# data[].attributes.headline
Film który jako jedyny w historii otrzymał nominację do pokojowej nagrody nobla

# data[].attributes.subject
Film który jako jedyny w historii otrzymał nominację do pokojowej nagrody nobla

# data[].attributes.body
Peace on Earth z 1939 (animacja).
Jedyne dzieło filmowe kiedykolwiek nominowane do pokojowej nagrody nobla to kreskówka Hugha Harmana o antywojennej wymowie. Święta Bożego Narodzenia. Dwie młode wiewiórki pytają swojego dziadka, co stało się z wszystkimi ludźmi. Stara wiewiórka zaczyna opowiadać o strasznej wojnie, która zdarzyła się lata temu i w której zginęli wszyscy ludzie. Przeżyły jedynie zwierzęta, budując nowe społeczeństwo, bazujące na naukach z Biblii. Ze względu na wojnę w Europie nagród nie przyznano.

# data[].attributes.headline
Laureat Nagrody Nobla jest autorem powieści ,,Władca Much''

# data[].attributes.subject
Laureat Nagrody Nobla jest autorem powieści ,,Władca Much''

# data[].attributes.body
William Golding laureatem Nagrody Nobla w 1983.

,,Władca Much'' Williama Goldinga to powieść z 1954 r., która w alegoryczny sposób mówi o upadku kultury stworzonej przez człowieka. Książka opisuje grupę chłopców, ocalałych z katastrofy samolotu na bezludnej wyspie, których próby zorganizowania własnych rządów i społeczności mają katastrofalne konsekwencje. Tytuł to hebrajskie imię Belzebuba (szatana), w powieści obrazuje go wbita na kij głowa dzikiej świni.

# data[].attributes.body
Laureatami Nobla zostały dotąd 772 osoby i 19 organizacji. Największą liczbą naukowych Nobli od 1901 roku mogą się poszczycić Stany Zjednoczone - 230 nagrodzonych, a w dalszej kolejności: Wielka Brytania - 76, Niemcy - 67 oraz Francja - 27 noblistów.

# data[].attributes.headline
Dwie osoby odmówiły przyjęcia nagrody Nobla

# data[].attributes.subject
Dwie osoby odmówiły przyjęcia nagrody Nobla

# data[].attributes.body
W roku 1964 zrobił to Jean-Paul Sartre (nagroda w dziedzinie literatury), ponieważ z zasady odrzucał wszelkie oficjalne wyróżnienia. W roku 1973 wyróżniony wspólnie z Henrym Kissingerem za wietnamskie negocjacje pokojowe Le Duc Tho odmówił przyjęcia nagrody, ponieważ mimo negocjacji wojna trwała nadal.

Czterech dalszych laureatów zostało zmuszonych do odrzucenia Nobla przez władze. Adolf Hitler zabronił odebrania nagrody Richardowi Kuhnowi, Adolfowi Butenandtowi i Gerhardowi Domagkowi. Wszyscy trzej mogli później odebrać dyplom i medal, ale pieniądze przepadły. Borys Pasternak (literatura, 1958) początkowo przyjął nagrodę, jednak władze radzieckie zmusiły go do zmiany zdania.

# data[].attributes.body
Jest kilka prawdopodobnych powodów, dla których Alfred Nobel nie stworzył nagrody dla matematyków. Sądzi się, że zamierzeniem Nobla była nobilitacja „wynalazków i odkryć” przynoszących ludzkości największe korzyści i chciał on uhonorować prace praktyczne, a nie teoretyczne (czyli że matematyki nie uważał za naukę, która może przynieść ludzkości wymierne dobra). Istnieje też wiele popularnych, jednak niepotwierdzonych, teorii mówiących, że Nobel pominął matematyków z powodu osobistej niechęci do jednego z nich (najczęściej wymieniany jest tu Gösta Mittag-Leffler) – najbardziej rozpowszechnionym, jednak także niemającym oparcia w faktach, przekonaniem jest, że (w czasach studenckich lub nieco później) narzeczona lub kochanka Nobla zdradziła go z (tym) matematykiem.

