską, często zabawiał swoich gości rozmową i prowadził z nimi ożywione dyskusje. Z drugiej strony nie przepadał, gdy się z nim nie zgadzano i źle znosił krytykę własnej twórczości. Łatwo też wpadał w irytację, szczególnie w bardziej oficjalnych sytuacjach, jak negocjacje finansowe czy kontakty z urzędnikami państwowymi.

Najbliższym przyjacielem Lema był pisarz Jan Józef Szczepański, również ojciec chrzestny syna Tomasza. Częstym gościem w domu Lemów bywał krytyk i historyk literatury Jan Błoński, sąsiad z osiedla. W młodości, po przyjeździe do Krakowa, dobrym znajomym pisarza był rzeźbiarz i architekt Roman Husarski oraz prawnik Jerzy Wróblewski. Podczas pobytu w Berlinie Zachodnim i Wiedniu Lem zaprzyjaźnił się blisko z pisarzem i historykiem Władysławem Bartoszewskim. Lem prowadził również ożywioną znajomość korespondencyjną m.in. z pisarzem Sławomirem Mrożkiem (opublikowaną w 2011 w tomie Listy), swoim amerykańskim tłumaczem Michaelem Kandelem (udostępniona w zbiorze Listy albo opór materii z 2002), a także ze swym agentem literackim na rynkach zachodnich - Austriakiem Franzem Rottensteinerem. Gdy na początku lat 90. Rottensteiner wyjawił Lemowi w jednym z listów swój zamiar przekazania ich obszernej korespondencji z lat 1970-1990 do Biblioteki Ossolińskich, Lem wytoczył swojemu agentowi głośny proces przed sądem w Wiedniu i zażądał bardzo wysokiego odszkodowania. Pisarz przegrał proces o odszkodowanie, ale zablokował przekazanie listów. Zerwał też wszelkie kontakty z Rottensteinerem.

Świadomie nigdy więcej nie odwiedził rodzinnego Lwowa od czasu wymuszonego wyjazdu w 1946.

Śmierć Stanisława Lema

Lem pierwszy raz poważnie zachorował z zagrożeniem życia i był operowany w połowie lat 70. W czasie pobytu na emigracji przeszedł również kilka skomplikowanych operacji, dodatkowo cierpiał na depresję spowodowaną sytuacją w Polsce. Pod koniec życia podupadł na zdrowiu. Chorował na cukrzycę, mdlał, zdarzały mu się krwotoki po przedawkowaniu leków. Kilka razy był hospitalizowany, często w stanie agonalnym wymagającym natychmiastowej reanimacji. Na kilka tygodni przed śmiercią znalazł się w szpitalu z objawami niewydolności nerek i zapalenia płuc. Zmarł 27 marca 2006 w szpitalu klinicznym Collegium Medicum UJ w Krakowie, przed ukończeniem 85 lat. Zgodnie z jego ostatnią wolą urna z prochami została złożona 4 kwietnia 2006 na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie. Pochówkowi towarzyszyła modlitwa odmówiona na prośbę rodziny.

Pamięci Lema

Nazwiskiem pisarza została nazwana planetoida 3836 Lem, pierwszy polski sztuczny satelita Lem, a także ulice w niektórych polskich miastach. Śmierci Lema piosenkę pt. "Lema pamięci kosmiczny pogrzeb" (z albumu Matematyk) poświęcił zespół Homo Twist. Jego imię nosi także Zespół Szkół Ogólnokształcących w Kowarach oraz pierwszy w Polsce Ogród Doświadczeń w Krakowie.

23 listopada 2011, z okazji 60. rocznicy wydania Astronautów, pierwszej powieści Lema, wyszukiwarka Google przygotowała specjalnego doodle'a (czyli logo Google) z animacją i minigrą opartą na motywach z Cyberiady, a inspirowaną ilustracjami Daniela Mroza do dzieł Lema. Był to najbardziej skomplikowany doodle wydany do tego czasu przez Google.

Ekranizacje

1. Na podstawie Dzienników gwiazdowych w 2007 powstał niemiecki serial Ijon Tichy - gwiezdny podróżnik, w którym rolę główną zagrał Oliver Jahn. W roku 2011 powstał drugi sezon serialu.

2. Wyprawa profesora Tarantogi - spektakl telewizyjny z 1992 w reżyserii Macieja Wojtyszki. W roli Profesora Tarantogi wystąpił Tadeusz Huk, a Piotr Cyrwus zagrał Magistra Janusza Chybka.

3. W 1965 roku powstała polska adaptacja filmowa opowiadania Ze wspomnień Ijona Tichego, pod tytułem "Profesor Zazul", w reżyserii Marka Nowickiego i Jerzego Stawickiego.

4. W 1999 powstał spektakl "Przypadek Ijona Tichego" wyreżyserowany dla Teatru Telewizji przez Lecha Raczaka.

Dorobek literacki

Stanisław Lem jest najczęściej tłumaczonym polskim autorem. Jego książki zostały przetłumaczone na 41 języków, w łącznym nakładzie ponad 30 milionów egzemplarzy. Sam autor wspominał o 44 językach (niektóre tłumaczenia są pirackie) i liczbie wydań pojedynczych między 1350 a 1400.

Dorobek literacki Stanisława Lema obejmuje m.in. powieści i opowiadania fantastyczno-naukowe, detektywistyczne i powieść autobiograficzną, eseje futurologiczno-filozoficzne, publicystykę literacką, felietony, wiersze, listy, scenariusze słuchowisk radiowych, widowisk telewizyjnych, filmowe, dramaty, a także posłowia i przedmowy do prac innych autorów (m.in. braci Strugackich czy Philipa K. Dicka) oraz recenzje. Wiele z nich nigdy nie ukazało się drukiem zwartym, niektóre pierwotnie drukowane były w czasopismach, by później zostać wydanymi w formie książkowej.

Atrakcyjność twórczości Lema wynika przede wszystkim z połączenia popularnego gatunku literackiego z refleksją filozoficzno-naukową i sprawnego wkomponowania wnikliwych analiz społecznych w atrakcyjną fabułę. Zwraca również uwagę dbałość o naukowe szczegóły w kreowanych światach i wizjach literackich, mistrzowskie operowanie językiem i kreacja niebanalnych bohaterów, często stawianych przed poważnymi wyborami moralnymi. Twórczość Lema można potraktować całościowo jako próbę literackiego uporządkowania świata w możliwie najogólniejszym sensie filozoficznym i opisania jego dalszych perspektyw rozwoju.

Twórczość Stanisława Lema jest różnorodna, można jednak wyróżnić w niej z pewnym przybliżeniem kilka nurtów, rozwijanych równolegle przez pisarza z różnym nasileniem w kolejnych okresach twórczych:

1. nurt powieści realistycznych - Szpital Przemienienia (1955), Wysoki Zamek (1966)

2. nurt klasycznej fantastyki naukowej - powieści: Eden (1959), Powrót z gwiazd (1961), Solaris (1961), Niezwyciężony (1964), Głos Pana (1968), Opowieści o pilocie Pirxie (1968), Fiasko (1987)

3. nurt groteski fantastycznonaukowej

4. utwory o zabarwieniu groteskowym archaizowane na baśń, epos rycerski, gawędę szlachecką, napisane językiem stylizowanym na staropolski - Bajki robotów (1964) i Cyberiada (1965 i późniejsze wydania)

Tematyka utworów

W powieściach i opowiadaniach fantastycznonaukowych Lem rozwinął do perfekcji klasyczne tematy tego gatunku:

1. cywilizacyjne trendy rozwojowe - Wizja lokalna, Pokój na Ziemi;

2. rola przypadku w obrazie rzeczywistości - Śledztwo, Katar;

3. antyutopijne wizje społeczne i krytyka totalitaryzmów - Dzienniki gwiazdowe, Eden, Pamiętnik znaleziony w wannie, Powrót z gwiazd, Cyberiada, Wizja lokalna;

4. sztuczna inteligencja - Dzienniki gwiazdowe, Bajki robotów, Niezwyciężony, Cyberiada, Maska, Golem XIV.

Bohaterowie beletrystyki Lema to najczęściej indywidualiści i samotnicy. Do najbardziej znanych należą:

1. lekarz Stefan Trzyniecki - Szpital Przemienienia;

2. astronauta Pirx - Opowieści o pilocie Pirxie, Fiasko;

3. konstruktorzy Trurl i Klapaucjusz - Cyberiada;

4. szaleni naukowcy, nawiedzeni amatorzy - Przyjaciel, Formuła Lymphatera, Ze wspomnień Ijona Tichego I-IV, Doktor Diagoras, Prawda;

5. porucznik Gregory - Śledztwo;

6. astronauta Hal Bregg - Powrót z gwiazd;

7. psycholog Kris Kelvin - Solaris;

8. nawigator Rohan - Niezwyciężony;

9. matematyk Piotr Hogarth - Głos Pana;

10. astronauta Marek Tempe - Fiasko.

