# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aktualizowana lista książek i audiobooków w języku ukraińskim dla dzieci, młodzieży i dorosłych do pobrania i czytania online jest dostępna TUTAJ. W porozumieniu z polskimi fundacjami i wydawnictwami oznaczyłam materiały, które można wykorzystywać w pracy z dziećmi, wydrukować i rozdawać potrzebującym - są one oznaczone zdaniem „Można drukować i przekazać czytelnikom".
Aktualizacja: Po kontakcie z przedstawicielem Stowarzyszenia bezpośrednie linki do e-booków zostały usunięte, jednak cały czas są dostępne na stronie www Stowarzyszenia. Książki dostępne są TUTAJ. Drukowanie książek nie jest dozwolone.

Po wielu poszukiwaniach znalazłam pięknie ilustrowane książki dla dzieci w języku ukraińskim. E-booki można pobrać całkowicie za darmo.

Pełne treści książek są udostępniane dzięki Stowarzyszeniu Osvitoria, które pomaga zmieniać i rozwijać edukację na Ukrainie. Książki są dostępne dzięki porozumieniu z ukraińskimi wydawcami.

Zobacz też specjalny serwis #SolidarnizUkrainą, w którym prezentuję ważne treści, przydatne materiały, pomysły na działania i oczywiście źródła nieodpłatnych książek w języku ukraińskim.

Після довгих пошуків я знайшов гарно ілюстровані дитячі книжки українською мовою. Електронні книги можна завантажити абсолютно безкоштовно.

Повний зміст книг доступний через Асоціацію "Освіторія", яка допомагає змінювати та розвивати освіту в Україні. Книги доступні за домовленістю з українськими видавництвами.

Дивіться також спеціальний сайт # SolidarnizUkrainą, на якому я представляю важливий контент, корисні матеріали, ідеї для діяльності та, звісно, джерела безкоштовних книг українською мовою.

BMM: Podziękowania za tłumaczenie na język ukraiński kieruję do p. Marty Bajewicz i p. Kateryna Nechyporenko.

Lista książek jest aktualizowana na stronie Stowarzyszenia. Перелік книг оновлюється на сайті Асоціації

Źródło zdjęć: freepik.com

# data[].attributes.attachment_link.title
70 darmowych książek dla dzieci w języku ukraińskim do pobrania - Lustro Biblioteki

# data[].attributes.attachment_link.description
Aktualizowana lista książek i audiobooków w języku ukraińskim dla dzieci, młodzieży i dorosłych do pobrania i czytania online jest dostępna TUTAJ. W porozumieniu z polskimi fundacjami i wydawnictwami oznaczyłam materiały, które można wykorzystywać w pracy z dziećmi, wydrukować i rozdawać potrzebującym - są one oznaczone zdaniem „Można drukować i przekazać czytelnikom".

# data[].attributes.attachment_link.title
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą?

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie? - Magazyn Kosmos dla dorosłych

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiadomość o inwazji na Ukrainę jest wstrząsająca. Zadajemy sobie pytanie, jak rozmawiać o tym z dziećmi. Oto kilka myśli.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Artykuł
C o wiemy o Ukrainie i jej mieszkańcach i mieszkankach, którzy teraz znaleźli się w wyjątkowo trudnej sytuacji i którzy szukają schronienia w Polsce? Zachęcamy do rozmawiania w klasie o tym, co dzieje się za naszą wschodnią granicą i o ludziach, którzy są dotknięci tą niewyobrażalną tragedią. Rozmawiajmy jednak nie tylko o wojnie, ale też spróbujmy lepiej poznać Ukraińców i Ukrainki przez zaznajomienie się z ich kulturą lub z dziełami, które na temat Ukrainy powstały. Nie tylko poczujemy się bliżej nich, ale też oddamy cześć dziedzictwu narodowemu Ukrainy.
Ukraińcy i Ukrainki od lat współtworzą nasze społeczeństwo - są naszymi kolegami i koleżankami z pracy i szkoły, sąsiadami i sąsiadkami. Przyjeżdżają do Polski uczyć się, pracować, zakładać rodziny. Krakowski zespół analityków firmy Picodi na początku tego roku zebrał dane i oszacował, że w Polsce mieszka 1 mln 323 tys. osób z Ukrainy.
Wspólnie w klasie poznawajcie ukraińską literaturę, film i muzykę
Inwazja Rosji na Ukrainę sprawiła, że kolejne dziesiątki tysięcy osób próbują znaleźć schronienie w naszym kraju, a Polacy i Polki solidaryzują się z sąsiadami i robią, co w ich mocy, aby zapewnić im wsparcie w tej trudnej sytuacji.

Młodzież też jest świadkiem tych wydarzeń i może czuć potrzebę, aby rozmawiać na ten temat i włączyć się w działania. Jedną z propozycji, co można zrobić w klasie, jest zapoznanie się z tworami ukraińskiej kultury. Nie tylko, aby lepiej poznać sąsiadów, ale też aby podkreślić, że Ukraina ma własną niezależność, państwowość i dziedzictwo narodowe.
LITERATURA PIĘKNA
Zebraliśmy dla Was propozycje ukraińskiej, lub takiej, która o tym kraju opowiada, literatury pięknej, filmu i muzyki spośród których mamy nadzieję, że będziecie mogli wybrać coś dla siebie.

Dla młodszych:

Pan przeprowadził specjalną lekcję o Ukrainie. Pokazał ją na mapie, opowiedział o historii, ale jak doszedł do dzisiejszych czasów, to myślał, że będę chciał coś opowiadać. Ale nie chciałem, bo i tak by nic z tego nie zrozumieli. Nie potrafiłbym im opowiedzieć o tym, co działo się w naszym mieście - czytamy we fragmencie książki, która opowiada historię ukraińskiej rodziny, która z powodu wojny została ewakuowana do Polski. Romek i jego rodzeństwo mimo, że w obozie zostali ciepło przyjęci, nie przestają tęsknić za domem i o niego pytać. Ta lektura może nie tylko pomóc lepiej zrozumieć, co znaczą trudne słowa jak „ewakuacja", „uchodźstwo", ale też lepiej wyobrazić sobie, co mogą czuć osoby, które tego doświadczyły.

Ilustrowana książka o tym, że wojna nie ma serca ani litości, ale która aby o tym opowiedzieć używa pięknych ilustracji i metafor. Rondo to miasto, które żyje swoim spokojnym rytmem. Ukochaną przez mieszkańców i mieszkanki codzienność zakłóca przybycie Wojny. Nikt się jej nie spodziewał ani tego, jak zmieni życie miasta i że przyniesie ze sobą chwasty i mrok. Danko, Zirka i Fabian, główni bohaterowie, starają się stawić czoła Wojnie w miarę swoich słabych możliwości...

Dla starszych:

Autor to współczesny ukraiński poeta, prozaik, piosenkarz, eseista i tłumacz. W książce „Dwanaście kręgów" przedstawia trochę kryminalną, ale fascynującą opowieść o współczesnej Ukrainie, gdzie „Wszystko, czego sobie życzymy, o czym myślimy i czego się spodziewamy, z pewnością nam się przydarzy. Sęk w tym, że zawsze za późno i zawsze jakoś inaczej".

„Moscoviada" z kolei opowiada o ukraińskim studencie, poecie, który tak jak wielu innych młodych z republik radzieckich, mieszka w moskiewskim akademiku.

Autor to ukraiński poeta, pisarz, eseista i tłumacz z języka niemieckiego, który mieszka w Charkowie. Za swoją twórczość otrzymał wiele nagród, w tym. Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus 2015 za powieść Mezopotamia, Nagrody „Mosty Berlina" oraz Nagrody im. Josepha Conrada. Jego książki przetłumaczono na szesnaście języków. Dwie pierwsze zaproponowane przez nas powieści to liryczne opowieści, które choć nie połączone ze sobą ściśle, zabierają nas do Ukrainy widzianej oczami autora. „Woroszyłowgrad: z kolei jest połączeniem powieści drogi i powieści łotrzykowskiej, pełnej przygód i zagadek.

Śniadanko to ukraińska poetka, pisarka, dziennikarka, tłumaczka, członkini Związku Pisarzy Ukraińskich, która mieszka we Lwowie. Jej książka opowiada o dojrzewaniu Ołesi Podwieczorkówny - pierwszych miłościach dziewczyny, konflikcie z rodzicami, ważnych decyzjach.

Andrij Bodnar to poeta, prozaik, tłumacz, eseista. Urodził się w 1974 r. w Kamieńcu Podolskim, a aktualnie wraz z rodziną mieszka w Kijowie. Laureat nagrody Wydawnictwa „Smołoskyp" (1997). Jego twórczość przetłumaczono na dziesięć języków. Zbiór „Cerebro", nagrodzony tytułem Książki Roku BBC Ukraine 2018, to szesnaście opowiadań, które przedstawiają rzeczywistość ukraińską i polską, a obiektywna prawda, fikcja i subiektywne odczucia przeplatają się między sobą.
LITERAUTRA WOJENNA
Kurkow to ukraiński pisarz i scenarzysta filmowy pochodzenia rosyjskiego. Pisał zarówno po ukraińsku, jak i po rosyjsku. W swoich powieściach opisuje współczesną rzeczywistość ukraińską. Jego najbardziej znanym utworem jest „Kryptonim Pingwin " - opowieść o Wiktorze, niespełnionym pisarzu w średnim wieku, który mieszka z pingwinem Miszą.

To niezwykle realistyczna opowieść o wojennej codzienności Donbasu. Trzydziestopięcioletni nauczyciel Pasza musi odebrać z internatu siostrzeńca i wrócić z nim do domu. Byłoby to proste, gdyby nie wojna, która zmieniła ich świat w miasto widmo.

Rafiejenko podejmuje temat wojny, która na zawsze zmieniła region, który jest jego ojczyzną - wschodnią Ukrainę. Donbas zamienił się w piekło na ziemi, a decyzje jego mieszkańców mają wpływ nie tylko na ich życie, ale też na los całej Ukrainy. Fragmenty książki są dostępne online.

Zachęcamy też do zapoznania się z ukraińską poezją:

Lubow Jakymczuk to poetka, która pochodzi ze wschodniej Ukrainy, z obwodu ułańskiego. Teraz pisarka mieszka w Kijowie, ale w rodzinnych stronach zostali jej rodzice, babcia i siostra. Nawet podczas ciężkich walk, kiedy brakowało prądu i wody, nie chcieli opuścić domów. Wiersze Jakymczuk dotykają między innymi emocji związanych z niemożnością skontaktowania się z bliskimi, gdy linie telefoniczne nie działały, niepokojem związanym z wojną. Wiersze przełożyła tłumaczka Aneta Kamińska.

Hałyna Petrosaniak to ukraińska poetka i tłumaczka z języka niemieckiego. Laureatka Nagrody Huberta Burdy dla poetów z Europy Środkowej i Wschodniej (2007) oraz Nagrody im. Iwana Franki (2010).
LITERATURA FAKTU
Część przetłumaczonej na język polski poezji Petrosaniak dostępnych jest online tutaj.

Lepiej zrozumieć sytuację w Ukrainie, kontekst wydarzeń i historię mogą pomóc pozycje z literatury faktu, reportaże i książki historyczne. Oto kilka z wielu, które warte są uwagi:

Paweł Pieniążek to młody, ale doświadczony dziennikarz, który relacjonował konflikty w Iraku, Afganistanie, Syrii i Ukrainie. W „Pozdrowieniach z Noworosji" reporter opisuje narodziny konfliktu i tłumaczy jego konsekwencje. W książce „Wojna, która nas zmieniła" znajdziemy z kolei historie wojskowych i cywili z obydwu stron frontu - o ich codzienności i marzeniach o powrocie do normalności.

Zabużko, ukraińska pisarka, poetka i eseistka, w swoim najnowszym zbiorze esejów przygląda się Europie trawionej przez populizm i radzi, jak można radzić sobie ze współczesnymi problemami za pomocą kultury.

