# data[].attributes.headline
ლიზოსომა და მისი ფუნქციები

# data[].attributes.subject
ლიზოსომა და მისი ფუნქციები

# data[].attributes.body
უჯრედში ძველი ორგანოიდები ჩანაცვლდება ახლით, ძველ ორგანოიდებს ლიზოსომები შლიან. ლიზოსომას ზოგი უჯრედი თვითმკვლელობის იარაღად იყენებს. ის გოლჯის კომპლექსში წარმოიქმნება, ფერმენტებით იტვირთება და ვეზიკულის სახით ციტოზოლში გამოიყოფა. ხანგრძლივი შიმშილისას, როდესაც უჯრედს არ აქვს სამშენებლო ან ენერგეტიკული მასალა, ლიზოსომა იწყებს ცილების დაშლას და იწყება აუტოფაგია. ლიზოსომის მემბრანა შეიცავს სატრანსპორტო ცილებს, რომლებსაც დაშლის პროდუქტები გარეთ გამოაქვთ. უჯრედის დაზიანებას დიდი რაოდენობით ლიზოსომის დაშლა მოჰყვება, რასაც თან სდევს უჯრედის მონელება ანუ აუტოლიზი. აპოპტოზი - აუტოლიზის ერთ-ერთი ფორმაა, რომელსაც უჯრედის პროგრამირებულ სიკვდილს უწოდებენ. იგი ძლიერ განსხვავდება უჯრედის "იძულებითი" სიკვდილისგან - ნეკროზისგან. აპოპტოზის დროს უჯრედი აქტიურად ანადგურებს თავის თავს ისე, რომ პრობლემებს არ უქმნის მეზობელ უჯრედებს. ამ დროს უჯრედის პლაზმური მემბრანა არ ზიანდება, უჯრედის შიგთავსი არ გადმოიღვრება და ანთება არ ვითარდება. აპოპტოზით ჩვენი ორგანიზმი ყოველ წამს მილიონობით დაზიანებულ და დაბერებულ უჯრედს იცილებს თავიდან.

# data[].attributes.attachment_link.title
How a Cell Digests Waste-Function of Lysosomes

# data[].attributes.headline
მიტოქონდრია და მისი აგებულება

# data[].attributes.subject
მიტოქონდრია და მისი აგებულება

# data[].attributes.body
მიტოქონდრია ორგანოიდია, რომლის ფუნქცია ენერგიის წარმოქმნაა ორგანული ნივთიერებების დაშლის საშუალებით უჯრედისთვის და მას ხშირად უჯრედის ენერგეტიკულ სადგურს უწოდებენ. მიტოქონდრიათა მოვალეობაა, უჯრედი უწყვეტად მოამარაგონ ატფ-ით (ადენოზინტრიფოსფატით), რომელიც ენერგიის გადამტანი მთავარი მოლეკულიაა. ატფ-ის წარმოქმნას საწვავიდან, მაგალითად, შაქრებიდან, მიღებული ენერგიით, ეწოდება უჯრედული სუნთქვა და ამ პროცესის მრავალი საფეხური სწორედ მიტოქონდრიაში მიმდინარეობს.
მიტოქონდრიის ფუნქციები:

· ენერგიის წარმოება

· უჯრედული სუნთქვა

· თერმოსტატი

· უჯრედის ციკლის კონტროლი

· კალციუმის შენახვა

· სასქესო ჰორმონების რეგულირება

მიტოქონდრია მოთავსებულია უჯრედის ჟელესმაგვარ ნივთიერება -ციტოზოლში. ისინი ოვალური ფორმის ორმემბრანიანი ორგანოიდები არიან - გარე მემბრანა აკრავს მთელ ორგანელას, ხოლო შიდა მემბრანა დანაოჭებულია და ქმნის კრისტებს. კრისტებს შორის სივრცე თხევადი ნივთიერებით -მიტოქონდრიული მატრიქსითაა ამოვსებული. მატრიქსში მოთავსებულია დნმ, რიბოსომები და ის ფერმენტები, რომლებიც ორგანულ ნივთიერებებს ჟანგავენ ენერგიის წარმოსაქმნელად.

ასეთი აგებულება, როგორც აღმოჩნდა, ძალიან ხელსაყრელია უჯრედული სუნთქვისთვის, რადგან იგი საშუალებას იძლევა, რეაქციები განცალკევებით წარიმართოს და სხვადასხვა „სივრცეში" მოლეკულების განსხვავებული კონცენტრაცია დაგროვდეს. მიტოქონდრიები გვხვდება ადამიანის უჯრედების უმრავლესობაში (ისევე, როგორც მცენარეთა და ცხოველთა უჯრედების უმეტესობაში), მაგრამ მათი რიცხვი განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ რა ფუნქცია აკისრია უჯრედს და რამდენი ენერგია ესაჭიროება მას. რაც უფრო მეტი ენერგიაა საჭირო, მით უფრო მეტი მიტოქონდრია დასჭირდება უჯრედს. განსაკუთრებით ბევრია იმ უჯრედებში, რომლებიც ბევრ ენერგიას მოიხმარენ: ღვიძლი, გული, თავის ტვინი, კუნთები, პანკრეასი, თვალი, ყური, თურკმელები, კუჭნაწლავის ტრაქტი.
მიტოქონდრიული დაავადებები თანდაყოლილი ქრონიკული დაავადებებია, რომლებიც შესაძლოა გამოვლინდეს დაბადებისას ან მოგვიანებით, ნებისმიერ ასაკში.

