# data[].attributes.headline
Muzeum Łazienki Królewskie, nazywane "najszczęśliwszym miejscem w Warszawie", to letnia rezydencja króla Stanisława Augusta. Tworzą ją klasycystyczne zabytki i historyczne ogrody.Można tu odpocząć, obserwując przyrodę, oraz pogłębić znajomość oświeceniowych idei, odwiedzając perły europejskiej architektury

# data[].attributes.subject
Muzeum Łazienki Królewskie, nazywane "najszczęśliwszym miejscem w Warszawie", to letnia rezydencja króla Stanisława Augusta. Tworzą ją klasycystyczne zabytki i historyczne ogrody.Można tu odpocząć, obserwując przyrodę, oraz pogłębić znajomość oświeceniowych idei, odwiedzając perły europejskiej architektury

# data[].attributes.attachment_link.title
Skąd wzięła się nazwa "Łazienki Królewskie"?

# data[].attributes.attachment_link.title
Wycieczka wirtualna „Łazienki Królewskie" - Virtual tour of the Lazienki Park

# data[].attributes.attachment_link.description
ErrorJavascript not activated Wycieczka wirtualna „Łazienki Królewskie" Opis: Wirtualny spacer po Łazienkach Królewskich. Autorzy:ORE, Krzysztof Skłodowski, Katarzyna Mickiewicz Licencja:CC BY SA 3.0 Poziom: Edukacja gimnazjalna

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stara Oranżeria, wzniesiona w latach 1785-1788 według projektu nadwornego architekta Dominika Merliniego, jest jednym z najpóźniej zrealizowanych projektów w Łazienkach Królewskich.

Mieści się tu Teatr Królewski, jeden z kilku w Europie oryginalnych XVIII-wiecznych teatrów dworskich, który od 2015 r. usytuowany jest na Trasie Bałtyckiej Europejskiego Szlaku Teatrów Historycznych.

W Starej Oranżerii znajduje się również Królewska Galeria Rzeźby z kolekcją marmurowych posągów i gipsowych kopii najważniejszych dzieł starożytnych (od V w. p.n.e. do III w. n.e.) oraz nowożytnych. Jest tu też Galeria Rzeźby Polskiej z pracami niemal wszystkich najwybitniejszych polskich artystów, tworzących od początku XIX w. do połowy XX w.

W czasach króla Stanisława Augusta Stara Oranżeria służyła ponadto do przechowywania drzewek egzotycznych, które latem zdobiły królewskie ogrody.

Teatr Królewski

Dekoracja Teatru Królewskiego opiera się na symbolice appolińskiej. Na plafonie Jan Bogumił Plersch przedstawił Stanisława Augusta pod postacią Apolla na kwadrydze (1787-1788). Król-Apollo w otoczeniu najważniejszych dramaturgów - Sofoklesa, Szekspira, Moliera i Racine'a - jawi się jako słońce zasiadające na tronie. Scena ta jest dowodem na to, że władca odwołał się nie tylko do mitologii czy wzorców płynących z Wersalu, lecz także do teorii heliocentrycznych.

Uzupełnieniem mitologicznego plafonu są iluzjonistycznie namalowane loże z wyobrażeniem XVIII-wiecznej widowni. Dekorację tę dopełniało, nieistniejące już, malowidło kurtyny, również dzieło Plerscha, ukazujące górę Parnas, z muzami i Apollinem. Aby nie było wątpliwości, gdzie muzy i ich przewodnik lubią przebywać, w tle owej góry malarz umieścił widok ówczesnej letniej rezydencji królewskiej - pawilon Łazienki.

Nad sceną Teatru Królewskiego widnieje kartusz herbowy Rzeczypospolitej - czteropolowy z orłami i Pogonią, w środku którego znajduje się herb Poniatowskich, Ciołek, podtrzymywany przez dwie postaci kobiece, ukazane w locie, dmące w trąby - famy.

Teatr Królewski odzwierciedla nie tylko wizję idealnego państwa, rządzonego przez króla-Apolla, lecz także jest alegorią królewskiego mecenatu i kolekcjonerstwa.

Czytaj więcej

wydarzenie historyczne

Otwarcie Teatru Królewskiego

Wystrój wzbudził powszechny podziw. Jeden z zaproszonych gości, niejaki Renaud, Francuz przebywający wówczas w Warszawie, dał temu wyraz w słowach: "Szczęśliwe zespolenie smaku rzymskiego z francuskim, takie samo, jakie istniało w pięknych latach Ludwika XIV, daje temu teatrowi uderzający rys wielkości i bogactwa".

Królewska Galeria Rzeźby

Galeria Rzeźby w Starej Oranżerii jest - obok Galerii Obrazów w Pałacu na Wyspie i Galerii Grafiki w Białym Domu - jedną z trzech głównych galerii w Łazienkach Królewskich, urządzonych na podstawie królewskiego inwentarza z 1795 r.

Stanisław August od początku swojego panowania gromadził zarówno rzeźby marmurowe, jak i kopie gipsowe najsłynniejszych dzieł ze świata antycznej Grecji (V w. p.n.e. - I w. p.n.e.) i starożytnego Rzymu (I w. n.e. - III w. n.e.) oraz nowożytnych. Część z nich była zamawiana między innymi z myślą o dopełnieniu programu ideowego królewskich rezydencji, jak na przykład rzeźby Herkulesa Farnese i Apolla Belwederskiego w Sali Balowej Pałacu na Wyspie czy posągi królów w Rotundzie - panteonie władców polskich. Najliczniej jednak w królewskiej kolekcji reprezentowane były odlewy gipsowe - zbiór o dydaktycznym charakterze, liczący, według inwentarza z 1795 r., 563 dzieła.

Stanisław August gromadził kopie najsłynniejszych rzeźb antycznych z myślą o utworzeniu Akademii Sztuk Pięknych. Jej projekty przedkładali mu kolejno August Moszyński, Marcello Bacciarelli i Michał Jerzy Mniszech[1]. Celem króla było "spowodować rozkwit sztuk w kraju" przez zapewnienie młodym artystom dostępu do wykształcenia artystycznego na najwyższym, europejskim poziomie. Warszawa miała stać się artystycznym centrum na miarę dworów w Dreźnie, Wiedniu, Paryżu czy Berlinie.

W XVIII w. jednym z najważniejszych założeń studiów artystycznych było kopiowanie starożytnych rzeźbiarzy. Wpisywało się to w trwającą od XV w. w Europie modę na "masowe wytwarzanie i podziwianie gipsowych kopii dzieł antycznych i nowożytnych"[2], które odsłaniały sekrety sztuki w takim samym stopniu jak dzieła oryginalne[3]. Gipsowe kopie były dla rzeźby tym, czym grafika dla malarstwa - sposobem na rozpowszechnianie danej pracy w całej Europie.

Ostatecznie wysoka ranga odlewów gipsowych ustanowiona została przez Johanna Joachima Winckelmanna. W 1755 r. ów niemiecki hellenista i archeolog, uznawany za ojca historii sztuki jako dyscypliny naukowej, ogłosił drukiem dzieło zatytułowane Myśli o naśladowaniu dzieł greckich w malarstwie i rzeźbie, w którym jednoznacznie wskazywał naśladownictwo starożytnych jako metodę na ukształtowanie właściwego warsztatu artystycznego na miarę wielkich mistrzów: "Jedynym sposobem na osiągnięcie wielkości i - na ile to możliwe - oryginalności jest dla nas naśladowanie starożytnych; ktoś powiedział o Homerze, że każdy, kto nauczy się go rozumieć, będzie go podziwiał, i dotyczy to też dzieł sztuki starożytnej, zwłaszcza greckiej. Trzeba poznać je jak przyjaciela, aby zrozumieć, że Laokoon jest tak samo nieporównany jak Homer. Dzięki tak dokładnej znajomości staniemy się jak Nikomachos mówiący o Helenie Zeuksisa: "Weź moje oczy", rzekł do pewnego laika, który ganił obraz, ""a uznasz ją za boginię""[4].

"Kolumnada Kamsetzera" w Starej Oranżerii, 1787-1788

Najciekawszą i "jedną z najbardziej charakterystycznych realizacji idei epoki oświecenia"[5] jest projekt królewskiej Galerii Rzeźby w Starej Oranżerii określany mianem "Kolumnady Kamsetzera". Na tle iluzjonistycznie malowanej architektury z idyllicznym włoskim pejzażem eksponowane są na nim najsłynniejsze kopie rzeźb świata starożytnego. Grupa Laokoona, Herkules Farnese, Flora Farnese, Apollo Belwederski, Meleager, Amazonka Mattei i Hermes Ludovisi ustawione są na kształt "alei posągów w włoskich ogrodach"[6]. Projekt pochodzącego z Drezna Jana Chrystiana Kamsetzera miał być urzeczywistnieniem idei Stanisława Augusta o nowoczesnym muzeum publicznym, a także realizacją koncepcji Augusta Moszyńskiego o "muzeum idealnym"[7].

Tak zwana Kolumnada Kamsetzera przez dziesięciolecia uznawana była przez historyków sztuki za projekt nigdy niezrealizowany. Dopiero odkrycia konserwatorskie z 2012 i 2013 r. ujawniły pod tynkami Starej Oranżerii obecność zachowanych XVIII-wiecznych malowideł. Szczegółowość projektów Kamsetzera pozwoliła nie tylko na przeprowadzenie prac konserwatorskich, ale również na odtworzenie Galerii Rzeźby zgodnie z królewską koncepcją.

Realizacja przedsięwzięcia nigdy nieukończonego przez Stanisława Augusta była możliwa także dzięki współpracy z pracownią Zbiorów Form Gipsowych Muzeów Państwowych w Berlinie (Gipsformerei, Staatliche Museen zu Berlin). Posiadająca kolekcję ponad siedmiu tysięcy form rzeźbiarskich i płaskorzeźb Gliptoteka Berlińska wykonała odlewy gipsowe trzech brakujących rzeźb z "Kolumnady Kamsetzera". Z XIX-wiecznych form, z zachowaniem historycznej technologii, odlane zostały: Grupa Laokoona, Apollo Belwederski i Meleager. Odlewy te dziś można podziwiać w Królewskiej Galerii Rzeźby w Starej Oranżerii.

[1] Tadeusz Mańkowski, Rzeźby zbioru Stanisława Augusta, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1948, s. 19.

[2] Fidiasz, Michał Anioł i inni. Królewska i uniwersytecka kolekcja odlewów gipsowych w Warszawie, red. Jerzy Miziołek i Hubert Kowalski, Muzeum Łazienki Królewskie, Warszawa 2012, s. 17.

[3] Federico Borromeo, Musaeum, Biblioteca Ambrosiana, Mediolan 1625; cyt. za: Fidiasz, Michał Anioł i inni, dz. cyt., s. 23.

[4] Johann Joachim Winckelmann, Myśli o naśladowaniu dzieł greckich w malarstwie i rzeźbie, przeł. Tomasz Ososiński, Muzeum Łazienki Królewskie, Warszawa 2015.

[5] Zygmunt Waźbiński, Stanisławowska galeria rzeźby, jej geneza i funkcje, "Kronika Zamkowa" 1989, nr 1 (19), s. 33.

[6] Tadeusz Mańkowski, Rzeźby zbioru Stanisława Augusta, dz. cyt., s. 40.

