# data[].attributes.body
De middeleeuwen is de tijd tussen de oudheid en de start van de vroeg moderne tijd in. De middeleeuwen startte met de val van het Romeinse rijk en eindigde met dat Columbus Amerika ontdekte.

# data[].attributes.body
In deze tijd verspreide het christendom zich steeds meer door Europa en veel meer mensen werden christelijk. Hierdoor kregen de kerken meer macht. De kerk had veel invloed op de mensen omdat het geloof een verklaring voor het leven was en als de oogst bijvoorbeeld slecht was dat gaven ze God de schuld.

# data[].attributes.body
Vanaf het jaar 1000 gingen steeds meer mensen bedevaarts plaatsen bezoeken. Hierdoor kon je je kans vergroten om in de hemel te komen en het kon ook helpen tegen ziektes.

# data[].attributes.body
Kruistochten waren grote tochten met christenen die naar Jeruzalem gingen om de stad weer terug te krijgen deze hadden de moslims namelijk ingenomen. Er werd gestreden om deze stad omdat het een heilige stad is voor beide geloven. Er zijn in totaal 8 kruistochten naar Jeruzalem gevoerd. Er zijn ook kleinere kruistochten gevoerd.

# data[].attributes.body
De pest was één van de grootste massamoordernaars ooit en veroorzaakde de dood van ongeveer één derde van de Europeese bevolking. De pest is ontstaan doordat het in de middeleeuwen zo smerig was op straat omdat mensen al hun afval op straat dumpten. Hierdoor kwamen er ratten en ratten hadden ziekten. Als rattenvlooien dat bloed dronken van een rat namen ze die ziekte mee dus als een mens door een rattenvlo gebeten werd werden ze ziek met de pest.

# data[].attributes.body
Johannes Gutenberg vond de boekdrukkunst uit. Er waren wel boeken verkrijgbaar voor deze tijd maar die waren erg duur en de bladzijden waren lichte plakken hout. Door het uitvinden van de boekdrukkunst konden er sneller boeken gemaakt worden en werden de boeken een stuk goedkoper.

# data[].attributes.body
Karel de Grote was aan de macht het grootste deel van de middeleeuwen. Er waren twee groepen: de agrarische sector en de handeldrijvende gemeenschappen. Er was geen vaste valuta verhouding en er werd veel geruild. Rijkdom was heel erg belangrijk in de middeleeuwen. De maatschappij was verdeeld in standen zo had je bijvoorbeeld adel en boeren. De boeren waren heel laag in de standen en adel hoog.

# data[].attributes.body
Bijna iedereen was christelijk en het christendom verspreide zich snel. De kerk had veel invloed op het leven van de mensen want het geloof verklaarde alles in het leven en de geestelijken waren de enigen die konden lezen en schrijven. De maatschappij was verdeeld in standen dus mensen die onder de laagste stand leefden mochten minder dan mensen van de hoogste stand.

# data[].attributes.body
Middeleeuwse teksten waren vaak in rijm geschreven en waren bedoeld om te worden voorgelezen. Als de mensen zelf een exemplaar van een boek wouden hebben moesten ze dat zelf letter voor letter overschrijven. Literatuur was alleen voor de geestelijken omdat zij de enigen waren die konden lezen en schrijven.

# data[].attributes.headline
Belangrijkste literaire themas en genres

# data[].attributes.subject
Belangrijkste literaire themas en genres

# data[].attributes.body
De belangrijkste themas en gernes van de boeken waren: Dierrijm, Ridderroman, Marialegende. De boeken gingen vaak over een bekende personages met een mytische of historische achtergrond.

# data[].attributes.body
Renaissance betekent wedergeboorte. De renaissance was een wedergeboorte van de Klassieke Oudheid. De term is bedacht door de Italiaanse kunstenaar en architect Giorgio Vasari.

# data[].attributes.body
Erasmus publiceerde verschillende theologische en humanistische boeken voor een brede lezersgroep. Door de boekdrukkunst worden veel mensen bereikt.

# data[].attributes.body
Het bekendste boek van Erasmus is Lof der Zotheid uit 1509, waarin hij de spot drijft met slechte menselijke eigenschappen als gierigheid, ijdelheid en machtswellust.

# data[].attributes.body
Van der Noot is één van de eerste Renaissance-dichters uit de Nederlandse literatuur. Het Bosken is zijn bekendste en oudste dichtwerk.

# data[].attributes.body
Joost van den Vondel was de meest besproken Nederlandse dichter van de Gouden Eeuw. Zijn toneelstuk 'Gijsbrecht van Aemstel' bleef eeuwen gespeeld worden.

# data[].attributes.body
Er kwam kritiek op de enorme rijkdom en politieke macht van de kerk. Daardoor ontstond de Reformatie. In 1568 kwam de Nederlandse Opstand, in 1588 werd de republiek in Nederland uitgeroepen. Over het algemeen werd Europa geregeerd door koningen en adel.

# data[].attributes.body
Nederland was een economisch welvarende Republiek. Handel met overzeese gebieden was erg succesvol. Nederland was in de 17e eeuw bijna voortdurend in oorlog.

