# data[].attributes.body
Δόντια Πυκνά

Η μουσική του χορού διακρίνεται για τον γοργό της ρυθμό που σε δύο μέρη. Χορεύονταν από άνδρες και γυναίκες, κυρίως στην περιοχή των Ιωαννίνων. Πήρε το όνομά του από το ομώνυμο τραγούδι «Δόντια πυκνά και μαργαριταρένια». Το πρώτο μέρος του χορού σχηματιζόταν από τις 4 πρώτες κινήσεις του Παραμυθιώτικου, που επαναλαμβανόταν συνολικά οκτώ φορές, ενώ το χορευτικό μοτίβο του δεύτερου μέρους απαρτιζόταν από τις κινήσεις του συρτού στα τρία που επαναλαμβανόταν συνολικά οκτώ φορές.
Γκέκας

Κυκλικός χορός που χορευόταν στα Ιωάννινα, τα Ζαγοροχώρια και την περιοχή της Παραμυθιάς. Στα Ζαγοροχώρια χορευόταν όπως ο «Ζαγορίσιος», ενώ στις άλλες περιοχές ήταν χορός αυτοσχεδιαστικός. Στην περιοχή των Ιωαννίνων επικράτησε ένα μοτίβο του χορού 13 κινήσεων.
Παλαμάκια

Κυκλικός χορός που χορευόταν από άνδρες και γυναίκες. Ο χορός είναι πολύ εύθυμος, και χορευόταν κυρίως στις περιστασιακές εκδηλώσεις (γάμοι, βαφτίσεις, φιλικά γλέντια). Αποτελείται από δύο μέρη εκ των οποίων το πρώτο βασίζονταν στον συρτό στα δύο ενώ το δεύτερο είχε πέντε κινήσεις : δύο των ποδιών και τρεις των χεριών (παλαμάκια). Απ’ αυτό βγήκε και το όνομα του χορού. Στην διπλανή εικόνα φαίνονται τα βήματα το α΄ μέρους.

Σήμερα ο χορός χορεύεται σπάνια στα πανηγύρια ή τα γλέντια, αλλά λόγω της χάρης την οποία αποπνέει είναι ο αγαπημένος χορός των διάφορων συλλόγων που δίνουν παραστάσεις προσπαθώντας να διατηρήσουν ζωντανή την παράδοση.
Τσίντζιρας (Κοφτός)

Παραλλαγή του προηγούμενου χορού που χορευόταν σε ανοιχτό κύκλο, ή διπλοκάγκελο από άνδρες και γυναίκες, στα Ζαγοροχώρια και στην περιοχή των Ιωαννίνων. Το όνομα τσίντζιρας σημαίνει τζίτζικας και είναι άγνωστο για πιο λόγο επικράτησε να ονομάζεται έτσι ο χορός. Σε ότι αφορά το ρυθμό, την μελωδία και το μέτρο, είναι ίδια με του «κοφτού» εκτός από ορισμένες μελωδικές παραλλαγές. Η διαφορά τους έγκειται στον αντίθετο ρυθμό των κινητικών μοτίβων καθώς και στην θέση των γρήγορων κινήσεων, οι οποίες στον «Τσίντζιρα» γίνονται στον πρώτο χρόνο του κάθε μέτρου των 2/4.
Στα Γιαννενα στο Κουραμπά
Καραμπεριά
Γιαννιώτικος
Τζουμέρκα
Κουραμπάς

