# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Życiorys Jana Matejki

Jan Alojzy Matejko

Jan Matejko - polski malarz urodzony w czerwcu 1838 r. Pochodził z wielodzietnej rodziny, po śmierci matki wychowywała go ciotka. Studiował w Szkole sztuk Pięknych w Krakowie, której został później dyrektorem. W 1858 r. młody Matejko otrzymał stypendium i kontynuował naukę w Monachium. Zetknął się tu z twórczością Delaroche'a, który tworzył obrazy historyczne. Matejko postanowił się poświęcić temu właśnie kierunkowi w malarstwie. W wieku zaledwie 24 lat namalował jedno ze swoich sławnych dzieł, „Stańczyka". W 1864 r. po sprzedaży obrazu „Kazanie Skargi" Matejko mógł pozwolić sobie na poślubienie ukochanej, Teodory Giebułtowskiej, z którą miał pięcioro dzieci. Namalował obraz „Unia lubelska" w 1870. Jan Matejko zrezygnował z propozycji prowadzenia Praskiej Akademii Sztuk Pięknych, mimo iż jego szkole w Krakowie groziło zamknięcie. Matejko zmarł wskutek pęknięcia wrzodu żołądka 1 listopada 1893 r. w Krakowie.

Ciekawostki o Janie Matejko

Matejko zmarł na skutek pęknięcia wrzodu żołądka. ~gość

Był dziewiątym dzieckiem z jedenastu. ~gość

W domu Jana Matejki zawsze panowała atmosfera patriotyczna, choć jego ojciec nigdy nie zdołał się mówić całkiem po polsku. ~gość

Jego ojcem był z pochodzenia Czechem, matka zaś wywodziła się z rodziny polsko-niemieckiej. ~gość

Interesujące ciekawostki o Janie Matejko znaleźć można w książce "Jan Matejko wszystkim znany" (wyd. Zysk i S-ka).

Serbian Learned Society Serbska Akademia Nauk i Umiejętności

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Matejko - książki cytaty, ciekawostki

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Matejko - polski malarz urodzony w czerwcu 1838 r. Pochodził z wielodzietnej rodziny, po śmierci matki wychowywała go ciotka. Studiował w Szkole sztuk Pięknych w Krakowie, której został później dyrektorem. W 1858 r. młody Matejko otrzymał stypendium i kontynuował naukę w Monachium. Zetknął się tu z twórczością Delaroche'a, który tworzył obrazy historyczne.

# data[].attributes.headline
Kto jest kim na obrazie Konstytucja 3 maja

# data[].attributes.subject
Kto jest kim na obrazie Konstytucja 3 maja

# data[].attributes.attachment_link.title
Konstytucja 3 maja - Od Konstytucji do III rozbioru Polski

# data[].attributes.attachment_link.description
Co stało się po uchwaleniu konstytucji? Targowica, wojna z Rosją, powstanie kościuszkowskie i rozbiory.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jan Matejko to jeden z najsłynniejszych polskich malarzy. Jan Matejko był synem czeskiego emigranta, Franciszka Matejki, i szlachcianki ze spolonizowanej, niemieckiej rodziny, Joanny Rossber. Zarówno Jan Matejko jak i jego 10 rodzeństwa, mimo swojego pochodzenia, czuli się polskimi patriotami, o czym świadczy działalność wyzwoleńcza dwóch starszych braci Jana, Edmunda i Zygmunta, uczestników powstania węgierskiego (1848-1849). Wychowanie w duchu polskich, patriotycznych ideałów, znalazło odzwierciedlenie w twórczości artysty. Dziś obrazy autorstwa Jana Matejki zdobią szkolne podręczniki do historii, gdyż to właśnie malarstwo historyczne stało się głównym zajęciem artysty. Do zajęcia się tą dziedziną zainspirowały Matejkę obrazy Paula Delaroche'a, którymi zafascynował się podczas studiów w Monachium. Już młodzieńcze dzieła Matejki zyskały międzynarodowe uznanie, a artystę okrzyknięto jednym z najwybitniejszych twórców malarstwa historycznego w Europie. Stworzył on ponad trzysta obrazów olejnych oraz setki rysunków i szkiców.

Bitwa pod Grunwaldem (1878)

Matejko uwiecznił na płótnie zwycięstwo odniesione 15 lipca 1410 roku przez wojska polsko-litewskie nad Krzyżakami i ich sojusznikami. Monumentalne działo o wymiarach 426 na 987 centymetrów powstawało aż sześć lat. Matejko sporządził bowiem pierwsze szkice już w 1872 roku.

Wśród przedstawionego na obrazie walczącego tłumu wyróżniono wiele postaci historycznych z obu stron starcia. Obraz symbolicznie przedstawia bitwę w momencie, kiedy wciąż toczą się zacięte walki, ale szala zwycięstwa przechyla się już na stronę polsko-litewską.

Obecnie obraz można zobaczyć w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Stańczyk (wł. Stańczyk na dworze królowej Bony po utracie Smoleńska, 1862)

Matejkę fascynowało kilka postaci historycznych, które umieszczał na wielu obrazach. Jedną z nich był Stańczyk, błazen króla Zygmunta I Starego. Malował go wyjątkowo często, od lat szkolnych. Uczynił bohaterem anegdoty w Stańczyku udającym ból zębów (1856?), własnym alter ego w Stańczyku w czasie balu na dworze królowej Bony (1862), śmiesznym trefnisiem dworskim w Zawieszeniu dzwonu Zygmunta (1874), obserwatorem wydarzeń, zdolnym przewidzieć zgubne skutki nawet najbardziej oszałamiających przepychem dworskich uroczystości w Hołdzie pruskim (1882).

Dzieło zostało zakupione dla Muzeum Narodowego w Warszawie w 1924 ze środków pochodzących z budżetu miasta stołecznego Warszawy. Obraz został w 1944 wywieziony do ZSRR i odzyskany przez Polskę w 1956. Obecnie obraz można zobaczyć w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Matejko zaprezentował dzieło przedstawiające to wydarzenie z okazji trzechsetnej rocznicy zawarcia w 1569 roku w Lublinie unii polsko-litewskiej.

