# data[].attributes.attachment_link.description
5 ¡Galicia! Nai e señora, sempre garimosa e forte; preto e lexos; onte, e agora, mañán… na vida e na morte!

# data[].attributes.attachment_link.title
Poesía galega do primeiro terzo do século XX, o resumo (Irmandades da Fala)

# data[].attributes.attachment_link.description
Historia da literatura galega (1900-1936): Ramón Cabanillas, as Irmandades da Fala e o Grupo Nós Materia de Lingua galega 4º ESO (07-08) Román Cerqueiro La...

# data[].attributes.body
Exercicio interactivo sobre o teatro das Irmandades da Fala

# data[].attributes.attachment_link.description
Vídeo da exposición "Saúde e Terra, Irmá(n)s!", programada en 2016 centenario da fundación das Irmandades da Fala

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Publicado el

1. 1. A prosa do primeiro terzo do XX: as Irmandades e o Grupo Nós(narrativa, ensaio e xornalismo).

2. 2. Que dicir das Irmandades que xanon saibades?? 196

3. 3. CONTEXTO HISTÓRICO-SOCIAL* Movemento agrarista: "Liga Agraria de Acción Galega".* O problema dos foros non se soluciona co Decreto deRedención* A fidalguía, clase social que xa entrara en decadencia noséculo XIX, acaba por perder, xunto coas terras, parte dopoder que noutrora ostentara.

4. 4. Polo que se refire ao mundo non rural:- na actividade industrial destacan asempresas conserveiras e asrelacionadas coa extracción deminerais;- o desenvolvemento industrial vaiparello á expansión das cidades, quemedran enormemente debido aoéxodo rural.- O proletariado vai organizándose ecobrando un maior protagonismo.

5. 5. Cómpre destacar tamén que diversos grupos políticos e intelectuaisda burguesía urbana:"Solidaridade Gallega",As Irmandades da FalaPartido Galeguista.o Seminario de Estudos Galegosou a revista Nós.

6. 6. A existencia de editoriais como Nós (máis de 100títulos ata 1936) e Lar e coleccións de novelas curtas -Céltiga en Ferrol, Libredón en Santiago e Galaxia enOurense- fan posible un abrollar de textos, que callaránnunha NARRATIVA propia cos membros do Grupo Nós.

7. 7. Tendencias da narrativa no tempo dasIrmandades: * O humor e o macabrismo * O neoceltismo * A narrativa etnográfica * A narrativa naturalista * Tendencia simbolista

8. 8. ExerciciosPáx 219: 1, 4, 5, 6, 7, 8

9. 9. Recibe este nome un grupo de persoas que funda e colabora narevista NÓS (1920-1936).Os integrantes máis coñecidos do grupo NÓS:(o Cenáculo ourensán)Ramón Otero Pedrayo,Vicente Risco,Florentino L. CuevillasAlfonso Daniel Rodríguez Castelao eAntón Lousada Diéguez.

10. 10. Os tres primeiros, de procedencia fidalga ou burguesa,teñen unha primeira etapa de inadaptados: dandismo, cosmopolitismo simbolista.... É a partir de 1918 cando centran a súa atención en Galicia.O caso de Castelao é distinto:provén do agrarismo e ten unha procedencia social popular.

11. 11. contidos literarios, lingüísticos, artísticos,etnográficos, filosóficos e de pensamentopolítico.

12. 12. Risco é director e Castelao director artísticoA revista vincúlase ao pensamento nacionalistaEscriben en galego sobre calquera tema universalA publicidade era maioritariamente en galego.O deseño gráfico ten moita importancia.

13. 13. Nacen en Ourense e, logo dunha estancia máis ou menos longa fóra da cidade por estudos ou asuntos profesionais, vólvense atopar aquí na segunda década do século XX.Son homes polifacéticos, enciclopédicos, que Fillos da "boa sociedade" de Ourense, de verten a súa sabedoría vocación excéntrica e con inquietudes sobre Galiza intelectuais e de intervención pública. Postura elitista e aristocratismo intelectual. Son europeístas respecto de España e Prientalistas respecto de Europa.

14. 14. A comezos de 1918 decidenincorporarse ás Irmandades da Fala. Eles mesmos narran a súa conversión ao galeguismo en diferentes obras: Otero Pedrayo en Arredor de si; Florentino L. Cuevillas en Dos nosos tempos; Risco en Nós, os inadaptados. Ideoloxía afín aotradicionalismo fidalgo, fidalgo concibindo Galiza como un país de base labrega, alleo ás tensións da loita de clases, onde a elite fidalga aínda poida cumprir un papel dirixente.

15. 15. O Grupo Nós foi un dos colectivos que con especial significación colabora na recuperación do idioma. idioma Ademais, desenvolven un importante labor político na súa condición de líderes do Partido Galeguista.Os seus compoñentes foron os creadores da modernaprosa literaria galega e figuran entre os máis prolíficose activos membros do Seminario de Estudos Galegos.

16. 16. No ámbito das letras desenvolven na nosa linguaA narrativa O teatro O ensaio

17. 17. A narrativa Editar en formato libro a través de editoras Superar a temática creadas por eles (Lar ecostumista, ruralista e Nós) humorística Introducir o espazo Acabar coa diglosia urbano das novelas do XIX Crear unha lingua literaria culta Lusismos, cultismos, préstamos, hiperenxebrismos

18. 18. O teatro Incorpora as técnicas europeas: innovaciónsIntroducción de Importancia do máscaras decorado vestiario música Xogos de luces

19. 19. O ensaio Son os pioneiros enempregar o galego neste Ámbitos xénero. Político-histórico xeográfico lingüístico etnográfico ideolóxico

20. 20. Nace o 5 de marzo de 1888 en Ourense, na Rúa da Paz, namesma casa que Risco. Fillo de dona Eladia Pedrayo e do doutorD. Enrique Otero (que defendera en dúas significativas ocasións ópoeta Curros Enríquez), o neno Ramón Otero criouse no seo dunhafamilia liberal e culta. cultaA súa infancia transcorreu nacasa petrucial de Trasalbaonde entrará en contacto coapaisaxe, coa vida aldeá e cosritos señoriais do pazo. Alíxurdiu o xeógrafo da paisaxe.

21. 21. Fixo os estudios de Bacharelato enOurense. Posteriormente trasladouse aSantiago e a Madrid onde cursouFilosofía e Letras e Dereito. De novo enOurense relacionouse con Cuevillas eRisco, amigos da infancia que constitúeno grupo dos "inadaptados" e como talparticipa, aínda que brevemente, en LaCenturia.

22. 22. Influído, coma os seus compañeiros, por Losada Diéguez, ingresará nasIrmandades da Fala no ano 1918. Desenvolve unha intensa actividade nasección de Xeografía e Historia do Seminario de Estudos Galegos e principia oseu labor como escritor. en A Nosa Terra, Nós e no Seminario de EstudiosGalegos, do que foi o derradeiro presidente.Galegos Foi tamén membro da RealAcademia Galega.

23. 23. En 1919, gañou as oposicións a cátedras de ensino medio e axiña foidestinado ao Instituto de Ourense. A partir de agora vai dedicarse aocultivo das nosas letras nos ámbitos máis diversos, distinguíndose comoun dos máis insignes polígrafos galegos.

24. 24. Participa na fundación do Partido Galeguista e sae elixido, en 1931, deputadodas Cortes Constituíntes.No seo do Partido, Otero situábase ideoloxicamente no bando conservador, conservadormais acatou a decisión da maioría cando esta optou pola integración na FrentePopular.Ao comezar a guerra civil, a pesar do seu talante conservador e relixioso, foiexpedientado, cesado como catedrático de instituto e retirouse á casafamiliar de Trasalba. Desde alí colaborou puntualmente na prensa americana,en publicacións madrileñas e catalanas e, xa a mediados da década decorenta, con maior asiduidade en diferentes xornais galegos.

25. 25. En 1949 foi restituído na súa cátedra de Instituto e no ano seguinte gañoua cátedra de Xeografía e Historia da Universidade de Santiago deCompostela. Participou tamén na fundación da Editorial Galaxia enumerosos traballos foron publicados na revista Grial.

26. 26. Na capital galega vai morar ata 1958, etapa na que servirá de guía ámocidade galeguista que está a xurdir nos ambientes universitarios econtribuirá á súa vertebración. Os seus últimos anos pasounos en Trasalbaxa convertido en símbolo do galeguismo. A súa casa (o pazo de Trasalba)era o lugar de peregrinación para cantos sentían algunha inquietude a prolda Terra. Morreu en 1976. No momento do seu falecemento eraconsiderado unanimemente o patriarca das letras galegas.

27. 27. tema GalizaDesde o punto de vista doseu pasado histórico. Nel é rico Desde o punto de vista da clase de crucial impor tancia a social fidalga, que debería ser a fidalga ldade Media, e así o Media encargada de rexenerar económica edemostra en A romería de ideoloxicamente Gali cia. XeImírez (1934) centrada no século XII arredor doarcebispo Diego Xelmírez. Ante a imposibilidade de se Melancolicamente chegar a isto, Otero describe o Pedrayo fai unha, ascenso dunha descrición crítica e saudosa nova clase social sobre a fidalguía galega e foránea, a sobre a súa decadencia, burguesía que moral e económica. castelaniza o país.

28. 28. evolución ideolóxica 1 2 Axíña chegarás a Madrid. Xa Cando pisou a terra do camiño non ouvirás noxentas falas. labrego, as rodeiras dos carros Terás que disimular o acento. déronlle unha seguridade que Tivo noxo do acento galego. non atopaba nos asfaltos Gostaba da chuvia e dos brillantes de europa (...) asfaltos brillantes. Adrián lera os poetas novos. Non lle producía a impresión do pequeno libro esquecido naA partir de 1937 Otero Pedrayo sofre a alcoba da casa vella, perdida na ditadura franquista, apártano durante campía galega. Xurdía unhaonce anos da súa cátedra e a súa obra afirmación de raza e lingua. Ö lingua vese afectada, xa que comeza unha corerr do inverno Adrián falaba escrita en castelán e a que fai en sempre galego cos labregos (...)galego está limitada desde o punto de vista temático.

29. 29. Hai dúas novelas célebres de Otero, dentro dasúa extensa e valiosa producción narrativa:Os camiños da vida, vidaArredor de si. si

30. 30. Os camiños da vida (1928) é a primeira e a máis ambiciosa novela deOtero Pedrayo. Construída como un grande mural, está divida en trespartes: "Os señores da terra", "A maorazga" e "O estudiante", eamósanos a sociedade galega rural no trance da súa transformacióndurante o século XIX.