Poglądy filozoficzne Stanisława Lema

Krytyk i historyk literatury Małgorzata Szpakowska uważa Lema za późnego spadkobiercę postpozytywistycznego naturalizmu, z czego wynika jego charakterystyczna mizantropia, wykazująca wspólne korzenie z twórczością Przybyszewskiego i Witkacego. W dziedzinie filozofii nauki Lem często odwoływał się do prac filozofa i logika Bertranda Russella oraz filozofa nauki Karla R. Poppera. Epistemologiczne poglądy Lema można zaliczyć do szkoły krytycznych uczniów Poppera, takich jak filozof nauki Imre Lakatos. Przekonania Lema w zakresie antropologii publicysta i dziennikarz Wojciech Orliński określa jako mizantropijny humanizm - człowiek znajduje się w centrum zainteresowań Lema, nie wzbudza on jednak jego sympatii jako przypadkowy produkt ewolucji, zniewolony przez atawistyczne instynkty. W domenie metafizyki Lem prezentował stanowisko agnostyka, wyraźnie różne jednak od oficjalnego ateizmu państwowego, np. radzieckiego. Filozofia społeczna Lema przejawiała się w wielu dziełach poprzez krytykę ustroju totalitarnego z pozycji humanistycznych, w późniejszych utworach pojawiła się również krytyka społeczeństwa konsumpcyjnego i skrajnie permisywnego. W publicystyce dotyczącej filozofii języka Lem odrzucał strukturalizm i semiotykę, stojąc na stanowisku, iż nie można analizować dzieła literackiego samego w sobie, abstrahując od kontekstu odczytania go przez odbiorcę. Paweł Okołowski w pracy Materia i wartości. Neolukrecjanizm Stanisława Lema, wydana przez Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego w 2010 r. uznał Lema za Lukrecjusza czasów współczesnych. Sam Stanisław Lem w jednym ze swych "Rozważań Sylwicznych" napisał: W języku polskim dotąd dostrzegłem tylko jeden trop wiodący w kierunku filozofa Lema. W zbiorowej pracy "Edukacja Filozoficzna" (...) nazywa mnie Okołowski racjonalistycznym naturalistą z metafizycznymi przedłużeniami.

Recepcja twórczości Lema w kraju

Twórczość Lema od początku sytuowała się pomiędzy humanistyką a nauką, jednak dla humanistów był on przede wszystkim autorem podrzędnych powieści fantastycznych, zaś dla naukowców - dyletantem fabularyzującym wyniki naukowe. Dopiero w latach 70. krytycy, tacy jak: Małgorzata Szpakowska, Jerzy Jarzębski i Stanisław Bereś, podjęli udane próby całościowej interpretacji jego dzieł. Lem zaczął być stawiany w pierwszym rzędzie twórców literatury współczesnej. Rozprawy poświęcone jego twórczości opublikowali również: Ewa Balcerzak (1973), Piotr Krywak (1974), Andrzej Wójcik (1987), Andrzej Stoff (1990), Ryszard Handke (1991) i Antoni Smuszkiewicz (1995), a także Paweł Okołowski (2010). Stało się oczywistym jakkolwiek, że ładunek intelektualny jego dzieł przekracza kompetencje większości literaturoznawców. Z kolei naukowcy nie uważali jego działalności literackiej i publicystycznej za godną merytorycznej polemiki. Długotrwały brak uznania dla jego twórczości, szczególnie ze strony świata nauki, wywołał u Lema trwałą frustrację, która nasiliła się pod koniec życia[168]. Własną pozycję niedocenionego myśliciela, który jest przekonany o doniosłości swych koncepcji naukowych, sportretował Lem w Cyberiadzie (postać filozofa Chloryana Teorycego Klapostoła) oraz w Nowej Kosmogonii (postać Arystydesa Acheropoulosa).

Z pryncypialną krytyką swojej twórczości pisarz spotkał się trzykrotnie. W 1952 Ludwik Grzeniewski oraz Zofia Woźnicka zaatakowali w „Nowej Kulturze" utwór Astronauci z pozycji socrealistycznych za „nieopisanie człowieka ery humanizmu" oraz „brak dostatecznie mocnej podbudowy ideologicznej". W 1974 poeci i publicyści Julian Kornhauser oraz Adam Zagajewski w swej publikacji Świat nie przedstawiony zaliczyli Lema do pisarzy-eskapistów. W 1990 Stanisław Bereś wypomniał Lemowi socrealistyczne elementy w utworach z początku kariery.

Recepcja Lema poza granicami Polski

Z ogromną popularnością spotkały się utwory Lema w Rosji (wcześniej ZSRR). W połowie lat 60. spotkania autorskie z Lemem organizowali m.in. kosmonauci Boris Jegorow i Konstantin Fieoktistow oraz uczony Iosif Szkłowski. Spotkania te wypełniały po brzegi wielkie audytoria rosyjskich uniwersytetów. Lema podejmowała również elita rosyjskiej nauki i kultury - m.in. fizyk Piotr Kapica oraz poeta i pieśniarz Włodzimierz Wysocki. Gorącym wielbicielem utworów Lema był Siergiej Korolow - główny twórca radzieckiego programu kosmicznego. Wielkim powodzeniem cieszyły się dzieła Lema na rynku niemieckojęzycznym. Dużo starań włożył w to Austriak Franz Rottensteiner - wieloletni nieoficjalny agent literacki Lema na rynkach zachodnich. Łącznie 7,5 milionów egzemplarzy dzieł Lema sprzedano w Niemczech, 6 mln w Rosji, podczas gdy w Polsce ponad 5 mln.

Pomimo nieprzychylnej opinii o amerykańskiej literaturze science fiction - Lem uznawał ją za szmirę: bezmyślną, słabo pisaną i robioną bardziej dla pieniędzy niż dla idei czy rozwijania nowych form literackich - został w 1973 honorowym członkiem z prawem głosu Science Fiction Writers of America (Stowarzyszenia Amerykańskich Pisarzy Science Fiction). Takie honorowe członkostwo SFWA było nadawane autorom nie spełniającym kryteriów członka zwyczajnego (u Lema był to brak publikacji na rynku amerykańskim), a jednocześnie mile widzianym w stowarzyszeniu. Po debiucie na rynku amerykańskim, kiedy spełniał już kryteria, by być przyjętym jako normalny członek SFWA, jego członkostwo honorowe zawieszono. Niektórzy członkowie SFWA odebrali to jako naganę za jego poglądy o amerykańskim SF, tym niemniej zawieszanie członkostwa honorowego w przypadku spełnienia kryteriów członkostwa zwyczajnego było rutynową praktyką stowarzyszenia. Bez względu na to, wielu członków SFWA (w tym Ursula K. Le Guin) protestowało przeciw takiej procedurze, a jeden z nich zaoferował nawet pokrycie opłaty członkowskiej za Lema, na co pisarz nie zgodził się[177]. Lema zaproszono do członkostwa zwyczajnego w SFWA, ale w 1976 Lem to zaproszenie odrzucił.

Najsłynniejszym utworem Lema - najbardziej znanym w kraju i za granicą - jest powieść fantastyczna Solaris. Książka ta należy do ścisłego kanonu gatunku i doczekała się olbrzymiej ilości recenzji i analiz w wielu krajach. Lemowi udało się w niej stworzyć najbardziej oryginalną wizję Obcego w historii literatury SF. Powieść tę zaadaptował do filmu rosyjski reżyser Andriej Tarkowski w 1972. Film w tym samym roku zdobył Nagrodę Specjalną Jury na Festiwalu Filmowym w Cannes. Po raz drugi utwór został podstawą scenariusza do filmu amerykańskiego reżysera Stevena Soderbergha w 2002, z George'em Clooneyem w roli głównej.

Warsztat pisarski

Lem pisał swe utwory wyłącznie na maszynie do pisania. Pracę rozpoczynał codziennie około czwartej nad ranem. Dużo czasu pisarzowi zajmowała obfita korespondencja z całego świata. Cztery razy w tygodniu odwoził żonę do pracy samochodem i robił zakupy. Po południu znowu pracował kilka godzin, po krótkim odpoczynku pracował również wieczorami, ale kładł się do snu względnie wcześnie. Najwięcej udało mu się stworzyć podczas wyjazdów do Zakopanego w Domu Literatów „Astoria". Miał rozrzutny sposób pisania: nie tworzył notatek, nie sporządzał wersji roboczych - kiedy nie był zadowolony z efektu zaczynał od początku, aby dotrzeć do miejsca, które go satysfakcjonowało. Procedura była powtarzana aż do osiągnięcia zamierzonego rezultatu. Teksty nieudane były niszczone - żona paliła je na łące za domem. Lem zmienił metodę tworzenia nowych utworów w przypadku Wizji lokalnej - powieść została złożona z kilku fragmentów. W późniejszym czasie niedokończone fragmenty wykorzystywał w innych dziełach, np. nieukończone opowiadanie o Pirxie pt. Las Birnam zostało opublikowane jako początek powieści Fiasko. W podeszłym wieku Lem nie mógł już pisać samodzielnie na maszynie z powodów neurologicznych i swoje teksty dyktował sekretarzowi, który zapisywał je na komputerze. Tak powstała np. książka Okamgnienie. Sam Lem nigdy nie nauczył się obsługiwać komputera.