Kolejnym prawdopodobnym powodem było istnienie znanej skandynawskiej nagrody dla matematyków. Przyznawane w ówczesnym okresie nagrody matematyczne fundowane były przez czasopismo naukowe Acta Mathematica. Wpływy założyciela fundacji, Gösty Mittaga-Lefflera, skłoniły Oskara II do przyznania nagród wybitnym matematykom z całej Europy, jak Charles Hermite, Joseph Louis François Bertrand, Karl Weierstass, Henri Poincaré.

W 2001 rząd Norwegii rozpoczął przyznawanie Nagrody Abela, jako uzupełnienie brakującej Nagrody Nobla w dziedzinie matematyki. Od 2004 Nagrody Shawa – przypominająca Nagrodę Nobla – dotyczy także matematyki, jako dyscypliny naukowej. Medal Fieldsa jest często nazywany „Nagrodą Nobla w dziedzinie matematyki”, jednak to porównanie nie jest trafne ze względu na fakt, że przyznawany jest co cztery lata i to jedynie matematykom do 40. roku życia.

Podobnie jak Nagroda Nobla w zakresie nauk ścisłych, Nagroda Crafoorda w matematyce przyznawana jest przez Szwedzką Akademię Królewską. Powszechnie określa się ją matematycznym odpowiednikiem Nagrody Nobla w zakresie nauk ścisłych.

# data[].attributes.attachment_link.title
Skłodowska-Curie Maria - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy

# data[].attributes.attachment_link.description
Internetowa encyklopedia PWN - zawierająca ok. 200 tysięcy artykułów, haseł, ilustracji, kalendariów, tabel ze stale aktualizowanej bazy encyklopedycznej Wydawnictwa Naukowego PWN - to najlepsze źródło rzetelnej i wiarygodnej wiedzy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Lista laureatów Nagrody Nobla związanych z Polską - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Przełącz stan spisu treści Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Lista prezentuje laureatów Nagrody Nobla związanych z Polską. Ich związki z Polską definiowane są poprzez narodowość polską, urodzenie się na terytorium Polski, posiadanie obywatelstwa Polski lub posługiwanie się językiem polskim jako ojczystym (lub jednym z ojczystych). Lp.

# data[].attributes.body
Każdy z laureatów otrzymuje złoty medal i dyplom honorowy. Nagroda Nobla ma także wymiar finansowy: znaczną kwotę pieniężną (do 2012 było to dziesięć milionów koron szwedzkich, czyli około 4,5 miliona złotych, od 2012 osiem milionów koron, czyli około 3,6 miliona złotych, zaś w 2017 dziewięć milionów koron, czyli około 4 mln złotych), aby mógł kontynuować swoje badania lub prace bez konieczności zabiegania o fundusze.

Nagrody Nobla są przyznawane corocznie i w następujących dziedzinach:

fizyki, przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk, za „najważniejsze odkrycie lub wynalazek w dziedzinie fizyki”

chemii, przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk, za „najważniejsze odkrycie lub postęp w dziedzinie chemii”

fizjologii lub medycyny, przez Instytut Karolinska, za „najważniejsze odkrycie w dziedzinie fizjologii lub medycyny”

literatury, przez Akademię Szwedzką, za „wybitną pracę na rzecz idealistycznych tendencji”

Pokojowa Nagroda Nobla, przez Norweski Komitet Noblowski, za „najlepszą pracę na rzecz braterstwa między narodami, likwidacji lub redukcji stałych armii oraz za udział i promocję stowarzyszeń pokojowych”.

Od 1968 Szwedzki Bank Narodowy przyznaje w dziedzinie ekonomii nagrodę imienia Alfreda Nobla:

Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii

Wtedy też zadecydowano, że nie będzie się zwiększać liczby dziedzin, w których są przyznawane nagrody noblowskie.

# data[].attributes.body
Maria Skłodowska-Curie

-fizyka 1903: odkrycie promieniotwórczości
-chemia 1911: uzyskanie czystego radu

Maria Skłodowska-Curie do dziś pozostaje jedyną kobietą nagrodzoną dwukrotnie Nagrodą Nobla.