[7] Zygmunt Waźbiński, Stanisławowska galeria rzeźby, jej geneza i funkcje, dz. cyt., s. 26.

Czytaj więcej

Galeria Rzeźby Polskiej

Mieści się w zachodnim skrzydle Starej Oranżerii, w amfiladowo ułożonych czterech salach na parterze i dziewięciu na piętrze, które w XVIII w. zajmowali dworzanie królewscy oraz służba.

Można tu podziwiać dzieła niemal wszystkich najwybitniejszych polskich artystów, tworzących od początku XIX wieku do połowy XX wieku. Uzupełnienie stanowią rzeźby niemieckie, włoskie, francuskie oraz rosyjskie. Dzieła reprezentują dominujące wówczas kierunki w sztuce: klasycyzm, impresjonizm, secesję, symbolizm i nowy klasycyzm. Są także prace nawiązujące do założeń fowizmu.

Wystawę otwiera "Atakujący wojownik - Egineta", gipsowy odlew rzeźby z wschodniego przyczółka świątyni Afai na wyspie Egina (Grecja), zbudowanej ok. 500-490 r. p.n.e. Dalej prezentowane są kopie słynnych dzieł świata antycznego: popiersie Apolla Belwederskiego i Diany z Wersalu.

Potem oglądać możemy wizerunki władców, pisarzy, malarzy, aktorów, duchownych oraz działaczy społecznych. To najliczniejsza grupa prac w Galerii Rzeźby Polskiej, eksponowana na parterze oraz w dwóch pierwszych salach na piętrze. Są wśród nich dzieła najwybitniejszych polskich przedstawicieli klasycyzmu: Jakuba Tatarkiewicza i Pawła Malińskiego. Prezentowana rzeźba pierwszego z nich to marmurowe "Popiersie Napoleona", drugiego - "Popiersie biskupa Jana Chrzciciela Albertrandiego".

Wątek rzeźbiarskich portretów dopełniają prace: Xawerego Dunikowskiego "Portret Henryka Szczyglińskiego (1881-1944)", Julii Keilowej "Norwid", Konstantego Laszczki "Popiersie Zofii Lubodzieckiej (1875-1931)" oraz Wacława Szymanowskiego "Mickiewicz po improwizacji" i kilka rzeźb z "Pochodu na Wawel", projektu złożonego z 52 postaci, który nie został wykonany u wzgórz Wawelu.

Ekspozycję, we wschodniej części na piętrze, rozpoczyna piękna "Głowa Egipcjanki"autorstwa Jana Antoniego Biernackiego. To rzeźba formistyczna, mocno stylizowana, zbudowana z obłych geometrycznych brył, ze schematycznymi rysami twarzy. Dla wyznawców formizmu ekspresja była bowiem ważniejsza od wiernego odwzorowywania rzeczywistości. "Głowa Egipcjanki" to również znakomity przykład inspiracji przeszłością, w tym wypadku odwoływania się do sztuki starożytnego Egiptu.

W kolejnej sali zobaczyć można rzeźby dzieci oraz te, poświęcone macierzyństwu. Są to dzieła polskich artystów, takich jak: Antoni Madeyski, Konstanty Laszczka, Jan Szczepkowski, Wacław Szymanowski czy Luna Drexlerówna oraz włoskich: Cesare Lapini i Antonio Manetti.

Następne wyeksponowane zostały rzeźby o tematyce religijnej, m.in.: "Św. Franciszek" Romulda Zerycha, nawiązujący do formizmu, "Klęczący Anioł" Maryli Szczyt-Lednickiej czy "Trzy Marie" Henryka Kuny.

Dalej można oglądać rzeźby obrazujące kobiety. Jest więc "Jutrzenka" Henryka Kuny i wykonane przez niego głowy niewiast, a także kobiece akty, których autorami są Hanna Nałkowska-Bickowa, Jan Szczepkowski, Edward Wittig, August Zamoyski i Jan Antoni Biernacki. Dopełnieniem tej części ekspozycji są kobiece portrety, w tym Manety Radwan, żony Augusta Zamoyskiego.

Czytaj więcej

Stara Oranżeria w nowym blasku

W latach 2012-2016 w Starej Oranżerii były prowadzone prace remontowe, dzięki którym obiekt powrócił do wyglądu i funkcji z czasów króla Stanisława Augusta. Środki pochodziły zMechanizmu Finansowego EOG, Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Wart 34 mln zł projekt objął m.in.: odtworzenie Królewskiej Galerii Rzeźby, nową aranżację Galerii Rzeźby Polskiej XIX i XX w., rewitalizację Ogrodu Oranżeryjnego, powstanie Strefy Edukacji - Pracowni Artysty, a także zabezpieczenie Teatru Królewskiego nowoczesnym systemem przeciwpożarowym. Starą Oranżerię dostosowano również do potrzeb osób z niepełnosprawnościami - Muzeum Łazienki Królewskie zostało za tonagrodzone w konkursie "Warszawa bez barier".
STARA ORANŻERIA JAK NOWA - CZYTAJ WIĘCEJ

# data[].attributes.attachment_link.description
Mieści się tu Teatr Królewski, jeden z kilku w Europie oryginalnych XVIII-wiecznych teatrów dworskich, który od 2015 r. usytuowany jest na Trasie Bałtyckiej Europejskiego Szlaku Teatrów Historycznych. W Starej Oranżerii znajduje się również Królewska Galeria Rzeźby z kolekcją marmurowych posągów i gipsowych kopii najważniejszych dzieł starożytnych (od V w. p.n.e.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Niewielki budynek o charakterze willi jest unikatowym w polskiej skali zabytkiem XVIII-wiecznej architektury rezydencjonalnej. Był pierwszą budowlą na terenie Łazienek Królewskich wzniesioną od podstaw na zlecenie Stanisława Augusta.

Zbudowany około 1774 r. przy Promenadzie Królewskiej, najprawdopodobniej według projektu Dominika Merliniego, w latach 1775-1777 zyskał wyposażenie i malarski wystrój wnętrz.

Pawilon zdobią pierwsze w Polsce groteski - ornamenty roślinne z wplecionymi postaciami ludzi i zwierząt. Tu również, na pierwszym piętrze, eksponowana jest Królewska Kolekcja Grafiki. Ryciny przedstawiają sceny z "Metamorfoz", najbardziej znanego poematu wybitnego poety rzymskiego, Owidiusza.

Biały Dom jako królewska willa

Wykwintne wyposażenie oraz bogaty malarski wystrój świadczą o tym, że Biały Dom budowany był jako letnia willa królewska. Nie ma jednak pewności, czy Stanisław August pozostawał tu na noc, choć może o tym świadczyć informacja w inwentarzu z 1783 r., mówiąca o "szafie z drzewa mahonie do schowania sukien JK Mości". Materiały źródłowe wskazują, że w Białym Domu rezydowały przede wszystkim królewskie siostry, Izabela Branicka i Ludwika Zamoyska, a także Teresa z Kinskych, matka księcia Józefa Poniatowskiego. Po śmierci Stanisława Augusta, w latach 1801-1804, Biały Dom w okresie letnim służył za schronienie księciu Ludwikowi Stanisławowi Ksaweremu Burbonowi, późniejszemu królowi Francji Ludwikowi XVIII.

W czasie II wojny światowej Biały Dom uniknął zniszczenia i większość pomieszczeń zachowała oryginalny wygląd.

Co kryła bezcenna rycina?

Zobacz, jak przebiegała konserwacja rycin ze zbioru "Metamorfozy" z Białego Domu. Przykładem jest "Porwanie Europy", według obrazu Luki Giordano.

Prace konserwatorsko-remontowe

W latach 2017-2019 w ramach projektu "Źródła przemian" Biały Dom poddany został kompleksowym pracom konserwatorsko-remontowym, dzięki którym zabytek odzyskał dawny blask. Głównym założeniem było zachowanie oryginalnej materii, wyeksponowanie jej wyjątkowej wartości artystycznej oraz przywrócenie wnętrzom historycznego wystroju. Na podstawie m.in. prac badawczych i archiwalnych kwerend zespół konserwatorów przeprowadził kompleksową konserwację i restaurację dekoracji malarskich Jana Bogumiła Plerscha i Jana Ścisły, zdobiących wnętrza Białego Domu. Odsłonięto przy tym ukryte pod warstwami współczesnych przemalowań oryginalne partie polichromii oraz fragmenty malowideł znajdujących się w sypialni, z której korzystała rodzina króla Stanisława Augusta. W obiekcie naprawiono dach, schody i strop. Odrestaurowano wnętrza, polichromie, tynki sufitów, podłogi, kominki oraz drewniane dekoracje. Konserwacji poddano elewację wraz ze zdobieniami. Pierwotny wygląd odzyskała stolarka zewnętrzna, okna i kolorystyka obiektu.
BIAŁY DOM - WIRTUALNE ZWIEDZANIE

Biały Dom - nowa strefa edukacyjna

W ramach projektu "Źródła przemian" w Białym Domu powstała przestrzeń edukacyjna, w której odbywać się będą lekcje, warsztaty, kameralne spotkania i seminaria.

Strefa edukacyjna mieści się na piętrze Białego Domu, w przedpokoju Apartamentu Wschodniego. Została wyposażona w ekran, laptop, stół z krzesłami oraz szereg materiałów pomocniczych i dotykowych. Przy wschodniej ścianie sali stanął XVIII-wieczny stół architekta z unoszonym pulpitem, na którym eksponowane są reprodukcje rycin. Na kominku umieszczony został francuski zegar w stylu Boulle, flankowany przez parę dwuramiennych aplik z motywem baranich głów.

Dzięki transparentnym meblom dobrze widoczna jest architektura wnętrza, zaakcentowana przez rytmiczne podziały ścian oraz złocone obramienia wnęk okiennych i płycin.

W strefie edukacji znajdują się takie materiały pomocnicze i dotykowe, jak: tyflomapy ogrodu, rzuty obu kondygnacji Białego Domu i Wodozbioru, tyflografiki przedstawiające dzieła sztuki, meble i elementy wyposażenia (m.in. wybrane detale grafiki z cyklu "Metamorfozy"), a także widoki elewacji i otoczenia Białego Domu. Wśród pomocy przeznaczonych do poznawania poprzez dotyk znalazły się ponadto wykonane z dbałością o detale miniatury mebli, rzeźb i próbki tkanin.

Dostępność Białego Domu

Parter Białego Domu dostosowany został dla osób poruszających się na wózkach. Przed wejściem do Sieni zamontowany jest podnośnik umożliwiający samodzielne pokonanie dwóch stopni zewnętrznych. Szerokie drzwi między reprezentacyjnymi pomieszczeniami parteru pozwalają na zwiedzenie Pokoju Stołowego, Pokoju Kompanii, Sypialni oraz Gabinetu. Piętro oglądać można dzięki wirtualnemu spacerowi. Monitor, na którym widoczne są wszystkie pomieszczenia oraz informacje o Królewskiej Kolekcji Grafiki, zachowanej w Apartamencie Zachodnim, znajduje się w Sieni.