O tym, czym jest Europa Środkowa, o swojej tożsamości, o tym, co nas łączy, a co różni pisze dwóch autorów - z Polski i Ukrainy.

Tania Malarczuk to ukraińska pisarka, eseistka i dziennikarka. Esej „Jedzenie i picie", został opublikowany jako część publikacji „Kobiety w czasach przełomu" Fundacji Boella, który opowiada o przemianach w Ukrainie z perspektywy kobiet. Publikacja dostępna online.

Szczerek proponuje czytelnikowi szerokie spojrzenie na Ukrainę jako państwo w procesie przemian, na to, co w niej pięknego, zabawnego, a co przerażającego.To powieść o najnowszej historii Ukrainy, ale wychodząca poza same wydarzenia, taka, która próbuje pokazać prawdziwego ducha narodu.

Rozprawa o trudnych momentach w historii, o mechanizmach, jakie prowadzą do sytuacji w której sąsiedzi mordują się nawzajem ale też o tym, że są ludzie, którzy przeciwstawiają się złu.
FILM
Polski reporter podróżuje przez Ukrainę, kraj pogrążający się w wojnie. Ale nie tylko niej to jest książka. Opowiada również o życiu w zwykłych ukraińskich miasteczkach i o tym, co dalej po zwycięstwie Majdanu.

Film dokumentalny, który opowiada o ukraińskiej rodzinie, która mieszka na pierwszej linii frontu w Donbasie. Rodzina ta kocha kino i postanawia nakręcić film o sobie i swoim życiu w trakcie wojny.

Film dostępny na VOD.

Łoźnica jest jednym z najważniejszych współczesnych ukraińskich reżyserów. Akcja jego dramatu z 2018 roku rozgrywa się w Donbasie, gdzie wojna i walki przeplatają się z codziennym życiem.

Film można obejrzeć online tutaj.

„Moje myśli są ciche", reż. Antonio Lukich

Młody mężczyzna, który mieszka w Kijowie, doświadczył w ostatnim czasie wielu niepowodzeń. Dostaje jednak szansę, by zacząć od nowa. Podejmuje pracę, która ma pozwolić mu na wymarzony wyjazd do Kanady.
Więcej ukraińskich filmów z legalnego źródła z tłumaczeniami na angielski znajdziecie tutaj. MUZYKA
Film obejrzycie online tutaj.

A może Wy i Wasi uczniowie i uczennice jesteście ciekawy ukraińskich twórców muzycznych? Przygotowaliśmy zestawienie, w którym każdy znajdzie coś dla siebie.

Playlisty ze współczesną muzyką ukraińską: https://open.spotify.com/playlist/68gozicb3aRuMhvQ7UaZ2b?si=67882ae8fc934eee, https://open.spotify.com/playlist/4l6p031ldkgJYPwrFsoQcj?si=7fe9dc082ae04b37

# data[].attributes.attachment_link.title
Poznaj kulturę i naród ukraiński poprzez literaturę, muzykę i film - Biblioteka CEO

# data[].attributes.attachment_link.description
Spróbujmy lepiej poznać Ukraińców i Ukrainki przez zaznajomienie się z ich kulturą lub z dziełami, które na temat Ukrainy powstały.

# data[].attributes.attachment_link.description
Country comparison Select one or several countries/regions in the menu below to see the values for the 6 dimensions. Go further, discover our cultural survey tool, the Culture Compass™ or join our…

# data[].attributes.headline
Jak rozmawiać o wojnie w domu i w szkole?

# data[].attributes.subject
Jak rozmawiać o wojnie w domu i w szkole?

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Centrum Edukacji Obywatelskiej | szkolenia i kursy dla nauczycieli

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rosyjska inwazja na Ukrainę stała się faktem. W mediach pojawiają się wstrząsające obrazy budynków eksplodujących w ogniu, rannych i przerażonych ludzi szukających schronienia w metrze. Trudno to oglądać, czy słuchać stale napływających informacji, ale trudno też je ignorować. Dotyczy to zarówno nas, dorosłych, jak i dzieci oraz młodzieży.
Dziecko w każdym wieku powinno mieć możliwość odbycia rozmowy

To nie jest dla nikogo łatwa sytuacja, jednak my, dorośli, mamy więcej narzędzi (poznawczych, emocjonalnych, rozmaitych rytuałów), które pomagają nam radzić sobie z napięciem czy lękiem. Dzieci i młodzież w sytuacjach trudnych, kryzysowych wymagają wsparcia i czujnej, troskliwej obserwacji. Czasem, szczególnie w stosunku do dzieci młodszych, pojawia się pokusa, aby ochronić je przed okrucieństwem tego świata, złymi wiadomościami i ....nie rozmawiać. Ta strategia okazuje się jednak mało skuteczna. Dzieci nie da się trzymać pod kloszem, nie żyją w bańce czy próżni. Nawet kiedy my staramy się być przy nich powściągliwi, unikamy słuchania dzienników informacyjnych - doskonale czytają nasze emocje - strach, niepokój, poirytowanie. Jeśli nie będziemy z nimi o tym rozmawiać, ich wyobraźnia może podsycać i „pompować" dziecięce lęki do zatrważających rozmiarów.

Warto mieć świadomość, co dzieci wiedzą i czym się interesują

Warto też uświadomić sobie, jak ograniczony mamy wpływ na to, co usłyszą dzieci poza domem czy poza szkołą. Możemy jednak mieć kontrolę nad tym, co zrobią z tymi informacjami nasi uczniowie i nasze dzieci - jeśli tylko będziemy rozmawiać! Istotne jest więc tworzenie bezpiecznej przestrzeni i takich sytuacji, w których nasze dopytywanie o to, co wiedzą dzieci, skąd czerpią informacje, będzie naturalnym wyrazem troski i zainteresowania. Sprawdzajmy zatem jak zdobywają informacje, czy aktywnie ich poszukują - również po to, aby wspólnie nauczyć się np. z jednej strony poszukiwać rzetelnych i sprawdzonych źródeł, a z drugiej rozmawiać o tym, jak ważne jest „dozowanie" sobie trudnych i przeciążających treści. Zainteresujmy się, co sądzą, jakie są ich wrażenia, przemyślenia i oceny - dzieci i młodzież, tak jak my, mają swoje zdanie, niezależnie od wieku i doświadczenia - bądźmy tego zdania ciekawi!

Rozmowę zacznijmy od pytań

Warto zaczynać wszelkie, niełatwe nawet rozmowy od pytań o samopoczucie „ Jak się czujesz? Jak się czujecie?". Podmiotowe traktowanie uczniów w sytuacji kryzysu wydaje się być kluczowe - warto więc pytać ich, czy chcą porozmawiać. Czy jest coś, co ich niepokoi, co wymaga wyjaśnienia? I nie przejmujmy się, że na wiele pytań będziemy zmuszeni odpowiedzieć „nie wiem." To jest w porządku, że dorosły szczerze przyznaje, że czegoś nie wie, nie rozumie, że trudno mu przewidzieć przyszłość. To, co jest wzmacniające w tej sytuacji, to poczucie bycia razem, przeżywania trudnych sytuacji wspólnie - to też daje siłę!

Również wspólne wykonywanie gestów solidarności czy wsparcia ma tu ogromne znaczenie.

Bądź gotowy/a na trudne komentarze

Oczywiście może zdarzyć się taka sytuacja, że na forum klasy zostaną ujawnione opinie trudne, kontrowersyjne czy przekraczające granice, na które się umówiliście. To często może się dziać w klasach starszych, jest to bowiem okres, gdy młodzi ludzie niejednokrotnie mają skrajne poglądy. Istotne jest to, by zatrzymać takie rozmowy. Mówimy „Stop - nie ma zgody na wyrażanie takich treści" i nie wchodzimy w dyskusję. Ważne jednak, byśmy później porozmawiali z takim uczniem twarzą w twarz i spróbowali poszukać odpowiedzi na pytanie, na ile wypowiedziane słowa są rzeczywiście jego poglądami, a na ile zostały powiedziane, żeby wzbudzić pewne emocje w klasie. Taka rozmowa może pokazać młodemu człowiekowi, że warto słuchać siebie nawzajem i że on też ma szansę być wysłuchany.

Język dostosuj do wieku rozmówcy

W przypadku młodszych dzieci należy opisywać konflikty na podstawie tego, co znają i rozumieją. „Czasami jest tak, że nie możemy się dogadać", „Niekiedy dla każdego z nas, co innego jest ważne" - takich stwierdzeń możemy używać, rozmawiając z dziećmi młodszymi. Podkreślajmy też, że właśnie dlatego w szkole uczymy się ze sobą rozmawiać i wcale nie chodzi o to, że mamy się wszyscy lubić, ale mamy się szanować. Warto jest przeprowadzać takie rozmowy w kręgu, zorganizować jakiś rytuał, pytać uczniów, jak się czują i czy chcą w ogóle o tym „gadać". Oczywiście jako nauczyciele powinnyśmy używać języka, który będzie dla nich przyjazny i zrozumiały.

Uczniowie z wyższych klas szkoły podstawowej mogą nie mieć jeszcze odpowiedniego zasobu słownictwa, żeby poruszać tematy trudnych emocji czy wojny. Ci młodzi ludzie są też najbardziej narażeni na lęk, wynikający z treści, które pojawiają się w mediach. Warto jest więc ich uświadamiać, że w porządku jest się bać i czuć niepewność.

Równocześnie niezwykle istotne jest to, żeby nie naciskać na tego typu rozmowy. Dorosły powinien pokazywać, że jest gotowy, by wysłuchać dzieci i wspólnie się z nimi zastanowić nad kwestiami, które są dla nich niewiadome. Często w tym wieku jest też tak, że dzieci jasno dają nam sygnał, ile są w stanie wziąć na siebie. Zadają pytanie, a w pewnym momencie mówią: „Już nie chcę słuchać". Warto to uszanować i dać młodemu człowiekowi taki komunikat: „Powiedz mi, kiedy będziesz chciał/chciała ze mną o tym porozmawiać".

Nie epatujmy, nie poruszajmy tematu wojny na każdej lekcji, ale umówmy się z nasza klasą na przykład na „ wspólny czas na zamartwianie się " - niech dzieci wiedzą, ile mają trwać takie rozmowy i że wracamy po nich do normalności - uczymy się, żartujemy, biegamy, zajmujemy tym, co tu i teraz.

Ważne są gesty solidarności i chęć niesienia pomocy

Nie oczekujmy od wszystkich dzieci bohaterstwa i heroizmu. Dzieci, które chcą pomagać swoim ukraińskim rówieśnikom, nie mogą zostać pozostawione same. Pomaganie jest nie tylko piękne i ważne, lecz także bardzo trudne i obciążające. Sprawdzajmy, czy nie oczekujemy od dzieci zbyt wiele lub czy one same nie nakładają na swoje barki zbyt dużego obciążenia.

Będą takie dzieci, które okażą niezadowolenie i frustrację, a rozmawianie uznają za trudne lub zbyt intensywne. Obserwujmy to i pamiętajmy, że doświadczanie trudnych sytuacji jest ok. Nie warto z nich rezygnować. Warto raczej dawać narzędzia, jak sobie z nimi radzić.

1. Rozmawiać niezależnie od wieku i uważnie słuchać

Rozmawiajmy z dzieckiem na temat wojny, unikając jednak obciążania go naszymi własnymi lękami czy frustracjami („ no...i u nas nie ma pieniędzy w bankomatach!" „benzyna jest taka droga, że nie będzie zaraz nas na nią stać"). Używajmy słów zrozumiałych dla dzieci, odwołujmy się do znanych im doświadczeń. W przypadku młodszych dzieci zwykle warto czerpać wskazówki od nich samych - sprawdźmy, co widziały i słyszały, czy to rozumieją, a następnie wspólnie zastanówcie się, jakie są najlepsze pomysły i realne sposoby na zarządzanie lub radzenie sobie emocjami/uczuciami. Jeśli nie znamy odpowiedzi na pytanie dziecka, bądźmy szczerzy i otwarci. Możemy powiedzieć: "Nie wiem, ale postaram się dowiedzieć". Uważajmy na tworzenia uprzedzeń wobec ludzi innych narodów, ras czy religii. Słuchajmy. Kiedy dorośli za dużo mówią, zamiast słuchać, nie są w stanie reagować na myśli i uczucia dzieci.