Linus Pauling

-chemia 1954: poznanie struktur skomplikowanych substancji
-pokojowa 1962: wkład w kampanię przeciwko próbom jądrowym

John Bardeen

-fizyka 1956: wynalezienie tranzystora
-fizyka 1972: teoria nadprzewodnictwa

Friderick Sanger

-chemia 1958: badania struktury białek, a szczególnie insuliny
-chemia 1980: opracowanie metody sekwencjonowania DNA

Ponadto Nagrodę Nobla otrzymywały kilkakrotnie organizacje:

Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża o Czerwonego Półksiężyca

pokojowa 1917, 1944 i 1963: pierwsze dwie nagrody były wynikiem uznania pracy dokonanej podczas wojen światowych.

Urząd Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców

pokojowa 1954, 1981

# data[].attributes.body
Arthur Ashkin: 96 lat (nagroda w dziedzinie fizyki, 2018)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała tegoroczną nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki „za przełomowe wynalazki w dziedzinie fizyki laserowej" Amerykaninowi, Francuzowi i Kanadyjce.

Akademia podzieliła nagrodę wynoszącą 9 milionów koron szwedzkich (ok. 4 mln zł) na dwie części. Pierwszą, wynoszącą 4,5 mln koron przyznano 96-letniemu, amerykańskiemu fizykowi Arthurowi Ashkinowi „za pęsety optyczne i ich zastosowanie w układach biologicznych".

Drugą połowę nagrody rozdzielono między profesora Gérarda Mourou z paryskiej Ecole Polytechnique i profesor Donnę Strickland z kanadyjskiego Waterloo University "za ich metodę generowania impulsów optycznych o bardzo wysokiej intensywności, ultra-krótkich".

Poniżej dalsza część artykułu

Pęsety do „łapania" atomów

Urodzony na nowojorskim Brooklynie, fizyk Artur Ashkin, przez ponad 40 lat pracował dla AT&T Bell Laboratories w Murray Hill, w stanie New Jersey. Obecnie ten kompleks badawczy nosi nazwę Nokia Bell Labs. W przeciwieństwie do dwojga współlaureatów tegorocznej nagrody Nobla z fizyki, amerykański naukowiec miał możliwość wdrażania w praktykę wyników swoich badań.

Jego „pęsety optyczne" są technologią pozwalającą na manipulowanie drobnymi organizmami za pomocą wiązek światła. Ashkin rozpoczął pracę nad manipulacją mikrocząstkami światłem laserowym jeszcze pod koniec lat 60. XX wieku. W tym czasie został współodkrywcą zjawiska fotorefrakcji w krysztale piezoelektrycznym

Efektem tych badań było wynalezienie w 1986 roku „pęset optycznych". Amerykański fizyk jako pierwszy na świecie rozpoczął prace nad procesem pułapkowania optycznego, zastosowanego później do manipulowania atomami i cząsteczkami, a nawet komórkami biologicznymi. Naukowiec kładł nacisk na obserwacje promieniowania światła. Z tego powodu można go uważać za głównego teoretyka koncepcji pola pęset optycznych.

Badania Arthura Ashkina stały się podstawą koncepcji stworzonej przez amerykańskiego fizyka Stevena Chu, który za prace nad chłodzeniem i łapaniem atomów otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 1997 roku.

Arthur Ashkin odszedł na emeryturę w 1992 roku, po 40 latach pracy w Laboratoriach Bella. W jego dorobku naukowym jest 47 patentów, za które w 2003 roku dostał nagrodę Josepha F. Keithleya za osiągnięcia w dziedzinie nauk pomiarowych, a w 2004 roku nagrodę Harvey Prize, przyznawaną przez Izraelski Instytut Technologii.

W 1984 roku Arthur Ashkin został wybrany w skład rady Narodowej Akademii Inżynierii i Narodowej Akademii Nauk. Mimo podeszłego wieku, amerykański uczony nadal kontynuuje prace w swoim domowym laboratorium.