Dla osób z niepełnosprawnością wzroku przygotowano audioprzewodniki z audiodeskrypcją, pomoce dotykowe oraz tyflografiki, omawiające wyposażenie oraz elementy architektoniczne Białego Domu. W szatni znajduje się makieta umożliwiająca poznanie architektury budynku przez dotyk. Opisy wnętrz i ich wyposażenia przetłumaczone zostały na Polski Język Migowy; przygotowane zostały również teksty proste dla osób z niepełnosprawnością intelektualną lekką i zaburzeniami.

Na miejscu dostępne są wózki oraz składane taborety, mogące służyć jako podpory dla gości mających problemy z poruszaniem się.

Obróć urządzenie do poziomu aby obejrzeć panoramę

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbudowany około 1774 r. przy Promenadzie Królewskiej, najprawdopodobniej według projektu Dominika Merliniego, w latach 1775-1777 zyskał wyposażenie i malarski wystrój wnętrz. Pawilon zdobią pierwsze w Polsce groteski - ornamenty roślinne z wplecionymi postaciami ludzi i zwierząt. Tu również, na pierwszym piętrze, eksponowana jest Królewska Kolekcja Grafiki .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Józef Poniatowski przyszedł na świat w Wiedniu 7 maja 1763 r. w Wiedniu. Rodzicami byli Teresa Herula Kinsky oraz Andrzej Poniatowski - brat ostatniego króla Polski. Ojciec księcia Józefa był oficerem armii austriackiej. Zmarł jednak młodo, w wieku 49 lat i opiekę nad wychowaniem młodego księcia przejął stryj - już wówczas król, Stanisław August. Zapewnił on staranną opiekę bratankowi, który zresztą szybko wykazał zamiłowanie do tego, co miało mu przydać walorów wojskowych. W 1780 r., książę rozpoczął służbę w armii austriackiej i w ciągu kilku lat dosłużył się stopnia pułkownika, był nawet adiutantem cesarza Austrii Józefa II i brał udział w wojnie austriacko-tureckiej z lat 1787-1791. Regularnie jednak, zgodnie z wymogami stryja, bywał w Rzeczypospolitej, a 1789 r. zakończył służbę cesarską i przybył do Polski już na stałe. Było to dla młodego Józefa spore wyrzeczenie. W Wiedniu zostawiał swój świat, koneksje oraz bardzo dobrze zapowiadającą się karierę w cesarskim wojsku. Wygrało jednak poczucie obowiązku i posłuszeństwo. Rozpoczął służbę w szczupłym, niedofinansowanym i słabym wojsku polskim. Jako dwudziestosześcioletni generał-major został dowódcą jednej z dywizji na wschodzie kraju. W dobie Sejmu Wielkiego był gorącym zwolennikiem uchwalenia nowej konstytucji. Z poświęceniem bronił jej w wojnie roku 1792, podczas której odniósł niemały sukces w bitwie pod Zieleńcami. Po tej bitwie, jako jeden z pierwszych, odznaczony został świeżo ustanowionym z tej okazji orderem Virtuti Militari, który król ustanowił na jego wniosek. Wkrótce po tym bardzo gorzko przeżywał przystąpienie swojego stryja do konfederacji Targowickiej i zwycięstwo Rosjan, po którym złożył dowództwo. Wtedy to, symbolicznie, odesłał stryjowi przyznane wcześniej ordery Świętego Stanisława i Orła Białego. Już wówczas dawały o sobie znać ogromne walory księcia - patriotyzm, poczucie honoru, a jednym z efektów tychże walorów było okazywane mu, przywiązanie wojska. Wkrótce po klęsce, opuścił Polskę. Przebywał w Wiedniu i Brukseli i tam poznał legendarną hrabinę Henriettę de Vauban, która wkrótce miała się stać opiekunką księcia (być może także kochanką), a zamieszkawszy kilka lat później w pałacu Pod Blachą, właściwie współrządziła tym miejscem i stała się ważną postacią towarzyskiego świata Warszawy tamtego czasu.

Wiosną 1794 r. książę wrócił do Polski i przybył do obozu Tadeusza Kościuszki, by służyć "prostym żołnierzem". Latem 1794 r. powierzono mu jeden z odcinków obrony Warszawy podczas pruskiego oblężenia. Służył w sytuacji skomplikowanej, jako bratanek niepopularnego wówczas króla Stanisława Augusta i krewny także krytykowanych stryjów - prymasa Michała Poniatowskiego i Kazimierza, byłego podkomorzego nadwornego.

Przyszło mu dowodzić odcinkiem szańców warszawskich (na odcinku Gór Szwedzkich) i potrafił wykazać się odwagą, osobiście, gdy zaszła taka potrzeba, prowadząc swoich żołnierzy do ataku. Po klęsce powstania udał się do Wiednia, a w 1798 r., po pobycie w Petersburgu w związku ze śmiercią, eks-króla Stanisława Augusta, wrócił do Warszawy, by objąć w posiadanie pałac Pod Blachą, który otrzymał od swojego królewskiego stryja w grudniu 1794 r. Jego rezydencjami były też wtedy jednak i pałac w Jabłonnie, odziedziczony po prymasie Michale Poniatowskim oraz pałac w Łazienkach (z Białym Domkiem i Pałacem Myślewickim) wraz z Belwederem, odziedziczone po zmarłym Stanisławie Auguście w 1798 r. Główną siedzibą księcia stał się pałac Pod Blachą. Zamieszkał tam ze swoją siostrą, Marią Teresą oraz hrabiną Henriettą de Vauban. Tajemnicza arystokratka francuska roztoczyła nad księciem (oraz jego finansami) opiekę i pozostawała w Warszawie aż do 1816 r.

Rozpoczął się w pałacu Pod Blachą okres intensywnego życia towarzyskiego, pełnego balów, często ekstrawaganckich, w których licznie uczestniczyła warszawska arystokracja, a które jednocześnie budziły niechęć wielu warszawiaków, żyjących w trudnych realiach okupacji pruskiej. Krytykowano też samego księcia za beztroskie, ponad stan wystawne życie. Pałac Pod Blachą, pałac w Jabłonnie i Łazienki. Tam właśnie biesiadowało i oddawało się wystawnym rozrywkom rozpieszczone otoczenie księcia. U boku hojnego Józefa Poniatowskiego, warszawska - używając dzisiejszego określenia, bohema, prowadziła pełne zbytków, próżniacze i ekstrawaganckie życie. Upływało ono niemal niefrasobliwie na zabawach, miłostkach i grze w karty, pijatykach. Wszystko to wymagało dużych pieniędzy, a książę wydawał je lekką ręką - często przegrywał, np. w karty, całkiem spore sumy. Roczne wydatki Józefa Poniatowskiego sięgały 700 tysięcy złotych, a w jednym z miesięcy karnawału osiągnęły sumę aż 250 tysięcy! - a przy tym, jego dochody z przejętych spadków nie przekraczały nawet połowy wydawanych sum. Książę zatem często tonął w długach, pożyczając przy tym wielokrotnie pieniądze (właściwie swoje własne) od hrabiny de Vauban.

Pałac Pod Blachą wiódł prym w tymże towarzyskim i wystawnym życiu książęcego dworu, latem jednak przenoszono się do pałacu w Jabłonnie. Tam książę oddawał się konnym przejażdżkom, grze w piłkę "rakietem" czy spacerom łodzią po Wiśle. Życie dworu księcia w pałacu w Jabłonnie było nieco mniej huczne aniżeli w pałacu Pod Blachą, jednakże była to rezydencja bardzo przez niego lubiana.

Jednocześnie książę Józef bywał latem od czasu do czasu w Łazienkach, choć, uszczuplił ich zbiory dzieł sztuki - mimo woli Stanisława Augusta, aby zachować tam jak najwięcej zdobiących je wspaniałych dzieł - wywożąc wiele z nich do faworyzowanych przez niego pałaców Pod Blachą i w Jabłonnie. Ślady czasów księcia Józefa pozostały jednakże w Łazienkach do dziś. Na fasadzie Pałacu Myślewickiego, wybudowanego na polecenie Stanisława Augusta, a którego właścicielem książę Józef był od ok. 1779 r., umieszczone są inicjały "JP". Na pierwszym piętrze tegoż pałacu znajduje się sypialnia księcia, do której niegdyś prowadziły sekretne drzwi. Wnętrze to umeblowane jest m.in. empirowym łożem, szafką i stolikiem do łóżka z regulowanym blatem. Ściany zdobią obrazy, w tym portret księcia Józefa w mundurze marszałka Francji z Gwiazdą Legii Honorowej i Gwiazdą Orderu Virtuti Militari oraz obraz z 1820 r., pędzla Marcina Zaleskiego, przedstawiający śmierć księcia, a także litografia przedstawiająca księcia, wykonana przez François Séraphin Delpecha.

Z początkiem marca 1801 r. do Warszawy przybył późniejszy król Ludwik XVIII i jego francuskie otoczenie. Jego przyjazd ożywił także nieco towarzyskie życie w Łazienkach, bowiem na lato przeniósł się do Białego Domku, który ofiarował mu książę na mieszkanie.

W tych trzech rezydencjach Józef Poniatowski jego świta i goście spędzali kolejne lata z dala od znaczącej aktywności politycznej. Gdy jednak w listopadzie 1806 r. do Warszawy wkroczyły wojska francuskie, to książę witał je na czele utworzonej pospiesznie milicji miejskiej i wkrótce, mimo krytyki objął dowództwo nad tworzącym się u boku Francuzów wojsku polskim, jednocześnie w dużym stopniu sam je organizując. W styczniu 1807 r. został Dyrektorem Wojny, a w październiku tego samego roku Ministrem Wojny Księstwa Warszawskiego a pałac Pod Blachą, jako siedziba samego księcia stał się budynkiem rządowym. Tworzenie przy bardzo skromnych środkach nowej armii polskiej było ogromnym wyzwaniem, z którego książę wywiązał się jak najlepiej. Było to tym większe osiągnięcie z uwagi na dramatyczną sytuację ekonomiczną Księstwa, w praktyce okupowanego przez Francuzów i ogromnie przez nich eksploatowanego. Nowy Minister Wojny potrafił też zażegnywać nieporozumienia z legionowymi oficerami. Jego autorytet jako wodza wojskowego oraz polityka rósł szybko - także w oczach samego - początkowo odnoszącego się z dystansem do niego, Napoleona. Był też przy tym coraz bardziej szanowany, a przez żołnierzy uwielbiany.

Praca nad tworzeniem i wyposażaniem wojska, pochłaniały ogromną część czasu księcia. Tym samym dawne hulaszcze życie straciło dużo na intensywności. Bale bywały rzadsze i mniej huczne. Dużym jednakże i bardzo wystawnym (i kosztownym) wydarzeniem był bal zorganizowany przez siostrę księcia, Marię Teresę, w dawnej Bibliotece Królewskiej i przyległym do niej pałacu Pod Blachą w maju 1808 r. z okazji jego urodzin. Na tą uroczystość zorganizowano solenizantowi szereg atrakcji i rozrywek, łącznie z tańcami, pieśniami na jego cześć, "biwakiem" wojska na dziedzińcu pałacu Pod Blachą. To przyjęcie, utrwalone na rycinie Zygmunta Vogla na życzenie samej gospodyni balu, wywołało jednak (ze względu na koszt) także niejedną krytykę w Warszawie

Lato 1808 r. książę Józef spędził dla odmiany w Łazienkach zamiast - jak częściej w Jabłonnie. Był to tym samym znowu czas bardzo intensywnego życia towarzyskiego dla tego miejsca. Odbywały się liczne bale i iluminacje i fajerwerki. Urządzano przy księciu śniadania i podwieczorki. Wszystko to dla otaczającej księcia polskiej i francuskiej arystokracji, która zbierała się w tym okresie w kompleksie Łazienek (w samym pałacu przebywały m. in księżne Sapieżyny, a w Białym Domku Antoniowa Potocka). W okresie tym praktycznie każdego wieczoru zbierała się arystokratyczna warszawska młodzież. Kilka razy w tygodniu urządzano w samych Łazienkach bale. Popularne i częste były też szarady z żywych osób. W Teatrze Królewskim Starej Oranżerii francuscy aktorzy odgrywali komedie.