2. Szanować obawy, nie oceniać emocji

Jeśli poglądy dziecka wyraźnie różnią się od poglądów rodzica, unikajmy komentarzy typu: „Nie powinieneś się tak czuć" lub „Jesteś po prostu za mały, żeby to zrozumieć". Zamiast tego słuchajmy, spróbujmy też powtarzać własnymi słowami to, co powiedział nam młody człowiek i starajmy się zrozumieć jego punkt widzenia. Prośmy o wyjaśnienie, jednak bez oceny i z szacunkiem. Po wysłuchaniu możemy powiedzieć: „Widzimy te rzeczy inaczej. Mój pogląd jest taki...". Kiedy modelujemy szacunek dla pomysłów dzieci, uczymy szacunku do innych.

3. Działać i zachęcać do działania

Jeśli dziecko wydaje się być wyjątkowo smutne, ale nie chce rozmawiać, użyj kukiełek, odgrywaj rolę, czytaj książki o emocjach, np. „Co robią uczucia" Tiny Oziewicz czy „A królik słuchał" Cori Doerrfeld. Zachęcają one dzieci do wyrażania emocji w sposób otwarty, a także do określenia umiejętności radzenia sobie z nimi. Młodsze dzieci podczas rozmowy o trudnych emocjach mogą potrzebować więcej przytulania i kontaktu fizycznego. Można również poprosić dziecko o narysowanie obrazka lub napisanie opowiadania o tym, co myśli. Jeśli ktoś z bliskich jest bezpośrednio zaangażowany w wojnę, poproś dzieci, aby zrobiły obrazki, napisały listy, które będą mogły mu wysłać . Młodzież może chcieć prowadzić pamiętnik lub dziennik, którym mogą, ale nie muszą się dzielić. W sytuacjach trudnych wszyscy potrzebują poczucia sprawczości - to daje nadzieję. Zachęcajmy i inicjujmy działania, w których wspólnie będziemy pomagać innym. Może warto zrobić burzę mózgów z uczniami na temat tego, jak mogliby pomóc?

4. Podtrzymywać codzienną rutynę

Nie zapominajmy o normalnej rodzinnej i szkolnej rutynie, o naszych planach - starajmy się je realizować. Równocześnie, jeśli tylko się da ograniczajmy dodatkowe wyzwania czy stresy, starajmy się upraszczać życie nasze i naszych uczniów czy dzieci. Odłóżmy na bok niektóre projekty, zrezygnujmy z dodatkowych obowiązków i zadbajmy o siebie, wysypiając się, ćwicząc i dobrze się odżywiając. Dbajmy o sen! Stwarzajmy sobie i dziecku okazje do robienia przyjemnych rzeczy, takich jak uczestnictwo w zajęciach rekreacyjnych, granie w gry, spacery, wspólne czytanie itp. Miejmy nadzieję ☺ budujmy spokój i stabilność wokół nas.

5. Chronić, kontrolując przekazy, które docierają do dzieci

Oglądajmy wiadomości tylko raz dziennie i nie nalegajmy, aby dzieci je oglądały. Jeżeli zaobserwujemy, że jakieś treści je poruszyły, poświęćmy czas i wspólnie uporządkujmy myśli oraz uczucia. Bądźmy czujni w pozostawianiu dzieci z kreskówkami, grami czy innymi programami gloryfikującymi przemoc. Teraz, w sposób szczególny, mogą mieć one negatywny wpływ na poczucie bezpieczeństwa, szczególnie u najmłodszych. Uważajmy na to, co mówimy do innych osobiście lub przez telefon, kiedy wydaje nam się, że dzieci nie słuchają.

6. Nie składać obietnic bez pokrycia

Nie składajmy obietnic, których nie możemy dotrzymać. Unikajmy mówienia takich rzeczy jak: „Wszystko będzie dobrze" lub „Twojej mamie (tacie, krewnemu) nic się nie stanie". Zamiast tego, lepiej mówić: „Nie wiem, co się stanie, ale zrobię wszystko, co w mojej mocy, aby zapewnić ci bezpieczeństwo" lub „Poradzimy sobie ze wszystkim, bo zależy nam na sobie nawzajem".

7. Szukać pomocy i wsparcia

Obawy związane z separacją i wojną mogą wywoływać emocje, takie jak smutek, złość i gniew. To naturalne reakcje na brak poczucia bezpieczeństwa. Jeśli jednak reakcja dziecka jest skrajna, np. ma obsesję na punkcie broni, jest bardzo niespokojne, wycofane, wrogie lub wykazuje zaburzenia snu i odżywiania, być może trzeba będzie poszukać profesjonalnej pomocy.

8. Wykorzystać okazję do poznawania świata

Kryzys to świetna okazja dla nauczycieli, aby zrobić kilka rzeczy. Możemy ze starszymi uczniami rozmawiać o tym, co dzieje się na całym świecie, w Europie, dlaczego ma to znaczenie dla młodej osoby w Polsce. Aby być świadomym obywatelem, trzeba być zorientowanym w sytuacji globalnej. Zrozumieć, jak działa świat, jak polityka zagraniczna wpływa na nas i na nasze życie. Warto przygotować dla uczniów szkół średnich pytania dotyczące kryzysu w zniuansowanej formie, ale nie sugerujące odpowiedzi.

Wspólnie szukajmy rzetelnych źródeł informacji, by móc wypracować własne odpowiedzi na trudne pytania. Wykorzystujmy na lekcjach historie zwykłych ludzi, przyglądajmy się problemom, z jakimi się zetknęli i temu, jak starali się walczyć o wolność. Pokazujmy i wyjaśniajmy, czym różni się nacjonalizm od patriotyzmu.

Magdalena Śniegulska - absolwentka Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Doktor nauk humanistycznych w zakresie psychologii. Pracuje w Szkole Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, na Uniwersytecie SWPS w Katedrze Psychologii Klinicznej i Zdrowia. Prowadzi zajęcia warsztatowe, seminaryjne i wykłady z zakresu psychologii rozwoju, psychologicznych podstaw edukacji, wspierania rozwoju, umiejętności rodzicielskich. Członek PTP, PTTPB. Członek-założyciel Stowarzyszenia Wspólne Podwórko. Autorka tekstów popularyzujących wiedzę psychologiczną z obszaru wychowania dzieci i problemów rozwojowych. Prowadzi terapię indywidualną i grupy terapeutyczne dla dzieci i młodzieży w podejściu poznawczo-behawioralnym.

# data[].attributes.attachment_link.title
Psycholog radzi, jak w domu i w szkole rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o wojnie w Ukrainie - Blog CEO

# data[].attributes.attachment_link.description
Rosyjska inwazja na Ukrainę stała się faktem. W mediach pojawiają się wstrząsające obrazy budynków eksplodujących w ogniu, rannych i przerażonych ludzi szukających schronienia w metrze. Trudno to oglądać, czy słuchać stale napływających informacji, ale trudno też je ignorować. Dotyczy to zarówno nas, dorosłych, jak i dzieci oraz młodzieży.

# data[].attributes.headline
Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?

# data[].attributes.subject
Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jak mam rozmawiać z dziećmi o wojnie? Jak podjąć rozmowę w klasie, w której uczeń jest Rosjaninem? Jak wesprzeć kolegę z ławki, który jest z Ukrainy? Co mogę zrobić, by uczniowie w mojej klasie, bez względu na narodowość, mogli się dalej uczyć i czuć bezpiecznie w grupie?
Takie i wiele podobnych pytań rozbrzmiewa w głowach nauczycielek i nauczycieli. By mądrze wesprzeć uczniów i uczennice z Ukrainy, Rosji i Białorusi, w pierwszej kolejności spójrzmy na klasę jako całość. Wszystkie dzieci są w taki czy inny sposób dotknięte przez wojnę, stanowi ona dla nich pewną cezurę w życiu i nie pozostanie bez wpływu na ich przyszłość. Co możemy dla nich zrobić, by pomóc im przejść przez tę traumę?

Pierwszy krok - rozmowa mimo obaw

Jakkolwiek wydaje się to trudne, to . To pozwoli zabezpieczyć przestrzeń do poradzenia sobie z trudną sytuacją, do budowania poczucia bezpieczeństwa i zaufania, a w efekcie szukania konstruktywnych rozwiązań na miarę tej konkretnej grupy. Nie ma złotej recepty, każda klasa jest inna. Szczera rozmowa to możliwość zdiagnozowania, co się dzieje w grupie, co przeżywa każde z dzieci. Jak zacząć taką rozmowę podpowiada rozmowa z klasą, zatrzymanie się przy emocjach i potrzebach wszystkich uczniów i uczennic jest pierwszym krokiem scenariusz dołączony do tego tekstu.

Wiemy, że może Wam towarzyszyć kilka obaw: o relacje w klasie pomiędzy dziećmi z Polski, Ukrainy, Rosji i Białorusi, o emocje, które wywołuje stan wojny oraz ilość informacji napływających zza wschodniej granicy. Warto pamiętać, że te obawy dotyczą wszystkich podopiecznych w klasie, bez względu na narodowość. W zależności od relacji w grupie, wzajemnych sympatii i antypatii, w podsycaniu wrogości mogą brać udział również dzieci z Polski i każdego innego kraju, o ile są częścią danej klasy.

Rozmawiając z uczniami na forum nie tylko dajemy szansę każdej z osób na poradzenie sobie z tą sytuacją, lecz także budujemy pomost między kolegami i koleżankami oraz uczniami i nauczycielem. Podczas tej rozmowy warto powiedzieć, że uczniowie mają prawo odczuwać różne emocje i że mają wpływ na to, jak się będą pod ich wpływem zachowywać.

Zarówno rozmowa, jaką przeprowadzicie, jak i obserwacja klasy są potrzebne, by zobaczyć, co się dzieje między uczniami i uczennicami, czy nasze obawy mają podstawy. Wspólnota i solidarność

W sytuacji wojny, gdzie agresor jest jasno określony, bardzo łatwo jest stworzyć front przeciwko przedstawicielom danego kraju. Podział w konflikcie "my/oni" przychodzi bardzo szybko. Tylko że w naszych klasach nie ma "nas i onych", nie ruszajmy na tę wojnę. Klasa to jedna grupa połączona miejscem i czasem. Bez względu na narodowość czy przynależność etniczną jej członkowie mają swoje sympatie i antypatie. Wojna może je wyostrzyć lub wręcz przeciwnie, może wywołać wzajemną solidarność.

I to jest jedna ze wskazówek: dzieci w klasie łączy teraz doświadczanie silnych emocji, boją się, nie wiedzą co będzie dalej. Jednocześnie mają za sobą wspólne zabawy, eksperymenty, wycieczki, dyskusje, imprezy (szczególnie starsi). Mają za sobą także wcześniejsze spory, kłótnie, które musiały jakoś rozwiązać. To wszystko stanowi zasoby, do których możemy się odwołać, pracując z klasą w kolejnych dniach. Dajmy jasno znać, że mimo trudności nadal stanowimy wspólnotę i trzeba o nią dbać. Możemy zawiesić na ścianie kolaż zrobiony ze zdjęć z różnych wydarzeń z życia klasy, uczniowie i uczennice mogą w mniejszych grupach nagrać filmik opowiadający o dwóch najważniejszych wydarzeniach w życiu klasy. Wplatajmy takie zespołowe zadania w ramy realizowanych lekcji, zwracając uwagę na to, by dzieci pracowały w zmieniających się grupach.