πηγή : https://astrohori.wordpress.com

# data[].attributes.headline
Οι Χοροί της Ηπείρου (γενικά)

# data[].attributes.subject
Οι Χοροί της Ηπείρου (γενικά)

# data[].attributes.body
Βασίλ' Αρχόντισσα

Μπουλονάσαινα

Δόντια πυκνά

Φεζοδερβέναγας

Φυσούνι

Γάιτα διπλή και μονή

Γκέκας

Γιάννης Κώστα

Καγκελάρης

Καραματιάτικος

Κλέφτες

Κλειδωτός

Κοφτός

Είμαι μικρό το μαύρο

Μιμικοί χοροί

Σιαμάντακας

Παλαμάκια

Πάπιγκο

Παραμυθιώτικος

Η Πέρδικα

Πουλάκι

Συγκαθιστοί χοροί

Συρτός στα δύο

Συρτός στα τρία

Στη βρύση στα Τσερίτσενα

Τσίντζιρας

Βλάχα Κονίτσης

Ξενιτεμένο μου πουλί

Γιατρός

Ζαγορίσιος

πηγή: https://paroutsas.jmc.gr/dances/epiros/index.htm

# data[].attributes.headline
Αστικοί χοροί των Ιωαννίνων 

# data[].attributes.subject
Αστικοί χοροί των Ιωαννίνων 

# data[].attributes.body
Μουσική παράδοση και αστικοί χοροί των Ιωαννίνων

Γιάννινα, "η πόλη των θρύλων και των παραδόσεων" που "ήταν πρώτα στ' άρματα, στα γρόσια και στα γράμματα". Ο Προκόπιος αποδίδει την ίδρυσή τους στον Ιουστινιανό το 527 μ.Χ. Το 1204 ο Μιχαήλ Αγγελος Κομνηνός την κάνει την αριστοκρατική πόλη του Δεσποτάτου τής Ηπείρου, αρχίζοντας μια περίοδο ακμής. Το 1430 η πόλη παραδίνεται στον Σινάν Πασά με αντάλλαγμα προνόμια, τα οποία καταργούνται το 1611με το κίνημα του Σκυλοσόφου, που ως αποτέλεσμα έχει εκτός άλλων την εκδίωξη των χριστιανών από το Κάστρο και την εγκατάσταση εκεί μουσουλμάνων μαζί με Εβραίους.

Η πόλη τώρα εξαπλώνεται έξω από το Κάστρο και αρχίζει να δημιουργείται μια ισχυρή τάξη εμπόρων και βιοτεχνών, καθιστώντας τα Γιάννινα σπουδαίο εμπορικό κέντρο (όπου επεξεργάζονται προϊόντα όπως το ασήμι, το δέρμα, η γούνα, το μετάξι). Οι Γιαννιώτες ιδρύουν εμπορικούς οίκους σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις (Λειψία, Μόσχα, Βενετία, Λιβόρνο, Βιέννη).

Η πνευματική και πολιτιστική ανάπτυξη φτάνει κι αυτή σε υψηλά επίπεδα, με αποκορύφωμα την περίοδο ηγεμονίας του Αλή Πασά από το 1718 ***(?) ως το 1822. Η μεγάλη, οξυδερκής, αδίστακτη και ανεξίθρησκη αυτή προσωπικότητα καθιστά τα Γιάννινα πρώτη πόλη στην Ελλάδα. Αναγείρει σεράγια, τζαμιά, δημόσια κτήρια, και κατασκευάζει δρόμους εντός και εκτός της πόλης. Στην αυλή του συγκεντρώνονται τα ανήσυχα πνεύματα της εποχής εκείνης (Οικονόμου, Νούτσος, Κωλλέτης, Βηλαράς κ.α.). Δέχεται επισκέψεις πολλών ξένων, όπως ο γάλος πρόξενος Πουκεβίλ, οι Αγγλοι Βύρων, Λύκ, Χόμπχαους, Χόλλαντ κ.α.

Ετσι τα Γιάννινα, το "πολίδιον" των Βυζαντινών, καθίστανται "χωνευτήρι" που δέχεται ποικίλες επιρροές αλλά και που ακτινοβολεί σε μια μεγάλη γεωγραφική κλίμακα. Με τον χρόνο το αστικό αυτό πια κέντρο αποκτά μια ιστορική αίγλη που το προάγει στα όρια της μυθολογίας. Γίνεται ένας θρύλος που τροφοδοτεί αλλά και τροφοδοτείται από την υπόλοιπη Ηπειρο. Ο αστικός τρόπος ζωής και η είσοδος της μουσικής στις αυλές και τα σαράγια των πασάδων, και σε κλειστούς χώρους γενικότερα, προσέδωσαν ένα έντεχνο ύφος στο γιαννιώτικο τραγούδι, σε σχέση με τις άλλες περιοχές της Ηπείρου, όπου το ύφος της υπαίθρου διακρίνεται καθαρά στη μουσική και το τραγούδι.
Γιαννιώτικα, σμυρνιώτικα, πολίτικα,
μακρόσυρτα τραγούδια ανατολίτικα, λυπητερά,
πώς η ψυχή μου σέρνεται μαζί σας!
αναφέρει ο Κ. Παλαμάς στην "Ανατολή" του.

Η καλή γειτονία με το Ζαγόρι (τακτική επικοινωνία και καλές σχέσεις) δημιούργησε στενή μουσική συγγένεια μεταξύ των δύο περιοχών. Η ηπειρώτικη κομπανία (κλαρίνο, βιολί, λαούτο και ντέφι) συνδέεται και με την παράδοση του αστικού γιαννιώτικου τραγουδιού η οποία διαμορφώνεται με αφετηρία την αυλή του Αλή Πασά, από επαγγελματίες μουσικούς που δημιούργησαν το γιαννιώτικο στιχοπλοκάκι (π.χ. Δόντια πυκνά, Μπαζαρκάνα) μεταφέροντας στην Ηπειρο, μέσω Κωνσταντινούπολης και Σμύρνης, την παράδοση του ομοιοκατάληκτου αυτοσχέδιου δίστιχου ερωτικού περιεχομένου (συνηθισμένη έως τότε στη θαλασσινή και όχι στη στεριανή Ελλάδα).