31. 31. Arredor de si publicouse en 1930. A novela é unretrato do mozo Adrián Solovio, personaxe que Solovioestá a sufrir un forte conflito existencial e semantén nunha posición individualista eantigalega; considérese un inadaptado e faráunha longa viaxe na procura da súa identidadeque o levará a terras e culturas alleas. A odiseaparticular do personaxe acábao devolvendo aGaliza cunha nova perspectiva vital decompromiso esperanzador coa terra.

32. 32. Arredor de si é unha novela xeneracional que narra odescubrimento da identidade nacional e colectiva. Na evoluciónideolóxica do protagonista obsérvanse paralelismos coa damaioría dos integrantes do Grupo Nós. O propio título da obraalude tanto á viaxe espacial como existencial do protagonistaque despois de viaxar por diversos países europeos buscando asúa identidade chega á conclusión de que o lugar que sempreestivera a buscar é a propia Galiza. Desde este momento asumea necesidade da rexeneración política do país como xustificaciónontolóxica.

33. 33. O resto da producción narrativa de don Ramón pódese relacionar con estas dúas obras polo seu tratamento literario: realista ou culturalista. Narracións culturalistas: Narracións realistas: Nelas as accións e osRelatan con visión obxectiva, ás personaxes perden relevanciaveces quebrada con xuízos en prol da exposición de ideaspersoais e preocupacións e referencias culturais, que sondoutrinarias, a vida rural da claves para a interpretación desociedade galega do século XIX. Galicia. Ademais de Os camiños da vida, vida Ademais de Arredor de si, sipertencen a este apartado: pertencen a este ciclo:* Pantelas, home libre (1925). * Escrito na néboa (1927)* Contos do camiño e da rúa (1932) * Fra Vernero (1934).* O mesón dos ermos (1936) * A romaría de Xelmírez (1934). * Devalar (1935).

34. 34. Narracións realistas:A grande destreza nas descricións e diálogos son algúns dos valoresliterarios máis destacables. Pantelas, home libre (1925). Este relato breve marca o inicio dacarreira narrativa de Otero pedrayo. Pantelas, o protagonista, regresaá súa terra despois de pasar no cárcere doce anos, tinxidos polalembranza da paisaxe natal. Contos do camiño e da rúa (1932) é un conxunto de seterelatos, onde Otero trata o tema da decadencia da fidalguía. O mesón dos ermos (1936) é unha novela curta, retratosrealistas da vida da aldea e a descrición da paisaxe.

35. 35. Narracións culturalistas. Escrito na néboa (1927) presenta a figura de Adrián Solovio, mozo fidalgoque soña con vivir unha vida intelectual e que nos ofrece as análises do seumundo interior. A obra é como unha preparación ou boceto de Arredor de si. Fra Vernero (1934). Constitúe unha excepción na obra oteriana ó ser a únicanovela que non fai referencia a Galicia. Narra a vida dun personaxe histórico,Zacarías Werner (1768 - 1823). Pero, sobre todo, a novela é unha visión daEuropa daquel tempo. A romaría de Xelmírez (1934). É unha novela histórica de asunto medieval. Devalar (1935). esta novela xunto con Os camiños da vida e Arredor de sifecha un ciclo sobre a formación da conciencia galeguista. É a novela máismoderna de Otero desde o punto de vista técnico: componse dunha serie decadros que conforman todos xuntos unha representación da Galicia do tempo doSeminario de Estudos Galegos, vista nun clima de esperanza e plenitude.

36. 36. A tradición A fidalguía A paisaxe

37. 37. Outra potencia nova ía medrando na aldea: o tendeiro.Indanon a tradición, quecarreira, un día acumuladacotos e A estaba rematada a é a sabedoría tódolos porsolainasse xeracións ó longoxente ós montóns. Entraba o sucesivas encheron de dos séculos, conformando destecomercio na aldea. Xentepobo galego.que aí, a xenreira de xeito a cultura espiritual do de tralla De xuraba, gastaba,traía novos falares, non respectaba orixefestas nin os Otero contra os tendeiros-comerciantes de as foránea que irrompen na vida galega, traendo uns ideais materialistascostumes antergos (...) Outros da mesma caste ían (enriquecemento burgués) destructores dos modos de vidaespallando ó correr de tódalas novas carreteiras os tradicionais. Xeran ademais nas cidades un desprezo polosfundamentos dunha burguesía que de Galicia) e fomentan a labregos (clase sustentadora do ser mainamente sustituíafidalguía anterga dos pazos. unha cultura mimética e antigalega.

38. 38. O herdeiro, con todo de gastar a vida cabalgando por chairas e camiños, sempre a. de ruín retrato. Esbrancuxado, ó abeiro dos A fidalguí foi Esta clase social nacida faciana sen sombras, ollos raposeiros, maneiras curtas diante dos iguais,mosteiros, simboliza para Otero a vida tradicional e sosegada da aldea, mandonas e crueis cos paisanos. Os seus grandes amigos - ou,sometida ós compañeiros - eran Fucopese á lei queo lle ten, do abade, mellor, ciclos naturais. Mais de Penoutás e sobriño Otero atacaesta caste pola maiores ca el e da aldea coas éxodo cara pazo. Non se rapazotes súa deserción mantidos e o regalías do á cidade, onderematará alienadacomer e beber e lucían moita fachendada contacondición fartaban de cultural e politicamente, renegando a súa allea. Levaban o herdeiro ás mozas e ás xoguetas dos pobos da ribeira,galega, mentres os comerciantes foráneos se fan coa dirección da onde ás veces se demoraba a compaña por semanas enteiras, atasociedade. esmoían os cartos. Nin comprendía o sufrimento de Misia que Xacinta. Que a identificación de Otero cos valores tradicionais que Con todo, non quedaba no herdeiro, pois xa sospeitaba que os pequenos lle ían saír tortos. O segundo, don Farruco, inda querepresenta a fidalguía, lévao a crear literariamente unha fidalguía cativo de corpo figuraba gracioso e de linda cariña: só lle pracíaideal, estar deitado preto das criadas no lavadeiro e na cociña facendo daideal "nacionalista", consciente da súa función na rexeneracióncaste e na redención de Galicia. todo o mal que podía e disimulando cun riso agarimoso... Don Caetano, cada ano máis pallaso, foi esquencendo a administración do patrimonio.

39. 39. A paisaxe.Segundo Otero, na conformación da paisaxe actúan tres elementos fundamentais: o factor cósmico (as forzas xeolóxicas, astronómicas e atmosféricas), o factor biolóxico (flora e fauna) e mais o factor humano (agricultura, arquitectura, arte);cada un deles establece o seu propio tempo: o planetario, o vital e o histórico,respectivamente.Para Otero Pedrayo a paisaxe está dotada de vida e goberna a vida do home,configurando a súa psicoloxía. Este motivo é fundamental na súa narrativa, inzadade naturezas humanizadas, que non son un simple escenario senón que, dotadasde movemento e animación, se enxergan como consubstanciais co ser humano.

40. 40. O ensaio é, coa novela, o núcleo fundamental da produción literariade Otero

41. 41. Podemos sinalar as seguintes vertentes temáticas da súa obra ensaísticaen galego:a) o ensaio xeográfico, que desenvolve en variosmanuais de xeografía e guías de Galiza, sendo a súa obra magna o tomodedicado á Xeografía física da Historia de Galiza (1962) que el mesmocoordenou.

42. 42. b) os libros de viaxes, como Pelerinaxes (1929), ondereseña a romaxe emprendida con Risco e outros galeguistas desde Ourense até osantuario de Santo André de Teixido, ou Por os vieiros da saudade (1952), querecolle a experiencia da súa primeira viaxe á Arxentina e o encontro coa diásporagalega en 1947.c) a semblanza biográfica, no Libro dos amigos (1953), en que conemoción e dor apaixonada vai recordando a trinta e nove personaxes xa falecidosque deixaron fonda pegada na súa vida, sen que falten as lembranzas decompañeiros galeguistas asasinados no 36 (Alexandre Bóveda, Ánxel Casal,Roberto Blanco Torres), ou. condenados ao exilio (Castelao).

43. 43. A pesar de non estar orixinariamente escrita en galego, é de singularinterese para comprender a visión de Galiza que latexa en Otero unhasíntese histórica, o Ensayo histórico sobre la culturagallega (1933), pensado inicialmente para ser publicado en Madride dirixido a un público español. Ten unha segunda edición naemigración (1939), unha tradución portuguesa (1954) e outra ao galegoaparecida en 1982, á que o autor foi alleo.Asúmese a visión de Galiza conformada na historiografía do XIX: unforte substrato céltico, unha vocación europeísta, o atlantismo.... fronteao Mediterráneo, ás xentes do Sul, etc.

44. 44. Lingua e estilode Otero:

45. 45. referencias culturais e eruditas que en ocasións limitan acomprensión da historia novelada en si. Así mesmo, os extensos parágrafos, grafos os longos períodossubordinados un léxico rural moi enxebre crean unha linguaxe complexa que enocasións foi definida como "barroca". Nalgunha obra narrativa non se perciben uns límites claros entrenovela e ensaio.

46. 46. Lirismo, irismo fundamentalmente na descrición de cadrospaisaxísticos. En xeral a súa obra é a resposta á saudade porunha sociedade precapitalista, agrarista e relixiosa protagonizadapola fidalguía, en estado esmorecente nos principios do séculoXX. Importancia suprema da paisaxe e do sentimento da terra nohome galego, isto é, a íntima relación do ser humano coa terra ecoa paisaxe galegas.

47. 47. Otero Pedrayo é un dos máximos expoñentes e o principal creador da prosacultural galega. O estilo oteriano ten unha raíz oratoria, sendo de salientar oratoriaestes trazos fundamentais: estilo vital e improvisativo, agudeza sensitiva (sobre todo para captar e plasmar a paisaxe), gran capacidade evocadora e ricaz imaxinación creadora e barroca, que converten os seus escritos enverdadeiros cachóns de imaxes.Por outro lado, non é menor a súa capacidade para a creación de caractereshumanos, e a construcción do seu universo narrativo é realmente consistente.