W kontekście wojny pojawi się u wielu osób także chęć działania. Zaprośmy ich do wspólnego anagażowania się w akcję, np. zbierania pieniędzy na pomoc uciekającym z Ukrainy. Więcej na temat możliwości zaangażowania

Może się zdarzyć, że ktoś z kimś z Rosji, a może i z Ukrainy, nie będzie chciał pracować w parze czy w zespole; sprawdźmy wtedy z tymi konkretnymi osobami co się dzieje, co za tym stoi. Nie wszystkie konflikty w klasie będą związane z wojną rosyjsko-ukraińską, ale obecna sytuacja może pogłębiać stare niezałatwione spory. Potrzebna jest tu nasza uważność i okazywanie uczniom wsparcia, by mogli znaleźć wyjście z sytuacji. Wiele w tych okolicznościach zależeć będzie od tego, jaki udało się stworzyć zespół klasowy i czy są w nim dobre relacje. Indywidualne podejście

Z osobami z Ukrainy, Białorusi i Rosji porozmawiajmy także osobno na temat tego, jak się czują i czego potrzebują. Nie zgadujmy, bo sami odczuwamy silne emocje i możemy nadinterpretować sytuację. Ważne jest zauważenie tego, co się z uczniami dzieje, jednak bez wywoływania ich na forum. Jedna z nauczycielek określiła obecne zachowanie swojego wychowanka z Ukrainy "jakby chciał zniknąć pod pelerynką niewidką". Taka sytuacja może się zdarzyć zwłaszcza na początku i wynika z dezorientacji - taka osoba była częścią grupy i nagle coś mocno ją wyróżniło, nacechowało. Nie dla każdej osoby to łatwe.

Na początek wystarczy luźna zaczepka w przerwie: Olena/ Andriej widzę Cię w tych ostatnich dniach. Wyobrażam sobie, że jest Ci trudno. Martwię się o Ciebie. Jak Ty się czujesz? Później, w zależności od sytuacji, warto wrócić do rozmowy, wybierając kluczowe pytania: Jak sobie radzisz? Czego potrzebujesz? Jak mogę Ci pomóc w tej sytuacji? Czy jest coś, co mogę dla Ciebie zrobić jako wychowawczyni? Czego potrzebujesz od klasy? Czy rozmawiacie o sytuacji z kolegami i koleżankami?

Ważne, by uczeń wiedział i dostał jasny komunikat: Gdybyś chciał/a o czymś porozmawiać, zaskoczy Cię jakaś sytuacja, zadzieje się coś trudnego, przyjdź do mnie i razem znajdziemy rozwiązanie. Chcę, żebyś pamietał/a, że nikt z Was nie odpowiada za wywołanie tej wojny. Nie pozwólmy jej wkraść się do naszej klasy.

Wśród polskich uczennic i uczniów możemy mieć osoby, które naturalnie podjęły się roli swoistego przewodnika kulturowego, gdy rówieśnicy innej narodowości dołączali do grupy. Obserwując relacje w klasie możemy zauważyć, że i teraz otaczają opieką swoich kolegów i koleżanki. Zachęcajmy wszystkich w klasie, by byli uważni na swoje potrzeby, z szacunkiem podchodzili do emocji innych, dbali o siebie także na przerwach czy po lekcjach. Możemy skorzystać np. z propozycji Action For Happiness i powiesić w klasie kalendarz z zadaniami wspierającymi na danymi miesiąc. Takie podpowiedzi mogą uczniom i uczennicom pomóc we wzajemnym okazywaniu sobie wsparcia. Kalendarz na marzec jest pod hasłem "Uważany Marzec" ( strona kalendarza w j. angielskim >> ; kalendarz na marzec w j. polskim >> . Kalendarz jest na bieżąco tłumaczony na wiele języków, także na polski, ukraiński i rosyjski.

Wsparcie specjalistyczne

Zadbanie o indywidualną pomoc psychologa czy pedagoga dla uczniów i uczennic doświadczających kryzysu emocjonalnego nie jest tematem tego artykułu, ale warto pamiętać, że jest bardzo potrzebne i musi pojawić się wraz ze wsparciem, o którym tu piszemy. Prośmy specjalistów o pomoc, by samemu lub samej nie wziąć na siebie czegoś ponad nasze siły i kompetencje. Czasem to wsparcie jest potrzebne również nam - nauczycielkom i nauczycielom, bo trudno jest pomieścić tragedię wojny i emocje całej klasy. Przestrzeń do rozmowy w grupie

Mamy do czynienia z sytuacją kryzysową, dlatego szczególnie w klasie wielokulturowej zainwestujmy czas we wzmocnienie dobrych relacji pomiędzy uczniami i uczennicami. Jest to ważne dla wszystkich młodych ludzi bez względu na pochodzenie narodowe czy etniczne.

To bycie razem i rozmowa, do której przeprowadzenia zachęcamy, to krok w stronę wypracowania wspólnych sposobów na radzenie sobie z tą sytuacją. Z naszej strony będzie to sygnał, że traktujemy uczniów poważnie. Wojna nie oznacza, że nasi ukraińscy i rosyjscy uczniowie mają się nienawidzić, ale też nie zmuszajmy ich do bycia najlepszymi kolegami. Oni mają prawo do odizolowania się od siebie. Zadbajmy jednak o to, by mieli także możliwość powrotu do kontaktu. Nie separujmy ich "na siłę". Podążajmy za grupą.

Wiemy, że wiele osób z korzeniami rosyjskimi, białoruskimi, ukraińskimi, które mieszkają w Polsce, solidarnie współpracuje i wspiera się w inicjatywach oddolnych i pomocowych. Rozmawiają, organizują manifestacje, działają w wolontariacie na rzecz uchodźców i uchodźczyń ponad podziałami narodowymi. Na fotorelacjach z wydarzeń można zobaczyć stojących ze sobą ramię w ramię ze swoimi flagami ludzi z Ukrainy, Białorusi, Rosji i Polski. Warto zwracać na to uwagę naszych podopiecznych. Reagowanie na wszelkie przejawy nietolerancji, mowy nienawiści i przemocy

Jeśli w naszej klasie dojdzie do sytuacji wyśmiania, przezywania, oskarżenia czy rzucenia nienawistnego komentarza istotna jest krótka, konkretna reakcja na wszelkie atakujące zachowanie. Nie zgadzajmy się na nie. Przywołując dr Śniegulską powiedzmy: „Stop - nie ma zgody na wyrażanie takich treści" i nie wchodzimy w dyskusję. Ważne jednak, byśmy później porozmawiali z takim uczniem twarzą w twarz i spróbowali poszukać odpowiedzi na pytanie, na ile wypowiedziane słowa są rzeczywiście jego poglądami, a na ile zostały powiedziane, żeby wzbudzić pewne emocje w klasie.

Zasady dobrej komunikacji

Warunkiem przeprowadzenia dobrej rozmowy na temat konfliktu jest wprowadzenie lub przypomnienie zasad komunikacji. W poniższym scenariuszu znajduje się konkretna propozycja 6 punktów, które trzeba nazwać i spisać, by stworzyć poczucie bezpieczeństwa do zabrania głosu. Zwróćmy też uwagę na język używany zarówno przez nas, jak i dzieci czy młodzież - nie wszystkie sformułowania języka polskiego będą dla uczniów z innych krajów tak samo jasne, jak dla ich polskich kolegów. I na odwrót.

Szczególnie w sytuacji, kiedy uczniowie nie mówią swobodnie po polsku, nie bójmy się skorzystać z darmowych tłumaczy dostępnych online. Mogą nam pomóc w przeprowadzeniu i zrozumieniu się w rozmowie.

Uwaga na dezinformację i fake newsy

W czasie rozmów z uczniami bądźmy czujni na informacje, do których mogą nawiązywać dzieci. Warto weryfikować ich prawdziwość. Może powstać potrzeba rozmowy o fake newsach i o tym, skąd uczniowie czerpią informacje, bo przecież już najmłodsze dzieci z klas 1-3 szukają wiadomości w internecie, słuchają czy oglądają programy telewizyjne. Możemy zaplanować lekcje na temat propagandy, cenzury, manipulacji i tym, jak się jej opierać.

Dobrowolność uczestnictwa

Pamiętajmy, by nie zmuszać nikogo do zabierania głosu. Sam fakt, że wywołujemy rozmowę na forum może być źródłem napięcia, zwłaszcza jeśli wcześniej nie praktykowaliśmy tego z klasą. Nazwijmy więc te szczególne okoliczności. Zarządźmy sytuacją kryzysową. Ważne, by każdy wziął udział w rozmowie na miarę swojej gotowości i możliwości. Dzieci i młodzież potrzebują tu mądrego, uważnego, i odpowiedzialnego przewodnictwa dorosłych.

Planując inicjatywy wspierające Ukrainę sprawdźmy (szczególnie z młodzieżą z Rosji, Białorusi i Ukrainy) na ile uczniowie chcą się w to zaangażować. To jest ok, jeśli nie będą się chcieli włączyć. Ostrożnie też podchodźmy to publikowania ich wizerunku. Nawet jeśli nie oni, to rodzice mogą tego nie chcieć, choćby z uwagi na prowadzoną cyberwojnę.

Pierwsze rozmowy są ważne, bo będą one podstawą do dalszej pracy, ale też do stosowania poszczególnych metod i rozwijania konkretnych kompetencji. Można zaproponować klasie więcej zadań realizowanych we współpracy.

Integrujące dla uczniów będą zadania wymagające działania każdej z osób - można wykorzystać różne interaktywne formy pracy, np. metoda Jigsaw (układanki, puzzloukładanki), metoda projektu, narzędzia pracy z ciałem, kreatywne metody z wykorzystaniem plastyki, muzyki, teatru, tańca, wyjście na spacer, obejrzenie filmu, przygotowanie działania na rzecz innych. Te wszystkie podejścia będą sprzyjały rozwijaniu i pogłębianiu relacji w klasie.

Równolegle warto znaleźć czas na zajęcia o konstruktywnym rozwiązywaniu konfliktów, z radzenia sobie ze stresem czy komunikacji. Może też zaprosić całą klasę do zbadania swoich korzeni, pomóc im rozpoznawać i budować tożsamość kulturową, doceniać różnorodność. Najpierw jednak zajmijmy się normowaniem i budowaniem bezpiecznego środowiska współistnienia, a następnie współdziałania.

***

Niektórzy z nas sami stworzą świetną lekcję na podstawie ogólnych wskazówek lub własnej wiedzy, inni chcieliby mieć w rękach konkretne narzędzie, by móc podjąć się wyzwania. Poniższy scenariusz może być punktem wyjścia, by przeprowadzić klasę przez tę trudną sytuację, korzystając już z wiedzy i doświadczenia jakie mamy - zawodowo i życiowo. Modyfikujmy go zgodnie potrzebami, możliwościami własnymi oraz dzieci i młodzieży, z którą pracujemy.
POBIERZ SCENARIUSZ LEKCJI „Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?" BIBLIOGRAFIA INSPIRACJE: https://bezpiecznaszkola.men.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/uczniowe-z-roznych-kultur-w-szkole.pdf https://forummigracyjne.org/npub/szkola-integracji-miedzykulturowej http://www.bc.ore.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=189&from=publication http://www.bc.ore.edu.pl/Content/185/Kompasik.pdf
KOMPAS, KOMPASIK - scenariusze dotyczące praw człowieka i dziecka, prawo do bezpieczeństwa, opieki i wsparcia innego kraju
AUTORKI: Agnieszka Szczepanik, Olga Stobiecka-Rozmiarek - trenerki edukacji międzykulturowej
„Drama w edukacji o uchodźczyniach i uchodźcach", praca zbiorowa, M. Branńka, D. Cieślikowska (red.), Warszawa 2016 https://stop-klatka.org.pl/nasze-publikacje/

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak mam rozmawiać z dziećmi o wojnie? Jak podjąć rozmowę w klasie, w której uczeń jest Rosjaninem? Jak wesprzeć kolegę z ławki, który jest z Ukrainy? Co mogę zrobić, by uczniowie w mojej klasie, bez względu na narodowość, mogli się dalej uczyć i czuć bezpiecznie

# data[].attributes.headline
Co możemy zrobić w związku z wojną w Ukrainie?

# data[].attributes.subject
Co możemy zrobić w związku z wojną w Ukrainie?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W kryzysowej sytuacji uruchamia się w nas naturalna chęć niesienia pomocy innym ludziom. Te emocje odczuwają oczywiście także dzieci i młodzież. Warto je zauważyć i docenić oraz wzmacniać naturalne odruchy wsparcia!
Pomoc potrzebującym (choć kluczowa) to nie jedyna rzecz, którą możemy zrobić. Każda forma mądrego zaangażowania jest w tej sytuacji ważna - pomagamy wtedy nie tylko Ukrainie, ale również sobie samym. Poczucie bezradności frustruje i nie daje nam spokoju. Antidotum na bezradność jest działanie.

