# data[].attributes.body
‘Ik had een wapenbroeder’. Ammer Stol “had” een wapenbroeder. Met “wapenbroeder” wordt er naar Arthur verwezen. Deze broeder is hij verloren doordat hij hem had doodgeschoten. Er is voor het woord “wapenbroeder” gekozen omdat ze elkaar hebben leren kennen in het leger en het verhaal zich daar afspeelt. Ook is dat woord gekozen omdat Ammer en Arthur een homostel zijn.

# data[].attributes.body
Een kenmerk van de ludieke variant van het postmodernisme is de afrekening met de ernstige, ‘hoge literatuur’ voor de elite. Dit gebeurd in het boek door de keuze van onderwerpen, zoals de oorlog en travestie.

# data[].attributes.body
Ammer heeft Arthur gedood. Het is aan de lezer om te bepalen wat voor waarde dat heeft. Is het moord, dood door schuld of doodslag? Heeft hij Arthur expres vermoord of was het een ongeluk? Maar maakt schuld iets uit, want het is maar net wat voor waarde de mens aan schuld hecht en of dat invloed heeft op de straf die de verdachte krijgt.

# data[].attributes.body
Een belangrijk onderwerp dat wordt behandeld is de lhbtiq+ gemeenschap. Ammer en Arthur vallen allebei in ieder geval op mannen. Ammer is ook nog aan het uitzoeken of hij wel een man is of niet.
‘Ik fantaseer over dingen die niet bestaan kunnen, ik wordt geopereerd in Baltimore en kom terug en leef in dit huis met Arthur en zie kinderen voor me en schaam me over deze naïeve verbeeldingen’.
Een ander stukje:
‘Maar voel je je als vrouw sterker? Denk je dat je dan niet een zwakke persoonlijkheid zult zijn? Wat een uitdrukking overigens.’ ‘Ik weet het niet, ik ben geen vrouw. Maar een vrouw mag zwakker zijn, mag tonen dat ze een ander bewondert die ze groot en sterk vindt, mag aanhankelijk zijn en teder zijn en…’ ‘zou je dat willen? Ja, dat noem ik zwakheid.’
Toen Ammer verhoord werd na de dood van Arthur, hadden ze het over het meisje waar Arthur mee was gezien in Amsterdam. De verhoorders denken dat hij Arthur (expres) had vermoord omdat hij jaloers was op hen. Maar de verhoorders wisten niet dat Ammer dat meisje was. Hij kon het ook niet vertellen. Arthur had dit eerder al gezegd:
‘Hier in Amsterdam is het trouwens verboden om in travestie over straat te wandelen. Een of andere politieverordening.’
Wat we nu dus nog steeds mee kunnen nemen uit het boek is dat het nu niet meer verboden is om anders te zijn. Je hoeft als iemand van de lhbtiq+ gemeenschap niet meer jezelf te zijn in het geheim. Het is mooi dat we door dit boek goed zien waar we vandaan kwamen.

# data[].attributes.body
Het onderwerp oorlog komt vaak terug in het boek. Het boek speelt zich af op de Veluwe, waar Ammer en Arthur in militaire dienst zitten. De gesprekken die ze hebben gaan ook vaak over de oorlog en dan specifiek over de concentratiekampen.

# data[].attributes.body
Ammer had vroeger (je ziet alleen maar jeugdherinneringen van zijn moeder) een minder goede relatie met zijn moeder. Dit komt omdat ze een star en streng persoon is. Hij had graag een goede relatie met zijn moeder gehad. Hij merkt dat hij dat wel echt heeft gemist als kind.

# data[].attributes.body
Ammer kan het goed vinden met hem. Dit komt vooral omdat hij veel minder streng is en het in elk geval vroeger goed vond als hij zich wou verkleden. Ondanks dat Ammer zich vroeger mocht verkleden van zijn vader, gebeurde dat niet door zijn moeder. Ik weet niet wat de relatie van Ammer en zijn vader nu is omdat hij alleen maar over zijn vader praat in jeugdherinneringen. Zo weet ik ook niet hoe hij denkt over travestie

# data[].attributes.body
Maarten is een bioloog. Dat is Maarten ‘t Hart ook. Hij heeft zichzelf dus in het boek verwerkt. Ammer kent hem door Jakob (een vriend). Ook Maarten heeft een zachtaardig karakter. Als Ammer vlucht uit gevangenschap voor de op ‘moord’ Arthur, gaat hij naar Maarten en vertelt hij het hele verhaal aan hem.

# data[].attributes.body
Hij en Arthur kunnen goed met elkaar opschieten. Arthur verteld aan Ammer dat hij Eelwout erg knap vindt. Ammer is daardoor erg jaloers op Eelwout.