Lem a Ph. K. Dick, ciekawostki

Philip K. Dick, amerykański pisarz SF - jeden z niewielu, o którego twórczości Lem wyrażał się pozytywnie w monografii Fantastyka i futurologia - uważał, że Lem to prowokacja komunistów, za którą kryje się grupa pisarzy działających na zlecenie partii komunistycznej, by przejąć kontrolę nad opinią publiczną. Dowodem tego miała być mnogość stylów pisarskich Lema i szeroka tematyka jego dzieł, a także nietypowe, niesłowiańskie nazwisko mogące być skrótem jakiejś tajnej komórki. P. K. Dick napisał w tej sprawie surrealistyczny donos do FBI. Postępowanie Dicka tłumaczy fakt, że w tym czasie przeżywał on załamanie nerwowe.

Amerykański pisarz Kurt Vonnegut uznał, iż w opowiadaniu "O królewiczu Ferrycym i królewnie Krystali" ( Bajki robotów) znajduje się najbardziej obrzydliwy opis istoty ludzkiej w całej literaturze.

Prace Lema były wykorzystywane jako podręczniki akademickie na wykładach dotyczących filozofii, a teksty Cyberiady wykorzystał w swojej kompozycji Floof Esa-Pekka Salonen.

Nagrody i wyróżnienia

1955 - odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi

1957 - laureat Nagrody Literackiej Miasta Krakowa za całokształt twórczości ze szczególnym uwzględnieniem Czasu nietraconego

1959 - odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski

1965 - Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia

1968 - Nagroda miesięcznika „Problemy"

1970

1. odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski

2. Nagroda Ministra Spraw Zagranicznych za popularyzację polskiej kultury za granicą

1. Członkostwo w Science Fiction Research Association

2. Nagroda „Miesięcznika Literackiego"

1972 - członkostwo Komisji Polskiej Akademii Nauk „Polska 2000"

1973 - Nagroda Literacka Ministra Kultury i Sztuki I stopnia

1976

1. Nagroda Państwowa I stopnia w dziedzinie literatury

2. Nagroda Europejskiego Kongresu Science Fiction EUROCON

1. odznaczony Orderem Sztandaru Pracy II klasy

2. nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji za całokształt współpracy artystycznej

3. Wielka Nagroda Literatury Detektywistycznej

1. Nagroda miesięcznika „Odra"

2. Nagroda Europejskiego Kongresu Science Fiction EUROCON

1981 - doktorat honoris causa Politechniki Wrocławskiej

1986

1. Austriacka nagroda państwowa w dziedzinie kultury europejskiej za rok 1985

2. Nagroda Fundacji im. Jurzykowskiego w Nowym Jorku

1. austriacka nagroda państwowa im. Franza Kafki w dziedzinie literatury

2. Nagroda Europejskiego Kongresu Science Fiction EUROCON

1994 - członkostwo Polskiej Akademii Umiejętności

1995

1. Nagroda Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego

2. Medal międzynarodowego Stowarzyszenia Uczestników Lotów Kosmicznych

1. odznaczony Orderem Orła Białego

2. Nagroda Wielkiej Fundacji Kultury

1. honorowe obywatelstwo Krakowa

2. doktorat honoris causa Uniwersytetu Opolskiego

1998 - doktoraty honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego

2001 - Złote Berło - nagroda Fundacji Kultury Polskiej za "wyprzedzanie myślą swojego czasu"

2003 - doktorat honoris causa Uniwersytetu Bielefeld

2005 - złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis

Ijon Tichy i profesor Tarantoga

cykl Ijon Tichy

1. Podróż siódma (1964) Niezwyciężony i inne opowiadania, Dzienniki gwiazdowe

2. Podróż ósma (1966) Dzienniki gwiazdowe, (z wyjątkiem wydania WL 2002)

3. Podróż jedenasta (1961)Księga robotów, Dzienniki gwiazdowe

4. Podróż dwunasta (1957) Dzienniki gwiazdowe, (z wyjątkiem wydania WL 2002)

5. Podróż trzynasta (1957) Dzienniki gwiazdowe

6. Podróż czternasta (1957) (pierwodruk "Przekrój" 1956 jako "Z dziennika gwiezdnego Ijona Tichego") Dzienniki gwiazdowe

7. Podróż osiemnasta (1971) Dzienniki gwiazdowe, (z wyjątkiem wydania WL 2002)

8. Podróż dwudziesta (1971) Dzienniki gwiazdowe, (z wyjątkiem wydania WL 2002)

9. Podróż dwudziesta pierwsza (1971) Dzienniki gwiazdowe

10. Podróż dwudziesta druga (1954) Sezam i inne opowiadania, Dzienniki gwiazdowe, (z wyjątkiem wydania WL 2002)

11. Podróż dwudziesta trzecia (1954) Sezam i inne opowiadania, Dzienniki gwiazdowe, (z wyjątkiem wydania WL 2002)

12. Podróż dwudziesta czwarta (1954) Sezam i inne opowiadania, Dzienniki gwiazdowe

13. Podróż dwudziesta piąta (1954) Sezam i inne opowiadania, Dzienniki gwiazdowe, (z wyjątkiem wydania WL 2002)

14. Podróż dwudziesta szósta i ostatnia (1954) Sezam i inne opowiadania, Dzienniki gwiazdowe tylko w wydaniu z 1957 - brak w późniejszych wydaniach

15. Podróż dwudziesta ósma (1966) Dzienniki gwiazdowe, (z wyjątkiem wydania WL 2002)

16. Ostatnia podróż Ijona Tichego (1996) („Playboy Polska" 5/1999) - pierwsze wydanie w niemieckim "Playboyu" w 1996 roku.

17. Pożytek ze smoka (1993) Pożytek ze smoka i inne opowiadania, Dzienniki gwiazdowe

Ze wspomnień Ijona Tichego

1. I - Profesor Corcoran (1961) Księga robotów, Dzienniki gwiazdowe

2. II - Profesor Decantor (1961) Księga robotów, Dzienniki gwiazdowe, (z wyjątkiem wydania WL 2002)

3. III - Profesor Zazul (1961) Księga robotów, Dzienniki gwiazdowe

4. IV - Fizyk Molteris (1961) Księga robotów, Dzienniki gwiazdowe

5. V - Tragedia pralnicza (1963) Noc księżycowa, Dzienniki gwiazdowe

6. Formuła Lymphatera (1961) Księga robotów, Zagadka

7. Doktor Diagoras (1964) Niezwyciężony i inne opowiadania, Dzienniki gwiazdowe

8. Zakład doktora Vliperdiusa (1964) Niezwyciężony i inne opowiadania, Dzienniki gwiazdowe

9. Ratujmy kosmos (1964) Niezwyciężony i inne opowiadania, Dzienniki gwiazdowe

Opowieści o pilocie Pirxie

cykl Opowieści o pilocie Pirxie

cykl Cyberiada

1. Opowieść pierwszego Odmrożeńca

2. Opowieść drugiego Odmrożeńca

Siedem wypraw Trurla i Klapaucjusza

Bajki robotów

cykl Bajki robotów

Trzej elektrycerze

Uranowe uszy

Jak Erg Samowzbudnik Bladawca pokonał

Skarby króla Biskalara

Dwa potwory

Biała śmierć

Jak Mikromił i Gigacyan ucieczkę mgławic wszczęli

Bajka o maszynie cyfrowej, co ze smokiem walczyła

Doradcy króla Hydropsa

Przyjaciel Automateusza

Król Globares i mędrcy

Bajka o królu Murdasie

Z dzieła Cyfrotikon, czyli o dewijacyach, superfiksacyach a waryacyach sérdecznych

O królewiczu Ferrycym i królewnie Krystali

Apokryfy-recenzje nieistniejących książek

Marcel Coscat "Les Robinsonades" (Ed. du Seuil - Paris) Doskonała próżnia, Apokryfy

Patric Hannahan "Gigamesh" (Transworld Publishers - London) Doskonała próżnia, Apokryfy

Simon Merill "Sexplosion" (Walker and Company - New York) Doskonała próżnia, Apokryfy

Alfred Zellermann "Gruppenführer Louis XVI" (Surkampf Verlag) Doskonała próżnia, Apokryfy

Solange Marriot "Rien du tout, ou la conséquence" (Ed. du Midi) Doskonała próżnia, Apokryfy

Joachim Fersengeld "Perycalypsis" (Edition de minuit - Paris) Doskonała próżnia, Apokryfy

Gian Carlo Spallanzani "Idiota" (Mondadori Editore) Doskonała próżnia, Apokryfy

"Do yourself a book" Doskonała próżnia, Apokryfy

Kuno Mlatje "Odys z Itaki" Doskonała próżnia, Apokryfy

Raymond Seurat "Toi" (Ed. Denoel) Doskonała próżnia, Apokryfy

Alistar Waynewright "Being Inc." (American Library) Doskonała próżnia, Apokryfy

Wilhelm Klopper "Die kultur als Fehler" (Universitas Verlag).