Poniżej podpowiadamy, co możemy zrobić w szkołach, jakie działania można podjąć z uczniami w każdym wieku, do jakich form mądrego zaangażowania i odpowiedzialnego pomagania warto zachęcać.

1. Bądź na bieżąco. Dowiedz się więcej. Zrozum sytuację

Sytuacja w Ukrainie zmienia się bardzo dynamicznie. Warto śledzić informacje docierające od naszego sąsiada oraz wiadomości dotyczące obywateli i obywatelek Ukrainy, którzy przybyli do Polski.

Korzystajmy przy tym tylko ze sprawdzonych źródeł, np. mediów, do których mamy zaufanie. Dobrą zasadą jest zawsze sprawdzenie informacji w przynajmniej dwóch źródłach - koniecznie zróbmy to przed podaniem informacji dalej w mediach społecznościowych.

Informacje i wiedza są naszą bronią, pozwalają nam zrozumieć sytuację i czynią mniej podatnymi na dezinformację.

W SZKOLE: Porozmawiajcie na lekcji o tym, co uczniowie wiedzą o wojnie w Ukrainie. Możesz też zaproponować odwróconą lekcję, przed którą uczniowie wyszukają informacje, a następnie wspólnie je przeanalizujcie i podzielcie się zdobytą wiedzą.

2. Wesprzyj organizacje, które pomagają w Ukrainie lub uchodźcom, którzy dotarli do Polski

Obecnie prowadzonych jest bardzo wiele zbiórek, których celem jest pomoc Ukrainie oraz jej obywatelkom i obywatelom. Warto pomagać, ale trzeba to robić mądrze.

Jeśli nie masz rozeznania w temacie, warto zdecydować się na udzielenie finansowego wsparcia za pośrednictwem jednej z organizacji działających w Ukrainie lub wspierających uchodźców (Polska Misja Medyczna, Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej, Polski Czerwony Krzyż, Polska Akcja Humanitarna, Fundacja Ocalenie, Caritas Polska). Zestawienie wiarygodnych zbiórek znajdziesz między innymi

Jeśli chcesz pomóc, przekazując rzeczy, zorientuj się, gdzie jest prowadzona lokalna zbiórka, co dokładnie jest potrzebne i tylko takie rzeczy przynieś na miejsce zbiórki (często rzeczy używane nie są w takich miejscach przyjmowane, sprawdź to!).

Kluczowe jest obecnie zapewnienie dachu nad głową uchodźcom z Ukrainy. Jeśli możecie sobie na to pozwolić, udostępniajcie im przestrzeń.

W SZKOLE: Zorganizujcie w szkole zbiórkę funduszy (może to być też zbiórka w postaci kiermaszu ciast lub wytworów uczniów). Niektóre szkoły zaangażowały się w akcję szycia przytulanek (Facebook: Emotkowa Pożeracze Smutków), które uczniowie będą sprzedawali, a dochód ze sprzedaży zasili zbiórki na rzecz Ukrainy. Wspólnie wybierzcie organizację, którą wesprzecie. Dowiedzcie się, czy w waszym regionie trwa zbiórka rzeczowa i zorganizujcie w szkole zbiórkę przedmiotów wskazanych przez organizatorów.

3. Weryfikuj informacje, nie daj się fake newsom. Myśl krytycznie i nie wpadaj w panikę

Dezinformacja i manipulacja to jedna z broni, które są wykorzystywane w tej wojnie - nie tylko przeciwko społeczeństwu ukraińskiemu, lecz także przeciwko Polsce i innym krajom Zachodu.

Niemniej ważne od wspierania Ukrainy jest rozważne działanie w Polsce. Musimy zweryfikować wszystkie informacje na temat konfliktu, które do nas docierają. Analizując informację zadaj sobie pytania:

Kto jest autorem informacji (czy to wiarygodne źródło) i jaki jest jego cel?

Jakie techniki (manipulacji) zostały wykorzystane, by przyciągnąć i utrzymać twoją uwagę?

Jak inni ludzie mogą zinterpretować tę informację?

Jakie fakty zostały pominięte?

Co stanie się jeśli przekażę informację dalej?

Jeśli nie jesteś pewien, że informacja jest prawdziwa, nie przesyłaj jej dalej. Już pierwszego dnia inwazji na stacjach benzynowych mogliśmy zobaczyć do czego prowadzi dezinformacja. Choć paliwa w Polsce nie brakuje, to wskutek paniki jego ograniczona dostępność znacząco utrudnia pomaganie uchodźcom.

W SZKOLE: Zidentyfikujcie , które pojawiły się w ostatnich dniach w obiegu. Przeanalizujcie jaką reakcję wywołały i zastanówcie się, co mogłoby temu zapobiec. Ustalcie szkolne wskazówki, jak analizować wiadomości i wywieście je w holu szkoły lub na stronie www. Zorganizujcie akcję tropienia i weryfikacji fake newsów. Przeprowadźcie wspólnie z uczniami lekcję o krytycznym myśleniu.

4. Okaż solidarność i życzliwość Ukrainkom i Ukraińcom w swoim otoczeniu

W naszym kraju, jeszcze przed obecną eskalacją konfliktu, przebywało prawdopodobnie ok. 1,5 mln Ukrainek i Ukraińców. W polskich szkołach uczy się 60 000 ukraińskich dzieci. Warto w tym trudnym dla ich kraju okresie okazać im szczególną życzliwość.

Prawdopodobnie większość z mieszkających w Polsce Ukraińców pozostawiła w swoim kraju znajomych lub rodzinę. Zapewne teraz szczególnie troszczą się o ich los i starają się pomóc. Pamiętajmy o tym, spotykając codziennie osoby z tych krajów. Zapytajmy o samopoczucie, zaoferujmy rozmowę, jeśli możemy sobie na to pozwolić to zaproponujmy pomoc.

W SZKOLE: Okażcie życzliwość i solidarność ukraińskim sąsiadom i osobom, które spotkacie w sklepie, w restauracji, w autobusie. Ustalcie na lekcji sposoby uważnego okazywania solidarności, aby nie wprawiać innych w zakłopotanie. Ukraińskich uczniów powinno się otoczyć szczególną opieką psychologa lub pedagoga. Jeśli polscy uczniowie chcą im okazać solidarność, nauczyciel powinien koniecznie sprawdzić wcześniej, jak forma wsparcia jest dla nich komfortowa. W jednej ze szkół dzieci same posprzątały klasy, by okazać solidarność z Paniami z Ukrainy, które na co dzień sprzątają cały budynek.

5. Weź udział w demonstracji pokojowej, podpisz petycję przeciw agresji Rosji na Ukrainę

W wielu miastach w Polsce odbywają się demonstracje solidarności z Ukrainą, pikiety sprzeciwu przeciw rosyjskiej agresji oraz manifestacje wzywające władze państwowe krajów UE do nałożenia sankcji.

Równolegle w internecie można podpisać wiele petycji - zarówno w języku polskim, jak i angielskim. Autorzy petycji i ich sygnatariusze wyrażają solidarność z Ukrainą, oczekują bardziej radykalnych reakcji władz państwowych, wzywają do bojkotu Rosji lub rosyjskich towarów.

W SZKOLE: Możecie przeanalizować dostępne w internecie petycje i porównać postulaty w nich zawarte. Starsi uczniowie mogą podjąć decyzję o ich podpisaniu. Ważne, by był to podpis świadomy. Możecie też przygotować własną petycję lub apel. Możecie również wziąć udział w pikiecie w Waszej miejscowości.

6. Poznaj ukraińską kulturę i społeczeństwo - przeczytaj książkę, posłuchaj muzyki, obejrzyj film

Władze na Kremlu kłamliwie przekonują, że naród ukraiński nie ma własnej kultury i nie zasługuje na własne, niepodległe państwo. To oczywiście kłamliwe manipulacje, które mają upokorzyć Ukrainki i i Ukraińców oraz uzasadnić rosyjską agresję na swojego sąsiada.

Jedną z forma oporu przeciwko tej retoryce jest poznanie ukraińskiej historii i kultury - także współczesnej. Możecie przeczytać książki ukraińskich autorów wydane w Polsce, możecie posłuchać ukraińskiej muzyki lub obejrzeć wspólnie filmy z Ukrainy.

Możecie też wykorzystać książki i filmy do tego, by lepiej zrozumieć konflikt, który trwa w Ukrainie już od 2014 roku oraz sytuację obywateli tego kraju, którzy uciekli do Polski. Dla młodszych polecamy „Teraz tu jest nasz dom" Barbary Gawryluk, a dla starszych książki Serhija Żadana „Internat" lub „Biec bez wytchnienia". Więcej rekomendacji znajdziesz w tym wpisie.

W SZKOLE: Posłuchajcie wspólnie muzyki ukraińskiej, zdobądźcie wiedzę o ukraińskich twórcach. Przeczytajcie i przeanalizujcie jedną z lektur, napiszcie jej recenzję i wypromujcie.

7. Okaż solidarność w sposób symboliczny (flaga, przypinka, plakat)

Jeśli nie są nam dostępne inne formy zaangażowania lub pomocy warto choć symbolicznie pokazać swoją solidarność z Ukrainą i sprzeciw wobec konfliktu. Może to być własnoręcznie wykonana przypinka, broszka lub naklejka noszona na ubraniu. Można też przygotować plakat, klasową lub szkolną gazetkę ścienną.

Jeśli szkoła współpracuje lub współpracowała z placówkami z Ukrainy, warto skontaktować się z nimi, by wyrazić solidarność. Jeśli macie taką możliwość, również zaoferować pomoc.

Popularne jest też okazywanie solidarności w mediach społecznościowych - to wartościowy ruch, jeśli jest początkiem zaangażowania lub jeśli inne formy zaangażowania nie są możliwe.

W SZKOLE: Wspólnie wykonajcie plakaty lub gazetkę ścienną. Możecie też przygotować przypinki, naklejki czy wlepki. Rozdajcie je chętnym z innych klas, zachęcając do okazywania solidarności.

8. Zachęć innych do podejmowania podobnych działań

Cześć z nas w kryzysowej sytuacji znajduje w sobie siłę do zaangażowania, inni ulegają panice lub bezradności. Część osób nie chce się angażować - powinniśmy uszanować także taką reakcję.

Niektórzy jednak być może nie wiedzą, co zrobić lub wątpią w sensowność działania. Do takich osób warto dotrzeć i podpowiedzieć, co warto zrobić oraz zachęcić do działania własnym przykładem lub pokazując jego pozytywne efekty. Dobrym pomysłem jest również zaproszenie do zrobienia czegoś wspólnie, np. udziału w demonstracji czy dyskusji o przeczytanej książce ukraińskiego pisarza.

W SZKOLE: Uczniowie mogą zorganizować kampanię informacyjną o sytuacji w Ukrainie poprzez szkolne media lub w ramach szkolnej akcji wypromować odpowiedzialne zaangażowanie w pomoc Ukrainie.