Kompozycja skupia się na ceremonii zaprzysiężenia unii w renesansowym wnętrzu zamku w Lublinie. Unia Lubelska uchodzi za jedno z najlepszych dzieł Jana Matejki, w uznaniu wartości obrazu malarz odznaczony został w 1870 francuskim orderem Legii Honorowej. Po II wojnie światowej, zrabowany przez Niemców obraz odnaleziono we wsi Przesieka w Karkonoszach, wraz z dwoma innymi dziełami Matejki. Na pamiątkę tego wydarzenia, wieś przez krótki czas nazywała się Matejkowice.

Obraz jest własnością Muzeum Narodowego w Warszawie, a znajduje się w depozycie w Muzeum Lubelskim na zamku w Lublinie.

Ukończony cztery lata po Grunwaldzie Hołd pruski również zdobi większość podręczników, z których dzieci i młodzież uczy się polskich dziejów. Matejko uchwycił na nim moment składania przez Albrechta Hohenzollerna 10 kwietnia 1525 hołdu lennemu królowi Zygmuntowi Staremu.

Obecnie dzieło jest depozytem Zamku Królewskiego na Wawelu w Muzeum Narodowym w Krakowie, można je zobaczyć w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach.

Wielki tłum wypełnił tego dnia ulicę świętojańską w Warszawie, będącą najkrótszą drogą z Zamku Królewskiego do kolegiaty św. Jana - kościoła parafialnego królewskiej siedziby. Ten właśnie moment uchwycił mistrz Jan Matejko na obrazie namalowanym w 1891 r. Wielu osobom wydaje się, że centralną postacią jest Stanisław August Poniatowski. Nawet Jacek Kaczmarski w utworze "Krajobraz po uczcie" śpiewał "na rękach niesiony uśmiecha się król", jednak bohaterem tym jest Stanisław, ale Małachowski. Ten wybitny polityk, marszałek Sejmu Wielkiego, dzierży w swej prawej dłoni tekst ustawy zasadniczej, w lewej zaś laskę marszałkowską. Obok niego, również na ramionach, niesiony jest Kazimierz Nestor Sapieha, marszałek litewski. Za nim na własnych nogach kroczy Andrzej Zamoyski, który dokonał kodyfikacji prawa Rzeczypsopolitej, wspierający się ramieniem na Stanisławie Staszicu, który był nauczycielem dzieci Zamoyskiego.

Obecnie obraz znajduje się w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie.

Zobacz także

# data[].attributes.attachment_link.title
5 najsłynniejszych obrazów Jana Matejki - czy znasz je wszystkie?

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Matejko to jeden z najsłynniejszych polskich malarzy. Jan Matejko był synem czeskiego emigranta, Franciszka Matejki, i szlachcianki ze spolonizowanej, niemieckiej rodziny, Joanny Rossber. Zarówno Jan Matejko jak i jego 10 rodzeństwa, mimo swojego pochodzenia, czuli się polskimi patriotami, o czym świadczy działalność wyzwoleńcza dwóch starszych braci Jana, Edmunda i Zygmunta, uczestników powstania węgierskiego (1848-1849).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Mecenasem Galerii Sztuki XIX wieku
w Muzeum Narodowym w Warszawie oraz tego artykułu jest:

Jan Matejko, Portret trojga dzieci artysty, 1870
olej, płótno, 127,5 × 160 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie

Trójka rezolutnych maleństw: pięcioletni Tadzio, bardzo przejęty rolą modela do obrazu, spokojna trzyletnia Helenka, która ufnie patrzy przed siebie, i niespełna roczna Beatka zajęta bardziej wstążką na ramieniu siostry niż pozowaniem. Czy mali bohaterowie obserwujący ruchy pędzla trzymanego w dłoni ojca spodziewali się, że przechodzą do historii malarstwa? Trudno orzec. Na pewno takimi dociekaniami nie mącił swojego spokoju rozkoszny pies, który ze stoickim wdziękiem znosi zamieszanie w salonie krakowskiego mistrza.

Rodzinne serce - malarski rozum

Jesienią 1869 roku Jan Matejko miał na swoim koncie liczne artystyczne sukcesy. Namalował już Stańczyka i Kazanie Skargi; skończył Rejtana i Wskrzeszenie Łazarza, niedawno wyschły farby na Unii Lubelskiej, a pomysłów na kolejne monumentalne dzieła nie brakowało. Ostatnie miesiące roku spędził przy sztaludze, na której powstawał portret trójki dzieci. W maju 1870 roku obraz będzie gotowy.

Portret trojga dzieci to wynik fortunnego pogodzenia rodzinnego serca z malarskim rozumem. Z jednej strony mamy tutaj bowiem dowody - znanej z innych prac Matejki - słabości artysty do bogatego sztafażu, nie zabraknie więc czerwieni perskiego kobierca, w tle połyskują sute brokaty, skontrastowane z opadającym grubymi fałdami futrem. Z drugiej strony cała ta pompatyczna dekoracja, scenicznym szeptem deklarująca zamożność i prestiż domu, nie zdołała zagłuszyć autentycznego i wymykającego się rutyniarstwu dowodowi ojcowskiej czułości.

Baranki i koronki

Matejkowie zadbali o staranny ubiór swoich dzieci. Wiedzieli przecież doskonale, że do historii nie można przejść w byle jakim stroju. Inwencja w dobraniu strojów dzieciom godna jest wziętego stylisty. Kilka lat później krakowski mistrz uwieczni swoją żonę w przebogatej sukni ślubnej ujętej pod szyją broszą z Kościuszką. Na autoportrecie również nie uwieczni się w powalanym farbą roboczym fartuchu.

Tadzio z dumą nosi czerwoną sukmanę, spod której połyskują buty z cholewami, i ewidentnie wczuwa się w rolę dystyngowanego dziedzica tradycji. Rączką przytrzymuje krakowski pas, co sugerować może, że w głowie chłopca ojciec już rozpalił miłość do historii. Gdyby jednak ktoś miał jeszcze wątpliwości co do lokalności kostiumu - Tadeusz zaciska palce na czapie obszytej barankiem. I aż dziwne, że nie jest to konfederatka mająca przecież swoją malarską tradycję przynajmniej od czasów autoportretu Bacciarellego.

Helenka nosi się bardziej międzynarodowo. Starsza Matejkówna ubrana jest w sukienkę z podwyższoną talią. Kolor bucików i dodatków nie jest przypadkowy - niebieski, jako kolor maryjny, przypisany był wówczas dziewczynkom, a że przy okazji kontrapunktuje karmin stroju brata - tym lepiej.