# data[].attributes.body
Marijke is een studiegenoot van Arthur. Ze is verliefd op hem. Ze heeft een zachtaardig karakter, daarom vergelijkt Arthur haar met Ammer. Maar hij ziet het karakter eerder als zwak dan zacht.

# data[].attributes.body
Ammer is een student Engels die is opgeroepen voor militaire dienstplicht. Hij vertelt in dit boek over zijn ervaringen in dienst. In het boek zie je zo heel erg goed de psychologische ontwikkeling die hij doormaakt. Hij is een zachte, stille en onzekere jongen. Sinds de ontmoeting met Arthur in de dienst trekt hij veel met hem op. In het begin van het boek lijkt hij een gewone stille jongen, maar door Arthur realiseert hij dat hij op jongens valt. Hij realiseert zich dat hij nooit geïnteresseerd was in meiden. Tijdens zijn verlof in Amsterdam met Arthur merkt hij ook dat hij het heel erg leuk vindt om zich te verkleden. Dit mocht vroeger nooit van zijn moeder. Hij merkt dat hij het fijn vindt om vrouwenkleding aan te trekken en dat hij zich daardoor veel meer als zichzelf voelt dan in die losse broeken die hij in dienst aan moet. Hierdoor begint hij te twijfelen over wie hij echt is, maar begint te dromen over een leven met Arthur (als man) en hij als vrouw. Zij zegt: ‘Ik had een vrouw moeten zijn, ik zou moeten worden omgebouwd tot vrouw’. Hij maakt in de paar maanden dat het boek zich afspeelt (vertelde tijd) een hele psychologische ontwikkeling door en stelt zich hierdoor kwetsbaar op tegenover Arthur.

# data[].attributes.body
De round characters zijn Ammer en Arthur. Het boek gaat voornamelijk over de relatie tussen deze twee personages. Zo leer je de personages goed kennen

# data[].attributes.body
Arthur is van Joodse afkomst en heeft voor de dienst Duits gestudeerd. Hij is een vlotte prater. Ook is hij erg beschermend tegenover Ammer en wordt gezien als een leiderstype. Hij is erg geïnteresseerd over wat er zich tijdens de oorlog heeft afgespeeld. Zo heeft hij over het lot van de Joden en over de mensen (iedereen) in de concentratiekampen. Zo zegt hij dat als je begint met het lezen van die verhalen, dat je er nachts van wakker ligt, maar hij zegt later ook dat “dan komt het beangstigende stadium dat je geniet van die concentratiekampverhalen”.
Hij steunt Ammer heel erg in zijn ontwikkeling en ontdekking over wie hij is. Hij stelt zelfs voor aan Ammer om vrouwenkleding aan te trekken en ook daarmee over straat te lopen. Hij vindt het goed dat Ammer aan het ontdekken is of hij een vrouw wilt zijn of niet, maar als Ammer opeens in huilen uitbarst omdat het hem allemaal te veel is geworden, hij maakt namelijk veel mee, steunt Arthur hem opeens helemaal niet meer. Hij heeft het over dat hij altijd tegen ‘hysterische vrouwen aanloopt die een prettige vriendschap willen veranderen in een soort eeuwigdurend huwelijk’. Hij komt hierdoor arrogant en als een alfa-man naar voren.

# data[].attributes.body
Kleding is ook een belangrijk onderwerp voor Ammer. Hij voelt zich niet comfortabel in het uniform dat hij moet dragen en jongenskleding in het algemeen. Hij haat bijvoorbeeld dat de broeken zo los zitten. Hij voelt zich veel beter in vrouwenkleding.

# data[].attributes.body
In het boek gaat het ook vaak over zwak, lafheid en sterk, machtig. In het begin worden Arthur en Ammer gezien als gelijken, want ze zijn allebei een man en zitten in het leger. Later komt naar voren dat Arthur wel heel erg van macht, de leiding hebben houdt. Dit gaat ten koste van anderen, maar hij wil die ‘zwakheid’ van anderen niet zien.
Ammer stelt zich op een gegeven moment kwetsbaar op tegenover Arthur, maar hij krijgt geen steun van hem. Hij wordt hysterisch genoemd omdat hij moet huilen.

# data[].attributes.body
Ammer heeft Arthur doodgeschoten. Hij wordt hiervoor opgepakt en verhoord. Tijdens deze verhoren en als hij alleen is zit hij te piekeren over of het zijn schuld is of niet. Maarten ‘t Hart geeft hier geen duidelijk antwoord op. Je moet dat zelf bedenken met wat hij heeft geschreven over de karakters. In het boek leer je Ammer kennen en weet je dat hij het niet met opzet heeft gedaan. Wel dacht hij na de ruzie in Amsterdam dat Arthur wat hem betrof wel dood mocht gaan. De vraag is dus of hij schuldig is aan moord of niet.