Bardzo ważne jest to by nasze działania wspierające Ukrainę i jej obywateli nie zamieniły się w manifestację niechęci do zwykłych Rosjan i Rosjanek. Jest to szczególnie ważne w szkołach, w których uczą się również dzieci rosyjskie. Warto jednak pamiętać o tym zawsze - pomaganiu i solidarności nie powinna towarzyszyć niechęć do innych ani nienawistne komentarze. Warto zwracać uwagę uczniów, że polityka władz Rosji nie może być utożsamiana z poglądami wszystkich Rosjan. Przypomnijmy przy tym, że w Rosji również odbywają się protesty przeciwko inwazji na Ukrainę, Rosjanie mieszkający w Polsce uczestniczą też w pikietach przez ambasadą rosyjską i pomagają uciekinierom z Ukrainy.

Zobacz także

Po co ja tu jestem?

Tytułowe pytanie tego artykułu z jednej strony jest oczywiste, a z drugiej jednak wywołuje pewne...

# data[].attributes.attachment_link.title
Co możemy zrobić w związku z wojną w Ukrainie?

# data[].attributes.attachment_link.description
W kryzysowej sytuacji uruchamia się w nas naturalna chęć niesienia pomocy innym ludziom. Te emocje odczuwają oczywiście także dzieci i młodzież. Warto je zauważyć i docenić oraz wzmacniać naturalne odruchy wsparcia! Pomoc potrzebującym (choć kluczowa) to nie jedyna rzecz, którą możemy zrobić. Każda forma mądrego zaangażowania

# data[].attributes.attachment_link.title
Bądźmy solidarni z Ukrainą! Wybrane zbiórki uruchomione przez organizacje [tekst aktualizowany]

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiele organizacji pozarządowych nie pozostało obojętnych na los Ukraińców oraz organizacji tam działających i uruchomiło zbiórki, mające zapewnić wsparcie mieszkańców Ukrainy w tych trudnych dniach.

# data[].attributes.attachment_link.description
Szukasz ratunku przed wojną? Chcesz wesprzeć uchodźców? Tu znajdziesz pomoc lub jej udzielisz

# data[].attributes.headline
Specjalny podcast Radia 357 (stale aktualizowany i otwarty dla wszystkich)

# data[].attributes.subject
Specjalny podcast Radia 357 (stale aktualizowany i otwarty dla wszystkich)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie!

Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie!

Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie!

Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie!

Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie!

Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie!

# data[].attributes.attachment_link.description
Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie! Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie! Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie! Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie! Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie! Radio357 - Najlepszy radiowy adres na świecie!

# data[].attributes.headline
Scenariusze lekcji od CEO - do samodzielnego dostosowania na cele zbiórkowe - dzieci w wieku 10 - 14 lat

# data[].attributes.subject
Scenariusze lekcji od CEO - do samodzielnego dostosowania na cele zbiórkowe - dzieci w wieku 10 - 14 lat

# data[].attributes.headline
Scenariusze lekcji od CEO - do samodzielnego dostosowania na cele zbiórkowe - dzieci w wieku 15 - 18 lat

# data[].attributes.subject
Scenariusze lekcji od CEO - do samodzielnego dostosowania na cele zbiórkowe - dzieci w wieku 15 - 18 lat

# data[].attributes.headline
Jak pomagać z głową? Poradnik Homo Faber

# data[].attributes.subject
Jak pomagać z głową? Poradnik Homo Faber

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Strona główna > Aktualności > Aktualności

Pomagasz osobom z Ukrainy - przeczytaj poradnik psychologiczny.

Marta Sienkiewicz (2022-03-01)

POMAGASZ OSOBOM Z UKRAINY - PRZECZYTAJ
Poradnik psychologiczny.

Jeśli przyjmujesz osoby z Ukrainy w swoim domu, udzielasz pomocy humanitarnej, organizujesz zbiórkę, pracujesz na infolinii czy w sztabie kryzysowym w swoim mieście - masz kontakt z bardzo silnymi i trudnymi emocjami. Zarówno swoimi, jak i osób z którymi masz kontakt. Może się tak zdarzyć, że będziesz rozmawiać z osobami będącymi w kryzysie emocjonalnym. Przeczytaj - może te porady okażą się dla Ciebie pomocne.

Interwencja kryzysowa to nie terapia - to pierwsze wsparcie w kryzysie. Zadaniem interwencji jest wyciszenie silnych emocji, które utrudniają funkcjonowanie i danie poczucia bezpieczeństwa.
Przeczytaj, jakie są etapy interwencji, o czym warto pamiętać, jakich zwrotów używać.

KROK 1. Wysłuchanie

Na samym początku, warto byś sobie uświadomił, że jeśli dana osoba decyduje się podjąć trudny temat przychodząc do Ciebie, jest to wyraz jej odwagi i zaufania. Doceń to, okazując szacunek w postaci autentycznego wysłuchania tego, co ma do powiedzenia. Bądź maksymalnie skoncentrowany na rozmówcy i daj mu poznać, że w danym czasie jest on dla Ciebie najważniejszy i jedyny.
Na początku całkowicie oddaj mu głos, pozwalając wypowiedzieć się w pełni. Twoim zadaniem jest po prostu słuchać, a to oznacza, że nie powinieneś:
- Przerywać ani zadawać zbyt wielu pytań
- Przerzucać rozmowy na własną osobę np. a wiesz, bo ja miałem podobnie
- Pocieszać, mówiąc np. wszystko będzie ok, nie martw się...
Wysłuchanie przejawia się w autentycznym zainteresowaniu tym, co mówi dany człowiek. Jeśli będziesz aktywnie słuchać, naturalnie zaczną pojawiać się pytania, wypływające z ciekawości. Celem tych pytań jest zrozumienie rozmówcy i podążanie za nim, a nie uzyskiwanie odpowiedzi, które np. sam masz przygotowane w głowie.
Jeśli decydujesz się na zadawanie pytań ważne, by były one otwarte, czyli zaczynające się od: „co" i „jak". Tak sformułowane pytania, domagają się szerszego opisu, a więc otwierają pytaną osobę na mówienie. Należy unikać pytania - „dlaczego ..." - ponieważ często wywołuje ono spięcie i poczucie, że trzeba się z czegoś tłumaczyć. Osoby, które słyszą takie pytanie, zazwyczaj przyjmują pozycję obronną.
Jeśli coś jest dla Ciebie niejasne - dopytuj. Powtarzaj również (swoimi słowami), jak rozumiesz to, co słyszysz. Dzięki temu zyskujesz pewność, że rozumiecie podobnie, podejmowane zagadnienia. Poza tym, dajesz znać drugiej stronie, że jej intensywnie słuchasz.

KROK II. Zdefiniowanie problemu

Pierwszym zadaniem osoby interweniującej przed nawiązaniem kontaktu z osobą w kryzysie jest zebranie jak największej ilości informacji na temat zaistniałego zdarzenia/ aktualnej sytuacji poszkodowanej osoby.
- Co się stało?
- W jakim zdarzeniu uczestniczyli?
- Kto zabezpiecza ich podstawowe potrzeby?
- Gdzie i w jaki sposób poszkodowani mogą uzyskać pomoc?
- Kto jeszcze pomaga, kto jest zaangażowany w udzielanie wsparcia? Na kogo mogą liczyć?
- Czy sytuacja kryzysowa się zakończyła?

KROK III. Zapewnienie bezpieczeństwa

W tym kroku, chodzi przede wszystkim o stworzenie atmosfery zaufania, akceptacji, otwartości i poufności np. o zapewnienie, że wszystko, o czym mówicie, pozostanie między wami.
To Ty swoją postawą tworzysz określony klimat, który jest istotnym czynnikiem, sprzyjającym pogłębieniu rozmowy i zwiększeniu zaufania. W tym celu wykorzystuj własne emocje, mówiąc to, co czujesz. Szczerość jest najlepszym czynnikiem, budującym relację - a zdrowa relacja jest źródłem ogromnej pomocy.
Ważne by Twój rozmówca miał poczucie, że ma prawo do każdej reakcji uczuciowej/emocjonalnej, i że każdą zaakceptujesz, uznając za naturalną i dozwoloną. Rozmówca powinien poczuć się przy Tobie swobodnie i być całkowicie sobą.
Przykładowo, gdy będą mu drżały ręce i będzie łamał się głos - dobrze jest powiedzieć: „Widzę, że jest Ci z tym trudno, że jesteś zdenerwowany". W ten sposób pokazujesz, że widzisz co się dzieje, i że to w pełni akceptujesz. Albo gdy Twój rozmówca zacznie płakać, to zamiast pocieszania: „nie płacz", pozwól mu płakać; spraw by poczuł, że ma do tego prawo.

KROK IV. Udzielanie wsparcia

Zapewnienie prawdziwego wsparcia, polega na akceptacji i zaaprobowaniu sytuacji osoby, taką jaka ona aktualnie jest oraz na docenieniu tego, jak dany człowiek radzi sobie w tych okolicznościach.
Wspieranie nie oznacza, że doradzasz, lub że pouczasz drugą osobę. Szczególnie, że może Cię ona do tego prowokować.

Przykładowo, może mówić zdania typu:
Co ja mam z tym wszystkim zrobić?
Powiedz mi, jak mam się w tym wszystkim odnaleźć?
Co mam ze sobą począć?

Jeśli rozmówca zdecydowanie domaga się odpowiedzi, powiedz wprost, że nie jesteś w stanie udzielić mu rady. To co możesz zrobić, to posłuchać i starać się zrozumieć jego sytuację.
Ewentualnie, na późniejszym etapie rozmowy, możesz opowiedzieć, jak Ty oceniasz tę sytuację. Musisz jednak podkreślić, by słuchająca Cię osoba, sama wybrała z twojej opowieści to, co wyda jej się istotne np. „Ja nie jestem Tobą i nie jestem w takiej sytuacji, więc nie mogę Ci powiedzieć, co powinieneś zrobić. Mogę Ci jedynie opowiedzieć, jak ja to widzę z własnej perspektywy. Być może zainspirujesz się czymś i weźmiesz z tego, coś dla siebie".
Jeśli okaże się, że podejmowany temat, jest dla Ciebie zbyt trudny i stwierdzisz, że przewyższa Twoje umiejętności otwarcie o tym poinformuj. Pamiętaj, że nie jesteś zobligowany, by przejść do etapu działania. Warto byś zaproponował wówczas konkretną alternatywę np. rozmowę z inną osobą, która profesjonalnie zajmuje się pomocą (psycholog, coach kryzysowy czy interwent kryzysowy, itp.).
Jeśli natomiast czujesz się na siłach, by dalej poprowadzić rozmowę i wesprzeć osobę w znalezieniu rozwiązania jej trudności, możesz przejść do etapu działania, składającego się z kolejnych trzech kroków.

Co robić?
- Zadbaj o ustronne i komfortowe miejsce do rozmowy.
- Przedstaw się i wyjaśnij swoją rolę. Skąd jesteśmy? Jaki jest nasz cel?
- Zapewnij bezpieczeństwo.
- Zadbaj, zapytaj o zaspokojenie podstawowych potrzeb (picie, jedzenie, odpoczynek).
- Szanuj prywatne granice rozmówcy.
- Bądź szczery, nie kłam i nie zmyślaj.
- Zapewnij rozmówcę o swojej dyskrecji i uprzedź o jej ewentualnych ograniczeniach (zagrożenie zdrowia lub życia).
- Słuchaj z uwagą.
- Okazuj wsparcie i szanuj emocje osoby w kryzysie.
- Szanuj prawo osoby w kryzysie do samodzielnego podejmowania decyzji.
- Bądź świadomy swoich ograniczeń, przekonań i uprzedzeń i staraj się nad nimi panować.
- Upewnij się, że dana osoba wie, że będziesz dla niej nadal dostępny, kiedy będzie tego potrzebować (ewentualnie określ kiedy i w jaki sposób będzie możliwy ponowny kontakt, spotkanie).
- Zachowaj spokój i bądź cierpliwy.
- Normalizuj emocje.
- Doceń zaradność i zauważaj odwagę poszkodowanego (lub inne zasoby np. troskliwość o innych).
- Uwzględniaj różnice kulturowe, religijne, wiek i płeć osoby w kryzysie.
Czego nie robić?
- Nie udzielaj informacji niezgodnych z prawdą ani nie składaj obietnic, których nie możesz dotrzymać.
- Nie naciskaj i nie udzielaj pomocy bez wyraźnej zgody osoby w kryzysie.
- Nie zmuszaj osoby w kryzysie do dzielenia się tym, czego doświadczyła.
- Nie oceniaj.
- Nie poganiaj i nie okazuj zniecierpliwienia.
- Nie podważaj słów rozmówcy, szanuj jego punkt widzenia.
- Nie pocieszaj i nie dawaj rad.
- Nie dotykaj poszkodowanego, jeśli wyraźnie sobie tego nie życzy.
- Nie tłum emocji poszkodowanego i nie zaprzeczaj im.
- Nie używaj specjalistycznego słownictwa.
- Nie opowiadaj historii innych osób.
- Unikaj określeń: „ofiara" i „ocalony".
- Niczego nie zakładaj.
- Nie decyduj za osobę w kryzysie.
- Nie przerywaj, nie zgaduj i nie kończ zdania za poszkodowanego.
- Nie obiecuj osobie w kryzysie niczego, czego nie jesteś w stanie jej zagwarantować i pod żadnym pozorem nie kłam.