Nie dawało się jednak uciec od obowiązków wynikających z sytuacji politycznej oraz pełnionej przez księcia funkcji. W kwietniu 1809 r. na terytorium Księstwa wkroczyły wojska austriackie. W słynnej bitwie pod Raszynem 8 kwietnia 1809 r., w krytycznym momencie walki, wyrwawszy jednemu z żołnierzy karabin, ze swoją, nieodłączną fajką w zębach osobiście poprowadził wojsko do ataku Taki styl dowodzenia w bitwie stawał się już typowy dla księcia. Tymczasowe oddanie części Warszawy Austriakom, choć początkowo naraziło go na krytykę, pozwoliło podjąć szybkie działania na prawym brzegu Wisły. Do lata 1809 r. książę Józef przeprowadził błyskotliwą, szybką i zwycięską kampanię, odbierając Austrii ziemie III zaboru, łącznie z Krakowem (do miasta wdarto się brawurowo i spektakularnie, niemal dosłownie strącając na boki szeregi jazdy rosyjskiej u bram). Było to wspaniałe osiągnięcie, które przysporzyło Józefowi Poniatowskiemu nie tylko chwały, ale było już początkiem legendy tej postaci. Sukces był także wymierny politycznie, bowiem terytorium Księstwa Warszawskiego zostało powiększone o świeżo zdobyte tereny, Napoleon zaś odznaczył księcia Wielkim Krzyżem Legii Honorowej.

Dla Księstwa i samego księcia Józefa miał wkrótce nadejść czas wielkiej próby. Kolejne lata upływały na przygotowaniach do nieuniknionej wojny między Napoleonem a Rosją. Do wiosny 1812 r. polskie oddziały u boku Francuzów wzrosły do ok. stu tysięcy żołnierzy. Była to znowu ogromna zasługa Ministra Wojny, który organizował swoje wojsko, pokonując ogromne finansowe i organizacyjne trudności. Angażował się w te przygotowania, skłonny będąc jednocześnie do wyrzeczeń osobistych. Zrezygnował z utrzymywania swojej wspaniałej stajni. Bogate ciągle dotąd życie towarzyskie w pałacu Pod Blachą ograniczył do ledwie dwóch krótkich (między godziną 20.00 a 22.00) przyjęć w tygodniu. Spisał też swój testament, a w nim m.in. zapisał Łazienki swojej siostrze, Marii Teresie Tyszkiewiczowej (która w 1817 r. sprzedała je carowi Aleksandrowi I), a pałac w Jabłonnie ciotecznej siostrzenicy, Anetce Potockiej.

W czerwcu 1812 r. ruszył na czele liczącego ok. 35 tysięcy ludzi V korpusu, by dzielić los swoich żołnierzy podczas dramatycznej wyprawy na Rosję. Znosił morderczy pochód w głąb tego kraju. Brał udział w szeregu starć, m.in. pod Smoleńskiem - nie zawsze doceniany przez Napoleona. Wszedł za Francuzami do Moskwy. W walce pod Gżackiem, jesienią, został ranny (przygnieciony przez konia) i m.in. wieziony dalej saniami, widział tragiczny odwrót resztek Wielkiej Armii zimą 1812 r., straszliwą przeprawę przez Berezynę i całkowita klęskę. Symbolicznym jednak jest przy tym fakt, iż polscy żołnierze ocalili z tego pogromu, w odróżnieniu od Francuzów, zarówno wszystkie sztandary, jak i artylerię, którą, gdy zabrakło padłych (i często potem zjadanych) koni, taszczyli na własnymi ramionami. Po powrocie do Warszawy ogromne wzruszenie księcia wzbudziło, wspominane przez Anetkę Potocką, spotkanie z wracającą z Rosji, w tragicznym stanie, grupą polskich żołnierzy, którzy przybyli do pałacu Pod Blachą tylko po to, aby złożyć u stóp swego wodza ocalone orły ze sztandarów wojskowych. Wyczerpani, w obszarpanych mundurach, przemarznięci weterani kampanii rosyjskiej, wiwatując na cześć księcia byli aż nadto wymownym przykładem więzi i nawet miłości, jakie łączyły go z wojskiem. Wojsko zaś, książę zreorganizował na nowo i wiosną 1813 r. podążył za Napoleonem. Akt ten świadczył zresztą wiele o sile charakteru i poczuciu honoru, choć przecież nie obyło się bez wielkich dylematów, wahań, złych przeczuć księcia, a nawet myśli o samobójczej śmierci. Mimo pojawiających się, nie pierwszy raz, propozycji przejścia na stronę cara, dochował wierności Napoleonowi, którego sprawa zaczynała się wydawać już przegrana. Po kampanii letniej towarzyszył Cesarzowi Francuzów dalej, aż do dramatycznej Bitwy Narodów pod Lipskiem w dniach 16-19 października 1813 r. To wtedy, jako pierwszy cudzoziemiec otrzymał od Napoleona tytuł marszałka Francji. Kilkakrotnie ranny osłaniał, zgodnie z rozkazem, do końca odwrót Francuzów, kierując się poczuciem obowiązku i osobistym honorem. Mottem stawały się jego słowa "trzeba umrzeć mężnie" oraz przypisywane mu wcześniej jako odpowiedź na propozycje przejścia na stronę cara - "Bóg powierzył mi honor Polaków. Bogu go tylko oddam". W niemal symboliczny sposób, zginął 19 października przedzierając się przez nurty Elstery. Śmierć ukochanego wodza była wstrząsem dla żołnierzy polskich, ale poruszyła też mocno samego Napoleona. Ciało, wyłowione z rzeki kilka dni później, pochowano z honorami wojskowymi w Lipsku. W 1814 r. jednak, wracający z Francji polscy żołnierze zabrali je ze sobą i przewieźli do Warszawy. Księcia pochowano w kościele Św. Krzyża, a w 1817 r. prochy, przy wielkiej manifestacji patriotycznej przeniesiono na Wawel. I tak, książę Józef Poniatowski już za życia stawszy się legendą jako odważny żołnierz i dowódca, choć jednocześnie skłonny do miłostek romansów bon vivant, po śmierci stał się uosobieniem walki Polaków o niepodległość i wzorem bohatera, postępującego do końca tak, jak nakazywał honor i gorący patriotyzm.

Jedną z materialnych form tejże legendy był słynny pomnik księcia, który dziś możemy oglądać przed Pałacem Prezydenckim na Krakowskim Przedmieściu. Pomnik ten jest odlewem z oryginalnej formy, z której przygotowano pierwowzór w XIX wieku. Zamówiony został w 1817 r., a zgodę cara na ustawienie go w Warszawie wynegocjowała Anetka Potocka. Autorem rzeźby był duński artysta Bertel Thorvaldsen. Prace, prowadzone w Neapolu, gdzie Thorlvadsen miał jedną ze swoich pracowni, trwały długo. Gipsowy model pomnika wystawiono w Warszawie w 1829 r. (transportowano go z Włoch drogą morską) i wkrótce wykonano na podstawie tego wzoru odlew z brązu. Z uwagi jednak na represje carskie po stłumionym niedawno powstaniu listopadowym, pomnika w stolicy nie ustawiono. Trafił do Modlina, a w 1836 r. został zdemontowany i zapakowany do dziesięciu skrzyń, w których przeleżał najbliższych kilka lat. Gdy zmontowano go ponownie, początkowo wzięto go omyłkowo za wizerunek Stanisława Augusta. Pomnik niemal nie został wyrzucony na złom po carskiej inspekcji w Modlinie. Groziło mu i przetopienie. Ostatecznie jednak imperator podarował go Iwanowi Paskiewiczowi (na jego własną prośbę) i wkrótce wywieziony do Dęblina, a w 1842 r. ustawiono go przed pałacem Paskiewiczów w Homlu. Co prawda, arystokracja warszawska i przedstawiciele Królestwa Polskiego interweniowali u władz carskich kilkakrotnie, m.in. w roku 1861, 1905 a także 1917, już po obaleniu Mikołaja II, aby książę wrócił do Warszawy. Interwencje te nie przyniosły skutku. Pomnik stał w Homlu aż do 1922 r. W roku tym wrócił do niepodległej już Polski i na krótko stanął na dziedzińcu Zamku Królewskiego w Warszawie, by ostatecznie, w 1923 r. stanąć na Placu Saskim (późniejszym Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego) przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Ustawiony na cokole w tym miejscu książę Józef był świadkiem wielu państwowych uroczystości i parad wojskowych. W latach hitlerowskiej okupacji był dla Niemców nie lada kłopotem bowiem Plac Saski (przemianowany przez Niemców wówczas na Plac Adolfa Hitlera) był także dla nich miejscem niejednej uroczystości. Pomnik zasłaniano wtedy ogromnym parawanem z godłem III Rzeszy. W roku 1941 Niemcy zażądali co prawda, od władz Warszawy aby pomnik przenieść z placu do jakiegokolwiek parku. Tak się jednak ostatecznie nie stało i książę stał dalej przed pałacem. Po upadku Powstania Warszawskiego, podczas systematycznego niszczenia ruin stolicy i pomnik spotkał tragiczny los. 16 grudnia 1944 r. wysadzono go w powietrze, a opadłe na bruk placu szczątki rozjechano gąsienicami pancernego pojazdu. Ocalałe fragmenty oryginalnego pomnika zobaczyć dziś można w Parku Wolności za budynkiem Muzeum Powstania Warszawskiego.

Nie był to jednak koniec jego historii. W latach 1948-1952 wykonano w Danii nowy odlew z oryginalnego modelu Thorlvadsena i władze duńskie oficjalnie podarowały go Polsce. Wspaniałomyślny duński dar był właściwie z oczywistych propagandowo-politycznych powodów dość kłopotliwy dla komunistycznych władz. Żeby nie irytować nowych, sowieckich "przyjaciół" ustawianiem pomnika w jakimkolwiek centralnym miejscu Warszawy, zdecydowano ustawić go w Łazienkach. I w ten sposób, ty razem w formie pomnika, Józef Poniatowski wrócił do jednej ze swych dawnych rezydencji i pod symboliczną opiekę swojego królewskiego stryja, a i wydawało się, że klasycystyczna w formie architektura Łazienek współgrała z pomnikiem.

Dokonany w obecności autora nowego odlewu (Paul Lauritz Rasmussen) montaż w Ogrodzie Oranżeryjnym Starej Oranżerii ukończono 27 stycznia 1952 r., a 23 lutego, ustawiony na dość wysokim cokole i schodkach pomnik, odsłonięto dla publiczności.