Beatka nie przykłada jeszcze wagi do ubioru. Ma na sobie wprowadzoną do mody przez osiemnastowiecznych Anglików sukienkę uniseksową. Dla rozróżnienia płci niekiedy przepasywano dzieci szarfą, czego państwo Matejkowie tym razem nie zrobili. Dziewczęcość maleństwa podkreśla trzymany w pulchnej rączce pąk, dający odczytać się symbolicznie - wszak uroda Beatki miała dopiero rozkwitnąć, co ojciec skwapliwie odnotowywał na kolejnych wizerunkach. Co ciekawe - nie oznaczało to bynajmniej konsekwentnego trzymania się tej samej konwencji.

Reprezentacyjny i romantyczny

Trudno zwalczyć pokusę zestawienia.

„Tkliwe ciepło ojcowskiego uczucia, z jakim malowany był ten obraz, odczuwamy wyraźniej, gdy zestawimy go z pochodzącym z 1879 roku Portretem czworga dzieci artysty, noszącym wszelkie znamiona chłodnej, oficjalnej reprezentacyjności".

Rzeczywiście, jeśli wziąć pod uwagę portret znajdujący się w zbiorach Lwowskiej Galerii Sztuki, dzieło z kolekcji warszawskiego Muzeum Narodowego może uchodzić za idylliczny obraz rodzinnego ciepła.

We lwowskim portrecie nie tylko poszerza się skład osobowy - rodzina zdążyła powiększyć się o małego Jerzego - ale także bogaty salon przedzierzgnął się w teatralną dekorację godną inscenizacji historycznego dramatu. Jest las, który mógłby szumieć do wtóru szeptów szekspirowskich bohaterów, jest inkrustowany masą perłową tron, nie mogło zabraknąć także brokatowych tkanin i nawet lekkość majowych konwalii przytłoczona została złocistym wazonem. Helenka z bezpretensjonalnej dziewczynki stała się dumną damą debiutującą na balach, Tadeusz pozuje na szlachetnego myśliciela, Beatka zalotnie wygląda zza poły tkaniny, a najmłodszy z klanu Jerzy ujęty jest w retorycznym geście wyjętym niemal z Hołdu pruskiego.

Różnicę widać chociażby na przykładzie psa - dotąd leżące obojętnie psisko uwiecznione było z całym naturalnym wdziękiem, na drugim portrecie już nawet zwierzęciu udzielił się przymus przybrania adekwatnie dwornej pozy.

Dwoje nudziarzy

Niełatwe małżeństwo Teodory i Jana Matejków pełne było romantycznych wzlotów i komentowanych po krakowskich salonach upadków. Jak zauważa badaczka życia malarza - Maria Szypowska - „dla młodziutkiej, wrażliwiej dziewczyny wspólne życie z [...] tak już sławnym artystą, musiało nieraz wydawać się jakąś baśnią - wspaniały ślub, wojaż do Paryża po złoty medal, nawet mieszkanie nasycone niezwykłością". Jedną z osobliwości była oczywiście wspaniała pracownia, będąca tłem niejednej miłosnej sceny, skoro Matejko wyznawał w liście: „[...] z Twą miniaturą prowadzę rozmowy sercem, schodzę do atelier [...], by mię oko ludzkie nie widziało, tak jak my zwykli robić...".

Kiedy na trzy lata przed powstaniem portretu potomstwa Teodora wraz z dwojgiem dzieci wyjeżdża do Koryznówki, kreśli do męża czułe słowa:

„nie wiem, jak doczekiwać tej chwili, kiedy będziemy wszyscy troje w swoim ubożuchnym a drogim domku naszym"

- a kilka wersów dalej z filuternym dowcipem dopisuje -

„[...] nie można się było lepiej dobrać jak my oboje, to jest dwoje nudziarzy zgadzających się, i pieszczochów większych trudno na Bożym świecie dopatrzyć".

Matejko nie pozostaje żonie dłużny. W nocy z 10 na 11 lipca 1867 roku deklaruje w dobrodusznie wylewnym liście, że patrząc kilka dni wcześniej na śpiącego Tadka, nie przypuszczał, jak bolesna będzie rozłąka. Wspomina Teodorę machającą chustą na odjezdne i kreślącą w powietrzu krzyże. Tak jak dla żony artysty symbol chrystusowej męki nakreślony przed podróżą miał chronić od przykrych wypadków, tak malarz zdawał się wierzyć w totemiczną moc portretu ukochanej.

Późniejsze wspomnienia o życiu rodzinnym Matejków rysują się w nieco posępniejszych barwach. Osiem lat po powstaniu Portretu dzieci artysty malarz zwierzał się swojemu sekretarzowi: „Ja cierpię i męczę się od pierwszej chwili pobrania się naszego. Już w dwa tygodnie po ślubie naszym [...] powiedziała mi żona, że jeśli ją tylko nos zaswędzi, to będę tańczył koło niej".

Gruchające gołąbeczki prędko straciły miłosny zapał. Matejko gorzko kwitował: „Gdy wspomnę o tym, to dziś jeszcze truchleję, bo od tej pory ciągnie się piekło życia mojego. Ona nie tylko ze mną lecz nawet z najbliższymi krewnymi swymi gryzła się ciągle". Szkoda, że dla pełniejszego obrazu sytuacji nie możemy poznać stanowiska drugiej strony.

Wzrok i dotyk

I choć już sama historia rodzinna czyni portret ciekawym, to nawet abstrahując od osobistego afektu, obrazowi trudno zarzucić coś w kwestii formalnej poza... kolorem. Słuszne wydaje mi się zastrzeżenie poczynione niegdyś przez Tadeusza Dobrowolskiego, stwierdzającego, że:

„Koloryt obrazów Matejki budzi nieraz zastrzeżenia. Bywa efektowny i nasycony; obok czerni i bieli uwzględnia barwy zasadnicze i łamane, lecz te pierwsze bywają nieraz zbyt intensywne i nie zestrojone w sposób dostatecznie harmonijny w całościowy akord".