48. 48. A lingua galega acada a madurez prosista e sae do relato breve, que era o que se facía, fundamentalmente, en prosa.elevar o galego ó rango de lingua de cultura. Facer do galego unha culturalingua non diglósica.O galego unha lingua apta para a investigación e para a ciencia,continuando deste xeito, o labor normalizador comezado polasIrmandades da Fala.

49. 49. O primeiro e grande atranco co que se atoparon os escritores de Nós,era a a falta de criterios para escribiren nun idioma queera eminentemente oral.* afán de diferencialismo* capacidade creadora* Otero foxe, conscientemente, no seu galego, de todo o que sexacomún ó español: daquela ha empregar dialectalismos,hiperenxebrismos, etc.

50. 50. Fundamentalmente emprega unha lingua popular perotamén outras fontes enriquecen o seu caudal lingüístico: arcaísmos,o portugués...Da súa capacidade lingüística creadora abonda con sinalar osseguintes rasgos: - Creación de palabras novas sobre a existencia doutras:fado fadalidade... - Creación de neoloxismos: pranouto, o mundo dealem-cova... - Substitución do sufixo -dor por -doiro: lembradoiro,vibradoiro.

51. 51. O estilo oteriano é un estilo épico, onde predomina a frase curta eabundan as elipses e asíndetons, procedementos que favorecen ndetonso dinamismo discursivo; pero á súa beira, sobre todo nasevocacións da paisaxe, aflúe un estilo lírico e barroco, ateigado desuxerentes imaxes.En canto ó seu estilo hai que falar da capacidade de improvisacióndo Otero escritor, do grande fluír metafórico, a abundancia de ricoepítetos, etc.

52. 52. (Ourense, 1884-1963)No seo dunha familia acomodada,a súa vida transcorreu en Ourense eTrasalba, co seu amigo e veciñoRamòn Otero Pedrayo.Estudou Dereito por libre naUniversidade de Santiago, licenciouseen 1906 e ingresou no corpo defuncionarios de Facenda, con destinoen Ourense.

53. 53. Despois dunha estancia en Madrid de tres anos, regresou aOurense en 1916 como profesor de historia na Escola deMaxisterio.A súa preocupación intelectual manifestouse nunprofundo coñecemento da actualidade dasvangardas literarias e no interese polo esoterismoe as filosofìas orientais, e levouno a fundar en1917 a revista La Centuria, da que saíron sete Centurianúmeros. A finais dese mesmo ano incorporouse aomovemento galeguista, entrando nas Irmandadesda Fala e colaborando no xornal A Nosa Terra. Terra

54. 54. Non eramos patriotas. 0 patriotismo d'aquela Risco desenvolveu un labor fundamental a prol da recuperación e dignificación da cultura galega, preocupación que o levou a atenderera o patriotismo hespañol [...] Nós eramos a múltiples frontes, desde aconsellar e guiar a nova xeración até seexotístas,nopartidariosnacionalismo co ensaio Teoría transformar ideólogo do do lonjano, do recuado,do descoñecido.[...]E andivemos pelengrinando do nacionalismo galego.pol-as cosmogonías colaborou no Seminario de Estudos Foi fundador da revista Nós e e pol-as culturas endemanda do insólito [...] Non sintiamo-lo Galegos.hespañol, e se respeito da cedo o seu peso nas No campo político consolidou desde moi Europa eramosoríentalistas,conseguiu a súada Hespaña creando a Irmandades, e respeito desmembración eramoseuropeístas. Irmandade Nazonalista Galega, de opción culturalista fronte ás aspiracións políticas da vella Irmandade da Fala.

55. 55. Risco observou un rexurdir do espírito atlántico e celta, queestaba á marxe da decadente cultura grecolatina, e que Galíza non será nada se se uniformíza conencarnaba o verdadeiro sentir do pobo galego. Dese xeito,reflectiu nos Ser diferentes é ser existentes. Pódese España. seus escritos as afirmacións de que "Galicia é xaunha nación" e "ser diferente é ser no noso clara alusión á ceder en todo, agás eisistente", en patrimonio espiritual.identidade galega, posuidora dunha lingua, dunha tradición,dunha historia e duns costumes propios, que a singularizabancon respecto ó resto dos pobos de España.

56. 56. En 1930 Risco realizou unha viaxe como bolseiro co fin de se achegará etnografía centroeuropea. Os catro meses que pasa en Alemañamárcano ideoloxicamente cara un pensamento máis conservador ecatólico.De regreso publicou "Da Alemaña" na revista Nós, un conxunto deartigos que serán compilados posteriormente enMittleleuropa (1934), onde se pode apreciar a súa posturaideolóxica, cada vez máis tradicionalista.Durante a súa estadía en Berlín asiste tamén a unha conferenciaofrecida por Rabindranath Tagore e fica desencantado pola súapresenza tornándose o seu anterior fervor polo poeta bengalí enevidente desprezo. Durante a conferencia Risco fai un debuxo rápidodo escritor que será logo incluído no libro.

57. 57. A súa aportación máis destacada dentro do PartidoGaleguista foi a creación e posterior escisión daDereita Galeguista. Durante a guerra foi unafervoado cantor dos fascistas sublevados. En 1945marchou a Madrid, mais voltou definitivamente paraOurense en 1948. Son anos en que Risco está centradona súa carreira como escritor español. De todos osxeitos, a instancias dos seus vellos camaradas, baixo otítulo de Leria, publicou en 1961 unha escolma detraballos filosóficos, críticos e literarios, redixidos nanosa lingua entre 1920 e 1955.

58. 58. Podemos distinguir tres etapas na súa traxectoria intelectualPregaleguista (ata 1920) Nacionalista (1920 - 1934) Postnacionalista (1934 - 1963)

59. 59. 1 A primeira etapa (pregaleguista, anterior a 1920) aparece explicada por el mesmo en Nós, os ínadaptados (1933). Neste ensaio, Risco estuda a evolución ideolóxica do seu grupo xeracional. Céntrase na descrición do decadentismo de fin de século, nos cosmopolitismo, no interese polas filosofías orientais... Estas páxinas son de especial importancia pois poñen de relevo os gustos literarios e artísticos do grupo ourensán e, sobre todo, os presupostos ideolóxicos de Risco, que se asentan no irracionalismo gnoselóxico.

60. 60. 2 A segunda etapa (nacionalista, 1920-1934) iníciase coa conversión de Risco ao galeguismo, O seu ingreso nas Irmandades e a fundación da revista Nós. Sen mudar os presupostos ideolóxicos. O ourensán troca teosofía, budismo e orientalismo por cristianismo, celtismo e atlantismo. Risco converterase no principal ideólogo do movemento galeguista coa publicación da Teoría do nacionalismo galego (1920), obra na que pretende exaltar o ser de Galicia a través da lingua, da terra e da raza, nunha concepción orgánico-historicista da nación.

61. 61. 3 A terceira etapa (postnacionalista, 1934-1963) comeza coas crónicas da súa viaxe a Centroeuropa, publicadas en Nós e que logo recollería en parte no libro Mitteleuropa (1934); nel xa se percibe o desencanto polas direccións que tomaba o movemento galeguista ao aliarse coa esquerda para salvar a autonomía. De aí en diante, a súa concepción cíclica e espiritualista da historia vai deixando paso a un mero providencialismo, onde ningún papel teñen nacións e culturas, pois a Historia fica reducida á loita entre Deus e o Demo.

62. 62. BASES FILOSOFICA DO PENSAMENTO DE RISCO:Irracionalismo O sentimentognoseolòxico Visiòn cìclica da Terra da historia

63. 63. Irracionalismo gnoseolóxico.Segundo esta teoría, o emprego exclusivo da razónnon pode dar conta da realidade (cando menos noseu aspecto global), pois esta é tamén coñeciblepor outros medios (intuición, mito, arte, relixión... ). A ditadura da razón leva a un esmorecementodo espírito e conduce á decadencia. De aí a súacrítica da experimentación, da ciencia e datécnica (realizacións supremas da razón).

64. 64. Fronte ao racionalismo, Risco exalta o sentimento,non como función afectiva senón como facultadecognoscitiva e potencia mística, que, por riba da razón,nos revela o cerne das cousas. Isto explica a súafascinación polo mito, polo esoterismo e polas filosofíasorientais, e, coa súa chegada ao galeguismo, a valoraciónda tradición, que permite reconstruír o corpo da culturagalega, produto do espiritualismo céltico e atlántico, queRisco contrapón ao intelectualismo da civilizaciónmediterránea.

65. 65. Visión cíclica da Historia.A teoría da historia formulada por Risco, de novoesbozada en Nós, os inadaptados, ten un caráctercíclico e espiritualista. Existen tres tipos de homes,dinos Risco:hylícos (materialistas),psíquicos (racionalistas) epneumáticos (espiritualistas).

66. 66. O sentimento da Terra.O sentimento relixioso da Terra é unha constanteantropolóxica e cultural do home galego. Trátase daemoción dun pobo de labradores, profundamenteapegado á Terra, que orixina o sentimento daNatureza e da paisaxe. Este sentimento arraigouinicialmente nos devanceiros celtas ao chegaren aGalicia e desde entón ficou gravado noinconsciente colectivo da raza e nas súas

67. 67. Deste xeito, a cultura galega é o resultado dunhaperfecta simbiose coa Terra e ten como substratocomún a saudade -adoración da terra e procura doalén-, que conforma a nosa cosmovisión epsicoloxía.Neste senso valora a fala como o elemento máisespiritual da cultura, pois modela o pensamento e amaneira de ser das xentes ata o punto de que ocambio de lingua determina a dexeneración

68. 68. Narrativa curta Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros (1919) A trabe d'ouro e a trabe d'alquitrán (1925) O lobo da xente (1935) A coutada (1926) Os europeos en Abrantes (1927)

69. 69. Viña n-os anuncios de preferencia. Pouco explícito, mais atraguía o ollar vagariñante. O Dr. Alveiros leuno, e quedousa pensar. Ocasoescribiu lle aconteceu lle deran Do fin que pregando que aoexplicaciós. El non sabía, afellas, segredo ningún; sabía o que saben moitos quandan doutor Alveiros (1919) é a súaâs voltas co-isas cousas do demo. Estudiar, estudiaba, pro lle non viña o diaño a soplar primeira obra narrativa.âs orellas. Escribiu porquera curioso. Era home de moita cachaza e dun forte escepticismo. Comél hai moitos outros que O doutor Alveiros, o protagonista,andan a estudiar as bruxerías; en este comen outro calquera ramo da cencia, os que vive unha estraña aventura na quetolean son poucos. Mais o Alveiros, dendo día quescribíu, agardou a resposta cunhaimpacencia que medraba ô pasar cada día. entra en contacto co mundo dos O fin, chegou. E puña: mortos e, despois de facer uso dos Sr. D. Bieito Alveiros seus coñecementos esotéricos, logra Moi distinto señor: liberar a momia de Tutankhamen das Teño moito gusto en lle mandar as aclaraciós que desexa. Teñopresencia súas vendas e a coñocemento dassuas pubricaciós, e creo que vostede e o que tal pra me servire no conto. Agora, quo participación do defunto faraón naque eu quero que vostede faga se sanima a elo é difícile. Tamén o premeo é Danza Macabra.merecente de quun faga un esforzo. Trátase de atopar un rescrito que podía volvel-omovemento a unha momia enfaixada y-embalsamada pol-osnarración humorística mo Trátase dunha exipcios. Se vostedepode dar, os trinta mil pesos son seus. con notas críticas referidas ás Pregandollo maor segredo, fica de V. afmo. S. S. q. ll. b. a. m. materias ocultistas tratadas no texto.R. Dehmel.