Poszukiwania impulsów optycznych

Z kolei drugi laureat tegorocznej Nagrody Nobla z fizyki profesor Gérard Mourou z École Polytechnique jest francuskim pionierem w dziedzinie elektrotechniki i laserów, który wraz z Donną Strickland współtworzył technikę zwaną amplifikacją pulsacyjną lub CPA. Została ona później wykorzystana do wytworzenia impulsów laserowych o ultrakrótkim impulsie i bardzo wysokiej intensywności o mocy 1 terawata. W 1994 r. prof. Mourou i jego zespół z University of Michigan odkrył równowagę między tzw. efektem Kerra i dyfrakcją samotłumiącą przez jonizację i rozrzedzenie wiązki laserowej o intensywności terawatta w atmosferze. Dowiedziono, że w ten sposób tworzą się „włókna", które działają jak falowody dla wiązki.

Profesor Gérard Mourou był przez wiele lat dyrektorem Laboratoire d'Optique Appliquee w Wyższej Państwowej Szkole Zaawansowanych Technik (École nationale supérieure de techniques avancées), a w 1990 roku założył Ultrafast Optical Science Center (CUOS) na University of Michigan.

W połowie lat osiemdziesiatych Muorou rozpoczął ze swoją kanadyjską doktorantką Donną Theo Strickland wspólne prace badawcze nad wytwarzaniem ultrakrótkich impulsów o bardzo wysokiej intensywności, przydatnych w wielu dziedzinach naukowych, w tym także w laserowej mikroobróbce w chirurgii. W 1985 roku Strickland opublikowała pionierską pracę o „kompresji amplifikowanych impulsów optycznych", która prowadziła do stworzenia teorii pola o wysokiej intensywności w ultrakrótkich impulsach wiązek światła.

„Science fiction stało się rzeczywistością"

Obecnie Donna Strickland jest profesorem na University of Waterloo, w kanadyjskiej prowincji Ontario, gdzie prowadzi badania nad rolą laserów dużej mocy w mikrokrystalicznej soczewce oka ludzkiego oraz nad procesem mikroobróbki soczewki oka, która ma służyć leczeniu prezbiopii.

Ostatnie prace profesor Strickland koncentrowały się na badaniu nowych zakresów długości fal, w tym podczerwieni i ultrafioletu, za pomocą technik wieloczęstotliwościowych. Pani profesor jest trzecią w historii laureatką Nagrody Nobla z fizyki, po Marii Curie-Skłodowskiej i Marii Goeppert-Mayer. Ta druga otrzymała Nagrodę Nobla z fizyki za odkrycia związane z powłokowym modelem jąder atomowych w 1963 roku.

Podobnie jak w zeszłym roku, tegoroczna Nagroda Nobla z fizyki jest kolejnym ukłonem w kierunku nauki stosowanej w praktyce. W 2017 roku Królewska Szwedzka Akademia Nauk doceniła naukowców za wkład w prace nad detektorem LIGO i obserwacje fal grawitacyjnych. Dzisiaj nagrodzono narzędzie, które ma chwytać atomy i molekuły, dzięki czemu będziemy mogli manipulować żywymi komórkami bez ich niszczenia.

Jak to celnie ujął przedstawiciel Szwedzkiej Akademii: „Science fiction stało się rzeczywistością. Pęsety optyczne umożliwiają obserwowanie, obracanie, cięcie i przesuwanie atomów i molekuł za pomocą światła".

# data[].attributes.attachment_link.title
Nobel z fizyki dla 96-latka za "pęsety optyczne"

# data[].attributes.attachment_link.description
Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała tegoroczną nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki „za przełomowe wynalazki w dziedzinie fizyki laserowej" Amerykaninowi, Francuzowi i Kanadyjce. Akademia podzieliła nagrodę wynoszącą 9 milionów koron szwedzkich (ok. 4 mln zł) na dwie części. Pierwszą, wynoszącą 4,5 mln koron przyznano 96-letniemu, amerykańskiemu fizykowi Arthurowi Ashkinowi „za pęsety optyczne i ich zastosowanie w układach biologicznych".