Portret trojga dzieci artysty nie jest przekonująco skomponowaną kompozycją barwną. O ile karmin sukmany Tadeusza doskonale uwypukla biel sukienki Heleny ozdobioną kobaltowymi wstążkami, to zielenie i brązy wydają się mdłe. Kolorom brak dźwięczności i głębi. Pod względem barwnym obraz nie posiada przemyślanej dramaturgii. Ma za to inną zaletę. Portret zachwyca genialną czułością Matejki na różnorodność faktur. Zupełnie inaczej oddane jest puszyste futro, inaczej układa się światło na trzewikach starszej córki; patrząc na psa, od razu czujemy, że jego sierść różni się w dotyku od szczeciniastego dywanu.

„Linja, bryła i ruch - oto elementy, którymi Matejko bezbłędnie włada. Tysiące rysunków i szkiców, które przeszły przez ręce piszącego te słowa, świadczą, że pierwszem, co atakowało zmysł wzroku Matejki, to sylweta krawędzi".

Czym jest owa sylweta krawędzi z recenzji sprzed ponad wieku? Obstawiałbym, że dostrzeżeniem wirtuozerii oddawania rozmaitych struktur, celowo ze sobą kontrastowanych. Aż szkoda, że obrazu dotknąć nie można.

Ciągi dalsze

Trzy lata po namalowaniu portretu Matejko chyba nadal był zadowolony z efektu swojej pracy. Obraz zostaje zapakowany i przewieziony do Wiednia, gdzie zawiśnie w jednym z pawilonów Wystawy Światowej. Historia przekaże nam lapidarną wzmiankę, że został „[...] przyjęty przez krytykę z ogromnym uznaniem". Następnie zmieniał właścicieli, przechodząc wreszcie na własność działającej w Genewie Fundacji im. Kościelskich, która dziewięćdziesiąt lat po wystawienniczym sukcesie w austriackiej stolicy zdecydowała się przekazać obraz warszawskiemu Muzeum Narodowemu. Momentu tego nie doczekało żadne z uwiecznionych na obrazie dzieci malarza. Tadeusz umarł w 1911 roku, mając zaledwie czterdzieści sześć lat, w 1926 roku odeszła pięćdziesięciosiedmioletnia Beata; najdłużej żyła Helena - pogrzeb sześćdziesięciopięciolatki odbył się w 1932 roku.

Dobroduszna serdeczność

Do dziś komentatorzy doceniają „[...] dziecięcy wdzięk, naturalne pozy modeli i kontakt uczuciowy między nimi [dziećmi artysty, który] wprowadza do tego reprezentacyjnego wizerunku nutę liryzmu i intymności". Czy afektowi Matejki można się dziwić? Dzieciństwo samego malarza do idyllicznych nie należało.

„Dzieciństwo ani sielskie ani anielskie - stwierdzano niedługo po śmierci malarza. - Wczesne sieroctwo, rodzic nieledwo surowy, materjalny brak częsty, krąg stosunków ciasny, ciaśniejszy jeszcze horyzont myśli, potrzeb, dążeń. Wychowanie staranne, bogobojne, gniazdowe - wykształcenie niedostateczne".

Ludzie mający okazję osobiście poznać autora obrazu relacjonowali:

„[...] jego stosunek zarówno do sztuki jak i do otoczenia wypływał z natury na wskroś uczuciowej. W sztuce wyładowywało się to uczucie w sposób gwałtowny, wobec ludzi przybierało wyraz łagodnej wyrozumiałości i dobrodusznej serdeczności".

W Portrecie trojga dzieci artysty nie znajdziemy śladu owej „gwałtowności", za to zdecydowanie tchnie on „dobroduszną serdecznością"; czyżby lokował to warszawskie płótno bliżej sfery matejkowskiego „życia" niż „sztuki"?

Bibliografia:
1. Dobrowolski T., Malarstwo polskie ostatnich dwustu lat, Wrocław 1976.
2. Malarstwo polskie od XVI do początku XX wieku, oprac. S. Kozakiewicza, K. Sroczyńska, Warszawa 1975,
3. Stasiak L., Jan Matejko, Bochnia 1910.
4. Szypowska M., Matejko wszystkim znany, Warszawa 1976.

Mecenasem Galerii Sztuki XIX wieku
w Muzeum Narodowym w Warszawie oraz tego artykułu jest:

PGE - Polska Grupa Energetyczna od wielu lat wspiera i promuje polską kulturę przez sponsoring ważnych wydarzeń kulturalnych oraz instytucji kultury. Grupa PGE angażuje się w dbałość o polską kulturę i polskie dziedzictwo narodowe, ale też w upowszechnienie wizerunku muzeów jako miejsc otwartych i przyjaznych dla publiczności, proponujących wciąż nowe i interesujące projekty. Podkreśla również niezwykle ważną rolę edukacji w procesie poznawania polskiej sztuki.

PGE jest Mecenasem Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Narodowego w Lublinie, Muzeum Narodowego w Gdańsku oraz Muzeum Narodowego w Kielcach, a także Mecenasem Edukacji Nowego Skarbca Koronnego na Zamku Królewskim na Wawelu.

# data[].attributes.attachment_link.title
♫ Jan Matejko „Portret trojga dzieci artysty" " Niezła sztuka

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Matejko znany jest jako autor malarstwa historycznego, ale chętnie uwieczniał na obrazach też swoich najbliższych, o czym przypominają portrety dzieci.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dwoje na huśtawce, czyli życie prywatne Jana Matejki

SAEPE PROVIDET DEUS UT MAGNA CLAUDANTUR PARVIS - często sprawia Bóg, że wielkość zamyka się w małym kształcie. Taki napis pojawił się w 1904 roku nad drzwiami pokoju, w którym sześćdziesiąt sześć lat wcześniej na świat przyszedł Jan Matejko - człowiek niewielkiej postury, lecz wielki duchem. Równie wielkie tworzył obrazy i, jak rzadko który artysta, cieszył się uwielbieniem współczesnych.

Chyba każdy z nas widział Bitwę pod Grunwaldem, Batorego pod Pskowem czy Rejtana - upadek Polski. Nie każdy jednak wie, że twórca, który „ślubował wskrzeszać narodu Gloryje", miał obce korzenie. Ojciec Matejki pochodził z Czech, a matka - z Niemiec.