70. 70. A trabe de ouro e a trabe de alquítrán (1925)é tamén un relato de base folclórica, peroagora nitidamente literaturizado:Bastián penetra no mundo soterraño, onderesiden os mouros (representantes do poderda ciencia e da técnica) e mais os Avós daRaza (druídas celtas que aparecen comoconservadores da tradición milenaria). Anarración ten unha evidente dimensióndoutrinaria e didáctica: o camiño derecuperación da identidade galega conduceas orixes celtas da nosa cultura, amecidas cocristianismo, rexeitando a allea, enganosa edestructora civilización mediterránea.

71. 71. O lobo da xente (1925) .Supón a transcrición literaria e cultada lenda popular do lobishome. Onarrador recrea dunxeito sobrio oselementos anecdóticos transmitidospola tradición oral e realiza algunhadisertación, poñendo de relevo amisteriosa relación do home coasfonduras secretas da natureza.

72. 72. A Coutada (1926)desenvolve un diálogo filosófico máis queunha verdadeira narración. O protagonista,inadaptado na sociedade urbana, trata deconvencer á muller para regresar á "Coutada", casa herdada que simboliza a fidelidade ao"imperativo da raza" (o sentimento da terra) ea conseguinte felicidade.

73. 73. Socialmente, a poboación divídese en tresclases; a alta é a médico; a media,o xefede estación e o cabo da garda civil e abaixa, tódolos demais. Esta divisióntripartita fúndase na consideración social, Os europeos enmais pódese facer outra entre o elelmentomilitar e o civil, outra entre a claseindustrial e a clase agraria, etc..., porque Abrantes (1927)en Abrantes é un mundo en pequeno. EnAbrantes non hai costumes.... Os homes é unha novela inacabada da quexúntanse na tenda onde venden viño e Risco publicou uns capítulos engasosas. O viño, cando hai colleita nopaís, é agre; cando non o hai, é composto. Nós. Constitúen unha sátira deAs gasosas teñen a temperatura dotempo; quentes no verán e frías no persoas e lugares da vidainverno. As mulleres xúntanse nas portas. ourensá.Os nenos e os cans xúntanse en tódolaspartes.Coma as gasosas, así é o clima deAbrantes: no inverno é un glaciar, noverán é un inferno. O verán de Abrantes ébíblico; é unha praga, é as dez pragas deExipto................

74. 74. Narrativa longa Pero o cume da súa narrativa é O porco de pé (1928). A xeito de parodia, é unha sátira das estructuras sociais ourensás personificada na figura de don Celidonio, comerciante de orixe castelá que chega a alcalde e representa a vulgaridade e materialismo da nova burguesía. Fronte a el, o doutor Alveiros é un intelectual espiritualista. O experimentalismo narrativo, vencellado coa estética expresionista, e o afán de presentación das ideas dilúen a narración, que ocupa un segundo plano.

75. 75. Na postguerra, D. Celidonio ascendeu de porco a marrán e chegou a ser alcalde.A parenta inflou coma o fol da gaita. [...]Don Celidonio é gordo e artrítico. O carrolo sáelle para fóra; na calva ten unhaque outra serda; ten as fazulas hipertrofiadas, da cor do magro do xamón, e tanlustrosas, que semellan que botan unto derretido; ás nádegas e o bandullovánselle un pouco para abaixo.O lardo rezúmalle por todo o corpo, e no vran súdao en regueiros aceitosos e enpingotas bastas, coma as que deitan os chourizos cando están no fumeiro.Así como é graxento o corpo, tamén o miolo de D. Celidonio. Se lle escachasen atesta, tiña que ser con pau-ferro e picaraña, en lugar dunha sesadahabía atoparun unto. Corpo e alma, tanto ten, todo é graxa e manteiga. Don Celidonio é igualpor dentro ca por fóra: carne e espírito son a mesma zorza, misturada e revolta,co mesmo adubo de ourego e pemento).

76. 76. Castelao é en moitos aspectos, a figura máisrelevante da historia da cultura galega do século XX.Dotado dunha sensibilidade singular,extraordinario debuxante eliterato maxistral,revélasenos como un profundo coñecedor dapsicoloxía do pobo galego, que quedaperdurablemente reflectida na súa obra inzada decomprensión e humanidade.

77. 77. Afonso Daniel Rodríguez Castelao naceu en Rianxo,na ría de Arousa o 30 de xaneiro de 1886, no seodunha familia mariñeira. O pai de Castelaoenriqueceu na emigración: instalara na Pampa unhaespecie de taberna que axiña se converteu nunimportante centro comercial. Naquelas terrasarxentinas viviu Castelao dos dez ós catorce anos; avida da Pampa e da emigración deixaron fondapegada no rapaz, que habería de reflectilas en máisdunha ocasión na súa obra.

78. 78. De volta en Galicia, estuda o bacharelato e logo a carreira de Medicinaen Santiago, comezando a ser popular polas caricaturas dos profesorese compañeiros.Licenciado en 1908, regresa a Rianxo a exercer a medicina, e alíparticipa na política municipal.Deixou a medicina para ingresar por oposición no InstitutoXeográfico e Estatístico. Destinado en Pontevedra, tamén exerceu oprofesorado como axudante da cátedra de Debuxo no Instituto destacidade. Fíxenme médico por amor a meu pai. Nunca exercín por amor á humanidade

79. 79. En xullo de 1933 foi nomeado académico denúmero da Real Academia Galega.O acto de ingreso se realizou en 1934. O 25 dexullo deste ano Castelao tomou posesión tralalectura do seu discurso sobre As cruces depedra na Galiza, texto preparatorio do que seríao libro que se publicaría moito despois, trala súamorte. Respondeu a este discurso Antón VilarPonte.

80. 80. Coa proclamación da Segunda República, Castelao, nas filas do Partidogaleguista, é elixido deputado pola provincia de Pontevedra, e nas CortesConstituíntes fai unha apaixonada defensa da lingua galega. Participaactivamente na vida política, especialmente a prol da consecución doEstatuto de Autonomía para Galicia.

81. 81. O Estatuto foi aprobado por unha amplísima maioría e unhaalta participación (de case o 75%).Castelao marchou a Madrid xa a primeiros de xullo e agardou alí áComisión que entregaría oficialmente o proxecto ó Goberno. O día 14de xullo reuníronse co Presidente das Cortes, Diego Martínez Barrio, e o17 con Manuel Azaña, Presidente da República.Ao día seguinte comeza a Guerra Civil.

82. 82. Castelao xa nunca volvería a GalizaEn 1938 viaxa a Moscú, onde expón as coleccións de debuxos queamosan estampas da guerra. En Nova York tamén expón, e nesacidade publica a colección Milicianos, con debuxos sobre o mesmotema. Viaxa logo a Cuba e finalmente establece a súa residencia enBos Aires, onde funda, con outros exiliados, a revista Galeuzca.No ano 1946 é nomeado ministro do goberno da República no exilio.Morreu en Bos Aires o 7 de xaneiro de 1950 e foi soterrado nopanteón do Centro Galego.En 1984 os seus restos foron trasladados aGalicia.

83. 83. A personalidade de Castelao non coincide co esquema vital eideolóxico dos integrantes do Grupo Nós está ligado.Presenta características que o afastan do grupo:Castelao intégrase no galeguismo moi axiña e mantense neldurante toda a súa vida.Amais disto, a súa obra está máis próxima ó pobo galego cá doresto dos compoñentes do Grupo xa que gaña en calor e fondurahumanase está lonxe da intelectualidade que caracteriza as obras dosoutros autores.

84. 84. A primeira obra narrativa de Castelao é Un ollo devidro, publicada en 1922 na colección Céltiga cosubtítulo de "Memorias dun esquelete".No prólogo diríxese ó lector o propio Castelao, queexplica como atopou as memorias do esqueleto queveñen a continuación. Estas son unha serie de secuenciasnarrativas que non gardan outra unidade que a de estarcontadas por un mesmo narrador (o esqueleto, quelembra sucesos da súa vida pasada) a dous colegas decemiterio, percibidos a través da prótese de vidro que lletapara, de vivo, o oco dun ollo perdido.

85. 85. A temática de ultratumba xa fora abordada por Risco contratamento semellante do humor negro, pero hai nesta comono resto das obras de Castelao unha dose de tenrura inusual nomestre ourensán. É ben significativa da súa concepción dehumor a cita de Mark Twain inserida por Castelao no inicio dolibro: Debaixo do humorismo hai sempre unha grande dor; por iso no ceo non hai humoristas.

86. 86. Este humor de Castelao non é alleo á sátira social decarácter anticaciquil: Quixen saber quen fora o vampiro no mundo dos homes e fun ler o seu nome de bronce no rico mármore da campa. O seu nome só abondoume. Fora un canalla que roubara para dar regalía ó seu bandullo de porco; dono da xustiza, roubala desde a súa confortable casa. Para que dicir máis? Era...,fora un cacique!.

87. 87. Cousas, En 1926 apareceu oprimeiro libro de Cousas: un conxuntode prosas con ilustracións publicadascon anterioridade na prensa. A editorialNós, en 1929, publicou unha segundacolección, e en 1934 unha edición querecolle o contido dos dous librosprecedentes.