Powiedz:
- Jesteś bezpieczny (jeśli to prawda).
- Cieszę się, że tu jesteś.
- Cieszę się, że zgodziłeś się ze mną porozmawiać.
- Przykro mi, że Cię to spotkało.
- To nie Twoja wina.
- Twoja reakcja nie jest niczym dziwnym w tak trudnej sytuacji (płaczu, złości, braku apetytu, trudności z zapamiętywaniem, koncentracją uwagi, snem..)
- Musiało być dla Ciebie bardzo trudne to widzieć/słyszeć/czuć.
- Trudno mi sobie wyobrazić jak możesz się teraz czuć.
- Nie wariujesz.
- Być może sprawy nie wrócą całkowicie do normy, ale z czasem poczujesz się lepiej.
- Czy mogę w jakiś sposób Ci pomóc?(Możliwe, że osoby nie będą umiały na to pytanie odpowiedzieć).
- Nie ma nic złego w tym, że płaczesz. Łzy też są potrzebne.
- Jestem tu dla Ciebie.

- Masz szczęście, że...
- To zajmie trochę czasu, ale w końcu Ci przejdzie.
- Wiem, jak się czujesz.
- Nie martw się, wszystko będzie dobrze.
- Musisz być silny.
- Uspokój się i zrelaksuj.
- Nie płacz, nie krzycz, nie denerwuj się.
- Nie wolno Ci tak mówić/myśleć.
- Widocznie tak miało być
- Ciesz się, że żyjesz
- Nie powinieneś się tak czuć
- Nie myśl o tym
- Nie jest aż tak źle
- Weź się w garść

KROK V. Identyfikacja zasobów

Aby pomóc osobie w kryzysie przyjrzeć się możliwościom poradzenia sobie z sytuacją trudną, należy dokonać identyfikacji posiadanych przez nią zasobów. Dowiedz się jak najwięcej o sytuacji rodzinnej - a w przypadku dorosłych: zawodowej - poszkodowanego i zastanów się, kto z bliskich czy znajomych może udzielić wsparcia.
Weź także pod uwagę sytuację finansową, lokalową, zdrowotną i prawną danej osoby. W ten sposób możesz zidentyfikować potencjalne zasoby, ale także trudności. Zapytaj poszkodowanego, jak w przeszłości radził sobie z problemami. Być może jakieś strategie czy zachowania mogą okazać się przydatne i tym razem.

KROK VI. Opracowanie planu działania

Kiedy już posiadasz informacje na temat sprawdzonych możliwości rozwiązania problemów, możesz wspólnie z osobą w kryzysie stworzyć plan działania, który ma na celu pomóc jej odzyskać poczucie kontroli, wpływu i umiejętności samodzielnego i niezależnego poradzenia sobie.
Celem tego kroku, jest pomoc w zrozumieniu, że istnieje wiele dostępnych rozwiązań, opcji i możliwości, by móc poradzić sobie z daną trudnością.
Tworząc plan, należy:
Zidentyfikować osoby, grupy lub inne źródła wsparcia, do których można się skierować po natychmiastową pomoc.
Dostarczyć sposobów na radzenie sobie z trudnościami - zaproponować coś konkretnego i pozytywnego, co potrzebujący mógłby zrobić od razu. Skłonić do zdecydowanych działań, których sens on rozumie i które akceptuje.
Ważne, by to potrzebujący był autorem planu, by nic nie było mu narzucane. Ty masz być tylko towarzyszem. Dzięki temu zyskuje on poczucie kontroli, niezależności, szacunku do siebie i poczucie sprawstwa - „ja mogę być autorem swoich działań". Chodzi o to, by zapobiec jego uzależnianiu się od pomocy innych osób oraz stymulowanie, by sam sobie radził.

KROK VII. Zobowiązanie do działania

Ostatni etap interwencji kryzysowej polega przede wszystkim na zobowiązaniu się osoby w kryzysie do współdziałania i realizowania działań zawartych w stworzonym planie. Zadaniem osoby pomagającej jest towarzyszenie i weryfikowanie dokonywanych przez poszkodowanego postępów i wspieranie go w dalszej realizacji działań zmierzających do zażegnania sytuacji kryzysowej. Jest to proces wymagający cierpliwości i zrozumienia.

KROK VIII. Pierwszy krok

Krokiem ostatnim jest skłonienie rozmówcy do głośnego zwerbalizowania swojego zobowiązania. Zapytaj, który element planu, zamierza zrealizować jako pierwszy. Celem tego kroku, jest pobudzenie danej osoby do zaangażowania się i podjęcia rzeczywistych działań.

Tekst został opracowany na podstawie poradnika autorstwa Katarzyny Ciszewskiej.
Przygotowanie: zespół wsparcia psychologicznego

Jeśli masz pytania odnośnie do kontaktu z osobą będącą w kryzysie psychologicznym w związku z wojną na Ukrainie napisz, pomożemy: Marta Sienkiewicz - psycholożka, marta.sienkiewicz@hf.org.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Strona główna > Aktualności > Aktualności Marta Sienkiewicz (2022-03-01) POMAGASZ OSOBOM Z UKRAINY - PRZECZYTAJ Poradnik psychologiczny. Jeśli przyjmujesz osoby z Ukrainy w swoim domu, udzielasz pomocy humanitarnej, organizujesz zbiórkę, pracujesz na infolinii czy w sztabie kryzysowym w swoim mieście - masz kontakt z bardzo silnymi i trudnymi emocjami.

# data[].attributes.attachment_caption
Wojna w Ukrainie. Książki, które pomogą zrozumieć

# data[].attributes.headline
Artykuł z tygodnika Polityka - ksiaążki, które pomogą nam lepiej zrozumieć Ukrainę 🇺🇦

# data[].attributes.subject
Artykuł z tygodnika Polityka - ksiaążki, które pomogą nam lepiej zrozumieć Ukrainę 🇺🇦

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Oksana Zabużko, Planeta Piołun, przeł. Katarzyna Kotyńska, Anna Łazar, Joanna Majewska, Agora

Zbiór esejów Oksany Zabużko ukazał się w Polsce w przededniu wojny. Zabużko pisze o doświadczeniu ukraińskim, które się ciagle powtarza: „A teraz po naszej stronie ściany wkraczają rosyjskie wojska, żeby na oczach całego świata nas zabijać - tak samo, jak robili to sto lat temu. I świat w oszołomieniu spogląda, gubiąc się w domysłach: może mimo wszystko jest tam jakaś racja, choćby częściowa, dla usprawiedliwienia takich poczynań? W końcu rosyjskie, a właściwie radzieckie, story jest wszystkim znane i opiera się na pełnym wyborze rozpoznawalnych obrazów i memów, podczas gdy po stronie ukraińskiej nie ma absolutnie nic w tym rodzaju... A zwycięstwo zawsze należy do tego, kto opowie lepszą historię, wszystko jedno, prawdziwą czy zmyśloną. Tak oto powoli uświadamiamy sobie, że dla wolnego narodu strategią przetrwania nie jest milczenie, lecz mówienie. Dziś ukraińska literatura łamie sobie głowę, jak ubrać w słowa najbardziej palące ludzkie doświadczenie na Ziemi - rzeczywistość wojny".

Zabużko, którą ukształtowały mit Solidarności i polska kultura, ma poczucie, że nikt nie słucha i nikt nie rozumie głosu z Ukrainy. Bo pada na nią ciągle cień wielkiej kultury rosyjskiej. Dość tego. Dlatego ten zbiór esejów jest zaproszeniem do rozmowy o ukraińskiej literaturze i o uwikłaniach historii.
Oksana Zabużko dla „Polityki": To nie jest jakiś „konflikt na Wschodzie"
Serhij Żadan, Internat, przeł. Michał Petryk, Wydawnictwo Czarne

„Internat" to najważniejsza powieść o wojnie naszych czasów. Serhij Żadan pisze o tej w Donbasie, ale i o wojnie w ogóle. Pasza, 30-letni nauczyciel, wyrusza do miasta odebrać siostrzeńca z internatu. Nie jest żadnym bohaterem, nie ma poglądów. To nie jest jego wojna. „Tymczasem polityka wchodzi w twoje życie nawet, jak się nią nie interesujesz. Wojna przyjdzie do twojej wsi" - mówił Żadan w jednym z wywiadów. Ta powieść to szczegółowa relacja z resztek nędznego życia. Żadan z pietyzmem oddaje szczegóły - wojna to choćby dzwoniący telefon w kieszeni zabitego sapera, który leży na polu. Wojna sprawia, że wchodzisz do czyjegoś domu i widzisz całą nędzę życia mieszkańców, wojna to też twarze - wszystkie podobne, oczy z ciemnymi obwódkami, niewyspane i nieufne. W tym świecie drugi człowiek jest zagrożeniem. Zupełnie inaczej niż w „Pamiętniku z powstania warszawskiego" Białoszewskiego, gdzie do ludzi się szło, do piwnicy, żeby być na kupie. W tej wojnie człowiek jest człowiekowi wilkiem, bo nie wiadomo, kto jest po czyjej stronie.

Żadan jednak w tej wszechogarniającej ciemności zostawia furtkę, przez którą wpada światło. Przeprowadza swojego bohatera przez śmierć, ale jednocześnie pozwala mu odkryć, że może coś robić dla innych. Światłem jest też ostatnie zdanie powieści: „W domu pachnie świeżymi prześcieradłami".
Fotoreportaż: Obrazy wojny
Wasyl Stus, Wesoły cmentarz, przeł. Marcin Gaczkowski, Wydawnictwo KEW

Stus jest uważany za najwybitniejszego poetę ukraińskiego, ale do tej pory w Polsce był niemal nieznany. Wreszcie w 2020 r. dostaliśmy wybór jego wierszy w przekładzie Marcina Gaczkowskiego. Stus był politycznym więźniem, wielokrotnie skazanym za literaturę, umarł w łagrze w 1985 r. Jego twórczość jest bardzo różnorodna, może się wręcz kojarzyć z poetami szkoły nowojorskiej.

Stus poruszająco łączy ironię, czarny humor, entuzjazm i gorycz. Zaczęło się od tego, że młody poeta w 1965 r. wziął udział w proteście przeciwko aresztowaniom ukraińskich intelektualistów. Od tej pory stał się wrogiem państwowym i jego książki były blokowane przez cenzurę. W 1971 r. „Wesoły cmentarz" ukazał się w dwunastu samizdatowych egzemplarzach i od razu cały nakład został skonfiskowany przez KGB. W kolejnym roku odbył się proces Stusa, a dowodem oskarżenia był właśnie ten tom wierszy, w którym ponoć „złośliwie wypaczał sowiecką rzeczywistość".