Uroczystości odsłonięcia odbyły się (co chyba zrozumiałe w pełni) na szczeblu stosunkowo niewysokim. Nie było szefa rządu ani I sekretarza partii. Obecni byli na nich polski i duński minister oświaty, duński chargé d'affaires i polski ambasador, a ponadto przewodniczący Stołecznej Rady Narodowej oraz nadburmistrz Kopenhagi z dyrektorem Muzeum Thorvaldsena. Z boku nowego pomnika umieszczono płytkę z napisem: "Odlew ten ofiarowany został Warszawie przez Kopenhagę, stolicę Danii - Ojczyzny Thorvaldsena, twórcy pomnika - w miejsce zniszczonego przez barbarzyńców hitlerowskich oryginału".

Pomnik stał w owym miejscu przez najbliższe lata, choć rzucało się w oczy, że jego rozmiary są zbyt duże jak na Ogród Oranżeryjny Starej Oranżerii. Sprawa lokalizacji stawała się przedmiotem dyskusji po politycznych zmianach w 1956 r. W prasie stołecznej pojawiły się rozważania nad nowym miejscem ustawienia rzeźby, zresztą wkrótce już, bo od 1962 r. zaczęto nawet przymierzać drewnianą makietę pomnika w różnych branych pod uwagę miejscach lokacji. Ostatecznie powróciła koncepcja ustawienia go tam, gdzie miał się znaleźć pierwotnie w latach trzydziestych XIX wieku, a gdzie trafić nie mógł, czyli na Krakowskim Przedmieściu przed budynkiem ówczesnego Urzędu Rady Ministrów. Techniczną stroną operacji przeniesienia pomnika przygotowano starannie. Niełatwymi aspektami technicznymi zajął się słynny "Mostostal" pod okiem fachowców, którzy już wcześniej przeprowadzali podobne przedsięwzięcia z pomnikiem warszawskiej Nike. 16 października 1965 r., w 152. rocznicę rozpoczęcia bitwy pod Lipskiem, obłożony bardzo starannie ochronnym rusztowaniem pomnik ulokowano na platformie. Następnego dnia (wypadała niedziela i ruch uliczny był nieco mniejszy, co starano się wykorzystać), ów okazały obiekt przewieziono z Łazienek, ulicą Myśliwiecką, Rozbratem, Dobrą oraz Bednarską w kierunku Krakowskiego Przedmieścia. Trudna droga "pod górę" sprawiła, że trzeba było użyć drugiego ciągnika, aby holować tak wielki ciężar. 18 października, w przeddzień rocznicy śmierci księcia Józefa, posąg stanął na nowym cokole, budząc ogromne zainteresowanie mieszkańców Warszawy - i tydzień później odsłonięto go dla publiczności.

Tak oto pomnik księcia Józefa Poniatowskiego wrócił tam, gdzie miał stać. Burzliwe zaś, koleje rzeźby jakby nasuwały zawiłościami trudne losy samego bohatera. Dla Polaków jest bohaterem - nie zawsze dostatecznie docenianym i symbolem tego, co niesie poczucie patriotyzmu, honoru, poświęcenia. A jego "ludzkie" słabostki tylko dodają mu obecnie walorów. Józef Poniatowski był jednak bohatera nie tylko Polaków. Nie bez powodu przecież książę "stoi" na fasadzie paryskiego Luwru. Francuscy oficerowie zanieśli jego legendę nawet na Madagaskar (jednego z tamtejszych wodzów plemiennych chowano, po śmierci w 1830 r. z portretem księcia Józefa). Nie zabrakło nawet japońskiej mangi o księciu autorstwa Riyoko Ikedy ("Aż do nieba"). I nie dziwią słowa "większy niż król ten książę".

# data[].attributes.attachment_link.description
Józef Poniatowski przyszedł na świat w Wiedniu 7 maja 1763 r. w Wiedniu. Rodzicami byli Teresa Herula Kinsky oraz Andrzej Poniatowski - brat ostatniego króla Polski. Ojciec księcia Józefa był oficerem armii austriackiej. Zmarł jednak młodo, w wieku 49 lat i opiekę nad wychowaniem młodego księcia przejął stryj - już wówczas król, Stanisław August.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Początki dzisiejszego Pałacu na Wyspie sięgają końca XVII w. Na polecenie księcia Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, jednego z największych polityków, pisarzy i filozofów tamtych czasów, wybudowana została Łaźnia.

Barokowy pawilon ogrodowy, projektu holenderskiego architekta Tylmana z Gameren, służyć miał zarówno odpoczynkowi czy rozrywce, jak i kontemplacji. Wnętrze Łaźni skrywało salę stylizowaną na grotę. Biło w niej źródło, symbolizujące źródło w starożytnej Grecji, niosące muzom natchnienie.

W 1764 r. Stanisław August, szukając miejsca na swą letnią królewską rezydencję, zakupił Łaźnię wraz z Ujazdowem. Za sprawą architektów - pochodzącego z Włoch Domenico Merliniego i urodzonego w Dreźnie Jana Chrystiana Kamsetzera - król przekształcił barokowy pawilon Łaźni w klasycystyczny Pałac na Wyspie. Wzorowany na włoskich rozwiązaniach, jak Villa Borghese, Villa Albani, Villa Medici czy Villa Ludovisi, Pałac na Wyspie symbolizować miał marzenie króla o państwie idealnym, nowoczesnym i suwerennym.
WIRTUALNY PRZEWODNIK PO PAŁACU NA WYSPIE

Królewska Galeria Obrazów

Stanisław August przekształcił Pałac na Wyspie w willę muzeum, w której eksponowane były najcenniejsze obrazy z jego kolekcji, liczącej według inwentarza z 1795 r. 2289 dzieł najważniejszych artystów oraz szkół europejskich XVII i XVIII w. Najliczniej reprezentowanymi twórcami byli malarze holenderscy. Do najcenniejszych ich dzieł zaliczyć należy obrazy autorstwa Rembrandta van Rijn "Dziewczyna w ramie obrazu" i "Uczony przy pulpicie", zakupione w 1815 r. od spadkobierców króla do kolekcji Lanckorońskich - obecnie, dzięki darowi Karoliny Lanckorońskiej z 1994 r., prezentowane są na Zamku Królewskim w Warszawie.

Królewska Kolekcja Obrazów Stanisława Augusta w Pałacu na Wyspie liczy dziś 140 dzieł, eksponowanych zgodnie z zasadami obowiązującymi w XVIII w. Pośród najcenniejszych obrazów należy wymienić:"Portret sir Charlesa Hanbury'ego Williamsa"- ambasadora angielskiego w Rosji, przyjaciela króla, pędzla Antona R. Mengsa, "Satyra grającego na flecie" Jakuba Jordaensa, "Ezawa i Jakuba" Jana Victorsa czy "Portret księżnej Giuliany Pubblicola Santacroce" Angelici Kauffmann.

Królewska idea pierwszego publicznego muzeum

Stanisław August nie traktował sztuk pięknych wyłącznie jako estetycznej dekoracji swojej siedziby. Malarstwo, rzeźba i architektura były częścią programu, obejmującego kwestie polityczne, społeczne i gospodarcze, który miał służyć naprawie Rzeczypospolitej i budowaniu świadomości narodowej. Sztuki piękne miały "kształtować kulturę duchową narodu", a tym samym przyczyniać się do jego odnowy.

Obrazy, rzeźby, grafiki w połączeniu z architekturą tworzyły dzieło totalne, mające z czasem - w myśl królewskiej idei z 1792 r. - stać się pierwszym publicznym nowoczesnym muzeum.

Pałac na Wyspie w starej fotografii

Pałac na Wyspie w nowym blasku

W latach 2012-2015 dzięki dofinansowaniu z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko wykonany został projekt konserwacji i remontu Pałacu na Wyspie wraz z otoczeniem. Prace kosztowały w sumie ponad 48 mln zł. W Pałacu na Wyspie wzmocniono konstrukcję tarasów, wykonano izolację dolnych partii ścian obiektu i nowy system odprowadzania wód opadowych. Dach zabytku zyskał nowe pokrycie, a elewację wraz z detalami architektonicznymi i rzeźbiarskimi poddano konserwacji. Pełną konserwacją objęto również wnętrza Pałacu na Wyspie, czyli dekoracje malarskie i sztukatorskie, złocenia, stiuki, kafelki holenderskie, boazerie, tekstylne panele ścienne, podłogi, stolarkę drzwiową i żyrandole, które wyposażono w system e-candels. Dzięki tym pracom Łazienki Królewskie odzyskały dawny blask.
W 2016 r. za projekt "Konserwacja i remont Pałacu na Wyspie wraz otoczeniem" Muzeum Łazienki Królewskie uhonorowane zostało prestiżową nagrodą Sybilli w kategorii "Konserwacja i ochrona dziedzictwa kultury". KRÓLEWSKA SYPIALNIA W PAŁACU NA WYSPIE ODNOWIONA

Pałac na Wyspie - Polski Język Migowy (PJM)

# data[].attributes.attachment_link.description
Barokowy pawilon ogrodowy, projektu holenderskiego architekta Tylmana z Gameren, służyć miał zarówno odpoczynkowi czy rozrywce, jak i kontemplacji. Wnętrze Łaźni skrywało salę stylizowaną na grotę. Biło w niej źródło, symbolizujące źródło w starożytnej Grecji, niosące muzom natchnienie. W 1764 r. Stanisław August, szukając miejsca na swą letnią królewską rezydencję, zakupił Łaźnię wraz z Ujazdowem.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wodozbiór, zwany również Rezerwuarem, to najbardziej efektowny budynek, jaki powiązać można z technicznymi rozwiązaniami nowożytnych inżynierów. W XVIII wieku pełnił funkcję zbiornika gromadzącego wodę z okolicznych źródeł, którą zasilał Pałac na Wyspie i pobliską fontannę.

Nieznana jest dokładna data powstania Wodozbioru. Nie można wykluczyć, że gromadzono tam wodę już w czasach Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, czyli pod koniec XVII w.

Historia Wodozbioru

Za panowania Stanisława Augusta Wodozbiór (II poł. XVIII w.) nie był otynkowany i miał ceglaną elewację. Mieszkańcom Łazienek Królewskich kojarzył się ze średniowieczną wieżą. Z tego powodu zwany był również Basztą lub Okrąglakiem. Po przebudowie w latach 1777-1778 pełnił dodatkowo funkcje mieszkalne, z przeznaczeniem dla królewskiej służby.

W 1794 r. formę Wodozbioru z czasów stanisławowskich utrwalił na akwareli Zygmunt Vogel, i jest to najstarsze znane nam przedstawienie tego obiektu.

W 1823 r. Wodozbiór zyskał wygląd, który oglądać można dzisiaj. Chrystian Piotr Aigner w swoim projekcie wzorował się na starożytnym grobowcu Cecylii Metelli w Rzymie z I wieku p.n.e. Dekoracja 12-metrowej budowli jest prosta i powściągliwa. Na górze zdobi ją fryz z czaszek wołów (tzw. bukranion) i owocowych girland. Ten motyw jest związany z rzymskim zwyczajem składania ofiar podczas uroczystości pogrzebowych. Do wnętrza, na maleńki dziedziniec otoczony niewielkimi pokoikami, wchodzi się przez drzwi z kolumnowym portykiem. Bardzo podobna budowla z około 1800 r., wzorowana również na grobowcu Cecylii Metelli, zdobiła Wynnstay Park (Denbighshire, Walia). Tę antyczną budowlę w Polsce naśladowała też kuchnia w Królikarni w Warszawie, wzniesiona według projektu Domenica Merliniego. Przykłady te świadczą o ciekawym ówczesnym zjawisku ukrywania budynków o funkcji gospodarczej pod fasadą "szlachetnych" budowli antycznych.