88. 88. Cada "cousa" leva unha ilustración que complementa o texto. Este desenvolve brevemente asuntos de temática variada, en moitos casos de ambiente labrego ou mariñeiro, comprimidos por un procedemento semellante á técnica de debuxo empregada por Castelao.- Non veñas máis pedir á miña porta.- E pois logo a ver cando vén vostede apedir á miña.

89. 89. A "cousa" constitúe a fórmula literariamáis orixinal e característica deCastelao. Narran a historia ou algúnacontecemento de diferentespersonaxes, pero poden non tercarácter narrativo e ser en troques alírica expresión dun delicadopensamento. Algunhas, ateigadas delirismo e sinxelas na forma, poden sermesmo consideradas como poemas enprosa.

90. 90. O pai de Migueliño chegaba das Américas e o rapaz noncabía de gozo no seu traxe festeiro. Migueliño sabía cos ollospechados cómo era o seu pai; pero denantes de saír da casabotoulle unha ollada ó retrato.Os "americanos" xa estaban desembarcando. Migueliño e asúa nai agardaban no peirán do porto. O corazón do rapazbatíalle na táboa do peito e os seus ollos esculcaban nasgreas, en procura do pai ensoñado.De súpeto avistouno de lonxe. Era o mesmo do retrato ouaínda mellor portado, e Migueliño sinteu por el un grandeamor e canto máis se achegaba o "americano", máis cobizasentía o rapaz por enchelo de bicos. ¡ Ai !, o "americano"pasou de largo sen mirar para ninguén, e Migueliño deixoude querelo.Agora si, agora si que o era. Migueliño avistou outro homemoi ben traxeado e o corazón dáballe que aquel era o seupai. O rapaz devecíase por bicalo a fartar. ¡Tiña un porte detanto señorío! ¡ Ai !, o "americano" pasou de largo e nin tansiquera reparou que o seguían os ollos angurentos dun neno.

91. 91. OSabelaééde lobo: trata época Peito s: ingl Retrincos, publicado súa dun libro unha loboAO O retratodesenvólvese en 1934, narración da tamén é unha fermosade deputado en Cortes.cinco un neno estudiante que se lle relato artéllase pampa e trata O contos facer naé unha colección de de ocorre que anécdota de cando Castelao xa O segredo: relata unha segredosobre o contraste entre a moza que fora a para pintabamedicina: súa do como se as nos festas presentana curación deixara a na polbeira vila, un que da seu anécdota de que e a muller compañeira de estadía dosúa autobiográficos e bailesrecollen cincoen cabezudo barcos un médico rostro pai os que reproducía o da escuadra imposible para vida de tempo. o équemomentos da co paso do Castelao, O se converteu dun mariñeiro coñecido. Isto da española e cando era neno narrador un inglés ríase relato fixo milagre feito polo pintor. tamén enrelato está datado en 1934, ordenados cronoloxicamente. O exaltación patrióticado que se enfadara, pero co tempo do pampa arxentina está datado en 1922,Pontevedra, e tampouco fora publicado en pequeno debuxante fóise amigando porque se sentíaanteriormente. Pontevedra. inmortalizado na súa propia vila.

92. 92. Os dous de sempre.É a única novela de Castelao;consiste nunha sucesión derelatos que gardan unidade entreeles pola referencia a dousprotagonistas constantes:Pedriño e Rañolas.

93. 93. A tía Ádega, chea de alifaces, non reparaba en sacalo da boca paramandarllo ós meniños de Farruco: un sobriño casado fóra da vila.A probe vella mantíñase de peixes pequenos, dos peixes que mercan asseñoras gordas para botarllos ó gato, e todo por aforrar para os fillos deFarruco.En días sinalados a tía Ádega mandáballe[s] ós sobriños un caixón cheode cousas de comer, e quedábase cavilando no contentamento dosrapaces. A caixa sempre contiña lambetadas de mérito: chourizos,anacos de pernil, roscas de ovo, cachos de tarta, melindres, zucre...Farruco ben merescía as axudas da tía Ádega porque vivía feito unazacán; ¡el, que fora o mozo máis enfonchado da vila, por quentoleaban as mozas de máis porqué!

94. 94. Ten a estrutura semellante ás novelas picarescas,especialmente polo que toca a Rañolas, quen, partindodunhas circunstancias adversas (de humilde condición,eivado de corpo), vai vivindo diferentes situacións nossucesivos oficios que exerce, desde o de mendicante ó dereloxeiro de proveito.En contraste con Rañolas, o outro protagonista, Pedriño,é un home sen vontade e sen ambición.

95. 95. Eu quero contarvos un sucedido que amostra os degoiros de comida quesempre sentíané os rapaces de Farruco. Estaba o probe pai ensumido en A novela unha biografía paralela dos dous personaxes,cavilacións, pois acababa de recebir un novo meniño, moi repoludo e que son amigos da infancia e seguen camiños diferentes,bonito, certamente, pero que non traía consigo a comida do mañán, eachegouse a el Pedro, o fillo máis vello, que o despertou das súascavilacións. desde a nenez. narrada-¿De onde veu o meniño, papai? Na portada da novela figuran un paxaro e un sapo queE Farruco respondeulle, por decir algo: representan dun xeito simbólico o carácter oposto de-Mandouno a tía Ádega no caixón das lambetadas. cada un dos personaxes.E Pedro, dispois dun anaco de meditación, volveu a perguntar, cos seusollos de acibeche, brilantes de ledicia:-¿E cando o comemos?

96. 96. Os asuntos das obras de Castelao reflicten a vida do pobo: poboos pesares, ledicias e actitudes de labregos e mariñeiros.Ofrécenos unha nova visión do paisano galego, lonxe doruralismo decimonónico, que procuraba a comicidade acusta do que presentaba como ignorancia e actitudeschoqueiras das clases populares.Castelao descóbrenos a dignidade dos mesmos.

97. 97. Consegue, pois, unha arte popular polo seucontido, forma e aceptación, e ó tempo degrande calidade estética, gracias á riquezaléxica, á atinada construción sintáctica, óhumorismo profundo e ó lirismo que inzan asúa prosa narrativa, ateigada ademais dunhaemoción solidaria co ser humano.

98. 98. O tema principal que vertebra a obra de Castelao é amorte.Tratada sempre de forma orixinal, variada e tinguida dehumor, é o eixe temático de discursos realistas e fantásticos,que se entrecruzan frecuentemente (Un ollo de vidro, Os vellosnon deben de namorarse...) Outros temas recorrentes da prosade Castelao xiran arredor dos problemassocioeconómicos, a emigración, o desterro... e dacultura popular.

99. 99. A técnica narrativa do autor de Cousascaracterízase pola presencia dun procedemento que taménse dá na obra gráfica do rianxeiro: uns trazos selectivosesenciais denotan o fundamental da historia e o resto dainformación queda suxerida dun modo connotativo.Domina, pois, a forma breve e sintética, sinxela enaparencia mais froito dun laborioso traballo de depuracióne escolma.

100. 100. Así mesmo, o humorismo é outro recursoesencial do tratamento dos temas da súa narrativa.Mediante o humor, Castelao revela o cerne dos asuntostratados, sen concesións ó simplemente anecdótico.Deste xeito descobre os aspectos máis inesperadospero ó tempo os máis auténticos que agachan ocomportamento dos seus personaxes.

101. 101. Os desenlaces están coidados con esmero e amiúdo rematan nun clímax con epifonema (figura depensamento que conclúe un relato cunha exclamaciónou meditación profundas). Deste xeito, o narradorexpresa nunha atinada síntese a esencia do relato.Da morea de entullos surdía o corpo de Rañolas, en coiriño de todo, sentadonunha cadeira derreada. O tronco sen cabeza, desfeito en carniza; os longosbrazos pendurados; as pernas tocas.Na parede branca, salferida de miolos sanguiñentos, deixa Rañolas a súadespedida. Era unha soia verba, escrita con letras grandes e mouras:¡PROTESTO!

102. 102. o verdadeiro heroísmo consiste en trocar os anceios en realidades, as ideias en feitos CASTELAO ······· 1886-1950

103. 103. Sempre en Galiza (Buenos Aires, 1944 [1ªed.] e 1961 [2ª]) é un conxunto de textos diversosrecollidos nun volume en diferentes sitios e anos.Converteuse desde a súa publicación na "biblia" dogaleguismo.Componse dun limiar ou "Adro" (14 artigos escritosno desterro en Badaxoz en 1935) ao que seguencatro "Libros" (o primeiro, de 1937; o derradeiro,inacabado, de 1947).

104. 104. É un ideario plural e complexo no que hai reflexións sobrecultura e lingua, historia e análise política dos tempos daRepública e posguerra.Dous dos eixos do seu pensamento que máis influíron nopensamento galeguista posterior foron a súa exposición teóricasobre o carácter de nación de Galiza e o seu pensamento sobrea situación lingüística. Chegan a decir quedereito se galego franceses aos os ingleses aldraxan o problema nos igual que a ¿Con que aos escoceses; os obriga o vascodeprendermos a linguagalegos. que eacordese e os casteláns aos de Castela non a bretóns; catalán, depende da solución E todos eses maioría dos hespañoes... ¡Estábamos aviados!a tácito do aldraxes nonaos casteláns un deprenderen nosa? obriga son máis que a recoñecemento "carácter nacional" CASTELAO ······· 1886-1950 CASTELAO ······· 1886-1950 CASTELAO ······· 1886-1950

105. 105. Atila en GaliciaMoitas veces os mártirescrean mundos que osherois nin tansiquera soncapaces de concebir. E naMiña Terra complirase avontade dos mártires.Castelao Valencia, Xuliode 1.937

106. 106. MilicianosEstas estampas relembran osprimeiros meses de guerracando a heroica tolería dopobo coutou a marcha dosmilitares e dounos tempopara crear o Exército daRepública.Castelao New York, Agosto1.938

107. 107. Album NosEste álbum de dibuxos foi composto antr´os anos dezaseis e dezaoito, candoGaliza s´esperguizaba d´un longo sono. Con este medio cento de dibuxosintentei desacougar a todol-os licenciados da Universidade (amas de cría docaciquismo), a todol-os homes que vivían do favor oficial... As intencións erannobles e o pesimismo aparente. Certo que a tristura d´estes dibuxos queimacom´a raxeira do sol que pasa por unha lupa; mais eu non quixen cantal-aledicia das nosas festas, nin a fartura dos casamentos, sinón as tremendasangurias do decotío labrego e mariñeiro. Algúns espíritos sensibles que choranco-a melanconía dos tangos e dos fados, atoparon desmedida esta door dasmiñas estampas; outros espíritos inertes ollaron pouco patriotismo no afán deser verdadeiro. Con todo, eu sigo coidando que o pesimismo pode serlibertador cando desperta carraxes e cobizas d´unha vida máis limpa. Cicáishoxe atácase as nosas mágoas c´un humor menos acedo; mais ninguén podenegarme que as vellas inxusticias siguen en pé: velahi porqué me arrisco apublicar esta obra. Ela foi amostrada en todal-as cibdades e vilas de Galiza esirven de pretesto para "conferencias" que influiron no actual rexurdimento dagaleguidade. E co-as chatas que ten eu gárdolle lei e quero espoñela de novo ôxuicio de todos.Castelao Galiza, 1931.