Cezar Kouska "De impossibilitate Vitae"; "De impossibilitate prognoscendi" (2 tomy), (Praha, Statni Nakladatalstvi N. Lit.) Doskonała próżnia, Apokryfy

Arthur Dobb "Non serviam" (Pergamon Press) Doskonała próżnia, Apokryfy

Alfred Testa "Nowa kosmogonia" Doskonała próżnia, Apokryfy

Stanisław Lem Wstęp Wielkość urojona, Apokryfy

Cezary Strzybisz "Nekrobie"(139 reprodukcji) - wstęp Wielkość urojona, Apokryfy

Reginald Gulliver "Eruntyka" - wstęp. Juan Rambellais Wielkość urojona, Apokryfy

"Historia literatury bitycznej" - wstęp i wstęp do II wydania Wielkość urojona, Apokryfy

Ekstelopedia Vestranda w 44 magnetomach - Profertynka Wielkość urojona, Apokryfy

Vestranda Ekstelopedia - (arkusz próbny) Wielkość urojona, Apokryfy

Prowokacja - #Horst Aspericus: Der Völkermord. I. Die Endlösung als Erlösung. II. Fremdkörper Tod. (Getynga 1980) Wielkość urojona, Apokryfy

J. Johnson and S. Johnson: One Human Minute, (Moon Publishers, London - Mare Imbrium - New York 1985) Wielkość urojona, Apokryfy

Das kreative Vernichtungsprinzip. The world as holocaust - wstęp Biblioteka XXI wieku, Apokryfy

Weapon systems of the twenty first century or the upside-down evolution Biblioteka XXI wieku, Apokryfy

Człowiek z Marsa 1946, 1994, 1996, 2004, 2009 (plus klubówki: 1985, 1991)

Astronauci 1951, 1952, 1953, 1955, 1957, 1967, 1970, 1972, 2004, 2009

Jacht Paradise sztuka, z Roman Hussarski 1951

Obłok Magellana 1955, 1956, 1959, 1963, 1967, 1970, 2005

Eden 1959, 1968, 1971, 1973, 1977, 1982, 1984, 1995 (2x), 2003, 2009, 2011

Śledztwo 1959, 1969, 1982, 1988, 1995, 2001, 2008

Pamiętnik znaleziony w wannie 1961, 1971, 1983, 1997, 2000, 2009

Powrót z gwiazd 1961, 168, 1970, 1975, 1981, 1985, 1994, 1999, 2005, 2008

Solaris 1961, 1962, 1963, 1968, 1974, 1976, 1982, 1986, 1994, 1995, 1997, 1998, 1999, 2002 (2x), 2003, 2004, 2008, 2012

Niezwyciężony 1964 w: Opowiadania wybrane, 195, 1968, 1982, 1986, 1995 (2x), 1997, 2002, 2008

Głos Pana 1968, 1970, 1973, 1978, 1984, 1996, 2002, 2003, 2008

Kongres futurologiczny 1971 Bezsenność, 1973, 1978, 1983, 1994, 2002, 2003, 2008, 2012

Katar 1976, 1978, 1982, 1988, 1993, 1998, 2002, 2008

Wizja lokalna 1982, 1983, 1998, 2010

Fiasko 1987, 1999, 2010

Pokój na Ziemi 1987, 1992, 1999, 2009

Zbiory opowiadań

Sezam i inne opowiadania 1954, 1955

Dzienniki gwiazdowe 1957, 1958, 1966, 1971, 1974, 1976, 1983, 1991, 1994, 1999, 2001, 2002, 2003, 2008, 2012

Inwazja z Aldebarana 1959

Księga robotów 1961

Noc księżycowa 1963

Bajki robotów samodzielne: 1964, 1983, 1989, 1995, 1999, 2002, 2003, 2007, 2008, 2012. Z Cyberiadą: 1967, 1978, 1991, 1995, 2001

Niezwyciężony i inne opowiadania 1964, 1965

Cyberiada 1965, 1967, 1978, 1991, 1995, 2001, 2002, 2009

Polowanie 1965

Ratujmy kosmos i inne opowiadania 1966

Opowieści o pilocie Pirxie 1968, 1973, 1976, 1980, 1986, 1989, 1990, 1993, 1995 (2x), 1998, 1999, 2000, 2005, 2008, 2012

Opowiadania 1969

Bezsenność 1971

Doskonała próżnia 1971, 1974. 1985, 2008, 2000

Opowiadania wybrane 1973, 1978

Wielkość urojona 1973, 1974, 1985, 2000

Odruch warunkowy 1975

Suplement 1976

Maska 1976, 1977, 1983, 1988, 2010

Powtórka 1979

Golem XIV 1981, 1999, 2009

Prowokacja 1986

Biblioteka XXI wieku 1986, 2000, 2003, 2009

Ciemność i pleśń 1988

Pożytek ze smoka i inne opowiadania 1993

Zagadka 1996

Apokryfy 2000

Przekładaniec 2000

Fantastyczny Lem 2001

Lata czterdzieste. Dyktanda 2005

Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze 2009

Ogród ciemności 2017

Opowiadania

Obcy Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

Człowiek z Hiroshimy Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

Trust Twoich Marzeń Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

V nad Londynem Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

Plan Anti-V Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

D-Day Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

KW-1 Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

Miasto atomowe Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

Historia o wysokim napięciu Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

Dyżur doktora Trzynieckiego Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

Dzieje jednego odkrycia Człowiek z Marsa. Opowiadania Młodzieńcze. Wiersze, Lata czterdzieste. Dyktanda

Electric Subversive Ideas Detector 1954 Sezam i inne opowiadania

Hormon agatotropowy 1954 Sezam i inne opowiadania

Klient Panaboga 1954 Sezam i inne opowiadania

Kryształowa kula 1954 Sezam i inne opowiadania

Sezam 1954 Sezam i inne opowiadania

Topolny i Czwartek 1954 Sezam i inne opowiadania

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż dwudziesta czwarta 1954 Dzienniki gwiazdowe

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż dwudziesta druga 1954 Dzienniki gwiazdowe

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż dwudziesta piąta 1954 Dzienniki gwiazdowe

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż dwudziesta szósta i ostatnia 1954 Dzienniki gwiazdowe, Sezam i inne opowiadania

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż dwudziesta trzecia 1954 Dzienniki gwiazdowe

Czy pan istnieje, Mr. Johns? 1957 Opowiadania

Koniec świata o ósmej (Bajka amerykańska) 1957 Lata czterdzieste. Dyktanda

Podróż czternasta 1957

Szczur w labiryncie 1957 Opowiadania, Zagadka

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż czternasta 1957 Dzienniki gwiazdowe

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż dwunasta 1957 Dzienniki gwiazdowe

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż trzynasta 1957 Dzienniki gwiazdowe

Exodus 1959 Inwazja z Aldebarana

Inwazja z Aldebarana 1959 Inwazja z Aldebarana, Opowiadania

Patrol 1959 Inwazja z Aldebarana, Młody Technik 01 (126) 1959

Przyjaciel 1959 Ciemność i pleśń, Inwazja z Aldebarana, Ratujmy kosmos i inne opowiadania, Opowiadania, Zagadka, Opowiadania wybrane

Formuła Lymphatera 1961 Opowiadania, Zagadka

Terminus 1961 Księga robotów, Ratujmy kosmos i inne opowiadania, Opowiadania wybrane,Młody Technik 02 (139) 1960 i Młody Technik 03 (140) 1960 i Młody Technik 04 (141) 1960, Polskie opowieści z dreszczykiem

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż jedenasta 1961 Dzienniki gwiazdowe

Ze wspomnień Ijona Tichego. II 1961 Dzienniki gwiazdowe

Ze wspomnień Ijona Tichego. III 1961 Dzienniki gwiazdowe

Ze wspomnień Ijona Tichego. IV 1961 Dzienniki gwiazdowe

Czarna komnata profesora Tarantogi. Widowisko telewizyjne 1963 Noc księżycowa, Dzienniki gwiazdowe

Dziwny gość profesora Tarantogi. Widowisko telewizyjne 1963 Noc księżycowa, Dzienniki gwiazdowe

Odruch warunkowy 1963 Noc księżycowa

Wierny robot. Widowisko telewizyjne 1963 Noc księżycowa

Wyprawa profesora Tarantogi. Widowisko w sześciu częściach 1963 Noc księżycowa

Ze wspomnień Ijona Tichego. V - Tragedia pralnicza 1963 Noc księżycowa, Dzienniki gwiazdowe

Bajka o maszynie cyfrowej, co ze smokiem walczyła 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Biała Śmierć 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Doktor Diagoras 1964 Niezwyciężony i inne opowiadania

Doradcy króla Hydropsa 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Dwa potwory 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Jak Erg Samowzbudnik Bladawca pokonał 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Jak Mikromił i Gigacyan ucieczkę mgławic wszczęli 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Król Globares i mędrcy 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Maszyna Trurla 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Przyjaciel Automateusza 1964 Pożytek ze smoka i inne opowiadania