Godziny otwarcia
zamknięty

Chrystian Piotr Aigner (1756-1841)

Architekt w 1782 r. mianowany został budowniczym wojskowym Rzeczpospolitej. Studiował we Włoszech. Był stypendystą króla Stanisława Augusta.

Po powrocie do Polski otrzymał stanowisko profesora architektury i hydrauliki w Szkole Korpusu Inżynierów Koronnych w Warszawie.

Jego pierwszą ważniejszą pracą była przebudowa fasady kościoła św. Anny w Warszawie. Jest też autorem obecnej, klasycystycznej obudowy Wodozbioru w ogrodach łazienkowskich. Kolejne dzieła przyniosły mu uznanie i sławę. W 1813 r., już po śmierci króla, za czasów rosyjskiego panowania w Warszawie został członkiem Akademii św. Łukasza w Rzymie. W 1817 r. został profesorem architektury na Uniwersytecie Warszawskim. Był także generalnym budowniczym rządowym. Ostatnie lata życia spędził we Włoszech. Zmarł we Florencji po długiej chorobie.

Czytaj więcej

Wodozbiór w materiałach archiwalnych

Wodozbiór - ponowne otwarcie

W latach 2017-2019 w ramach projektu "Źródła przemian" w Wodozbiorze prowadzone były prace konserwatorsko-remontowe, dzięki którym zabytek odzyskał dawny blask. W obiekcie przywrócone zostały historyczne wnętrza, z reliktami pierwotnych funkcji. Są to m.in. zrekonstruowane polichromie ścienne, urządzenia grzewcze i odsłonięta pod posadzką sieni drewniana rynna, odprowadzająca niegdyś wodę z dziedzińca. Zamknięty od lat zabytek zyskał nową przestrzeń wystawienniczą.
WODOZBIÓR - WIRTUALNE ZWIEDZANIE

Parter Wodozbioru - wystawa stała

Na parterze Wodozbioru, liczącym zaledwie 68,5 m ², znajduje się wystawa stała, poświęcona historii i funkcji budynku, a także roli wody w kształtowaniu podmiejskiej rezydencji Stanisława Augusta; jej znaczeniu symbolicznemu i wykorzystaniu żywiołu w widowiskach teatralnych na królewskim dworze, służących budowaniu prestiżu monarchy.

Ekspozycja obejmuje trzy pomieszczenia. W pierwszym z nich znajdują się makiety współczesnego układu hydrologicznego Łazienek Królewskich, z głównymi budynkami i założeniami wodnymi, takimi jak stawy, tarasy, mosty i kaskady, które tworzą niepowtarzalny charakter letniej rezydencji Stanisława Augusta.

Zapoznamy się tu również z historią XVII-wiecznej Łaźni Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. U podstaw tego założenia był mit o Hippokrene - źródle poetyckiego natchnienia, które wytrysnęło pod kopytami Pegaza. Tym właśnie greckim terminem marszałek wielki koronny określał swoją ujazdowską Łaźnię, która w czasach Stanisława Augusta przekształcona została w klasycystyczny Pałac na Wyspie.

W pierwszym z pomieszczeń prezentowane są również reprodukcje planów Łazienek z XVIII i XIX w., dzięki którym prześledzić można zmiany zachodzące w układzie rezydencji i pobliskim otoczeniu.

W środkowej sali zapoznamy się z historią Wodozbioru jako zbiornika wodnego i budynku mieszkalnego. Etapy przebudowy Rezerwuaru i rzymski grobowiec Cecylii Metelli przy Via Appia, na którym wzorował się w swoim projekcie Chrystian Piotr Aigner, zobaczymy w pokazie multimedialnym. Na makiecie Wodozbioru obejrzeć można z kolei rozwiązania inżynieryjne, dzięki którym dostarczano wodę do Pałacu na Wyspie.

Wystawa w ostatnim pomieszczeniu przedstawia ogrody, rozumiane jako teatry natury (theatri naturae), oraz widowiska dworskie, w których wykorzystywano wodę jako główny element scenografii. Przykładem obrazującym łazienkowskie widowiska wodne z czasów Stanisława Augusta jest dramat "Kleopatra", wystawiony na deskach Amfiteatru 7 września 1791 r., w rocznicę elekcji króla. Przedstawienie uwiecznił w czterech swoich pracach Jean-Pierre Norblin. Rysunki artysty "ożywione" zostały na potrzeby ekspozycji dzięki wykorzystaniu techniki paralaksy. Sposób ukazania przez Norblina bogatej oprawy widowiska ma cechy reportażu; ruchomy obraz oddaje więc charakter efemerycznego przedstawienia.

Ekspozycja na parterze Wodozbioru prezentowana jest tak, że jej elementy nie przysłaniają architektury, będącej dla zwiedzających wartością samą w sobie. Podkreślony został techniczny charakter obiektu, związany zarówno z dystrybucją wody, jak i funkcją mieszkalną. W przedsionku wyeksponowane są paleniska pieców kaflowych, które ogrzewały dwa przyległe pokoje. W podłodze, na linii między wejściem na dziedziniec a wejściem do budynku, umieszczona została drewniana rynna, odkryta podczas prac konserwatorskich.
MAPA WODNA ŁAZIENEK KRÓLEWSKICH

Nowa przestrzeń wystawiennicza

Piętro Wodozbioru - przestrzeń edukacyjna

Pierwsze piętro pomyślane jest jako miejsce działań edukacyjnych, szczególnie w zakresie wiedzy o teatrze. W tym celu powstał tu mobilny teatr cieni, który służyć może również jako rama sceniczna dla teatru lalek.

Na pierwszym piętrze Wodozbioru wystawiane są spektakle i miniatury teatralne. W grudniu 2019 r. odbyły się tu premiery dwóch widowisk Teatru Malabar Hotel - "Barani Kożuszek" według opowiadania historycznego Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1881 r. oraz "Wiosna" Brunona Schulza.

Dostępność Wodozbioru

Dla osób z niepełnosprawnością wzroku przygotowano audioprzewodniki z audiodeskrypcją oraz tyflografiki, prezentujące elementy architektoniczne Wodozbioru i wybrane zagadnienia z ekspozycji stałej. Makieta hydrologiczna Łazienek oraz model Wodozbioru umożliwiają poznawanie przez dotyk (pierwsza z nich opisana została alfabetem Braille'a i pomalowana kontrastującymi kolorami). Opisy do wystawy w Wodozbiorze przetłumaczone zostały na Polski Język Migowy; przygotowane zostały również teksty proste dla osób z niepełnosprawnością intelektualną lekką i zaburzeniami.

Architektura Wodozbioru (cztery stopnie wejściowe, stopnie prowadzące do pomieszczeń na parterze oraz brak poręczy), uniemożliwia dostępność dla osób poruszających się na wózkach. Z myślą o nich przygotowany został wirtualny spacer, w którym można wziąć udział podczas zwiedzania Białego Domu, zaadaptowanego dla gości z niepełnosprawnościami ruchowymi.

Wodozbiór - Polski Język Migowy (PJM)

# data[].attributes.attachment_link.description
Wodozbiór, zwany również Rezerwuarem, to najbardziej efektowny budynek, jaki powiązać można z technicznymi rozwiązaniami nowożytnych inżynierów. W XVIII wieku pełnił funkcję zbiornika gromadzącego wodę z okolicznych źródeł, którą zasilał Pałac na Wyspie i pobliską fontannę. Nieznana jest dokładna data powstania Wodozbioru. Nie można wykluczyć, że gromadzono tam wodę już w czasach Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, czyli pod koniec XVII w.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Amfiteatr, usytuowany nad brzegiem Stawu Południowego, łączy w swej architekturze motyw antycznych ruin z funkcją teatru w otwartej przestrzeni.

Inspiracją dla Jana Chrystiana Kamsetzera, drezdeńskiego architekta, były rozpowszechnione w Europie wzorniki, ilustrujące odkrycia w Herkulanum, a także ruiny Forum Romanum. Amfiteatr obliczony na wielkie widowiska dla blisko tysiąca widzów otwarty został 7 września 1791 r., w rocznicę elekcji Stanisława Augusta.

Amfiteatr to kamienna widownia na planie półkola, połączona ze sceną za pomocą kanału wodnego. Scenę z trzech stron otacza stylizowana na zniszczoną upływem czasu kompozycja typowych elementów rzymskiej architektury, która stanowiła piękną oprawą dla wystawianych w teatrze baletów, często opartych na motywach mitologicznych. Bramą z lewej strony wchodzili na scenę podpływający w łodziach aktorzy. Tego typu stała scenografia stwarzała widzom iluzję przebywania w Grecji lub we Włoszech i wpisywała się w panującą w Europie modę na wykorzystywanie w architekturze elementów starożytnych ruin.

wydarzenie historyczne

Otwarcie Amfiteatru

Amfiteatr obliczony był na wielkie widowiska dla blisko tysiąca widzów. Uroczyste otwarcie nastąpiło w rocznicę elekcji króla Stanisława Augusta, 7 września 1791 r. Wystawiono wówczas balet historyczny, "Kleopatra", którego fabuła, związana z bitwami morskimi, pozwalała wykorzystać położenie nad wodą i wprowadzić do akcji łodzie.

Za czasów Stanisława Augusta attykę widowni Amfiteatru zdobiło szesnaście posągów wybitnych dramaturgów. Zrobione były jednak z niszczejącego z upływem czasu materiału. Dlatego w latach 20. XX w. usunięto je i dziś ich miejsce zajęło osiem rzeźb poetów autorstwa Stanisława Jakubowskiego. Sprawiają wrażenie, jakby wspólnie z widzami oglądali przedstawienie z ostatniego rzędu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Inspiracją dla Jana Chrystiana Kamsetzera, drezdeńskiego architekta, były rozpowszechnione w Europie wzorniki, ilustrujące odkrycia w Herkulanum, a także ruiny Forum Romanum. Amfiteatr obliczony na wielkie widowiska dla blisko tysiąca widzów otwarty został 7 września 1791 r., w rocznicę elekcji Stanisława Augusta. Amfiteatr to kamienna widownia na planie półkola, połączona ze sceną za pomocą kanału wodnego.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Historia miejsca, w którym powstał Ogród Królewski, sięga 1262 r., kiedy jazdowski gród książąt mazowieckich został zniszczony przez plemiona najeźdźców. Datę tę upamiętnia kolumna na skarpie od Alei Ujazdowskich, gdzie znajduje się również granitowy monolit z zegarem słonecznym, wykonanym w 1828 r. przez prof. Wojciecha Jastrzębskiego.

Ogród Królewski to najstarsza część ogrodów, założona w końcu XVII w. w miejscu dawnego Zwierzyńca, będącego własnością marszałka wielkiego koronnego, Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. W pobliżu wybudowanego na wyspie w II połowie XVII w. pawilonu Łaźni założono niewielki, rozplanowany gwiaździście, regularny ogród w stylu włoskim.