# data[].attributes.body
Malala Yousafzai: 17 lat (nagroda pokojowa, 2014)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Malala Yousafzai to "duma Pakistanu" - tak premier tego kraju Nawaz Sharif określił działaczkę na rzecz dostępu dziewcząt do edukacji w krajach islamskich po przyznaniu jej Pokojowej Nagrody Nobla. 17-letnia dziewczyna otrzymała tę nagrodę wspólnie z działaczem na rzecz praw dzieci w Indiach Kailashem Satyarthim.

Malala Yousafzai /FACUNDO ARRIZABALAGA /PAP/EPA

Malala Yousafzai, która przeżyła atak talibskich fundamentalistów w Pakistanie w październiku 2012 roku, mieszka w Wielkiej Brytanii. Stała się symbolem walki dziewcząt o prawo do nauki w krajach islamskich.

"To ojciec od dzieciństwa budował we mnie przekonanie, że świat stoi otworem, bylebym tylko chciała się uczyć" - wspominała laureatka w autobiografii "To ja Malala".

Malala przyszła na świat 12 lipca 1997 roku w dolinie Swat, na północnym zachodzie Pakistanu, niedaleko granicy z Afganistanem. W książce wspomina, że narodziny dziewczynki nie są dla większości jej rodaków powodem do radości, zazwyczaj rodziny czekają na synów. Malala urodziła się jednak w niezwykłej rodzinie - jej ojciec, poeta i nauczyciel, jest zwolennikiem edukacji kobiet, od pierwszych chwil uznał, że jego córeczka zasługuje na lepszy los, niż przymusowe zamknięcie w domu. Ojciec od dzieciństwa budował w Malali przekonanie, że świat stoi przed nią otworem, byle tylko chciała się uczyć. Dziewczynka lubiła szkołę i okazała się zdolną i pilną uczennicą.

Dolina Swat to część tak zwanych Terytoriów Plemiennych zamieszkanych przez Pasztunów, na których bardzo silne wpływy mają afgańscy talibowie. W 2008 roku fundamentalistyczni rebelianci zaatakowali siły rządowe i opanowali całą dolinę Swat, gdzie zaprowadzili swoje porządki. Zaczęli od palenia telewizorów, płyt z filmami, zdjęć i książek, potem wprowadzono dla kobiet nakaz zakrywania w miejscach publicznych ciała i twarzy. W końcu talibowie zaczęli naciskać na mieszkańców doliny, aby zrezygnowali z edukacji córek. Miejsce dziewczynek i młodych kobiet jest, zdaniem talibów, w domu, a ich edukacja ma naruszać tradycyjny muzułmański porządek społeczny. Talibowie posuwali się do podkładania bomb pod szkołami, prześladowania nauczycieli i uczennic.

Malala ze swoim tatą /MALALA PRESS OFFICE /PAP/EPA

Ojciec Malali zaangażował się w polemikę z talibami, próbował bronić prawa do edukacji dziewczynek. Malala, mimo młodego wieku, starała się mu pomagać. Do prowadzenia bloga zachęcił Malalę radiowy korespondent BBC z pobliskiego Peszawaru. Poszukiwał nauczycielki lub uczennicy, która pisałaby o życiu codziennym pod rządami talibów w dolinie Swat. Malala nie miała stałego dostępu do komputera - jej blog powstawał w ten sposób, że codziennie korespondent rozmawiał z nią przez telefon, a potem spisywał jej opowieści i raz w tygodniu publikował je na stronie BBC Urdu. Nadał dziewczynce pseudonim Gul Makai czyli "bławatek".

Pierwszy wpis ukazał się 3 stycznia 2009 roku i zatytułowany był "Boję się". 12-letnia wówczas Malala opowiadała o zamachach bombowych na szkoły, pogróżkach, narastaniu atmosfery wrogości wobec edukacji dziewczynek. Pisała o tym, jak trudno w upalny dzień wytrzymać w burce, jak bardzo lubiła swój szkolny mundurek, którego obecnie ze względów bezpieczeństwa nie wolno jej nosić, o tym, że część nauczycieli dała się zastraszyć talibom i zrezygnowała z pracy w szkole. Na początku 2009 roku z 27 dziewczynek z klasy Malali w szkole zostało tylko 10.