Poznali się w kamienicy przy ulicy Floriańskiej w Krakowie, należącej do rodziny matki. Ojciec wynajmował w niej mieszkanie. Tu też przyszedł na świat przyszły malarz - dziewiąty spośród jedenaściorga rodzeństwa. Urodził się w 1838 roku, ale dokładna data nie jest znana. Sam malarz świętował urodziny 30 lipca, w aktach figuruje 28 lipca, a na tablicy w domu przy ulicy Floriańskiej - 24 czerwca.

Rodzice kiepsko radzili sobie z tak dużą gromadką dzieci. Charakterystyczna cecha fizjonomii Matejki - garbaty nos - to wynik rodzicielskiego zaniedbania. Przyszły malarz złamał go podczas zabawy, a że nikt się tym nie zainteresował, nos zrósł się krzywo.

Inne cechy jego wyglądu? Paulina Giebułtowska, teściowa znająca Matejkę od dzieciństwa, wspomina go jako „Biedne [...], blade, zmizerowane chłopiątko". Gdy dorósł niewiele się zmienił. Był „Niskiego wzrostu, chudy, o zapadłej piersi, ubrany niepozornie, w czarnym, miękkim, zmiętym kapeluszu o szerokim rondzie, spod którego wypływały długie, szpakowate włosy, z rzadko przystrzyżoną brodą, o cerze zwiędłej, o policzkach zapadniętych, o nosie garbatym i krzywym, w złotych okularach, spoza których wyglądała para czarnych oczu o dziwnie głębokim, przenikliwym spojrzeniu. [...] robił wrażenie człowieka zmęczonego, wyczerpanego i przygnębionego".

Zmęczony, wyczerpany i przygnębiony? Zmęczenie i wyczerpanie można tłumaczyć nadmiarem pracy. Ale skąd przygnębienie? Skoro w życiu zawodowym odnosił sukcesy, może warto przyjrzeć się jego życiu osobistemu.

Po śmierci matki - która zmarła, gdy miał siedem lat - rodzinne ciepło odnalazł w domu przyszłych teściów, państwa Giebułtowskich. Paulina Giebułtowska traktowała Matejkę jak własne dziecko. Jej pierworodny syn Stanisław był jego najbliższym przyjacielem, młodszy syn Stefan chodził z nim do gimnazjum, starsza córka Joanna, wraz z mężem Leonardem Serafińskim, gościła go w swym domu w Nowym Wiśniczu, a najmłodsza latorośl Giebułtowskich - Teodora - została jego żoną.

Matejko zwłaszcza wizyty w Nowym Wiśniczu bardzo sobie upodobał. Pisał: „...nieraz nie mogę sobie rady dać, tym więcej gdy sobie wspomnę chwile miło spędzone w drogim mi zawsze Wiśniczu u Was, zacnych ludzi, którzyście mnie raczyli zawsze mile widzieć u siebie; niech Wam Bóg zapłaci, bo ja nie wiem, czy kiedy będę mógł się dostatecznie wywdzięczyć".

Koryznówka w Nowym Wiśniczu

Za serdeczność, jaką otrzymywał od rodziny Giebułtowskich i Serafińskich, Jan odwdzięczał się najlepiej, jak umiał - malując ich portrety. Można je oglądać w Koryznówce - drewnianym dworku, o którym pisałam w artykule Wokół Krakowa - coś dla ciała.

Koryznówka w Nowym Wiśniczu

Od 1981 roku w Koryznówce mieści się Muzeum pamiątek po Janie Matejce. Chociaż maleńkie - zwiedza się tylko dwa pokoje - warto je zobaczyć. Dworek przetrwał do dziś w niemal niezmienionym stanie. Wygląda tak, jak za czasów, gdy przyjeżdżał tu malarz. W pokoju stoi fortepian, na którym zwykł grywać, na ścianach wiszą zdjęcia rodzinne oraz rysunki, karykatury i obrazy, które malował. Po muzeum oprowadza miła pani kustosz, której bardzo dziękuję za zainteresowanie mnie postacią Matejki.

Wnętrze muzeum w Koryznówce

Teodora - najmłodsza córka Giebułtowskich i przyszła żona Matejki nie miała łatwego charakteru. Już jako dziecko była kapryśna, złośliwa i nieposłuszna. Nie przeszkadzało to zakochanemu w niej po uszy młodemu artyście. Matejko upatrzył ją sobie już w we wczesnych latach i długo zabiegał o jej względy.

Rodzina Giebułtowskich nie była przeciwna małżeństwu Matejki z Teodorą. Wszyscy znali go od lat, jego sukces jako malarza przekonał ich, że potrafi zapewnić rodzinie byt. „...Paulina [Giebułtowska - przyszła teściowa Jana] była przezorną matką, wiedziała, co się święci... Jasia, tego poczciwego chłopaka, kochała uczuciem macierzyńskim - przeczuwała, jaki to będzie dobry mąż. Mniej pewna była własnej córki. Opowiadała nieraz o trudnościach z usposobieniem gwałtownym i zaciętym Tosi. Bywały różne przeprawy...".

Przeprawy czekały Matejkę jeszcze przed ślubem. Gdy dał jej pierścionek - z perełką, symbolem łez, które później często przez nią wylewał - panna cisnęła nim z taką siłą, że do drugiego pokoju się potoczył. Matejko nie zraził się jednak i dopiął swego.

Ślub odbył się w 1864 roku w Krakowie, w kościele Najświętszej Maryi Panny na Piasku. Udzielił go im brat Teodory, Stanisław. Panna młoda miała na sobie piękną suknię zaprojektowaną przez przyszłego męża. Tuż po ślubie pozowała mu w niej do portretu.

Portret piękny, ale czy wierny? Teodora była tęga, miała krzaczaste, niemal męskie brwi. Maciej Szuniewicz, kustosz Domu Matejki, pisze, że „jedynie pędzel rozkochanego małżonka potrafił na portrecie w ślubnym stroju stworzyć nieledwo piękność". Z drugiej strony, niechętny Teodorze Marian Gorzkowski, sekretarz Matejki, twierdzi, że była bardzo ładną panienką: „...typ wschodni, smagła jakby Gruzinka, z czarnymi oczyma i pałającym wzrokiem".

Teodora szybko stała się muzą Matejki. Kobiety na obrazach - Barbara Radziwiłłówna, królowa Bona - mają jej rysy. Żyła w przekonaniu, że ma istotny wpływ na sukcesy męża. Domagała się uznania i hołdów, bo „czymże byłby Jaś, gdyby nie miał swojej Beatryczy".