# data[].attributes.body
Ik het boek gaat het ook vaak over de jaloezie dat Ammer heeft op Arthur. Zo is Arthur jaloers op het vlotte praten van Arthur en op de relatie tussen hem en sergeant Eelwout. Ammer is in zijn jeugd ook vaak jaloers geweest. Toen hij 9 was was er in de zomer een gekostumeerde optocht. Hij mocht daar niet aan meedoen van zijn moeder, maar mocht wel kijken. Hij ziet de familie van de schoenmaker, maar niet het jongste zoontje waar hij soms mee speelt. Even later ziet hij pas dat hij verkleed is als meisje. Hij wordt hartstikke jaloers op hem. Wat hoe hij er nu uitziet, daar heeft Ammer al vaak over gefantaseerd.

# data[].attributes.body
Macht is een onderwerp waar Arthur zich veel mee bezig houd. Tijdens zijn studie heeft hij proeven gedaan op ratten. Hiervoor moest hij de ratten ook doden. Hij vind het idee van macht, de hulpeloosheid die anderen dan voelen erg interessant. Hij vraagt zich ook af of hij dat ook met mensen zou kunnen doen, wat de Duitsers in de concentratiekampen hebben gedaan.

# data[].attributes.body
Als Ammer tijdens zijn verlof mee gaat met Arthur verkleed hij zich als meisje. Hij loopt ook zo over straat met Arthur aan zijn zijde. Travestie was toen verboden in Amsterdam, hierdoor was hij in het begin twijfelend of het wel een goed idee was, maar toen hij over straat liep, merkte hij dat niemand raar naar hem keek. De mensen accepteerden hem als vrouw. De enige mensen die hem wel nakeken zijn jongens die geïnteresseerd in ‘haar’ waren.
Ammer vind het fijn om zich te verkleden als vrouw en vraagt zich al of hij geen vrouw hoort te zijn.

# data[].attributes.body
Deze variant van het postmodernisme zie ik niet terug in het boek. Een voorbeeld is het hyperbewustzijn van de taligheid van deze wereld: alles is taal. Bij de boeken van Maarten ‘t Hart gaat het vooral om het verhaal in plaats van de taal. Hij is een verteller.

# data[].attributes.body
Niets heeft waarde: goed/fout zijn slechts afspraken en in zichzelf waardeloos.

# data[].attributes.body
Schaamte is een onderwerp dat heel erg belangrijk is in de kunst onder invloed van het existentialisme. Dit is ook een onderwerp dat in het boek vaak naar voren komt. In het begin schaamde hij zich voor het verkleden als vrouw. Met hulp van Arthur zet hij zich daarover heen en loopt hij verkleed als vrouw over straat. Hij merkt dat hij niet wordt nagekeken en dat het hem voldoening geeft. Hij begint zich zo over zijn schaamte heen te zetten.

# data[].attributes.body
Volgens het existentialisme is ieder mens verantwoordelijk voor eigen daden, leven en lot. Dit zie je terug in het boek doordat Ammer vlucht. Hij kiest ervoor om het lot in eigen handen te nemen door te vluchten van zijn begeleiders tijdens de begrafenis van Arthur. Dit doet hij om zijn gedachten op orde te brengen en zijn verhaal met iemand te delen.

# data[].attributes.body
Maarten ‘t Hart heeft een herkenbare eigen manier van schrijven. De personages in het boek zijn erg direct en beheersen zich helemaal niet, ze gooien alles er gelijk uit. Dit geldt vooral voor Arthur. Dit hoort ook bij lage cultuur. In de hoge cultuur wordt er meer gebruik gemaakt van hoogdravende en beheerste taal.
‘Ik laat me achteroverdrukken op de bank en huil als een kind met lange uithalen. Mijn lichaam schokt. “Ben je mesjogge, Ammer hou op.” “Laat maar,” zeg ik, “ik moet even uithuilen… “ben je ook al zo overgevoelig?” Vraagt Arthur. “Als wie?” “Als het meisje Marijke. Zij heeft hier ook gezeten op een avond, op dezelfde plaats als jij, ze heeft ook gehuild en gezegd: ‘“Arthur wanneer gaan we trouwen? Ik voor altijd bij jou blijven.’” Moet ik dan altijd tegen hysterische vrouwen aanlopen die een prettige vriendschap willen veranderen in een soort eeuwigdurend huwelijk.” ‘
Maarten schrijft ook op een simpele manier. De zinnen zijn niet heel erg lang en zonder hele ingewikkelde woorden. Dit maakt het boek makkelijk om te lezen en heb je het gevoel dat het echt kan zijn en niet een verzonnen verhaal is. Hij kan ook het gevoel en emoties van de personages goed verwoorden.
‘Ik neem de donkerbruine pruik van de kop en laat hem voorzichtig op mijn hoofd neerkomen. Voor de spiegel trek ik de pruik recht. Het elastische materiaal waarop de haren zijn ingeplant sluit om mijn hoofd. Ik ervaar een diep gelukzalig gevoel als ik me zelf in de spiegel bekijk.’