108. 108. Galicia MartirAos Galegos que andan pol-omundo:Estas estampas, arrincadas damiña propia door, van dirixidas avós que sempre amáchedes aliberdade e sodes a única reservaque nos queda para reconstruir ofogar desfeito.Castelao Valencia, Febreiro de1.937 NonEsta dor non se curaenterran semente enterran cadavres, con resiñación

109. 109. Debuxos de NegrosUnha pequena mostra dos espléndidos debuxos que Castelaoadicou ás minorias étnicas de New York e ao pobo de Cuba.Castelao 1939

110. 110. caricaturista,A caricatura de Castelao é o método polo que chega ómáis fundo da alma galega e nelas o ton humorístico, otrazo caricatural é só un pretexto baixo o cal se enmascaraalgo máis profundo.Castelao é o introdutor en España das dúas direcciónsmáis acusadas da caricatura moderna:o fondo social e a simplicidade expresiva;

# data[].attributes.attachment_link.description
Publicado el 1. A prosa do primeiro terzo do XX: as Irmandades e o Grupo Nós(narrativa, ensaio e xornalismo). 2. Que dicir das Irmandades que xanon saibades?? 196 3. CONTEXTO HISTÓRICO-SOCIAL* Movemento agrarista: "Liga Agraria de Acción Galega".* O problema dos foros non se soluciona co Decreto deRedención* A fidalguía, clase social que xa entrara en decadencia noséculo XIX, acaba por perder, xunto coas terras, parte dopoder que noutrora ostentara.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

Traballo sobre o poema de Ramón Cabanillas "A noite estrelecida" do Colexio Público San Tomé (Cambados)

1. 1. Cabanillas recrea o mito bretón de Arturo, que adapta ao contexto galego. Así a espada Escalibor está na Illa de Sálvora, Arturo dorme o seu soño en Galicia e o Sant Grial está na montaña do Cebreiro. A NOITE ESTRELECIDA

2. 2. Na cidade de Caerleón, a das pedras milenarias, na noite de Nadal a xente está na Catedral e aparece o mago Merlín que relata a historia da espada Escalibor que se atopa na illa de Sálvora gardada por un dragón e unha águia. Roto o encantamento morreu o dragón e fuxíu a águia, quedando a espada cravada na terra ata que un cabaleiro poida erguela e sexa nomeado Rei. Coroan ao rei Artur e coñece á princesa Guanhumara da que se namora e faina a súa raíña. 1ª PARTE: A ESPADA ESCALIBOR

3. 3. ... Mediou a noite sagra da festa do Nadal e fulxe baixo a neve a vella catedral. Polos longos vidrales e os outos rosetóns, co brados pregadores de salmos e oracións, a luz saíndo a feixes, en fíos e lampadas, aloumiña a imaxes no tímpano labradas, ...

4. 4. ... Nun nimbo lumioso surde o bardo adiviño, envolveito en brancuras recendentes de liño, ollos gazos, prefundos, longa barba frorida, cingue a frente coas hedras da coroa druida e na man, que reloce como un lirio bendito, ten a fouce de ouro do litúrxico rito; ... É Merlín o profeta, o celta armoricán... e escóitase na noite solene resoar a súa voz bruante, sonora como o mar: ...

5. 5. Baixo a dozura do ceo da nobre Galicia irmán. onde pola nosa groria inda doirando o fogar vive aceso o lume sagro dos craros días do clan, hai unha illa encantada de rochedos de coral, ... Amada dos vellos dioses, mortos e esquecidos xa, que Sálvora lle chamaron... ... Nunha furna que galgantes zarran as ondas do mar, apreixada nas firentes poutas dunha aguia reial, gardada por un dragón de alento que é solimán, birlaba a fúlxida espada Escalibor, o trunfal aceiro da heroica edade...

6. 6. ... O príncipe trunfante na catedral é entrado e das célticas xentes novo Rei coroado. no entanto que deixando un raio ardente e louro na escuridade, aberto pola fouce de ouro, o profeta que a verba de Taliensín unxéu e a espada defensora da Raza conquiréu, o bardo de ollos gafos e da barba frorida desaparece en silenzo na noite estrelecida. Rei Artur de ollos pechos nun ensoño diviño, pide forzas ó ceo para dar co camiño, ...

7. 7. ... Cando a espada cinguida e na frente a coroa, cubizando sosego, o estrado abandoa e na porta dos reises antre os nobres parece, linda dona ó seu paso unha rosa lle ofrece. Polo doce presente un istante detido, sinte o neno e sinxelo corazón malferido que o Amor, da doncela no brial en axexo, enchatóulle na entraña o seu dardo máis rexo. ... máis belida que as rosas de Sarón ten a cara a princesa louriña, a xentil Guanhumara. ...

8. 8. O Rei Artur xunta aos cabaleiros no seu castelo para pedirlles que vaian na busca do Sant Grial, o cálice no que bebeu Xesús na derradeira cea. O encargado é Galahaz que chega nunha barca a Galicia onte atopa unha espada cravada nunha rocha. Despois de diversas aventura chega ao Cebreiro e atopa o cálice no interior da ermida. PARTE 2: O CABALEIRO DO SANT GRIAL

9. 9. No castelo que se alza nun rochedo da serra, onde esquece os traballos e os estrondos da guerra, Rei Artur, fazañoso, xunta os seus cabaleiros, ... Medianoite por filo, cando o galo cantaba, Rei Artur ós seus nobres deste xeito falaba: "El Señor foi servido, descendo do seu trono, encher de craridade as trebas so meu sono e faguerme mandado de que os limpos de mal terán de ir, penitentes, conquerir o SANT GRIAL, ...

10. 10. ... No punto que faguían o sacro xuramento, unha luz de miragre tremelou no apousento e abatéronse as portas e parecéu no estrado, onde o asento valeiro, Galahaz, o Esperado. ...

11. 11. Galahaz colléu terra levado do destiño, o corazón escravo dun mandado diviño, e mentras desaparece o escuro neboeiro e a barquiña se alonxa guiada do luceiro, ollóu, dunha raiola de sol dependurada, descer dos outos ceos brilante e longa espada que abrindo no rochedo unha fonda ferida, ficou nel encravada, deica o puño afundida. ...

12. 12. ... E chegándose á pedra, de ánimo esforzado botólle man á espada e cinguéuna ó costado. O penedo, a tal intre, foi por medio fendido, deixando aberto e franco un camiño frorido que corría unha terra verdecente e mimosa na que os pinos erguían a súa voz maxestosa, ....

13. 13. ... E Galahaz trunfante e cheo de ledicia entrou camiño adiante en terras de Galicia. ...

14. 14. ... Recuberta de espiñas e de cunchas de corno, a gorxa bafarante como a boca dun forno, de lubicán as poutas, os ollos de serpente, envolta en labaradas de espeso fume ardente, o aguillón pezoñento de lanza feridora, aparecéulle diante a Besta Ladradora. Tremeu o cabaleiro e houbo gran pavor; máis, aíña, tornando ó relixioso ardor, latexante de espranza, indo a ela dereito. a espada escintilante enchantóulle no peito. ...

15. 15. ... Trunfador, sempre adiante, foi rompendo camiño; e rubindo as valgadas verdegaias do Miño, ...

16. 16. ... A carón dunha fonte, a froresta mediada, persoóuselle diante unha dona encantada; da princesa de ensoño loura e gaia beleza, o feitizo de lumia, de raíña a maxeza ... Lindos paxes, onde ela prisioneiros do encanto, levan feixes de rosas e recóllenlle o manto, e o máis roibo e garrido porta esgrevio tesouro: en bandexa de prata unha espora de ouro. ...

17. 17. Bicado da recendente soavidade da mañán, o escudo da cruz vermella cinguido polo brazal, espora de ouro calzada, lumiosa espada na man, o corazón esforzado, aceso e limpo de mal, costa arriba, mentras zoa no vento maino e levián da segreda campaíña o tanguido de cristal, rube o nobre cabaleiro, no seu soño a cabalgar, a montaña milagreira do Cebreiro-Monsalvar. ...

18. 18. ... ¡Seus ollos ven o miragro! ¡Encol da ara do altar, á luz infinda, relumbra o cáliz do Sant Grial! ...

19. 19. Galahaz volve á corte do rei Artur co Sant Grial. O Rei está enfermo e ten un soño. Semella morrer e meten o seu corpo nunha furna a carón do mar, selada por un gran penedo, onde agarda despertar algún día. PARTE 3 O SONO DO REI ARTUR

20. 20. .. Galahaz, o Esperado, esgrevio mensaxeiro, en volta a Caledonia partira do Cebreiro, e en camiñatas longas por desertas comarcas, atravesando as ágoas en misteriosas barcas, a alma como un raio de sol do mediodía, unha cruz por escudo, un luceiro por guía, de Camelot ás portas do castelo é chegado onde ten o invencibre Rei Artur seu estrado. ...

21. 21. A praia. O mar infindo. Cara ó ceo pechado Rei Artur soña e espera o místico mandado. ¡Terra nai, terra sagra, de onde foron abertos sobre mares inotos e a través dos desertos os camiños do Alén, ...

22. 22. ... A alma voadora fuxitiva do mundo, Rei Artur esvaera nun repouso profundo, e nas azas dun sono de escura vaguedade caíra alén dos tempos na infinda soedade, ...

23. 23. .. Belidas, antre néboa de vagorosas rendas, fuxidas dos feitizos das gaélicas lendas, nove fillas de reises, a pregar en silenzo, estendendo un garnido e misterioso lenzo, mortaxa mol tecida ó lume dun encanto, recolleron da barca o corpo do Rei santo e levándoo a unha furna que en fío da ribeira froría como un ledo xardín en primaveira, deitárono nun leito de follas e de rosas, na man a espada sagra das lides fazañosas. ...