Zygmunt August i Barbara Radziwiłłówna

Droga do serca Teodory była wyboista, a małżeństwo z nią wybuchowe. Niemal wszyscy biografowie są zgodni, że była przekleństwem Matejki, despotką i awanturnicą, która zamieniła jego życie w piekło. Wyszła za Jana zachęcona jego sukcesami twórczymi i finansowymi. Nie kochała ani jego, ani dzieci. Siostrzenica Teodory, Stanisława Serafińska, pisze: „Gwałtowna, zarozumiała, potura wujem, dziećmi, babcią, siebie ma za nieomylną i najnieszczęśliwszą".

Teodora była snobką, chciwą i rozrzutną. Chciała żyć na wysokim poziomie, bywać w operze, teatrze, jeździć powozami, stroić się i błyszczeć. Ambicje miała ogromne, ale niewiele - poza pozowaniem - dawała od siebie. Nie miała ani wykształcenia, ani ogłady, ani zainteresowań.

Niepochlebna opinia o Teodorze upowszechniła się za sprawą sekretarza Matejki, Mariana Gorzkowskiego, który nie pałał do niej sympatią. Z zachowanej korespondencji Matejków wynika jednak, że w pierwszych latach małżeństwa Teodora potrafiła być troskliwą i opiekuńczą żoną, na którą artysta mógł liczyć w chwilach, gdy szczęście się odwracało. A i późniejsze listy Jan podpisywał wymownie: „Twój niewolnik Jasiek", „Twój zawsze najwięcej kochający swoją, jak się zwiesz sama, Zawieruchę".

Wydaje się, że ta Zawierucha, ten „Tajfun domowy noszący imię Teodora był [...] niezbędny dla klimatu twórczości Matejki. Po burzy z piorunami błyskała najpiękniejsza pogoda, ustępując miejsca kolejnemu trzęsieniu ziemi, i da capo ". Małżeństwo Matejków to „dwoje na huśtawce" - raz w górze, raz w dole, raz w niebie, raz w piekle.

Budynek Towarzystwa Sztuk Pięknych w Krakowie

Matejko nieraz zastanawiał się, czy walić Teodorę kijem i być „barbarzyńcem", czy zginąć przedwcześnie. Był gotów poświęcić się i zginąć, lecz powstrzymywała go obawa, że „na niej zlegnie wina wobec Boga i ludzi". Żył więc i spełniał zachcianki kapryśnej żony. Jedną z nich była rozbudowa kamienicy przy Floriańskiej. Nie obyło się bez nieporozumień z sąsiadami i majstrami budowlanymi, o które Teodora oskarżała męża. Konflikty między małżonkami zażegnał wspólny wyjazd do Stambułu.

Po powrocie powstał obraz Utopiona w Bosforze ( Hassan topi niewierną żonę). Matejko Hassanowi nadał swoje rysy, niewiernej żonie - rysy Teodory, a jednemu z mężczyzn rzucających żonę w wodne odmęty - sekretarza Mariana Gorzkowskiego. Wymowne.

Teodory to nie zraziło. Orient zachwycił ją do tego stopnia, że zaczęła zmieniać plany przebudowy kamienicy. Matejko uległ jej zachciankom i urządził dom z bizantyjskim przepychem.

W kamienicy przy ulicy Floriańskiej w Krakowie jest dziś najstarsze muzeum biograficzne w Polsce - Dom Jana Matejki. Zostało otwarte już trzy lata po śmierci malarza. Inicjatorem jego utworzenia był profesor Marian Sokołowski. Wystąpił z propozycją wykupienia od spadkobierców kamienicy i na łamach prasy zaapelował do narodu o finansowe wsparcie. Naród chętnie składał datki. Inauguracja muzeum, mieszczącego się na pierwszym piętrze kamienicy, odbyła się w 1896 roku. Oczywiście muzeum istnieje do dziś.

Dom Jana Matejki przy ulicy Floriańskiej

Wyposażenie z czasów jego właścicieli zachowało się w salonie. Stoi w nim komplet neorenesansowych mebli inkrustowanych marmurem. Matejko kupił je w Wenecji podczas podróży do Włoch. Autentyczne są również parkiet i żyrandol ze szkła sodowego.

Oryginalne meble stoją też w dawnym gabinecie Teodory, zwanym pokojem pod gwiazdami. Na kilka dni przed śmiercią zamieszkał w nim Matejko - wniesiono tu jego łóżko, nocny stolik i krzesło.

Wnętrze Domu Jana Matejki - sypialnia

W kamienicy przy Floriańskiej Matejko miał też pracownię. Była pełna tkanin i zabytkowych przedmiotów. Stał tu wypchany koń z ozdobnym rzędem, służący mu za model. Matejko potrzebował modela. Postaciom na swoich obrazach dawał rysy własne, swoich dzieci, obowiązkowo Teodory i przypadkowych ludzi. Kiedyś ścigał po całym Krakowie pewnego jegomościa, bo ujrzał w nim... Stefana Batorego.

Batory pod Pskowem - fragment parawanu z końca XIX wieku

wykonanego techniką haftu na kanwie przędzą jedwabną i nićmi metalowymi,

którego podstawą był obraz Matejki

Pracownia Matejki w kamienicy przy Floriańskiej

Matejko wraz z żoną i dziećmi wprowadził się do kamienicy przy Floriańskiej w 1873 roku. Zamieszkały z nimi starsza siostra Teodory, Joanna Serafińska, i jej dwie córki. W tajemnicy przed Teodorą Matejko namalował Kasztelankę - portret jednej z dziewczyn, pięknej Stanisławy. Gdy mężowska „zdrada" wyszła na jaw, Teodora wpadła w szał - nikt oprócz niej nie miał prawa pozować Matejce. W gniewie zniszczyła swój portret w sukni ślubnej, a siostra i siostrzenice w trybie natychmiastowym opuściły kamienicę.

Przyczyna rodzinnej awantury

W okresie międzywojennym portret Kasztelanki znalazł niespodziewane zastosowanie. W 1930 roku twarz dziewczyny ozdobiła banknot 5-złotowy. Była też na banknocie okupacyjnym o takim samym nominale.

Po kłótni o Kasztelankę Matejkowie - na zgodę - nabyli wiejską posiadłość w Krzesławicach pod Krakowem.