Stus dostał pięć lat łagru i trzy lata zesłania. „Nie żal mi siebie. Żal mi mojego talentu" - pisał. W niewoli powstała większość jego wierszy. Współwięźniowie uczyli się ich na pamięć. Stus wyszedł na krótko w 1979 r., ale zaraz dostał kolejny wyrok: dziesięć lat prac przymusowych i pięć lat zesłania. Wiedział, że nie wróci już do domu. „Z białej nocy zaświatów / wyjrzało czarne słońce" - pisał w lutym 1971 r.
Czytaj też: Putin się nie zatrzyma. Myślę, że następna będzie Polska
Tomáš Forró, Apartament w hotelu Wojna. Reportaż z Donbasu, przeł. Andrzej S. Jagodziński, Wydawnictwo Czarne

Słowacki reporter od dawna przyglądał się temu, co działo się na wschodzie Ukrainy. W 2019 r. opublikował zbiór tekstów poświęconych sytuacji w Donbasie. Zadedykował go „matkom, które wychowały morderców i ich ofiary - po obu stronach frontu". Rozmawiał z ludźmi po obu stronach konfliktu, jeździł tam, dokąd nie zapuszczał się żaden dziennikarz. Wnikliwie opisuje sytuację polityczną na wschodzie Ukrainy i rosyjską taktykę wojny hybrydowej, w której walka konwencjonalna miesza się z partyzantką, a fakty z propagandą. Wielka polityka przeplata się tutaj z małą, a losy żołnierzy z losami zwykłych ludzi, którym wojna odebrała wszystko.

„Obawiam się więc, że ta książka będzie aktualna nie tylko przez następne dwa lata, ale przynajmniej przez dziesięć czy dwadzieścia kolejnych. Strasznie chciałbym się mylić, lecz trzydzieści lat istnienia podobnych, separatystycznych regionów w Gruzji czy Mołdawii niestety nie może napawać optymizmem".

Artem Czech [Cherednych], Punkt zerowy, przeł. Marek S. Zadura, Warsztaty Kultury w Lublinie

Artem Czech w „Punkcie zerowym" opowiada o dziennikarzu wcielonym do ukraińskiej armii i wysłanym do Donbasu. To on, sam autor, ale częściowo fikcyjny. Tę książkę można czytać jako reportaż literacki - została nominowana m.in. do Nagrody im. Kapuścińskiego - i jako zbiór autobiograficznych esejów.

Czech zajmuje się codziennością w warunkach przedłużającego się konfliktu, w której jest i nuda, poczucie bezsensu, i śmierć. Pokazuje wojnę jako stan, który trudno zrozumieć komuś, kto nie jest w środku. To książka o wojnie, w której nie ma patosu i bohaterstwa, są natomiast wnikliwe opisy absurdów rzeczywistości wojennej, a zarazem przemian świadomości narratora. Punkt zerowy to pierwsza linia frontu, ale też stan totalnego wyzerowania świadomości - wyzbycia się pragnień i złudzeń.
Czytaj też: Duma i nienawiść. Horror cywilów w Ukrainie
Paweł Pieniążek, Pozdrowienia z Noworosji, Wydawnictwo Krytyki Politycznej

Pieniążek najpierw relacjonował dla polskiej prasy i mediów wydarzenia Majdanu, a potem aneksję Krymu i Donbas, gdzie prorosyjscy separatyści zamarzyli o nowym regionie Rosji - Noworosji. Był pierwszym dziennikarzem, który dotarł do wraku zestrzelonego przez separatystów samolotu malezyjskich linii lotniczych. W „Pozdrowieniach z Noworosji" opisuje narodziny konfliktu i jego konsekwencje.

Relacje Pieniążka z miejsc kolejnych wydarzeń, z frontu, z rozmów z uczestnikami i ofiarami konfliktu są dosadne, pozbawione zbędnych emocji i ozdobników. Dobrze opisuje też rosyjską propagandę. „Staram się - pisze reporter - przedstawiać przede wszystkim zdarzenia, których byłem naocznym świadkiem, wrażenia moje i ludzi stojących po obu stronach konfliktu, nawet jeśli za jakiś czas okażą się złudne". Przeciwnie, „Pozdrowienia z Noworosji" nie straciły na aktualności.
Podkast: Po co Putinowi ta wojna?
Serhij Żadan, Antena, przeł. Bohdan Zadura, Wydawnictwo Warstwy

W Ukrainie Żadan jest znany nawet bardziej jako poeta i lider zespołu rockowego Żadan i Sobaki niż powieściopisarz. „Antena", wybór jego wierszy, mieści w sobie dwie ostatnie książki poetyckie w przekładzie Bohdana Zadury. A wszystko zaczyna się od śmierci ojca. Żadan uświadomił sobie wtedy, że chce robić wiersze z nagrobków, z pamięci o zmarłych. „Zawsze chciałem o nich pisać, cały czas piszę właśnie o nich". Bo kto ma pamiętać tych zapomnianych? Również tych, którzy zginęli w wojnie.

Żadan wpuszcza wojnę do wierszy: „Oświetlamy poległych w złotym piasku zmierzchu". Jest też tłumaczem, choćby Czesława Miłosza, którego wiersze czytał, szukając odpowiedniej dykcji do pisania o wojnie. Bo co można zmieścić w wierszu? „W sklepie, oprócz przedwczorajszego chleba, / sprzedają wieńce pogrzebowe. (...) / Nie ma kolejki. / Ani do chleba, / ani do wieńców". Żadan pisze swoją księgę telefoniczną zmarłych, w której „nie pozostał nikt, do kogo można by zadzwonić". Chociaż poezja nikogo nie uratuje, to trzeba się dzielić z innymi, bo może przywołać zmarłych. „Wieczna pamięć bezbronnym agitatorom czułości".
Czytaj też: Nawet pomniki są po naszej stronie. Notatki czasu wojny
Oksana Zabużko, Muzeum porzuconych sekretów, przeł. Katarzyna Kotyńska, WAB

Dziesięć lat temu ukazała się powieść, za którą Zabużko otrzymała Literacką Nagrodę Europy Środkowej Angelus i która jest bardzo dobrym wprowadzeniem w historię Ukrainy, jej wojenne losy i punkt widzenia. Zabużko zabiera nas w podróż w czasie i przestrzeni - od wschodu Ukrainy po Galicję, od międzywojnia aż do współczesności. Kijowska dziennikarka Daryna, pochodzący ze Lwowa antykwariusz Adrian Watamaniuk oraz żołnierz UPA Adrian Ortynski - te postaci prowadzą nas przez zakamarki pamięci narodowej i indywidualnej.

T a powieść o ciemnej stronie XX w., o Wielkim Głodzie, Holokauście, wywózkach na Sybir - jest również jednym z ważniejszych głosów na temat sytuacji kobiet. Tak jak wojna nie ma nic z kobiety - jak pisała Swietłana Aleksijewicz - tak i według Zabużko totalitaryzm nie ma w sobie nic z kobiety.

# data[].attributes.attachment_link.title
Wojna w Ukrainie. Książki, które pomogą zrozumieć

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbiór esejów Oksany Zabużko ukazał się w Polsce w przededniu wojny. Zabużko pisze o doświadczeniu ukraińskim, które się ciagle powtarza: „A teraz po naszej stronie ściany wkraczają rosyjskie wojska, żeby na oczach całego świata nas zabijać - tak samo, jak robili to sto lat temu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Polityka prywatności

# data[].attributes.attachment_link.title
Wojna w Ukrainie - Wsparcie i materiały edukacyjne - Odpowiadaj na globalne wyzwania

# data[].attributes.attachment_link.description
Przedstawiamy zestawienie najważniejszych materiałów edukacyjnych dotyczących wyzwań związanych z poruszaniem tematu wojny w Ukrainie oraz pracą z dziećmi uchodźczymi i klasą wielokulturową. Od pierwszego dnia konfliktu staramy się wspierać Państwa i odpowiadać na najpilniejsze potrzeby szkół w tym zakresie. Opracowujemy materiały edukacyjne dla nauczycieli i nauczycielek, materiały wspierające pracę z dziećmi i młodzieżą z doświadczeniem [...]

# data[].attributes.headline
Strona Edukacja SOS z zebranymi różnorodnymi materiałami edukacyjnymi i nie tylko

# data[].attributes.subject
Strona Edukacja SOS z zebranymi różnorodnymi materiałami edukacyjnymi i nie tylko

# data[].attributes.body
Coś nie coś może się powtórzyć ;-)

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Sieć Organizacji Społecznych dla edukacji

# data[].attributes.attachment_link.description
JAK ROZMAWIAĆ Z DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ O WOJNIE W UKRAINIE Baza przydatnych materiałów i linków dla nauczycieli i rodziców.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Maciej Klebaniuk, Michał Pietryka, Wojciech Krystkiewicz

# data[].attributes.attachment_link.title
Moc opowieści - baza bezpłatnych książek dziecięcych po ukraińsku. - Cyfrowy Dialog

# data[].attributes.attachment_link.description
Od ponad tygodnia niemal wszyscy pomagamy. Tak, jak potrafimy, na tyle, na ile możemy. Jedną z form wsparcia dzieci, które przybywają do nas z Ukrainy, może być możliwość spokojnego spędzenia czasu wolnego. Aktywność, którą na pewno możemy zaproponować to czytanie! Poniżej możesz znaleźć kilka linków do darmowych książek i materiałów w języku ukraińskim.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opis książki

Tytułowe Rondo to miasto, w którym powietrze jest przejrzyste, wszyscy są szczęśliwi, a jedynym kłopotem jest to, że skończyły się bilety na koncert do oranżerii, w której mieści się największa chluba miasta - śpiewające kwiaty.

Pewnego dnia w mieście zjawia się Wojna. Nikt nie wie, kim jest, ale rozsiewa wokół siebie suche, kłujące, czarne chwasty, które natychmiast wgryzają się w ziemię i zasłaniają słońce. Główni bohaterowie książki, przyjaciele Danko, Zirka i Fabian, starają się stawić Wojnie czoła...

To książka o tym, że wojna nie ma serca, nie rozumie żadnego języka, nie oszczędza nikogo i na każdym odciska swoje piętno. Jeśli jednak wspólnie stawić jej czoła, można ją pokonać i ocalić to, co najbardziej kruche i najcenniejsze...

Wijna, szczo zminyła Rondo

Art Studio Agrafka

Art Studio Agrafka - Pod tą nazwą kryje się dwójka bardzo zdolnych młodych artystów ze Lwowa: Romana Romanyszyn i Andrij Lesiw. Artyści byli już wielokrotnie nagradzani, brali udział w licznych wystawach. Mają już w swoim dorobku ilustracje do wielu publikacji, książka "Wojna, która zmieniła Rondo" jest ich pierwszym autorskim projektem.

Książka "Wijna, szczo zminyła Rondo" otrzymała odznaczenie w konkursie Bologna Ragazzi Award 2015.

Czytaj więcej

# data[].attributes.attachment_link.title
Wojna, która zmieniła Rondo | Art Studio Agrafka

# data[].attributes.attachment_link.description
Opis książki Tytułowe Rondo to miasto, w którym powietrze jest przejrzyste, wszyscy są szczęśliwi, a jedynym kłopotem jest to, że skończyły się bilety na koncert do oranżerii, w której mieści się największa chluba miasta - śpiewające kwiaty. Pewnego dnia w mieście zjawia się Wojna.

# data[].attributes.headline
Dr Konrad Piotrowski o tym, jak rozmawiać z dziećmi o wojnie

# data[].attributes.subject
Dr Konrad Piotrowski o tym, jak rozmawiać z dziećmi o wojnie

# data[].attributes.attachment_caption
Trauma uchodźcza: jak wspierać i budować bezpieczne przestrzenie?

# data[].attributes.headline
Jak pracować z osobami w traumie uchodźczej

# data[].attributes.subject
Jak pracować z osobami w traumie uchodźczej

# data[].attributes.attachment_link.title
Trauma uchodźcza: jak wspierać i budować bezpieczne przestrzenie?