Skarby króla Biskalara 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Trzej elektrycerze 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Uranowe uszy 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Wielkie lanie 1964 Bajki robotów, Cyberiada

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż siódma 1964 Niezwyciężony i inne opowiadania

Zakład doktora Vliperdiusa 1964 Niezwyciężony i inne opowiadania

Altruizyna, czyli opowieść prawdziwa o tym, jak pustelnik Dobrycy Kosmos uszczęśliwić zapragnął i co z tego wynikło 1965 Polowanie, Cyberiada

Bajka o trzech maszynach opowiadających króla Genialona 1965 Cyberiada

Dwóch młodych ludzi 1965 Polowanie, Opowiadania

O królewiczu Ferrycym i królewnie Krystali 1965 Cyberiada

Opowiadanie Pirxa 1965 Polowanie

Polowanie 1965 Polowanie, Opowiadania wybrane

Wypadek 1965 Polowanie

Wyprawa czwarta, czyli o tym, jak Trurl kobietron zastosował, królewicza Pantarktyka od mąk miłosnych chcąc zbawić, i jak potem do użycia dzieciomiotu przyszło 1965 Cyberiada

Wyprawa druga, czyli oferta króla Okrucyusza 1965 Cyberiada

Wyprawa piąta A, czyli konsultacja Trurla 1965 Cyberiada

Wyprawa piąta, czyli o figlach króla Baleryona 1965 Cyberiada

Wyprawa pierwsza, czyli pułapka Gargancjana 1965 Cyberiada

Wyprawa siódma, czyli o tym, jak własna doskonałość Trurla do złego przywiodła 1965 Cyberiada

Wyprawa trzecia, czyli smoki prawdopodobieństwa 1965 Cyberiada

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż dwudziesta ósma 1966 Dzienniki gwiazdowe

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż ósma 1966 Dzienniki gwiazdowe

Przekładaniec 1968 Bezsenność

Rozprawa 1968 Opowiadania wybrane

Kongres Futurologów 1971 fragment Kongresu futurologicznego w: Kroki w nieznane tom 3

Non serviam 1971 Bezsenność

Podróż dwudziesta 1971 Suplement

Podróż dwudziesta pierwsza 1971 Suplement

Podróż osiemnasta 1971 Suplement

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż dwudziesta 1971

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż dwudziesta pierwsza 1971

Z dzienników gwiazdowych Ijona Tichego. Podróż osiemnasta 1971

Profesor A. Dońda 1974

Edukacja Cyfrania 1976 Cyberiada

Maska 1976 Zagadka

Eruntyka 1978

Godzina przyjęć profesora Tarantogi 1979 Powtórka

Noc księżycowa 1979 Powtórka, Nurt 08 (136) 1976

Powtórka 1979 Cyberiada, Powtórka

Pożytek ze Smoka 1993 Pożytek ze smoka i inne opowiadania

Materac 1996 Zagadka

Orzeł biały na tle nerwowym 2004

Nonfiction

Dialogi eseje 1957, 1972, 1984, 1996, 2001, 2010

Wejście na orbitę 1962, 2010

Summa technologiae - eseje 1964, 1967, 1974, 1984, 1996, 2000, 2010

Filozofia przypadku eseje 1968, 1975, 1988, 1997, 2002, 2010

Fantastyka i futurologia eseje 1970, 1973, 1996, 2003, 2009

Rozprawy i szkice eseje 1975, (potem w zbiorze Mój pogląd na literaturę

Rozmowy ze Stanisławem Lemem wywiad, z Stanisław Bereś 1987

Lube czasy eseje 1995

Tajemnica chińskiego pokoju eseje 1996

Sex wars eseje 1996, 2004, 2009

Dziury w całym eseje 1997

Bomba megabitowa eseje 1999

Okamgnienie eseje 2000, 2010

Świat na krawędzi wywiad, z Tomasz Fiałkowski 2001, 2007

Tako rzecze... Lem poszerzona wersja Rozmów ze Stanisławem Lemem 2002

Dylematy 2003

Moloch 2003, 2010

Mój pogląd na literaturę 2003, 2009

Krótkie zwarcia 2004

Rasa drapieżców 2006

Planeta LEMa 2016

Czas nieutracony

Szpital Przemienienia 1955

Wśród umarłych

Powrót

Inna twórczość

Książki o Stanisławie Lemie

Seria Stanisław Lem poleca

seria Stanisław Lem poleca to seria książek fantastycznych, do której pozycje wybierał Stanisław Lem, opatrując wybrane książki cennymi posłowiami.

Edycje Dzieł Stanisława Lema

Linki zewnętrzne

"Jak się tak leży godzinami w nocy, to myśleniem można zajść bardzo daleko i w bardzo dziwne strony, wiesz...".

Stanisław Lem "Solaris"

"Nie żałuj, nigdy nie żałuj, że mogłeś coś zrobić w życiu, a tego nie zrobiłeś. Nie zrobiłeś, bo nie mogłeś".

Stanisław Lem "Szpital Przemienienia"

"Wcale nie chcemy zdobywać kosmosu, chcemy tylko rozszerzyć Ziemię do jego granic. Jedne planety mają być pustynne jak Sahara, inne lodowate jak biegun albo tropikalne jak dżungla brazylijska. Jesteśmy humanitarni i szlachetni, nie chcemy podbijać innych ras, chcemy tylko przekazać im nasze wartości i w zamian przejąć ich dziedzictwo. Mamy się za rycerzy świętego Kontaktu. To drugi fałsz. Nie szukamy nikogo oprócz ludzi. Nie potrzeba nam innych światów. Potrzeba nam luster. Nie wiemy, co począć z innymi światami. Wystarczy ten jeden, a już się nim dławimy".

Stanisław Lem "Solaris"

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Lem (ur. 12 września 1921 we Lwowie, zm. 27 marca 2006 w Krakowie) - polski pisarz, filozof i futurolog, przedstawiciel nurtu fantastyki naukowej. Jego twórczość porusza tematy takie jak: rozwój nauki i techniki, natura ludzka, możliwość porozumienia się istot inteligentnych czy miejsce człowieka we Wszechświecie.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Lem "Bajki robotów" | audiobook

# data[].attributes.attachment_link.title
"Ze wspomnień Ijona Tichego" | audiobook

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Lem "Solaris" | superprodukcja