Dworek, należący niegdyś do Kołłątaja, stał w ciekawej okolicy: niedaleko opactwa cystersów w Mogile i kopca Wandy, co nie chciała Niemca. Doskonałe miejsce, by tworzyć historyczne dzieła. W jednym z pokoi Matejko urządził sobie pracownię. Dziś w dworku jest Muzeum Jana Matejki. Niestety, nie zachowały się prawie żadne pamiątki po malarzu. Najstarszy syn Tadeusz, który miał osiąść w Krzesławicach - wedle słów pani kustosz - „dom sprzedał, graty zabrał".

Pracownia w dworku w Krzesławicach

Wnętrze dworku w Krzesławicach. Nie są to meble Matejków

Powodem kolejnego wybuchu złości Teodory była uroczystość na cześć Matejki, przygotowana przez władze Krakowa po namalowaniu przez niego Bitwy pod Grunwaldem. Po nabożeństwie w katedrze Matejko przejechał z Wawelu do pałacu Wielopolskich, gdzie wręczono mu poświęcone berło, jako znak jego panowania w sztuce. O uhonorowaniu Teodory, jako muzy artysty, nie pomyślano, poczuła się więc odsunięta w kąt. Nie mogła tego ścierpieć i wymogła na mężu odesłanie berła. A potem - na zgodę - Matejkowie wybrali się w podróż do Włoch, wspominaną przez malarza jako ostatni okres małżeńskiego szczęścia i zawodowego spełnienia.

A Teodora dostała swoje berło - dumna i wyniosła dzierży je jako królowa Bona na obrazie Hołd pruski. Ciekawi niech sprawdzą.

Z biegiem lat u Teodory zaczęły pojawiać się oznaki choroby psychicznej. Bez wątpienia miały związek ze śmiercią najmłodszej córki Reginy, która zmarła w niemowlęctwie. Odejście dziecka było przyczyną załamania nerwowego Teodory. Wracając z kościoła w podkrakowskiej Mogile, wpadła w szał i groziła wymordowaniem rodziny. Teodora w młodości zapadła na cukrzycę, leczoną wówczas między innymi głodówkami. Taka kuracja powodowała częste omdlenia, prowadzące do niedotlenienia mózgu. A stąd już tylko krok do problemów psychicznych. Kryzysy pojawiały się coraz częściej. Matejko zwierzał się: „Był czas, gdy leżąc w łóżku oczekiwałem, że mię i dzieci pozarzyna. Ona jest taka. Szał jej i zemsta nie mają granic. Co pocznę?". Kilka lat po wypowiedzeniu tych słów Matejko wyraził zgodę na umieszczenie Teodory w szpitalu dla umysłowo chorych. Odwiózł ją tam Marian Gorzkowski.

Na obrazie Utopiona w Bosforze mężczyzna, któremu Gorzkowski użyczył swych rysów, wykonuje wyrok na niewiernej żonie Hassana. Malarska fikcja zmieszała się z rzeczywistością.

Decydując się na odizolowanie żony, Matejko chciał chronić dzieci. Miał ich czworo - Tadeusza, Helenę, Beatę i Jerzego. Przedstawiane na obrazach jako słodkie królewięta, a na polichromii kościoła Mariackiego jako aniołki, aniołkami - zwłaszcza synowie - nie były.

Starszy przejawiał talent malarski, ale go nie rozwijał. Młodszy nie miał ani talentów, ani chęci do nauki. Nie skończył czterech klas. Wysłany na wieś, by nauczyć się gospodarowania, i w tej dziedzinie nie odniósł sukcesów. Córki, choć piękne, długo nie mogły znaleźć kandydatów do ręki. Na przeszkodzie stanął majątek, a raczej jego brak. Nikt nie chciał biednych panien. Choć Matejko był wielkim malarzem, nie miał stałych dochodów, a to co zarobił, roztrwoniła Teodora. Helena i Beata w końcu znalazły mężów. Podczas ich ślubów nie obyło się bez przepychanek - Teodora odmówiła udzielenia błogosławieństwa, doszło do kłótni, młodzi spóźnili się do kościoła.

Beata, Jerzy, Tadeusz i Helena

Zgryzoty, jakich przysparzały mu żona i dzieci, nie zabijały twórczej pasji Matejki. Twierdził: „...może to Pan Bóg daje mi tyle w domowym życiu utrapień, ażebym ciągle pracował; gdybym był w domu szczęśliwy, to bym nie zrobił i nie wykonał tyle obrazów".

Ale z czasem do kłopotów rodzinnych doszły i zawodowe - w sztuce pojawili się impresjoniści. Na wystawie w Paryżu Bitwę pod Grunwaldem uznano za przeżytek. W Krakowie odrzucono jego projekt pomnika Adama Mickiewicza. Malarz „zawsze drażliwy, stał się nieznośny, gdy poczucie klęski życia osobistego złączyło się z upadkiem sił twórczych", Matejko, choć wygląd miał skromny, skromnością nie grzeszył. Był przekonany o własnej wielkości i nieomylności. Gdy „dawne hołdy przygasły", uznał, że otaczają go ludzie niewdzięczni i nieżyczliwi.

Pogłębiły się też jego kłopoty zdrowotne. Od młodości prowadził niehigieniczny tryb życia. Jako początkujący malarz odżywiał się czerstwymi bułkami, palił i pił kawę. Pracował ponad siły w zimnej pracowni przy ulicy Krupniczej, w „czepcu z uszami zapinanym na pętlicę". Przyzwyczajeń nie zmienił nawet wtedy, gdy już nie musiał oszczędzać. Wcześnie zapadł na chorobę wrzodową. Nie leczył się, a toksyczne farby i stresy związane z życiem rodzinnym pogorszyły sytuację. Zmarł 1 listopada 1893 roku na raka żołądka w kamienicy przy Floriańskiej, tej samej, w której się urodził. Teodora przeżyła go o trzy lata. Obydwoje leżą na Cmentarzu Rakowickim.

Artykuł o Matejce rozpoczęłam łacińską sentencją o wielkości ukrytej w małym kształcie. Zapewne ci, którzy umieścili ją nad drzwiami pokoju, w którym Matejko przyszedł na świat, pisząc „wielkość", mieli na myśli twórczość Matejki - monumentalne obrazy przypominające potęgę polskiej państwowości.