# data[].attributes.body
In dit boek heb je veel spanning. Dit komt niet perse door open plekken, maar doordat je in het boek naar een belangrijke gebeurtenis toewerkt (niet in chronologische volgorde). Dat is de dood van een Arthur. Deze roman omschrijft men dus ook als een (ethologische) thriller.

# data[].attributes.body
Ik had een wapenbroeder valt niet onder een stroming te plaatsen. Het boek is in 1973 geschreven, dus het zou postmodern zijn, maar er zijn ook aspecten die passen bij het modernisme.

# data[].attributes.body
In het boek zit geen flashback of flashback. Ik denk niet dat je dat zo kan noemen. Het verhaal wordt namelijk telkens verteld in het nu, er wordt telkens gebruik gemaakt van de tegenwoordige tijd. Er wordt namelijk vooral in het eerste deel van het boek (het bestaat uit 3 delen) het verhaal verteld vanaf het begin, dat is in augustus, in dienst. En dan in het volgende hoofdstuk speelt zich dan net af na de ‘moord’ op Arthur. Vanaf deze twee punten wordt het verhaal verteld. Na mate je verder leest weet je al hoe Ammer zich voelt na het per ongeluk doodschieten van Arthur, maar je weet nog niet waarom hij zich precies zo voelt. Doordat het verhaal daarna weer verder gaat bij de aanloop van het incident, dus het weekendverlof in Amsterdam, weet je wat de gedachtengang van Ammer was. Hierdoor wordt je ook aangespoord om zelf te bepalen of het wel of geen moord is geweest.

# data[].attributes.body
‘Ik had een wapenbroeder’ is in 1973 geschreven door Maarten ‘t Hart.
De hoofdpersonen zijn Ammer (ik-verteller) en Arthur. Zij ontmoeten elkaar tijdens hun dienstplicht en er ontstaat een relatie. Maar hoe langer ze elkaar kennen, groeien ze als personen, maar zien ze ook slechte eigenschappen in elkaar. Na een weekend verlof in Amsterdam, in het huis van Arthur, groeit dit uit tot ruzie. Als ze weer terugkeren hebben ze als eerste een schietoefening. Het wapen van Ammer weigert. Hij draait zich om en roept de sergeant, maar dan gaat hij toch af. Hij heeft Arthur dodelijk geraakt.

# data[].attributes.body
Afzetting en extreme voortzetting van het modernisme tegelijk.
- Het doorbreken van genrescheiding is een kenmerk voor het postmodernisme. Het is een thriller, maar doordat het gedrag en gedachten van de personages zo uitgebreid worden omschreven is het ook een ethologisch boek. Dit boek zou je dus kunnen zien als een ethologische thriller.
- Ondermijning van de klassieke regels om een verhaal te vertellen. Dit zie je terug in het boek door de vertelvolgorde van het verhaal. Maarten ‘t Hart heeft het boek niet in chronologische volgorde geschreven, maar hij verandert per hoofdstuk de tijd waar het verhaal zich afspeelt. Het gaat van het begin van de dienst naar de periode na het ongeluk/moord. Zo kom je op het laatst pas te weten hoe het incident er precies uitzag.
- De auteur houdt de lezer telkens bewust van het feit dat hij een geconstrueerd verhaal leest. Dit heb je door doordat we nu in Nederland geen dienstplicht hebben, maar ook doordat de schrijver het aan de lezer laat om te bepalen of de dood van Arthur een moord of een ongeluk was.

# data[].attributes.body
- twijfel aan objectieve werkelijkheid.
Je weet niet of Ammer Arthur heeft vermoord of niet. De vraag is wat je zelf verstaat onder moord. In het boek wordt er alleen verteld wat er is gebeurd. Je kan dan zelf bepalen of het moord is of een ongeluk.
Ammer is een man, maar voelt zich vrouw.  Het boek laat zien dat je gender niet vastligt.