Za panowania króla Stanisława Augusta utrzymywano go w formie regularnych boskietów, które nie dotrwały do naszych czasów. Dziś dawny ogród w pobliżu Pałacu na Wyspie i Amfiteatru przypomina układ promienistych ścieżek ze strzyżonymi szpalerami. W środku, gdzie zbiegają się alejki, znajduje się placyk. Ustawiono na nim zakupioną przez króla rzeźbę Tankreda i Kloryndy. Jest to kopia, oryginał zobaczyć można w Puławach, w parku przy dawnej rezydencji Czartoryskich.

Północna część Ogrodu Królewskiego, nieregularna, porośnięta drzewami, sięgała dzisiejszego Kanału Piaseczyńskiego. Przy wybudowanym tam w II połowie XVII w. Ermitażu założono Ogród Angielsko-Chiński. Z czasem o nim zapomniano, a teren podzielono - w XX w. powstał tam m.in. kompleks boisk sportowych. Dziś Ermitaż otacza ogród o współczesnej kompozycji.

Historia Ogrodu Królewskiego

Dzisiejsze Łazienki Królewskie, przed przejęciem ich i przebudową przez króla Stanisława Augusta, pełniły rolę leśnego zwierzyńca dla organizowanych tam polowań. W połowie XVIII w., za panowania Augusta III Sasa, na terenach pod skarpą poniżej Belwederu, królewski minister, Henryk von Brühl, założył ogród. Był on otoczony kanałem, podzielony regularnie ułożonymi alejkami.

Najciekawsze w historii Ogrodu Królewskiego były lata panowania Stanisława Augusta. Rozbudowana wówczas XVII-wieczna Łaźnia Lubomirskiego zaczęła się przekształcać w klasycystyczny Pałac na Wyspie. Przystąpiono też do uporządkowania leśnej przestrzeni Zwierzyńca. W 1766 r. od Zamku Ujazdowskiego poprowadzono na południe jedną z ważniejszych dróg powstającego ogrodu, tzw. Drogę do Wilanowa, później ok. 1780 r. nazwaną Aleją Chińską, zgodnie z panującą modą na "chinoiserie".

Duży wpływ na formę ogrodu miał doradca króla, August Fryderyk Moszyński. Był on znawcą sztuki i propagatorem angielskiego stylu ogrodowego, zyskującego popularność w Europie. Swobodna kompozycja, nawiązująca do naturalnego krajobrazu, szybko zaczęła górować nad regularnością stylu francuskiego w Łazienkach.

Pomniki i rzeźby w Ogrodzie Królewskim

Ogród, do tej pory regularnie i tradycyjnie rozplanowany, zyskał modny, nieregularny, miękki układ ścieżek i alejek. Zmienił się też układ wodny. Stojącą na wyspie Łaźnię otaczał niewielki zbiornik wodny. W 1784 r. zmieniono go w regularny staw, sięgający ul. Agrykoli, a na moście w 1788 r., król wystawił pomnik Jana III Sobieskiego, widoczny w linii prostej z Pałacu na Wyspie. Od południa pałac otoczył drugi staw z wyspą i Amfiteatrem, połączony z trzecim stawem z samotną wyspą, malowniczo położonym wśród rozległych łąk. Na połączeniu stawów zbudowano most i kamienną kaskadę widoczną z Pałacu na Wyspie. Miękkie linie brzegów stawów porastała roślinność nadwodna, krzewy i niewysokie wówczas drzewa. Tak powstała główna oś nowego, królewskiego projektu. Na południu kończyła się panoramą dalekich zabudowań i ogrodów Mokotowa - aż po Wilanów.

XVIII w. to nieustanna przebudowa i upiększanie terenu. Charakterystyczne dla podmokłych terenów olchy wycinano, sadzono za to nowe krzewy i drzewa: dęby, jesiony, lipy, topole, klony, orzechy, wierzby (później zaczęto też sadzić kasztanowce białe). Zakładano drogi, przerzucano mosty nad kanałami osuszającymi teren. Pałac na Wyspie z Białym Domkiem połączyła regularna droga spacerowa, Promenada Królewska. Była to szeroka aleja długości ok. 420 m, biegnąca między dwoma kanałami. Ozdabiały ją drzewka pomarańczowe, a cień spacerującym dawał porośnięty splatającymi się pnączami bindaż. Pod koniec lat 70. XVIII w. do Łazienek Królewskich dotarła moda na akcenty orientalne - tzw. "chińszczyznę" (franc. "chinoiserie"). Drogę Wilanowską przemianowano na Drogę Chińską, a na jej skrzyżowaniu z Promenadą zbudowano Bramę Chińską. Mostki i bramę rozebrano w połowie XIX w., a kanały zasypano. Promenada Królewska, jaką znamy dziś, to szeroka aleja z trawnikiem pośrodku.

Rzeźby w Ogrodzie Królewskim

Rozbudowa ogrodu następowała równocześnie z rozbudową kolejnych obiektów Łazienek Królewskich. Przy Białym Domku od południa powstał niewielki ogród z zegarem słonecznym, otoczony kanałami i przerzuconymi nad nimi małymi mostkami w stylu chińskim (zlikwidowane w XIX w.).

Po wybudowaniu Pałacu Myślewickiego (północno-wschodnia część Ogrodu), powstał reprezentacyjny podjazd z gazonem, a od południa ogród z fontanną i wolierą dla ptaków.

Ważnym obiektem była wzniesiona dla potrzeb ogrodu Wielka Pomarańczarnia/tzw. Stara Oranżeria połączona z Teatrem Królewskim i Galerią Rzeźby. Od południa, poniżej tarasu budynku założono regularny ogród oranżeryjny z fontanną w centralnej części. W regularnej przestrzeni prostokąta podzielonym prostymi alejkami możemy oglądać rzeźby z królewskiej galerii końca XVIII w. Latem (aż do późnej jesieni) wystawiane są tam w drewnianych donicach egzotyczne drzewka mandarynkowe, podobnie jak w pozostałej części Ogrodu Królewskiego (przy Pałacu na Wyspie, Myślewicach i Białym Domku) drzewka pomarańczowe i cytrynowe.

Teren powyżej Starej Oranżerii (w kierunku zachodnim) miał charakter użytkowy. Z ogrodami warzywnymi, figarniami, ananasarniami, pomarańczarniami sąsiadowały cieplarnie. Ogrody użytkowe na skarpie ze szklarniami przekształcono w 1818 r., w ich miejscu powstał Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego. Warto pamiętać, że w ogrodzie tym zachowały się fundamenty Świątyni Opatrzności, o której zbudowaniu 5 maja 1791 r. zdecydował Sejm Czteroletni w podzięce za Konstytucję 3 Maja.

Dekoracją Ogrodu Królewskiego były kolekcjonowane przez Stanisława Augusta rzeźby, które w większości do dziś ozdabiają ogród. Jako "nowożytne muzeum na powietrzu" pokazano je w otwartej przestrzeni ogrodu w sąsiedztwie Pałacu na Wyspie, na tarasie i w pobliskich alejkach (m.in. przy Amfiteatrze i w ogrodzie przy Starej Oranżerii). Nieopodal, pod skarpą, wybudowano kamienną studnię z głową lwa. Ta "la fontaine d`Agricola" charakterystyczna była dla ogrodów XVIII w.

Ogród Królewski za czasów Stanisława Augusta stał się mieszanką stylu ogrodu francuskiego i nowego ogrodu angielskiego. Regularnie ułożone rabaty kwiatów i przecinające się pod katem prostym alejki, sąsiadowały z prowadzącymi po łukach ścieżkami, rozległymi trawnikami, dalekimi perspektywami malowniczych widoków i samotnie rosnącymi drzewami, posadzonymi tak, by można było podziwiać kształt poszczególnych gatunków i patrzeć na dalekie perspektywy. Myślą przewodnią takiego ukształtowania ogrodu stało się naśladowanie natury. Warto jednak pamiętać, że fenomen Ogrodów w Łazienkach Królewskich polega na trafnym połączeniu przez króla Stanisława Augusta tradycji ogrodu francuskiego z angielską stylistyką krajobrazową, która za sprawą XVIII-wiecznej mody trafiła z Anglii do Europy kontynentalnej.

W 1795 r. Stanisław August po abdykacji internowany w Grodnie na zawsze opuścił ukochane Łazienki. Prace na terenie ogrodu z czasem ustały. Po śmierci króla w 1798 r. ogród Łazienek Królewskich został zachowany, choć jego pierwotny kształt uległ z czasem pewnym zmianom. Wzrastające drzewa zasłoniły dalekie osie widokowe, z ogrodu znikły w XIX w. egzotyczne detale. Pozostałe części królewskiej kompozycji czytelne są do dziś, stanowiąc przykład letniej rezydencji ostatniego króla I Rzeczypospolitej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Najstarsza część ogrodów Łazienek Królewskich, założona w końcu XVII wieku.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sąsiadujący z Belwederem, bogaty pod względem kompozycji i doboru roślinności Ogród Romantyczny, to znakomity przykład europejskiej stylistyki ogrodowej XIX w.

Ta część ogrodu, nad którą dominuje położony na skarpie Belweder, nawiązuje do rozpowszechnionych w XIX w. niemal w całej Europie, angielskich parków krajobrazowych z fragmentami stylów Beautiful i Picturesque.

Gdy w 1817 r. Łazienki Królewskie sprzedano cesarzowi Rosji Aleksandrowi I (w 1815 r. po koronacji w Warszawie na króla Królestwa Polskiego), Belweder stał się prywatną rezydencją Wielkiego Księcia Konstantego, brata cara. Prowadzone w latach 1819-22 przez architekta Jakuba Kubickiego prace nad przebudową Belwederu nadały pawilonowi nowy wyraz. W najbliższym sąsiedztwie rezydencji rozbudowano niewielki ogród z tarasem widokowym, natomiast poniżej pod skarpą wytyczono ogród ze stawem o nieregularnej, malowniczej linii brzegowej. Urządzono na nim modną w ogrodach końca XVIII i pocz. XIX wieku wyspę porośniętą drzewami, która niestety nie dotrwała do dziś. Na głównej osi widokowej prowadzącej od Belwederu widać za stawem rodzaj sztucznej rzeki, która wpada do Stawu Południowego Pałacu na Wyspie. Przecina go Aleja Chińska z mostem, skąd rozciąga się widok na Belweder oraz nieregularny układ stawów, drzew, krzewów i trawników.

Pawilony

Zgodnie z cechami stylu ogrodu romantycznego powstały według projektu J. Kubickiego: Świątynia Sybilli/Diany (na wzgórzu w pobliżu Belwederu), Świątynia Egipska (niżej pod skarpą, w sąsiedztwie dawnych wałów Lubomirskiego z 1770 r.) oraz Oranżeria Neogotycka (zachowana we fragmencie przy drodze prowadzącej do Pałacu na Wyspie).

Świątynia Sybilli/Diany, z 1822 r., wzorowana jest na greckiej budowli typu peripteros (budynek otoczony kolumnami). Została wzniesiona z drewna, pomalowana na biało, jej wejścia strzegą dwa żeliwne lwy. Otaczają ją swobodnie posadzone wokół drzewa, krzewy oraz rośliny okrywowe porastające skarpę. Piramidalne tuje przypominają śródziemnomorski krajobraz starożytnej Grecji. Podobnie jak ustawiony na niewielkim placyku „Pępek świata" - współczesna kopia starożytnego Omfalosa (gr. Omphalós) z Delf, która przypomina o profetycznym charakterze Świątynii Sybilii. Od świątyni biegną na południe i wschód otwarte osie widokowe na malowniczy staw, sztuczną rzekę z mostkami i znajdującą się za nią łąkę kwietną. Na zachód widać górujący na skarpie Belweder.