# data[].attributes.attachment_link.title
13 przepowiedni Lema, które się sprawdziły

# data[].attributes.attachment_link.description
E-booki i tablet, smartfony, Google, a nawet Matrix zostały wymyślone przez autora "Solaris"już w połowie XX wieku. Oto jak Stanisław Lem przewidział przyszłość, w której żyjemy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dokładnie 12 lat temu, 27 marca 2006 roku, odszedł jeden z najwybitniejszych pisarzy science-fiction na świecie - Stanisław Lem. Jest to najczęściej tłumaczony polski autor - jego książki ukazały się w ponad 40 językach. Był niezwykle ceniony nie tylko w Polsce, ale i poza jej granicami. Napisane przez niego książki sprzedały się w ponad 30 milionach egzemplarzy. Aby uczcić pamięć tego wybitnego pisarza, przedstawiamy kilka wynalazków i rozwiązań technicznych, jakie przewidział w swoich dziełach.
Część fanów i znawców literatury Lema twierdzi, że był on genialnym jasnowidzem. Wiele jego tekstów można traktować jako prognozę na przyszłość, szczególnie w kwestii rozwoju technologii. Co więc Lemowi udało się przewidzieć?
Walki robotów
Lem przepowiedział to, że wojny będą prowadzone w zupełnie inny sposób - walczyć będą nie żołnierze, ale roboty. W powieści „Pokój na ziemi", która toczy się w nieodległej od nas przeszłości, ziemskie mocarstwa wysyłają arsenał i fabryki broni na Księżyc, żeby mogły tam samodzielne ewoluować. Lęk o to, co powstało z arsenałów w kosmosie, skutkuje wysłaniem tam Ijona Tichego, który ma zorientować się, co tam zaszło. „Pokój na ziemi" pokazuje, że wyłączenie ludzi z walk i zastąpienie ich robotami jest jak najbardziej możliwe i prawdopodobne, szczególnie jeśli popatrzymy na to, jak rozwija się nowoczesna technologia wojskowa oparta na dronach czy robotach autonomicznych.
Gry-symulacje odzwierciedlające prawdziwe życie
Można zaryzykować stwierdzenie, że gdyby nie „Cyberiada" Lema nie byłoby Simsów. Twórca gry przyznaje, że to właśnie ta książka była dla niego bezpośrednią inspiracją. Opisano w niej eksperymenty dwóch bohaterów - Trurla i Klapaucjusza - którzy stworzyli wiele sztucznych światów, aby móc swobodnie rozwijać w nich cywilizacje, kierować ich losami i bawiąc się w Boga, decydować o losie danego świata - tak jak my współcześnie robimy, grając chociażby we wspomniane już Simsy.
Sieć sieci - Internet
Motyw sieci, która obejmuje wiele maszyn pracujących wspólnie i zwiększających dzięki temu swoją efektywność, pojawia się w dziełach Lema wielokrotnie. Pisał o tym w „Astronautach", a także „Dialogach", gdzie twierdził, że wskutek stopniowego zrastania się wszystkich informatycznych maszyn i banków pamięci powstaną kontynentalne, a potem nawet planetarne sieci komputerowe, i że jest to jak najbardziej realny kierunek rozwoju („Dialogi", 1957). Stanisław Lem pisał tak o koncepcji Internetu pod koniec lat 50. XX wieku, a początki sieci są datowane na koniec lat 60., czyli prawie 10 lat później! W powieści „Obłok Magellana" ludzie mają powszechny dostęp do gigantycznej bazy danych, z której korzystają w swoich domach za pomocą małych urządzeń pełniących rolę odbiorników. Opis Internetu jako źródła informacji oraz małych routerów znajdujących się w naszych domach dobitnie udowadnia, jak bardzo wizjonerski okazał się w swoich przewidywaniach Lem.
Sposób przechowywania danych
W wykreowanym przez Lema w „Obłoku Magellana" świecie dostępna wiedza była przechowywana w bardzo nowoczesny sposób. Nie było tam ani papieru, ani celuloidu - wszystkie informacje i dorobek kultury przetrzymywano na specjalnie do tego przeznaczonych cząstkach kwarcu. To, co opisał polski futurolog, przypomina nasze poczciwe pendrivy!
Czytniki i ebooki
Jedną z najciekawszych dla wszystkich moli książkowych wizji wielkiego pisarza była zapowiedź istnienia ebooków, audiobooków i narzędzi, na których można je odtwarzać i przechowywać. Opis ich funkcjonowania i wyglądu do złudzenia przypomina to, jak wyglądają obecnie. Opisał je pierwszy raz w powieści „Powrót z gwiazd" z 1961 roku:
Księgarnia przypominała raczej elektronowe laboratorium. Książki to były kryształki z utrwaloną treścią. Czytać można je było przy pomocy optonu. Był nawet podobny do książki, ale o jednej, jedynej stronicy między okładkami. Za dotknięciem pojawiały się na niej kolejne karty tekstu. Ale optonów mało używano, jak mi powiedział robot - sprzedawca. Publiczność wolała lektany - czytały głośno, można je było nastawiać na dowolny rodzaj głosu, tempo i modulację. Nanotechnologia
Nanotechnologia to krótko mówiąc ogólna nazwa zestawu technik i sposobów tworzenia struktur na poziomie pojedynczych cząstek i atomów. Co prawda Lem nie jest twórcą ani tej dziedziny, ani nazywającego ją pojęcia. Za to rozwinął ją znacząco, tym samym na nią wpływając. W swoich dziełach Stanisław Lem często wykorzystywał motywy zaczerpnięte z nanotechnologii i przekształcał je. W pisanych przez niego książkach powszechne były nanotechnologiczne poprawki ciała. Pojawiała się również nanorobotyka, w ramach której zaprezentował czytelnikom koncepcję „nanochmury", składającej się z dużej liczby bardzo małych robotów, które są wyspecjalizowane w spełnianiu określonych zadań.
Genetyka
A właściwie inżynieria genetyczna. W książce „Eden" Lem porusza kontrowersyjne zagadnienie wykorzystywania inżynierii genetycznej. Na Edenie jest ona wyjątkowo rozwinięta. Efekty nieudanych genetycznych eksperymentów są bezwzględnie eksterminowane, co dobitnie pokazuje, co mogłoby się stać, gdyby ludzie osiągnęli tak wysoki poziom rozwoju w tej dziedzinie. Lem często ujawniał swój lęk przed postępującą manipulacją materiałem genetycznym ludzi i zwierząt. Jego niepokój nie był bezpodstawny - w końcu klonowanie zwierząt jest już możliwe.
Wirtualna rzeczywistość
Stanisław Lem znany był ze swojego zamiłowania do tworzenia neologizmów. Jednym ze stworzonych przez niego słów jest „fantomatyka" przywodząca na myśl dzisiejsze VR (wirtualną rzeczywistość). To pojęcie pojawiło się pierwszy raz w zbiorze esejów „Summa technologiae" z początku lat 60. XX wieku. Obecnie pojęcie fantomatyki jest rozumiane i definiowane jako technika wytwarzania w umyśle ludzkim iluzji istnienia sztucznej rzeczywistości (SJP PWN) - dokładnie tak jak postrzegał to jego twórca. Dodawał również, że technologia ta może działać na wielu różnych poziomach. Pisał wiele o konsekwencjach stosowania takiego wynalazku (zwłaszcza w „Summa technologiae") - może być to rewelacyjna rozrywka, jednak niesie za sobą ogromne ryzyko kompletnego zatarcia się granicy między tym, co prawdziwe, a tym, co fikcyjne. Pisarz bał się, że wejście do takiego świata może skończyć się pozostaniem w nim na zawsze. Obecnie wirtualna rzeczywistość nie przypomina skomplikowanej fantomatyki stworzonej przez Lema, jednak wciąż rozwijająca się technologia pozwala sądzić, że opisana przez niego sytuacja może wkrótce nastać.

Jego koncepcja niezwykle przypomina to, co wiele lat później mogliśmy oglądać w „Matrixie" braci Wachowskich.

Stanisław Lem przewidział powstanie dużo większej liczby wynalazków, m.in. sztucznej inteligencji i zdalnie sterowanej broni. Powyżej przedstawiliśmy tylko najciekawsze dla nas przykłady jego wizjonerstwa i jasnowidzenia, które wskazały kierunki dalszego rozwoju techniki. Oprócz tego przedstawił wiele celnych prognoz społecznych, przestrzegał także ludzi przed konfliktem jądrowym. Pamiętajmy jednak, że Stanisław Lem oprócz bycia wizjonerem był przede wszystkim znakomitym pisarzem, którego dzieła będą czytane i pamiętane na całym świecie.

Zdjęcie główne pochodzi z serwisu Wikipedia.org. Autorem zdjęcia jest Wojciech Zemek. Licencja: CC-BY-SA-3.0

Lem S., Astronauci, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2017.

Lem S., Cyberiada, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2015.

Lem S., Dialogi, Agora SA, Warszawa 2010.

Lem S., Eden, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2016.

Lem S., Obłok Magellana, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2005.

Lem S., Pokój na ziemi, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2016.

Lem S., Powrót z gwiazd, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2016.

Lem S., Summa technologiae, Agora SA, Warszawa 2010.

Co przewidział Lem - wynalazki i prognozy na kartach dzieł Stanisława Lema

http://www.obliczakultury.pl/publicystyka/felietony-i-eseje/1427-co-przewidzial-lem [dostęp 26.03.2018]

Irulana, Co przewidział Lem

http://www.kawerna.pl/biblioteka/felietony/item/2508-co-przewidzial-lem-cz-i.html [dostęp 26.03.2018]

# data[].attributes.attachment_link.title
Stanisław Lem - wizjoner i jasnowidz | Niestatystyczny.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Dokład­nie 12 lat temu, 27 mar­ca 2006 roku, odszedł jeden z naj­wy­bit­niej­szych pisa­rzy scien­ce-fic­tion na świe­cie - Sta­ni­sław Lem. Jest to naj­czę­ściej tłu­ma­czo­ny pol­ski autor - jego książ­ki uka­za­ły się w ponad 40 języ­kach. Był nie­zwy­kle cenio­ny nie tyl­ko w Pol­sce, ale i poza jej gra­ni­ca­mi.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stanisław Lem był jednym z najbardziej światłych umysłów XX wieku. Filozof, wizjoner, futurolog, świetny pisarz, humorysta. Długo by można wymieniać, jakie tematy poruszał w swoich powieściach, opowiadaniach i esejach. Jednym z najbardziej znanych aspektów jego prac jest przewidzenie wielu dzisiejszych nowoczesnych technologii. Oto pięć przykładów.
Jak będzie wyglądać najbliższa przyszłość? [wideo]
Fantomatyka

Wiecie, o co chodzi? Oczywiście, że wiecie: znacie ją pod nazwą "rzeczywistości wirtualnej". Lem napisał o niej pierwszy raz w latach 60. XX wieku ("Summa technologiae" 1964). Jest to jeden z najlepszych przykładów jego geniuszu. Pisarz przewidział także, że technologia taka może stać się wielopoziomowa, czyli gdy kończy się pobyt w jednej sztucznej rzeczywistości, nie wraca się do realnego świata, ale przechodzi do drugiej. Przypomina to sytuację, w której śni się nam, że śnimy, a potem "budzimy się" i rozpoczynamy inny sen.