24. 24. ... E entón houbo no ceo miragreiras sinales. Claríns, voces e sinos resoaron trnfales e a entrada da furna, a un mandado segredo, foi cuberta e zarrada por xigante rochedo no que, chave dos tempos, a man da Saudade labrara a verba xurdía do consolo: ¡ESPERADE!

25. 25. Colexio Público Santomé-Cambados Maio 2009

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on Traballo sobre o poema de Ramón Cabanillas "A noite estrelecida" do Colexio Público San Tomé (Cambados) 1. Cabanillas recrea o mito bretón de Arturo, que adapta ao contexto galego. Así a espada Escalibor está na Illa de Sálvora, Arturo dorme o seu soño en Galicia e o Sant Grial está na montaña do Cebreiro.

# data[].attributes.attachment_link.description
Presentación sobre o teatro galego no tempo das Irmandades da Fala, ou o que é o mesmo de 1900 a 1936.

# data[].attributes.headline
comentario de "Irmáns, Irmáns Gallegos" de cabanillas.

# data[].attributes.subject
comentario de "Irmáns, Irmáns Gallegos" de cabanillas.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Como podemos organizar un comentario?

Ante as insistentes preguntas e como necesitades unha orientación acerca de como se avalían os comentarios, pode ser interesante que valoredes realizar o comentario dun poema seguindo este esquema en función da puntuación a lograr no comentario:
Se trata dun texto poético un Comentario debería ter unha estrutura semellante a esta:

1º Asunto, tema e punto de vista: 1 punto.
2º Estrutura e relación entre as partes: 1 punto.
3º Análise nivel semántico: cadeas léxicas: 1 punto.
4º Recursos deste nivel máis significativos (relacionándoos co tema e o ton do poema) 3 puntos.
5º Análise do nivel morfolóxico: recursos do nivel e relación co tema e o ritmo do poema) 2 puntos.
6º Análise do nivel fonolóxico: A musicalidade do poema: 1 punto.
7º Conclusións: Valorar o tema, estilo cunha das temáticas da obra, co autor e o seu contexto literario: 1 punto.

PARABÉNS A ANTÍA SESTELO!

Antía Sestelo acaba de proclamarse campioa de España S-18 e record galego de lanzamento de xavelina. Unha campioa á que saudamos e desexamos todos os éxitos acordes aos seus soños e aos seus esforzos, que sabemos son moitos e grandes.
Un pracer contar con ela entre os nosos estudantes e ter ocasión, como non podía ser doutro xeito, de enriquecérmonos noutras facetas creativas do noso centro que cobran outra dimensión coa súa aportación xenerosa.
Graciñas, Antía, e que a vida te siga sorrindo!

Volvendo a mirada cara a Rosalía

Decimos Rosalía

i alcéndese un espello

na noite largacía.

Na noite ensimesmada

cai un orballo escuro

de auga lenta e calada.

De auga lenta de pranto:

nosos ollos son fontes

de tanto chorar tanto.

De tanto vao laido,

polas serras e vales

pasa un vento ferido.

Este poema foi composto e editado por Celso Emilio lembrando a Rosalía de Castro. Esta poeta foi e segue a ser unha referencia constante para a poesía galega contemporánea.
Convén logo traer aquí aproveitando as datas algunhas claves coas que a poesía do século XX e do XXI entende a obra dun dos símbolos máis representativos da nosa literatura:

Para os poetas do século XX a partir dos anos 60 Rosalía vai descubríndose cuns versos de temáticas máis próximas á poesía cívica: Rosalía, a obra en galego.

A medida que nos achegamos ao século XXI emerxe a
Rosalía, libre de pensamento.

Mais dun xeito ou doutro revive cada ano na boca de De Vacas, por exemplo:

1- Visualiza este vídeo e logo:
2- Localiza o poema orixinal de Rosalía de Castro que usan nesta versión De Vacas.
3- De que libro de Rosalía é este poema? De que trata? Que recursos poéticos atopas neste poema?
4- Nun momento da canción, a modo de retrouso, ademais de Rexurdimente se citan a varios personaxes relacionados con este movemento. Indaga quen son Murguía, Pondal, Curros, Pascual Veiga?
5-Que diferenzas existen entre os dous libros de poemas en galego de Rosalía?

Temáticas e poemas de Celso Emilio para comentar

Celso Emilio foi un poeta altamente influente polo desenvolvemento de novas temáticas na poesía galega.
No seuO soño sulagado a temática é existencialista, identificada coa Escola da Tebra (unha corrente poética da Posguerra) que camiña cara á poesía cívica, así o expresaba o poeta:
"Como o poeta-queira ou non- vive no seu tempo, o quid divinum do seu oficio consiste en saber interpretalo e ser o seu voceiro..."
"...teñen que retorcerlle o pescozo ao reiseñor do lirismo lacrimóxeno, saudentoso, vello estilo. En troques, teñen que mergullarse con desesperado esforzo no mundo social da nosa terra, nos problemas vivos do noso tempo, nas angurias das nosas xentes. Pero cos ollos recén abertos, con palabras de hoxe, con fórmulas novas..."

ACTIVIDADES:
1-Imos ler os poemas deLonga noite de pedra e ímolos clasificar en dúas temáticas nas que os críticos adoitan dividir o poemario:

-Liña social, cívica e comunitaria onde está presente a denuncia e a crítica, a defensa dos oprimidos e marxinados,alegatos contra da guerra ou da terra e a defensa dos sinais de identidade.

- Liña lírico-intimista que son composicións nas que canta os paraísos perdidos da infancia e mocidade, nostalxia da paisaxe natal.

2- Procura tres poemas representativos das dúas liñas poéticas para comentalos en profundidade. Lembra como organizar o comentario.

A liña temática de carácter social pode derivar na satírica (que logo aparecerá con forza noutras obras comoViaxe ao país dos ananos) á pertence este poema de Longa noite de pedra de Celso Emilio cantado polo cantautor berciano Amancio Prada:

Finalmente, lembrade que no seu libroOnde o mundo se chama Celanova predomina a liña intimista coa presenza da saudade da súa vila natal e amorosa ( Moraima: diario de a bordo)

Que diría Celso Emilio nun 14 de febreiro

É case seguro que Celso Emilio escribiu este poema cada día durante a súa vida a partir do 37 para Moraima.

Moraima, Celso Emilio Ferreiro from Inés Piñeiro on Vimeo.

Cando quero vivir
digo Moraima.
Digo Moraima
cando semento a espranza.

Digo Moraima
e ponse azul a alba.
Cando quero soñar
digo Moraima.

Digo Moraima
cando a noite é pechada.
Digo Moraima
e ponse a luz en marcha.
Cando quero chorar
digo Moraima.
Digo Moraima
cando a anguria me abafa.
Digo Moraima
e ponse a mar en calma.

Cando quero surrir
digo Moraima.
Digo Moraima
cando a mañá é crara.
Digo Moraima
e ponse a tarde mansa.

Cando quero morrer
non digo nada.
E mátame o silencio
de non decir Moraima.

Onde o mundo se chama Celanova

Lembremos que neste libro hai múltiples referenias e versos dedicados ao amor da súa vida mesmo algún pensado par despois da morte:

" E cando chegue o día do xuízo
choutarei do sartego pronunciándote,
Moraima defendida polos anxos,
Moraima compañeira mar adentro.
Porque o meu corazón é unha dorna,
e ti, ronsel da longa travesía,
meu diario de a bordo..."

Ademais, se cadra, simplemente tal día como hoxe nos aconsellaría:

- Díllo con toxos!
pois tamén as rosas teñen espiñas.

ACTIVIDADE- Neste poema, debemos indicar o tema e localizar recursos e poñelos en relación co tema.

Castelao: A derradeira leición do mestre

E chegou o día de lembrar neste curso que o pasado triste tamén existe e que é necesario lembrar para non esquecer, para que sexa posible a esperanza dun futuro mellor.

En Castelao Maxistral e na Exposición: Alba de Gloria de Castelao que imos visitar atoparemos esa mensaxe, esa derradeira leición do mestre.

Procura unha resposta a estas cuestións:

Cando pinta Castelao A derradeira leicción do mestre?
Quen era o mestre?

Que é Alba de Groria? Explica o contido desta obra mestra de Castelao.

2º Avance

Literatura:
- AS VANGARDAS EN GALICIA (TEMA 3 do libro)
- Manuel Antonio (páx. 66-67-68)
- Lorca en galego. Chove en Santiago

Nouturnio do adolescente morto

- O TEATRO do 1900-1936 (TEMA 4 do libro)
- Rafael Dieste (páx. 86-87-88).

Lingua e sociedade:
-Historia social do galego do 1916 a 1936 (páxinas 82-83)

Léxico:
- A composición(páx. 81 do libro)
Recursos literarios (páx. 294 e 295 do libro)

Gramática:
- Pronomes persoais (cadro de tónicos e átonos)
-Colocación de pronomes átonos.

Ortografía:
- Uso de b/v, n/ñ/-, l/ll, s/x, uso do "h"(páx. 92-93-94-95) (tamén nas páxinas 314-315)

Obradoiro de expresión:
- O texto propiedades textuais (páx. 84 do libro)

Plan lector e Comentario
- Textos de Cousas de Castelao

RAFAEL DIESTE, ERA UN HOME DA VANGARDAS

Non podemos ignorar que a súa aportación á literatura galega non teña unha intención moi diferente á da Xeración Nós, no referente ao seu interese por modernizar e universalizar a prosa coa súa obra Dos arquivos do trasno, pero certos relatos se sitúan en terreos máis experimentais (xira ao redor das obsesións, intrigas psicolóxicas e as experiencias extraordinarias) que xa se insinuaban aínda que son ben diferentes das que lemos de Risco ou Otero, e por suposto, distintos aos de Castelao, aínda que haxa textos que nos lembran ás Cousas. Lembra un dos relatos máis coñecidos Sobre a morte de Bieito.