14 stycznia tego roku talibowie ostatecznie zamknęli szkoły dla dziewcząt, odcinając od edukacji ponad 50 tys. pakistańskich uczennic w kontrolowanych przez siebie regionach. Ojciec Malali zgodził się na jej udział w filmie dokumentalnym dla portalu "New York Timesa", pokazującego działania talibów. Potem posypały się wywiady dla innych mediów. "Mogą nam zabronić chodzenia do szkoły, ale nie zabronią nam nauki" - powtarzała Malala. Pod naciskiem mediów talibowie zgodzili się na naukę dziewczynek do 10. roku życia, ale wiele starszych, takich jak Malala także powróciło do szkoły, udając młodsze niż były w rzeczywistości. Gdyby je przyłapano, im i ich rodzicom groziła kara publicznej chłosty. W marcu 2009 Malala przestała prowadzić blog, stało się to zbyt niebezpieczne.

Dolina Swat pod koniec 2009 roku znalazła się pod kontrolą wojsk rządowych, choć talibowie nadal dokonywali zamachów na szkoły i urzędników. Malala za swoją odwagę otrzymała natomiast jako pierwsza w historii Pakistanu rządową Nagrodę Pokojową, przemawiała publicznie i ostatecznie straciła chroniącą ją wcześniej anonimowość. Rodzina nie zgodziła się na zaproponowaną przez rząd ochronę, chcieli żyć tak normalnie, jak tylko się dało, choć w dolinie Swat ciągle przydarzały się zamachy talibów na ludzi, którzy ośmielali się ich krytykować. Malala całkowicie zrezygnowała ze spacerów, do szkoły i ze szkoły jeździła szkolnym busem z koleżankami. 9 października 2012 roku, gdy dziewczynki wracały do domu, busik został zatrzymany, zamaskowany mężczyzna otworzył drzwi, zapytał: "Która to Malala?", a potem oddał w jej kierunku serię strzałów raniąc ją w ucho i głowę.

Kula nie uszkodziła mózgu, ale połamane kości czaszki naciskały na opony mózgowe. Malala spędziła około 10 dni w śpiączce, leczono ją najpierw w Pakistanie, potem w angielskim Birmingham. Talibowie otwarcie przyznali się do zamachu. "Była pro-zachodnia, otwarcie krytykowała talibów i nazywała Obamę swoim idolem. Była młoda, ale aktywnie promowała zachodnią kulturę" - powiedział w rozmowie z agencją Reutera rzecznik rebeliantów.

Od czasu zamachu rodzina Malali mieszka w Anglii, a dziewczynka została uznana za bohaterkę. W 2013 otrzymała nagrodę Anny Politkowskiej i Nagrodę Sacharowa. 12 lipca 2013 roku przemawiała na forum ONZ mówiąc m.in. "Talibowie myśleli, że ich pociski mnie uciszą. Pomylili się... z tej ciszy zrodziło się tysiące nowych głosów".

# data[].attributes.attachment_link.title
Pokojowa Nagroda Nobla 2014. 17-letnia Malala jest "dumą Pakistanu"

# data[].attributes.attachment_link.description
Malala Yousafzai to "duma Pakistanu" - tak premier tego kraju Nawaz Sharif określił działaczkę na rzecz dostępu dziewcząt do edukacji w krajach islamskich po przyznaniu jej Pokojowej Nagrody Nobla. 17-letnia dziewczyna otrzymała tę nagrodę wspólnie z działaczem na rzecz praw dzieci w Indiach Kailashem Satyarthim.

# data[].attributes.body
Nagroda Nobla została ustanowiona ostatnią wolą fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu, Alfreda Nobla. Pierwsza uroczystość wręczenia tej nagrody odbyła się w Królewskiej Akademii Muzycznej w Sztokholmie w 1901 – Pokojową Nagrodę Nobla otrzymali wtedy Jean Henri Dunant, założyciel Czerwonego Krzyża i  Frédéric Passy. Od 1902 nagrody są wręczane przez króla Szwecji. Uroczystość odbywa się zawsze 10 grudnia.