# data[].attributes.body
'Gedenk te sterven' wordt vervangen door 'pluk de dag'. Een mens moet ook op aarde leven en mag ervan genieten. De mens komt centraal te staan en niet God. De zon is centrum en de aarde draait om de zon. Dit zijn tevens de belangrijkste ontwikkelingen.

# data[].attributes.body
De literatuur richt zich in de Renaissance naar de oudheid.

In de Renaissance bootste men het werk van anderen na en bracht men algemene gevoelens onder woorden. De navolging moest op zo origineel mogelijke wijze gebeuren.

# data[].attributes.headline
Belangrijkste literaire thema's en genres 

# data[].attributes.subject
Belangrijkste literaire thema's en genres 

# data[].attributes.body
De belangrijkste thema's in de renaissanceliteratuur waren de klassieke oudheid en de mens. De belangrijkste genres waren het klassieke drama, de tragedie, het blijspel, de lyriek en het sonnet.

# data[].attributes.body
De Verlichting was een 18e eeuwse stroming die het optimisme, empirisme en rationalisme uit de wetenschappelijke revolutie toepaste op de maatschappij. Het vernieuwde denk- en wereldbeeld van de verlichte denkers zorgde voor grote ontwikkelingen in alle sectoren van de samenleving.

# data[].attributes.body
Op politiek gebied zorgde de Verlichting in enkele landen voor een nieuwe stroming: het verlicht absolutisme. Ook resulteerden de verlichtingsidealen in revoluties.

Gelijkheid en vrijheid waren belangrijke punten van de Verlichting, waardoor er vanaf 1700 ook meer verzet tegen de slavernij kwam. Deze ideeën zorgden ook voor de opkomst van allerlei emancipatiebewegingen, zoals het feminisme.

# data[].attributes.body
De Verlichting zorgde ook voor religieuze ontwikkelingen, waaronder het deïsme. Dit hield in dat men wel geloofde dat er een God bestond, maar dat die zich niet met het leven op aarde bemoeide. Ook ontwikkelde het atheïsme zich steeds verder.

# data[].attributes.body
Voor de Verlichting had de kerk heel veel macht, vaak ook politieke macht. De kerk zei dat de mensen vanaf hun geboorte zondig waren, maar dat God hen kon vergeven. In de verlichting veranderde dit. Mensen gingen afstand nemen van de kerk en het geloof anders benaderen. Er waren veel kerken die geloofden dat zij het dichtst bij de waarheid waren. Veel filosofen gingen zelf hun geloof onder woorden brengen.

Heel lang was er in Frankrijk een standenmaatschappij. Je had de geestelijkheid, de adel, en de boeren. De boeren waren vaak heel arm en leden erg onder het gezag van de adel en geestelijkheid. Tijdens de Verlichting vonden verlichte denkers dat de standenmaatschappij moest worden afgeschaft en dat er meer gelijkheid moest komen.

# data[].attributes.body
De econoom Adam Smith vond dat de overheid zich zo min mogelijk moest bemoeien met de economie. Volgens hem streefde elk mens er naar zijn eigen economische situatie zo goed mogelijk te maken. Dit wordt de vrijemarkteconomie genoemd.

De verlichte denker Montesquieu was van mening dat de politiek ingericht moest worden op basis van de trias politica. In plaats van de macht in handen te leggen van een vorst, moest de macht gescheiden zijn in een wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht. Ook wilden de verlichte denkers stemrecht creëren voor de derde stand (de bevolking), zodat er een democratie zou ontstaan en het gelijkheidsidee gerealiseerd zou worden.

# data[].attributes.body
Tijdens de Verlichting was het belangrijkste doel van literatuur om mensen te onderwijzen.

# data[].attributes.body
Tijdens de Verlichting ontstonden er veel nieuwe genres: satirische tijdschriften, briefromans, sentimentele romans, politieke tijdschriften, kinderliteratuur en proza; de hele bevolking moest aangesproken en onderwezen worden, vrouwen en kinderen inclusief.

Niet alleen het verstand en het onderwijzen daarvan was belangrijk in de 18e eeuwse literatuur. Om kennis over te brengen en te verwerken waren emoties net zo belangrijk als de rede. Veel literatuur had het doel het hart te raken en men daardoor aan het denken te zetten.

# data[].attributes.body
Encyclopedie

Tijdschrift

Imaginair reisverhaal

Roman

# data[].attributes.body
De Nederlandse schrijver Marcellus Emants kreeg na de dood van zijn vader een grote erfenis, waardoor hij niet hoefde te werken. Zijn hele leven stond in het teken van de kunsten en vooral de literatuur. Zijn belangrijkste roman was 'Een nagelaten bekentenis'. Veel van Emants' verhalen waren pessimistisch.

# data[].attributes.body
Louis Couperus was één van de grootste Nederlandse romanciers. Hij heeft veel verschillende genres geschreven en staat bekend als een uiterst sensitieve en decadente schrijver. Ook was zijn werk bij veel buitenlandse schrijvers, zoals Oscar Wilde, bekend.