მიტოქონდრიული დაავადებები შესაძლოა გამოიხატოს ფიზიკური, კოგნიტიური, განვითარების დარღვევებით და ისეთი სიმპტომებით, როგორიცაა წონის დეფიციტი, სისუსტე, ადვილად დაღლა, კუნთების კოორდინაციის დარღვევა, კუნთების სისუსტე, ტკივილი, გულყრები, მხედველობის და/ან სმენის დაქვეითება ან დაკარგვა, კუჭნაწლავის პრობლემები, გონებრივი განვითარების შეფერხება და სწავლის პრობლემები, დემენცია, რესპირატორული გამოვლინებები, დიაბეტი, ინფექციებისადმი გაზრდილი რისკი, სხვადასხვა ორგანოს უკმარისობა.

# data[].attributes.headline
პეროქსისომა და მისი ფუნქცია

# data[].attributes.subject
პეროქსისომა და მისი ფუნქცია

# data[].attributes.body
პეროქსისომა ერთმემბრანიანი ორგანოიდია, რომელსაც ყველა ეუკარიოტული უჯრედი შეიცავს. ის ენდოპლაზმურ ბადეზე ყალიბდება და შეიცავს მემბრანით შემოსაზღვრულ 50-მდე ფერმენტს. პეროქსისომის ძირითადი ფუნქციაა ტოქსიკური ნივთიერებების გაუვნებელყოფა მისი მთავარი ფერმენტი - კატალაზას საშუალებით. მისი მეორე მთავარი ფუნქციაა გრძელჯაჭვიანი ცხიმოვანი მჟავების დაჟანგვა. სოკოებსა და მცენარეებში ეს ცხიმოვანი მჟავების გარდამნის ძირითადი გზაა. მცენარეთა თესლებში მომარაგებული ლიპიდები, პეროქსისომების ფერმენტებით, საქაროზად გარდაიქმნება და ჩანასახს მიეწოდება ზრდა-განვითარებისთვის. ობის სოკო პენიცილიუმში პენიცილინის სინთეზიც პეროქსისომებში ხდება.

# data[].attributes.headline
პლასტიდები, ვაკუოლი და მათი ფუნქციები

# data[].attributes.subject
პლასტიდები, ვაკუოლი და მათი ფუნქციები

# data[].attributes.body
პლასტიდები მცენარის უჯრედებისთვის დამახასიათებელი ორგანოიდებია. გვხვდება 3 სახის პლასტიდი: ქლოროპლასტი, ქრომოპლასტი და ლეიკოპლასტი.
ქლოროპლასტები ქლოროფილის შემცველი მწვანე პლასტიდებია, რომელთა მთავარი ფუნქცია ფოტოსინთეზია.
ქრომოპლასტები მცენარეს მკვეთრ შეფერილობას ანიჭებენ, რაც დამმტვერავებსა და ნაყოფის გამავრცელებელ ცხოველებს იზიდავს.
ლეიკოპლასტები უფერული მრგვალი პლასტიდებია, რომლებშიც სამარაგო ნივთიერებები გროვდება.
ვაკუოლი უჯრედის ორგანოიდია, რომელიც მცენარეულ და ცხოველურ უჯრედებში განსხვავებულ ფუნქციებს ასრულებს. მცენარეულ უჯრედში ვაკუოლს სამარაგო ფუნქცია აქვს, ის უჯრედის წვენით ამოვსებული ღრუა, რომელიც უჯრედს აძლევს შეფერილობას. ცხოველურ უჯრედებში შედარებით მცირე ზომისაა და სხვა ფუნქციებს ასრულებს. არსებობს ორი სახის: მფეთქავი და მომნელებელი ცხოველური უჯრედის ვაკუოლი. მცენარეთა ცენტრალურ ვაკუოლში ნივთიერებათა ცვლის საბოლოო პროდუქტები, ზოგჯერ შხამები გროვდება. ზოგიერთი მცენარის უჯრედში ცენტრალური ვაკუოლი ლიზოსომის ფუნქციას ასრულებს.

# data[].attributes.headline
უჯრედული სუნთქვა 

# data[].attributes.subject
უჯრედული სუნთქვა 

# data[].attributes.body
უჯრედული სუნთქვა არის ის, სადაც უჯრედები იღებენ ბირთვულ ენერგიას, რომელიც აუცილებელია მათი მეტაბოლური ფუნქციების შესასრულებლად. ფიჭური სუნთქვა შედგება 4 ეტაპისგან:
- გლიკოლიზი: ეს ეტაპი ხდება უჯრედის ციტოზოლში, მაგრამ აუცილებელია, რადგან იგი გამოიმუშავებს გლუკოზას და 2 პიროვატს შემდეგი სტადიებისთვის.
- პიროვატის დაჟანგვა: ეს პროცესი ხდება მიტოქონდრიულ მატრიქსში და გარდაქმნის პირუვატს აცეტილ-CoA, ელემენტად, რომელიც დაიწყებს შემდეგ პროცესს.
- კრებსის ციკლი: ასევე ცნობილია როგორც აზოტის მჟავას ციკლი, ამ პროცესის წყალობით სინთეზირდება 24-დან 38 ატფ. კრებსის ციკლი ისევე ხდება მიტოქონდრიულ მატრიქსში.
- ჟანგვითი ფოსფორილაცია: ამ ეტაპზე NADH და FADH2 წინა ფაზებიდან მიღებული გარდაიქმნება ATP-ში, ელექტრონების გადაადგილების წყალობით, მიტოქონდრიის შიდა მემბრანაში ჩანერგილი ცილების სერია.

# data[].attributes.attachment_link.title
უჯრედული სუნთქვის მიმოხილვა