Zobacz również: Cyfrowe dzieciaki odc. 1: Jak dzieci widzą technologie

Takie napiętrzenie złudnych rzeczywistości może doprowadzić do tego, że realne życie może również zostać potraktowane jako wytworzona ułuda. No cóż, już dziś wiele osób spędza więcej czasu w wirtualnym świecie niż prawdziwym i wcale im do tego hełmów VR nie potrzeba.
Przewidzieć przyszłość - trudna sztuka!
Internet, laptopy, tablety i inne urządzenia przenośne

W napisanym w roku 1955 "Obłoku Magellana" ludzkość ma dostęp do wielkiej bazy ogólnodostępnych danych, a każdy człowiek posiada mały "telewizorek", do którego może zażyczyć sobie przelania dowolnych danych. Taka forma transferu informacji nie była dla Lema niczym niezwykłym na niemal pięć dekad przed rokiem 2000! Nie przewidział jednak bzdur, jakie pojawią się w Sieci, a jedno z jego najbardziej znanych powiedzeń to:

Dopóki nie skorzystałem z Internetu, nie wiedziałem, że na świecie jest tylu idiotów.

I jak zwykle miał rację.
MIT&hairsp;-&hairsp;niesamowita fabryka odkryć i wynalazków
Nanotechnologia

Jako lekarz, Lem znał doskonale mechanizmy rządzące ludzkim ciałem. Motywy związane z poprawkami nanotechnologicznymi człowieka pojawiały się często w jego powieściach, podobnie jak stosowanie urządzeń o wielkości nano. Rozważania o kondycji ciała człowieka oraz to, jak można by je modyfikować za pomocą nanotechnologii, przewijają się w niemal każdej powieści, z "Fiaskiem" włącznie. Także urządzenia niewidoczne dla ludzkiego oka nie były dla czytelników Lema żadną nowością&hairsp;-&hairsp;i to już od lat 60. XX wieku.
Silnik beztłokowy - rewelacyjna technologia z Polski
E-booki, E ink itp.

Czy w 1961 roku ktoś byłby w stanie przewidzieć e-booki, technologię E ink czy e-gazety? Owszem, jeden taki był. Nazywał się Stanisław Lem. W powieści "Powrót z gwiazd", bohater, powróciwszy na Ziemię, gdzie upłynął ponad wiek, idzie do księgarni. I tu:

(...) Całe popołudnie spędziłem w księgarni. Nie było w niej książek. Nie drukowano ich już od pół wieku bez mała. (...) Księgarnia przypominała raczej elektronowe laboratorium. Książki to były kryształki z utrwaloną treścią. Czytać można je było za pomocą optonu. Był nawet podobny do książki, ale o jednej, jedynej stronicy między okładkami. Za dotknięciem pojawiały się na niej kolejne karty tekstu. (...) Publiczność wolała lektany&hairsp;-&hairsp;czytały głośno, można je było nastawiać na dowolny rodzaj głosu, tempo i modulację. Tylko naukowe publikacje o bardzo małym zasięgu drukowano jeszcze na plastyku imitującym papier. Tak że wszystkie moje zakupy mieściły się w jednej kieszeni, choć było tego prawie trzysta tytułów (...).

10 niezwykłych stalowych potworów
Bycie wirtualnym bogiem

Zdziwieni? Już wyjaśniam o co chodzi&hairsp;-&hairsp;mam tu na myśli rozrywkę, jakiej dostarczają popularne gry komputerowe i wideo typu Sims czy wszelkie inne produkcje, w których buduje się świat i narzuca swoją wolę jego mieszkańcom. Gdzie znaleźć u Lema takie "boskie" zabawy? Oczywiście w "Cyberiadzie", w której dla eksperymentów Trurl i Klapaucjusz tworzyli mnóstwo światów, rozwijali cywilizacje i kierowali ewolucją, aby zobaczyć, co się stanie. Doskonałe przykłady to "Kobyszczę" czy "Powtórka", z której pochodzi poniższy fragment:

W tym większym pudle jest zasilanie, a w mniejszym świat! Takuteńki, jakim zapowiedział najjaśniejszemu panu: anizotropowy, z punktami osobliwymi, w których można przerzucać biegi, a dostęp do tych punktów jest równy i powszechny... Umyśliliśmy też, panie, wykonać kilka osób, które w przyszłości posłużą nam do próbowania następnych uniwersów...

Dziś my możemy robić to samo dzięki różnym grom.
Jak wyobrażano sobie XXI wiek w roku 1899?
Wyliczankę można by kontynuować, jednak zamiast tego lepiej sięgnąć po książki Lema i samemu odkryć, co przewidział nasz genialny rodak.

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Lem był jednym z najbardziej światłych umysłów XX wieku. Filozof, wizjoner, futurolog, świetny pisarz, humorysta. Długo by można wymieniać, jakie tematy poruszał w swoich powieściach, opowiadaniach i esejach. Jednym z najbardziej znanych aspektów jego prac jest przewidzenie wielu dzisiejszych nowoczesnych technologii. Oto pięć przykładów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Smartfony, tablety, nawigacje GPS, podróże w kosmos... mało kto wie, że wiele współczesnych urządzeń i technologii zostało przepowiedzianych przed laty przez pisarzy i ich twórczość. W niniejszym wpisie postaramy się wyszczególnić kilka z nich i opowiedzieć nieco o ich literackich pierwowzorach. Spoiler alert: niektóre sięgają nawet XIX wieku.

# data[].attributes.attachment_link.title
Pisarze, którzy przepowiedzieli przyszłość. Literacka futurologia a współczesne gadżety i technologie - Geex

# data[].attributes.attachment_link.description
Smartfony, tablety, nawigacje GPS, podróże w kosmos... mało kto wie, że wiele współczesnych urządzeń i technologii zostało przepowiedzianych przed laty przez pisarzy i ich twórczość. W niniejszym wpisie postaramy się wyszczególnić kilka z nich i opowiedzieć nieco o ich literackich pierwowzorach. Spoiler alert: niektóre sięgają nawet XIX wieku.

# data[].attributes.attachment_link.title
Czy Stanisław Lem przewidział hejt w Internecie? Kampania #Ogarnijhejt przeciw mowie nienawiści

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Lem to jeden z największych polskich pisarzy XX wieku. Jego książki zostały przetłumaczone na 41 języków. W związku z setną rocznicą urodzin pisarza, rok 2021 będzie rokiem Stanisława Lema. Koordynacją obchodów zajmie się nowo powstała Fundacja Instytut Polska Przyszłości im. Stanisława Lema, której celem jest promowanie bezpieczeństwa przestrzeni cyfrowej w Polsce.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W naszej świadomości Stanisław Lem pozostał jako autor trudny, którego ciężko się czyta. Mało kto wie, że ten pochodzący ze Lwowa pisarz był prawdziwym wizjonerem.

Internet
Naukowcy, inżynierowie i wynalazcy często inspirują się powieściami science - fiction, których autorzy dają ponieść wodze fantazji i wymyślają dzisiaj niepojęte rzeczy. Jednym z takich autorów był niewątpliwie Stanisław Lem. Przedstawimy kilka jego przepowiedni, które się spełniły i dzisiaj normalnie funkcjonują wypełniając naszą codzienność.

Wyobrażasz sobie życie bez internetu? Jeśli tylko nie jesteś pustelnikiem, to zapewne sobie tego nie wyobrażasz. Stanisław Lem w kilku swoich powieściach opisywał wynalazki, które bardzo przypominały współczesny internet. W swoich książkach nazywał go „mózgiem", lub „bazą danych". W powieści „Obłok Magellana" Lem opisuje świat, którego mieszkańcy mają możliwość dostępu do ogromnej bazy danych. W domach posiadają malutkie telewizorki, które są odbiornikami i dają dostęp do tej bazy.
Przenośne urządzenia, czyli tablety
Brzmi znajomo? Jednak nawet samego Lema zaskoczyła jego przepowiednia, ponieważ nie spodziewał się jednej rzeczy. Kiedy internet stał się popularny Lem powiedział znamienne słowa: „Dopóki nie skorzystałem z Internetu, nie wiedziałem, że na świecie jest tylu idiotów".

Może ciężko w to uwierzyć, ale powstanie takich podręcznych komputerów również przepowiadał polski pisarz. We wspomniane już powieści „Obłok Magellena" Lem opisuje dziwaczne zwyczaje mieszkańców, którzy zrezygnowali z tak „archaicznych form przechowywania danych jak papier czy celuloza"
Czytać czy e-czytać?
Wszystkie dane przechowywano na specjalnych kawałkach kwarcu, które Lem nazwał „trionami". Dzięki tej technologii, mieszkańcy opisywanego przez Lema świata stworzyli ogromną bibliotekę trionową, która zawierała wszystkie owocy pracy naukowej mieszkańców świata.

Ciekawy opis technologii, której powstanie przewidywał Lem znajduję się w książce „Powrót do gwiazd": Całe popołudnie spędziłem w księgarni. Nie było w niej książek. Nie drukowano ich już od pół wieku bez mała. Księgarnia przypominała raczej elektronowe laboratorium. Książki to były kryształki z utrwaloną treścią. Czytać można je było przy pomocy optonu. Był nawet podobny do książki, ale o jednej, jedynej stronicy między okładkami. Za dotknięciem pojawiały się na niej kolejne karty tekstu.
Nanotechnologia
Ale optonów mało używano, jak mi powiedział robot - sprzedawca. Publiczność wolała lektany - czytały głośno, można je było nastawiać na dowolny rodzaj głosu, tempo i modulację. Tylko naukowe publikacje o bardzo małym zasięgu drukowano jeszcze na plastyku imitującym papier. Tak że wszystkie moje zakupy mieściły się w jednej kieszeni, choć było tego prawie trzysta tytułów". Jeśli ktoś ma skojarzenia z popularnymi dzisiaj ebookami i audiobookami, to są one jak najbardziej słuszne. Lem tę książkę napisał w 1961 roku czyli kilkadziesiąt lat przed pierwszymi ebookami.