# data[].attributes.body
Van Deyssel werd ook wel ‘de leeuw van Tachtig’ genoemd. Hij was een aristocratisch, excentriek levensgenieter. Van Deyssel keerde zich tegen zich fel tegen de oudere generatie. Hij vond dat deze generatie ervoor gezorgd had dat onze literatuur verpest was.

# data[].attributes.body
Dit boek gaat over de zeeman Robinson Crusoë, die na een schipbreuk een groot deel van zijn leven doorbrengt op een onbewoond eiland. De boodschap van dit verhaal is dat een personage afgezonderd raakt van de wereld en zichzelf zal moeten redden. Dit zou alleen mogelijk zijn door het gebruik van het verstand, wat dus goed bij de Verlichting paste.

# data[].attributes.body
Romantiek is de benaming van de 19de-eeuwse levenshouding waarbij het gevoel en het individu voorop stonden. De romanticus leeft in onvrede met de maatschappij.

# data[].attributes.body
Er vond een grote verandering plaats en de volgende punten kwamen naar voren:

1. Verheerlijking van het landelijke leven en de natuur: Sommige romantici gingen het landelijke leven verheerlijken, ze vonden dat de mensen op het platteland veel gelukkiger waren.

2. Gevoel en fantasie: De romantici stelden het gevoel en fantasie op de eerste plaats.

3. Herleving van de godsdienst: Veel romantici wilden het christendom, wat de verlichters bijna geredeneerd hadden, weer herstellen en hun gevoel laten spreken. Ook geloofden veel mensen in de oerkrachten van Moeder Natuur werden spiritueel op een niet-christelijke manier.

4. De geschiedenis van het eigen volk werd verheerlijkt. Dit leidde ook tot nationalisme, de trots op eigen vaderland stond centraal.

# data[].attributes.body
De politiek tijdens de Romantiek kenmerkte zich door een groeiende interesse in de geschiedenis van het eigen volk en een gevoel van nationale nostalgie. Het verleden van het volk kreeg hierdoor een politieke betekenis. De Romantiek had niet alleen invloed op (de ideeën) over het verleden: het voedde ook het opkomende nationalisme, dat steeds populairder werd vanaf 1815.

# data[].attributes.headline
Belangrijkste thema's uit de romantische literatuur

# data[].attributes.subject
Belangrijkste thema's uit de romantische literatuur

# data[].attributes.body
Dagboeken, reisverslagen, lyriek, romans en gothic novels werden steeds populairder. Aangezien het verlangen de eigentijdse werkelijkheid tijdens de Romantiek groot was, kwamen fantastische onderwerpen ook veel terug in de literatuur.

# data[].attributes.body
Was schrijver, dominee en dichter. Hij is vooral bekend van de Camera Obscura, dat hij in zijn studententijd schreef onder het pseudoniem Hildebrand.

# data[].attributes.body
In het verhaal van Nicolaas Beets blijkt een kruisridder met zijn eigen zuster getrouwd te zijn, terwijl hij het zelf niet weet. In een vlaag van waanzin vermoordt hij zijn vrouw, en daarna bezwijkt hij zelf in zijn gekte.

# data[].attributes.body
Was één van de meest invloedrijke figuren van de negentiende eeuw. Hij wilde in zijn poëzie een vernieuwer zijn. Vanwege zijn verzet tegen de Franse overheersing werd hij uit Nederland verbannen.

# data[].attributes.body
Was een jurist, vrijmetselaar, politicus en vader. Feith was patriot en om de lezer te overtuigen van zijn politieke gelijk gebruikte hij voortdurend de literatuur.

# data[].attributes.body
Eind achttiende eeuw veranderde de visie op romans van negatief naar positief. In de Duitse gebieden van het Heilige Roomse Rijk begonnen intellectuelen de thematiek, schrijfstijl en plots van romans steeds meer als vernieuwend, eigenzinnig, creatief en origineel te zien.

# data[].attributes.headline
Koppeling tussen ontwikkelingen en literatuur

# data[].attributes.subject
Koppeling tussen ontwikkelingen en literatuur

# data[].attributes.body
Door alle veranderingen in deze periode, werd hier ook over geschreven in de literatuur. Ook werd door deze ontwikkelingen de visie op romans positiever en werden er daardoor meer romans geschreven.

# data[].attributes.body
De belangrijkste literaire genres uit de romantiek zijn het historisch dichtverhaal en de historische roman.

# data[].attributes.body
Het wereldbeeld veranderde tijdens de romantiek niet veel. Sommige mensen keerden terug naar de natuurreligies, anderen geloofden weer in de christelijke opvatting van God als heerser, twee beschouwingen waar de officiële wetenschap niets van wilde weten.

# data[].attributes.body
Het landelijke leven en de natuur werden verheerlijkt. Het gevoel en de fantasie kwam op de eerste plaats. Er kwam een herleving van de godsdienst. De geschiedenis van eigen volk werd verheerlijkt. Door alle veranderingen in deze periode, werd hier ook over geschreven in de literatuur. Ook werd door deze ontwikkelingen de visie op romans positiever en werden er daardoor meer romans geschreven.