Por outra banda, Dieste na súa prosa e no seu teatro tamén, como fixeron as vangardas galegas, non perde nunca a conexión coa terra e co xeito de contar do pobo, cargado de ironía, esa forma de contar na taberna, un espazo habitual a taberna mariñeira.

precisamente un dos seus relatos acabará sendo unha dramática"O drama do cabalo de axedrez" aínda que a súa maior aportación ao teatro é
a súa comediaA fiestra baldeira. Nela tamén experimenta unha reformulación das fórmulas teatrais, digamos tradicionais, con elementos como a introdución dese cadro perturbador que adquire un gran valor simbólico e que é o que fai que se evidencie o conflito, o celme da acción dramática que xira ao redor da identidade individual e colectiva fornta a falsa apariencia. A estrutura é clásica en tres lances.

Lembremos que D. Miguel era un humilde mariñeiro emigrante ao que lle foi ben e quere, de volta en Galicia, colgar na súa casa un retrato que lle lembre o seu pasado...

LECTURA E COMENTARIO DE COUSAS

Imos ler durante o Nadal esta obra magnífica de Castelao titulada Cousas con dous obxectivos:

- Coñecer mellor o estilo deste autor, un clásico das letras galegas.
- Escoller unha serie de textos para comentar, para mellorar a nosa comprensión lectora e a nosa destreza no comentario de textos.

Ler para comentar:
Temos que realizar dez comentarios de textos cos relatos de Cousas.
Debemos escoller primeiro un texto de cada unha das temáticas recorrentes que son:
- Os problemas do mundo mariñeiro (ruína e alcoholismo) afectado polas novas artes de pesca da burguesía catalá.
- A emigración: Os fracasados traen consigo a enfermidade; os triunfantes desvincúlanse do mundo do que partiron, mais fica a morriña, a saudade.
- A problemática da muller: A fidalga só ten como función a maternidade (para reproducir a súa clase); a humilde e popular loita por conseguir a felicidade partindo de condicións precarias.
- A crítica dun progreso que vén pola acumulación de capital e que pode provocar a inxustiza e a infelicidade.

Ademais destes catro temas, faremos un comentario tendo en conta a presenza directa ou indirecta da morte nun texto, temática de carácter secundario, pero tan presente nas "cousas" do noso autor.

Os cinco comentarios restantes serán escollidos libremente por cada un de vós.

Varios modelos de comentario.

Para a 1ª Avaliación.

Comentario dun dos textos de Cousas de Castelao (lectura obrigada da avaliación). Ver exemplo.

De Literatura:
A xeración Nós
Vicente Risco, o ideólogo (vida, obra e características do seu pensamento).
Otero Pedrayo, o novelista (vida e obra).Ver no libro páx. 48.
Florentino López Cuevillas, o arqueólogo (vida e obra).
A. D. R. Castelao (vida e obra) Ver no libro páx. 49.
- Características da prosa de Castelao

Gramática:
Consonantismo: páx. 44-45 Gheada e seseo.

Léxico:
Da historia da lingua (palabras clave como Gallaecia, Substrato, Superestrato, Latinización,Esplendor medieval, Séculos Escuros, Rexurdimento, Tradición oral, Provincialismo, Galeguismo, Irmandades da Fala, Estatuto...)

Prefixos e sufixos (páxinas do libro 41 e 61)

Lingua e Sociedade:
Historia da Lingua. Podes ver a panorámica aquí.
Principais transformacións de Galicia no 1º terzo do século XX
Lusofonía ou galegofonía? (páx. do libro 42-43)

Obradoiro de expresión: A descrición (ver páx. 38-39)

# data[].attributes.attachment_link.description
Como podemos organizar un comentario? Ante as insistentes preguntas e como necesitades unha orientación acerca de como se avalían os comentarios, pode ser interesante que valoredes realizar o comentario dun poema seguindo este esquema en función da puntuación a lograr no comentario: Se trata dun texto poético un Comentario debería ter unha estrutura semellante a esta: 1º Asunto, tema e punto de vista: 1 punto.

# data[].attributes.body
Vídeo sobre comezos do séc. XX

# data[].attributes.attachment_link.description
Videoremix realizado para Ora Galega con motivo da celebración do centenario das Irmandades da Fala.

# data[].attributes.attachment_link.title
A Literatura No Tempo Das Irmandades Da Fala

# data[].attributes.attachment_link.description
A LITERATURA NO TEMPO DAS IRMANDADES DA FALA Noriega Varela Ramón Cabanillas

# data[].attributes.attachment_link.title
Os 20 do XX - Capitulo 3: Literatura e teatro

# data[].attributes.attachment_link.description
Guía de lectura de Na noite estrelecida, Ramón Cabanillas

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
EMIGRANTES GALLEGOS - Música Tradicional -

# data[].attributes.attachment_link.title
Prosa galega do primeiro terzo do século XX, o resumo (Xeración Nós e Xeración do 25/vangardas)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ACCIÓN GALLEGA
E si o ceo dispón de outra maneira
meu sinxelo vivir, facerme vello
tendo a honra do nome por espello
e a probeza por dina compañeira.

Ver os meus fillos, para ben, criados,
amantes do seu chan, traballadores,
sin rebaixarse nunca ante os siñores
nin erguerse xamais ante os coitados.

E cando chegue o día da partida,
acollendo sin medo a nova vida,
limpa a concencia do mundano lixo,

morrer cristiano, baixo propio teito,
mandando, como é de uso e de dereito,
o corpo á terra, ¡a alma a Dios que a fixo!

Encomenda

A ti, miña muller, arca pechada
que no seu fondo garimoso encerra
o que me queda santo sobre a terra,
van estes versos de visión dourada.

Eles diranche que, ó través da vida,
sempre, sempre miña alma soñadora
pideulle a Dios que na postreira hora
cerre os meus ollos esa man querida.

E neles vai, paxaro cara ó niño,
agardando que o colla con cariño,
este meu rogo que a visión compreta:

Quero na lousa que me dé sosego
esta palabra que ten luz: "Gallego"
e esta palabra que ten ás: "Poeta".

¡Pinal de Tragove!
¡Zoador, barulleiro pinal
enraizado nas laxes fendidas
da beira do mar!

¡Que dozura no arume bravío
ten a branda resina que cai
das abertas feridas das ponlas
en adoas de limpo cristal!
¡Que agarimo e brandura de berce
nas secas faíscas alfombra do chan!
¡Pinal de Tragove!
¡Fungador, impoñente pinal
que te enrugues altivo,
rei da soedá,
ó frente o misterio calado do ceo,
ós pés o mistéreo bruante do mar!

¡Repouso encantado
das tardes do vran!
En bandadas chegaban as pombas
no teu verde ramaxe a pousar...
a alma viaxaba por terras non vistas
en busca de Aquela que nunca virá...
¡os ollos seguían
unha vela lonxana no mar...!

¡Segredo da calma
dos mornos seráns!
Na sombra do ceo refulxe a mirada
cruel de Aldebarán...
A trirreme do Ensono, en silenzo,
vén da praia nos cons a atracar,
coas bandas e os remos cubertos de rosas
e na proa este nome: "Ideal".

¡Soídos lonxanos das prácidas noites
de meigo luar!
Voz de Scheherezada,
mainiña e levián,
que tece cos fíos de prata da lúa
a máxica historia do vello Simbad...
¡unha fada enloitada que axexa
o camiño de luz sobre o mar...!

¡Pinal de Tragove,
rei da soedá,
que rosmas altivo,
diante dos misterios do ceo e do mar,
do pobo gallego
a queixa ancestral!

¡Ou meu sono labrego! Unha casiña
preto do río, ó abrigo dos pinales,
con piorno e alboios nos currales
e palleiros na eira e na curtiña.

Ó pé da casa un muíño cantareiro
ó son da lira de ágoa que enche o caño,
baixo o maino agarimo dun castaño
e os amorosos brazos dun cruceiro.

Todo ó longo da aberta do muíño
tortas e vellas cepas de albariño
cos asios mestos no bendito outono.

E un ferrado de terra por facenda
pra prantío e xardín, libre de renda,
diesmo a Dios, sin foreiro nin máis dono.

Groria e lecer da casa, unha lareira
en que arderan enteiros os carballos,
arrodeada de afumados tallos,
con forno cheo e forte gramalleira.

E do inverno nas noites, cando o vento
nos altos pinos seus doores laia
e misteriosa rube dende a praia
a rouca voz do mar, no antigo asento

de meus avós labregos e cristianos,
presidindo o rueiro de aldeanos
que a relocente labarada doura,

ouír contar, doído, a un xornaleiro
—¡follas sin escribir do Romanceiro!—
a lenda triste dunha reina moura.

Ir á misa nas festas e á saída
na paz do adro conversar cos vellos
deses ditos, costumes e consellos
con que a vida do campo está tecida.

Tralo homilde xantar, mentras que a xente
moza relouca no turreiro, leda,
ler un libro no fondo da arboreda
ou visitar na vila algún parente.

E ó volver cara á chouza, paseniño,
praticando da anada cun veciño,
baixo a dourada craridá da tarde

ir vertendo, ó pasar, na aldea en calma,
este saúdo todo mel da alma:
"¡Vaia con ben, paisano! ¡Dios o garde!".

Ás traicións e ás inxurias xordo e cego
sobre todas as cousas deste mundo
arrolar meu amor, nobre e profundo,
á redención do escravo chan gallego.

E si un día felís contra a inxusticia
nos agros celtas o cramor se escoita,
ser dos primeiros en abrir a loita
baixo a santa bandeira de Galicia.

Seguila sempre, e ou lavar o ultraxe
dese feudal, sangrento vasallaxe
que lle impón, contra lei, a irmán Castela,

ou no aberto combate malferido,
ó pé dun valo vello e frorecido,
¡unha mañán de sol, morrer por ela!

V

¡Irmáns! ¡Irmáns gallegos!
¡Dende Ortegal ó Miño
a folla do fouciño
fagamos rebrilar!

Que vexa a Vila podre,
coveira da canalla,
a Aldea que traballa
disposta pra loitar.

# data[].attributes.attachment_link.description
ACCIÓN GALLEGA E si o ceo dispón de outra maneira meu sinxelo vivir, facerme vello tendo a honra do nome por espello e a probeza por dina compañeira. Ver os meus fillos, para ben, criados, amantes do seu chan, traballadores, sin rebaixarse nunca ante os siñores nin erguerse xamais ante os coitados.

# data[].attributes.attachment_link.title
Os 20 do XX - Capitulo 2: As Irmandades da Fala

# data[].attributes.attachment_link.description
presentación en power point do poeta galego Ramón Cabanillas power point presentation of Ramón Cabanillas, a galician poet

# data[].attributes.attachment_link.title
Poesía galega do primeiro terzo do século XX, o resumo (Irmandades da Fala)