Świątynia Egipska to nastrojowy pawilon z 1822 r. z elementami wzorowanymi na architekturze starożytnego Egiptu. Między kolumnami lotosowymi stoją cztery lwy tryskające wodą. Pomieszczenia wewnątrz przeznaczone były początkowo do hodowli fig. Przez dach pawilonu przebiega prowadząca w głąb parku alejka, a pawilon wieńczy wysoki zrekonstruowany w XX wieku obelisk. Od pawilonu w kierunku Stawu Belwederskiego płynie sztuczna rzeka, po obu stronach porośnięta roślinnością nadwodną. Nad brzegami rosną różaneczniki katawbijskie (rododendrony), wierzby, olchy czarne i paprocie a dalej bliżej mostu na Alei Chińskiej azalie pontyjskie.

Pawilony Ogrodu Romantycznego

Pozostały teren Ogrodu Romantycznego to wijące się, nieregularne ścieżki i alejki. Rosną tu posadzone w XIX wieku, modne wówczas topole, dęby, jesiony, robinie akacjowe, buki, kasztanowce białe, platany klonolistne, sosny wejmutki, daglezje, żywotniki olbrzymie. Uzupełniają je krzewy śnieguliczki białej, bzów tureckich i jaśminowców wonnych. Granicę Ogrodu Romantycznego z Ogrodem Królewskim stanowi Aleja Chińska.

Od południa w II połowie XIX wieku na granicy Ogrodu założono gospodarstwo ogrodnicze, a przy Drodze Chińskiej wybudowano Nową Oranżerię. Służyła ona przechowywaniu kolekcji roślin egzotycznych. Niedaleko w kierunku południowym (obecnie na terenach Ogrodu Geometrycznego Modernistycznego ) również w XIX wieku wybudowano drugi budynek ponad 100 metrowej pomarańczarni, przeznaczonej na zakupioną przez Cara Aleksandra II od Radziwiłłów z Nieborowa, wspaniałą kolekcję cytrusów. Kolekcja ani budynek nie zachowały się - drzewka wymarzły w czasie I wojny światowej, oranżerię rozebrano.

W XX wieku Ogród Romantyczny pozyskał nowe rośliny sprowadzone z różnych części świata. Są wśród nich min. klon ginnala, miłorząb dwuklapowy, surmia bignoniowa, korkowiec amurski, bożodrzew gruczołkowaty, magnolia kobus, glediczja trójcieniowa, grujecznik japoński, leszczyna turecka, jabłoń purpurowa.

# data[].attributes.attachment_link.description
Sąsiadujący z Belwederem, bogaty pod względem kompozycji i doboru roślinności.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pomnik Fryderyka Chopina (1810-1849), wybitnego polskiego kompozytora, to najbardziej znany na świecie polski monument. Stoi w pobliżu Pałacu Belwederskiego i Alei Ujazdowskich.
Autorem pomnika jest wybitny malarz, rzeźbiarz i muzyk przełomu XIX i XX w., Wacław Szymanowski. Jego projekt wygrał w 1908 r. konkurs na monument, który miał powstać w setną rocznicę urodzin Chopina, przypadającą w 1910 r. Choć car Mikołaj II, ulegając prośbom primadonny Adelajdy Bolskiej, zgodził się na wystawienie pomnika, stanął on dopiero w 1926 r., kilka lat po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

Pomnik, wykonany z brązu, przedstawia polskiego kompozytora siedzącego pod wierzbą płaczącą. Jej gałęzie malowniczo pochylają się, jakby pod wpływem silnego wiatru. Nad głową Chopina układają się w kształt dłoni. Postać artysty wydaje się być zespolona z drzewem, poły jego płaszcza powiewają. Chopin został ukazany jako szukający natchnienia muzyk - lekko odchylony, z przymkniętymi oczami, zasłuchany w głosy natury, prawą rękę unoszący w powietrzu, jakby nad klawiaturą niewidzialnego fortepianu szukał odpowiedniego tonu. Całość kompozycji kojarzy się z monumentalną harfą.

W 1940 r. pomnik zniszczyli niemieccy naziści. Monument został pocięty na kawałki i wysłany do hut. Jego rekonstrukcja została odsłonięta w 1958 r.

Nieodłączną częścią pomnika stał się okrągły basen wodny z czerwonego piaskowca, a także oddalone nieco tło naturalnej zieleni. Ogród wraz z cokołem i basenem zaprojektował słynny architekt i konserwator, Oskar Sosnowski. W sezonie letnim, w każdą niedzielę, odbywają się tu Koncerty Chopinowskie.
BIOGRAFIA FRYDERYKA CHOPINA TWÓRCZOŚĆ FRYDERYKA CHOPINA FRYDERYK CHOPIN A NATURA

Pomnik Fryderyka Chopina w starej fotografii

Recital Kevina Kennera

62. sezon Koncertów Chopinowskich w Łazienkach Królewskich zainaugurował 16 maja 2021 r. amerykański pianista Kevin Kenner, uznawany za jednego z najwybitniejszych wykonawców muzyki Fryderyka Chopina.

Koncerty Chopinowskie - etiuda

Krótki utwór filmowy autorstwa Iwo Krankowskiego, finalisty konkursu Papaya Young Directors. Reżyser jest wielkim pasjonatem koncertów pod Pomnikiem Fryderyka Chopina.

Pomnik Fryderyka Chopina | PJM

# data[].attributes.attachment_link.title
Pomnik Fryderyka Chopina | Łazienki Królewskie

# data[].attributes.attachment_link.description
Najbardziej znany na świecie polski monument stoi w pobliżu Pałacu Belwederskiego i Alei Ujazdowskich.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa, które od 1 stycznia 2018 r. jest odziałem Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, działa na terenie Łazienek Królewskich w tzw. Koszarach Kantonistów, zbudowanych w latach 1826-1828, oraz w pochodzących z lat 1825-1826 Stajniach Kubickiego. Zajmuje się ono popularyzacją wiedzy związanej z narodową tradycją łowiectwa i jeździectwa, hodowlą koni na ziemiach polskich, a także tematyką przyrodniczą.

Zwiedzający oglądać tu mogą wystawy stałe i czasowe. W Koszarach Kantonistów na ekspozycjach stałych prezentowane są: polski salon myśliwski z XIX-XX w., zwierzęta leśne, ptaki oraz trofea egzotyczne.

Historia Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa

Pomysł utworzenia muzeum łowieckiego zrodził się w latach 70. XX wieku. Po rozmowach z Polskim Związkiem Łowieckim ówczesny dyrektor warszawskiego Muzeum Narodowego, prof. Stanisław Lorentz, zaproponował lokalizację placówki na terenie Łazienek Królewskich, zwanych niegdyś Zwierzyńcem. Na siedzibę wybrano Koszary Kantonistów. W dokumentach i publikacjach poświęconych Łazienkom Królewskim spotkać można również inne nazwy tego obiektu: Koszary Inwalidów czy Domek Ogrodnika. Jednopiętrowy budynek, na planie prostokąta, zbudowany został w latach 1826-1828 w południowej części folwarku łazienkowskiego. Przypuszcza się, że autorem projektu architektonicznego był Wilhelm Henryk Minter, budowniczy usytuowanych w pobliżu, a dziś już nie istniejących, koszar huzarów, ułanów i kirasjerów.

W 1982 r. połączono dwie inicjatywy: powołania Muzeum Łowiectwa (zespół działający od 1977 r. pod kierunkiem artysty plastyka Tomasza Konarskiego) i Muzeum Jeździectwa (zespół pragnący utworzyć Muzeum Konia). 1 lipca 1983 r. powstała jedna placówka - Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa.

Ekspozycja hipologiczna miała zostać ulokowana w Stajniach Kubickiego, zwanych również Podkową, których część (jedno skrzydło) Muzeum uzyskało dopiero w 1995 r. Stajnie wybudowano w latach 1825-1826 na terenie folwarku, w miejscu drewnianych. Jakub Kubicki zaprojektował je na planie podkowy, z wyższą jednopiętrową częścią środkową. Znalazły się tam mieszkania dla służby, w parterowych skrzydłach przylegających do korpusu mieściły się stajnie, w bocznych wozownie.

Pierwsza stała wystawa muzealna pt. "Wiosna, lato, jesień, zima" otwarta została w Koszarach Kantonistów w 1985 r. Ekspozycja ukazywała w atrakcyjnej formie plastycznej ptaki i ssaki polskich lasów i pól. W 1986 r. udostępniono zwiedzającym kolejną ekspozycję - "Nie tylko o myślistwie" (prezentowaną do 1992 r. w salach łazienkowskiej Podchorążówki). W pierwszej sali umieszczono dzieła sztuki oraz kolekcje broni i akcesoriów myśliwskich, w drugiej - główną grupę eksponatów stanowiły trofea egzotyczne, przekazane w darze przez Romana Huberta Hupałowskiego, w trzeciej - zbiory hipologiczne. W Koszarach Kantonistów wyeksponowano też "Historie łowiectwa od pradziejów do czasów Jana III Sobieskiego".

Ze względu na swój profil - połączenie problematyki łowieckiej i jeździeckiej, co jest historycznie uzasadnione - Muzeum stanowi unikat nie tylko w skali krajowej, lecz także europejskiej. Posiada ponad 10 tysięcy eksponatów, z których wiele ma znaczną wartość poznawczą i materialną.
WIRTUALNE ZWIEDZANIE - KOSZARY KANTONISTÓW WIRTUALNE ZWIEDZANIE - POWOZOWNIA IM. ZBIGNIEWA PRUS-NIEWIADOMSKIEGO W STAJNIACH KUBICKIEGO W Stajniach Kubickiego trwają prace konserwatorsko-remontowe w ramach projektu "Stajnie Pegaza". Ponowne otwarcie obiektu z nową przestrzenią wystawienniczą planowane jest na rok 2021.

# data[].attributes.attachment_link.title
Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa | Odział Muzem Łazienki Królewskie

# data[].attributes.attachment_link.description
Zwiedzający oglądać tu mogą wystawy stałe i czasowe. W Koszarach Kantonistów na ekspozycjach stałych prezentowane są: polski salon myśliwski z XIX-XX w., zwierzęta leśne, ptaki oraz trofea egzotyczne. Pomysł utworzenia muzeum łowieckiego zrodził się w latach 70. XX wieku. Po rozmowach z Polskim Związkiem Łowieckim ówczesny dyrektor warszawskiego Muzeum Narodowego, prof.

# data[].attributes.attachment_link.description
Łazienki Królewskie, Letnia Rezydencja Króla Stanisława Augusta to magiczne i niezwykłe ogrody, które koniecznie musisz odwiedzić.

# data[].attributes.attachment_link.description
Łazienkowskie ogrody to zróżnicowane pod względem stylistycznym - Ogród Królewski z XVIII w., Ogród Romantyczny z XIX w. i XX-wieczny Ogród Modernistyczny