Απο τα τέλη του 18ου αιώνα ως γύρω στο 1940 βρίσκουμε στα Γιάννενα τραγούδια που υπήρξαν ιδιαίτερα δημοφιλή. Από τα κείμενα (π.χ. Δ. Σαλαμάγκα, Ηπειρώτικη Εστία, 1955, S. BaudBovy, 1984) συμπεραίνουμε ότι τα περισσότερα δημιουργήθηκαν από Γιαννιώτες πάνω σε πρωτότυπες μελωδίες ή ακόμα και σε μελωδίες-πρότυπα που χρησιμοποιούνταν από παλιά για να επενδύσουν ένα πλήθος από κείμενα.

Οι ρυθμοί που συναντώνται είναι κυρίως συρτοί, όπως π.χ. ο 7σημος στην "Καραμπεριά" (τραγούδι που αναφέρεται στην άσωτη ζωή των Καραμπέρηδων, ανύπαντρων εργοδοτών, βιοτεχνών, εμπόρων με γερό πορτοφόλι, οι οποίοι αποτελούσαν τους μποέμ των Ιωαννίνων και στα συχνά γλέντια τους τραγουδούσαν αυτοσχέδια στιχοπλάκια με βακχικούς στίχους). Επίσης ο 4σημος ρυθμός στα πατήματα του Μπάλλου, στο Συρτό "Στα Γιάννενα, στον Κουραμπά", με έντονο το νησιώτικο-σμυρναίικο χρώμα, δείγμα των μουσικών επιδράσεων στη διαμόρφωση της αστικής μουσικής μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Ανάλογη επίδραση έχει και ο ρυθμός του 9σημου Καρσιλαμά στη "Μπαζαρκάνα", ενώ ο ρυθμός Στα Τρία του τραγουδιού "Δόντια πυκνά", αντιστοιχεί στο ευρωπαϊκό βαλς.

Στην οργανική μουσική χαρακτηριστικό δείγμα της τέχνης των παλιών κλαριντζήδων είναι η πατινάδα της "Γενοβέφας". Στην κατηγορία των τραγουδιών "του κεφιού" ανήκουν, εκτός της "Μπαζαρκάνας", οι εύθυμοι χοροί "Παλαμάκια", "Συρτός κοφτός", που χορεύονταν συνήθως από αγόρια και κορίτσια μικρότερης ηλικίας, καθώς και τα "Μούσμουλα", χαρακτηριστικό δείγμα της ατμόσφαιρας του γιαννιώτικου καφέ-αμάν, που στην παράδοση του δημοτικού τραγουδιού σμίγει με αυτή του ρεμπέτικου (απόσπασμα από τραγούδι του Μάρκου Βαμβακάρη) για να καταλήξει στην κοσμοπολίτικη μελωδία του χασαποσέρβικου "Καροτσέρη τράβα", δείγμα της συνένωσης της Ρουμανίας με την Κωνσταντινούπολη και την Ηπειρο, σε ένα νοητό τρίγωνο που μαρτυρά τις πολιτισμικές σχέσεις και αλληλεπιδράσεις μέσα από τα καραβάνια των εμπόρων και των μεταναστών.

Διαπιστώνεται λοιπόν η ποικιλία αλλά και η αφομοιωτική ικανότητα της γιαννιώτικης, και κατ' επέκατση ηπειρώτικης μουσικής παράδοσης, που μπορεί να είναι συντηρητική και κλειστή, όμως είναι ταυτόχρονα στραμμένη προς τα έξω, αξιοποιώντας τις ξένες επιδράσεις με την αφομοιωτική δύναμη του τρίπτυχου "ποίηση-μουσική-χορός".

Οι χοροί που αναφέρονται θα αποτελέσουν θέμα εισήγησης στα πλαίσια του κύκλου σεμιναρίων "Χορός και παραδοσιακός πολιτισμός 2000-2001" που διοργανώνει το Θέατρο Ελληνικών Χορών "Δόρα Στράτου" υπό την αιγίδα της Διεθνούς Οργάνωσης Λαικής Τέχνης.

πηγή: Ηλίας Χ. Γκαρτζονίκας  χοροδιδάσκαλος