Lem nie wymyślił tego pojęcia, ale mocno rozwinął tą koncepcję. Dzisiejsza nanotechnologia działa na poziomie nawet pojedynczego atomu, a naukowcy są w stanie skonstruować robota, którego nie widać gołym okiem. W powieści „Niezwyciężony" Lem wykorzystuje nanotechnologię i przedstawia coś co można nazwać jako „nanokurz".
Chcesz dowiedzieć się o innych wynalazkach, które w swojej twórczości przewidział Stanisław Lem? Kliknij tutaj i przejdź do serwisu Panorama24.co.uk Chcesz poznać więcej mrocznych tajemnic gwiazd? Chciałbyś schudnąć, a nie wiesz jak się do tego zabrać? Najnowsze trendy, plotki, romanse, skandale, skuteczne diety, rozrywka tylko na www.panorama24.co.uk
To inteligenta chmura, która wypełniona jest maleńkimi robotami, z których każdy posiada różne sensory i narzędzia przystosowane do różnych celów. Inteligentny kurz przedstawiony przez Lema ma zachowywać się jak rój owadów, które współpracując ze sobą tworzą większy organizm.
Obserwuj Chcesz się z nami podzielić czymś, co dzieje się blisko Ciebie? Wyślij nam zdjęcie, film lub informację na: [email protected]
Obserwuj PolishExpress.co.uk na Google News, aby śledzić wiadomości z UK

# data[].attributes.attachment_link.description
W naszej świadomości Stanisław Lem pozostał jako autor trudny, którego ciężko się czyta. Mało kto wie, że ten pochodzący ze Lwowa pisarz był prawdziwym wizjonerem. Internet Naukowcy, inżynierowie i wynalazcy często inspirują się powieściami science - fiction, których autorzy dają ponieść wodze fantazji i wymyślają dzisiaj niepojęte rzeczy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stanisław Lem był nie tylko jednym z najlepszych pisarzy science-fiction w Polsce, ale dał się również poznać na arenie międzynarodowej. Urodzony 12 września 1921 roku autor to najczęściej tłumaczony pisarz w historii polskiej literatury. Jego książki sprzedały się w liczbie ponad 30 milionów egzemplarzy i przetłumaczono je na ponad 40 języków. W dzisiejszym tekście wspólnie przyjrzymy się temu wybitnemu twórcy i poznamy garść ciekawostek na jego temat.

1. Strona główna Google poświęcona polskiemu pisarzowi

23 listopada 2011 roku miała miejsce sześćdziesiąta rocznica wydania pierwszej powieści Stanisława Lema. Z tej okazji strona główna Google została tego dnia poświęcona polskiemu pisarzowi. Stworzono mini-grę opartą na fabule Cyberiady. Projekt stworzono na podstawie rysunków Daniela Mroza, znanego między innymi z Grupy Krakowskie oraz współpracy z Przekrojem. Ponadto Mroz często wykonywał rysunki do książek science-fiction. Doodle dedykowane Stanisławowi Lemowi widzieli mieszkańcy Europy Zachodniej oraz Rosji.

2. Stanisław Lem a Philip K. Dick

Każdy fan science-fiction doskonale wie, że Stanisław Lem oraz Philip K. Dick tworzyli prozę tego samego gatunku i w tym samym okresie. Pisarz ze Stanów Zjednoczonych twierdził, że Lem nie istnieje lub jeśli istnieje, to tak naprawdę jest postać tworzona przez więcej osób. W dodatku zarzucał, że Stanisław Lem musi być radzieckim agentem, którego głównym zadaniem jest szerzenie propagandy i sianie dezinformacji ze żelazną kurtyną. Philip K. Dick wiele swoich książek stworzył będąc pod wpływem alkoholu i narkotyków. Warto zaznaczyć, że amerykański twórca miał poważny problem z używkami i substancjami odurzającymi. Możliwe, że ów problemy były przyczyną jego paranoicznych teorii na temat polskiego pisarza.

3. Animowany pogrzeb

Jedenaście lat po śmierci Stanisława Lema, utalentowany grafik z Turcji, Polat Yarisci, stworzył specjalną animację inspirowaną światem Cyberiady. Był to osobisty hołd dla polskiego autora. W krótkim filmiku można była zobaczyć pogrzeb Lema odprawiany przez roboty znane z fabuły jego utworów.

4. Prognozowanie przyszłości

Wielu ludzi twierdzi dziś, że Stanisław Lem miał dar jasnowidzenia. Nie da się ukryć, że wiele jego opisów można traktować jako pewnego rodzaju prognozowanie przyszłości. Sporo rozwiązań technologicznych, które w momencie pisania stanowiły fikcję literacką, dziś są częścią rzeczywistości. Najgłośniejszym przykładem jest czytnik e-booków, który był wspominany przez Lema w Powrocie z gwiazd z 1961 roku. Inny przykład pochodzi z wspominanej już w tym tekście Cyberiady, w którym Lem opisywał symulację życia i alternatywne światy, które dziś wielu wiąże z popularną grą The Sims.

5. Miłośnik samochodów

Stanisław Lem był pasjonatem motoryzacji i nigdy nie krył swojej sympatii do klasycznych samochodów. Przez jego kolekcję przewinęły się między innymi takie samochody jak Wartburg 1000, Fiat 1800, AWZ P7, Mercedes W201 czy Fiat 125p. Warto zaznaczyć, że o takie modele w czasach PRL-u wcale nie było tak łatwo.

6. Ogrom tytułów na koncie

Stanisław Lem ma na koncie sporo różnych nagród, wyróżnień i odznaczeń, otrzymanych zarówno za życia, jak pośmiertnie. Kiedy jeszcze żył odznaczono go Orderem Orła Białego, które w naszym kraju jest najwyższym i najstarszym odznaczeniem. Wśród jego wyróżnień można znaleźć też order Polonia Restituta, Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis" oraz Krzyż Zasługi. Ponadto Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Opolski, Uniwersytet Bielefeld i Politechnika Wrocławska wyróżniły go tytułem honoris causa. Został też honorowym obywatelem Krakowa, gdzie spędził większość swojego życia.

7. Niebanalne wyróżnienie

Postać Stanisława Lema uhonorowano też w inny, nieco bardziej niecodzienny sposób. Jego nazwiskiem nazwano planetoidę, która należy do głównego pasa asteroid okrążających Słońce. Wyróżniono też postacie z kart jego książek. Ilijontichy, nazwa innej planetoidy, to nawiązanie do imienia i nazwiska bohatera książki polskiego autora. Jego nazwisku swoją nazwę zawdzięcza również pierwszy polski sztuczny satelita naukowy.

8. Filmy na podstawie twórczości Stanisława Lema

Książki Stanisława Lema stały się inspiracją dla powstania wielu scenariuszów do filmów i produkcji telewizyjnych. Sam Lem był krytycznie nastawiony do większości adaptacji na podstawie jego twórczości. W przypadku Solaris mocno nie zgadzał się z wizją reżysera i próbował wymusić na nim zmiany. Jedyną produkcją, która mu się spodobała był film autorstwa Andrzeja Wajdy.

9. Stanisław Lem był łasuchem

Lem uwielbiał słodycze, którymi zajadał się nawet, kiedy zdiagnozowano u niego cukrzycę. Jego ulubionymi smakołykami były marcepan oraz chałwa.

10. Wsparcie Polskiej Akcji Humanitarnej

Stanisław Lem przez wiele lat aktywnie wspierał PAH (Polską Akcję Humanitarną).

Źródło zdjęć: http://culture.pl/pl/tworca/stanislaw-lem

# data[].attributes.attachment_link.title
10 ciekawostek na temat Stanisława Lema - Lifestyle według mężczyzny

# data[].attributes.attachment_link.description
Stanisław Lem był nie tylko jednym z najlepszych pisarzy science-fiction w Polsce, ale dał się również poznać na arenie międzynarodowej. Urodzony 12 września 1921 roku autor to najczęściej tłumaczony pisarz w historii polskiej literatury. Jego książki sprzedały się w liczbie ponad 30 milionów egzemplarzy i przetłumaczono je na ponad 40 języków.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ciekawostki o Stanisław Lem - Urodził się w 1921 we Lwowie, od 1946 mieszka w Krakowie. Będąc klasykiem scence-fiction, Lem nie należy do autorów typowych dla gatunku, choćby dlatego, że wybrał...

# data[].attributes.attachment_link.description
Splot przeciwieństw: technokrata, a zarazem humanista. Najdziwniejsze jednak, że Stanisław Lem bez entuzjazmu wyrażał się o gatunku, w jakim tworzył. Dlaczego?