Myślę, że to nie wszystko. Matejko był wielki, bo tylko wielki człowiek mógł być jednocześnie genialnym malarzem, dobrym ojcem, no i mężem Teodory. Nikt mały by temu nie podołał.

Pisząc ten artykuł, korzystałam z książek:

Jan Matejko. Mistrz malarstwa historycznego, DeAgostini, Warszawa 2007.

M. Serafińska-Domańska, Koryznówka w Wiśniczu. Muzeum pamiątek po Janie Matejce, Muzeum Okręgowe w Tarnowie, Tarnów 2013.

M. Szypowska, Jan Matejko wszystkim znany, Zarząd Krajowy Związku Młodzieży Wiejskiej, Warszawa, 1988.

Oraz z materiałów dostępnych w zwiedzanych obiektach.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dwoje na huśtawce, czyli życie prywatne Jana Matejki

# data[].attributes.attachment_link.description
SAEPE PROVIDET DEUS UT MAGNA CLAUDANTUR PARVIS - często sprawia Bóg, że wielkość zamyka się w małym kształcie. Taki napis pojawił się w 1904 roku nad drzwiami pokoju, w którym sześćdziesiąt sześć lat wcześniej na świat przyszedł Jan Matejko - człowiek niewielkiej postury, lecz wielki duchem.

# data[].attributes.attachment_link.title
[PODCAST] Polska. Siła obrazu ✊ Mistrz Jan Matejko i jego uczniowie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
19,99 zł

Na stanie

Liczba stron - 32 | Format - A4 | Okładka - miękka Szukasz wartościowej rozrywki dla Twojego dziecka?
„Pokoloruj obrazy wielkich malarzy polskich" to publikacja, dzięki której Twoje dziecko bawi się i rozwija. Kolorując „Stańczyka", „Bociany" czy „Martwą naturę na tle okna", maluch zaprzyjaźnia się z arcydziełami malarstwa i z samymi malarzami. Opatruje się z najważniejszymi dziełami czołowych polskich artystów. To jest ten rodzaj edukacji, do którego nie trzeba zachęcać dziecka.

Dzięki tym kolorowankom Twoje dziecko:

BARDZO DOKŁADNIE poznaje 30 arcydzieł malarstwa polskiego;

obcuje z kulturą w niemuzealnej scenerii;

koloruje, maluje, wycina, wykleja - robi to co kocha;

kształtuje gust;

kreuje sztukę;

spędza czas konstruktywnie!

W książce „Pokoloruj obrazy wielkich malarzy polskich" znajduje się 30 obrazów następujących artystów:

Józef Chełmoński,

Tadeusz Makowski,

Wojciech Weiss,

Władysław Ślewiński,

Jan Matejko,

Olga Boznańska,

Aleksander Gierymski,

Stanisław Ignacy Witkiewicz,

Józef Mehoffer,

Mela Muter.

Tu znajdziesz wersję z naklejkami i plikiem PDF.

Na stanie

Wysyłamy w 24h!

Drukujemy w Polsce!

Pokoloruj obrazy wielkich malarzy polskich

„Pokoloruj obrazy wielkich malarzy polskich" to książeczka, w której Twoje dziecko może odtwarzać obrazy lub tworzyć je na nowo.

Kolorowanie to sposób na relaks, odstresowanie, rozrywka i przyjemność. Kolorując, dziecko rozwija kreatywność i dokładność. Jeśli do tego wszystkiego dodamy jeszcze naukę nazwisk wybitnych malarzy z Polski oraz tytułów arcydzieł malarstwa, to mamy rozrywkę idealną.

30 kolorowanek

W książeczce znajduje się 30 kolorowanek dziesięciu polskich malarzy - po 3 obrazy każdego z nich. Dziecko znajdzie w środku m.in.: Bociany, Jana Matejkę, Stańczyka, Melancholika, Żydówkę z pomarańczami, Muzę i wiele innych dzieł!

Muzeum w Twoim domu, które kocha Twoje dziecko

Galeria sztuki czy muzeum może być obecne w Twoim domu na wyciągnięcie ręki. Twoje dziecko może kolorować obrazy mistrzów malarstwa tak jak uważa, lub na wzór oryginału. Większość oryginałów obrazów znajduje się w publikacji Znajdź różnice na obrazach wielkich malarzy polskich.

Gdzie znajdziesz obrazy z naszych kolorowanek?

Pobierz mapkę i wyrusz w podróż śladami obrazów z naszych kolorowanek!

Informacje dodatkowe

Wariant

same kolorowanki, kolorowanki z naklejkami, kolorowanki z naklejkami i PDF

Zobacz także:

Podobne produkty

# data[].attributes.attachment_link.title
Pokoloruj obrazy wielkich malarzy polskich - 30 kolorowanek - Edukacja dzieci

# data[].attributes.attachment_link.description
19,99 zł Na stanie Liczba stron - 32 | Format - A4 | Okładka - miękka Szukasz wartościowej rozrywki dla Twojego dziecka? „Pokoloruj obrazy wielkich malarzy polskich" to publikacja, dzięki której Twoje dziecko bawi się i rozwija. Kolorując „Stańczyka", „Bociany" czy „Martwą naturę na tle okna", maluch zaprzyjaźnia się z arcydziełami malarstwa i z samymi malarzami.

# data[].attributes.attachment_link.description
Ciekawostki o Janie Matejko. <p>Jan Matejko jest jednym z najwyżej cenionych polskich malarzy. Zafascynowany historią, nie potrafiąc o niej mówić ani pisać - malował ją, s

# data[].attributes.attachment_link.title
Dom Jana Matejki - Muzeum Narodowe w Krakowie

# data[].attributes.attachment_link.description
Wystawy, oddziały, informacje dla zwiedzających, aktualności, kolekcja cyfrowa, blog, sklep online.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Matejko | Życie i twórczość | Artysta | Culture.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Malarz, rysownik związany z Krakowem, najwybitniejszy reprezentant nurtu historyzmu w malarstwie polskim. Urodzony w 1838 w Krakowie, zmarł tamże w 1893.

# data[].attributes.attachment_link.title
Plik:Jan Matejko signature.svg - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Kliknij na datę/czas, aby zobaczyć, jak plik wyglądał w tym czasie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Szkic kompozycyjny do obrazu Bitwa pod Grunwaldem
Ok. 1872. Owek na papierze. 32 x 19,7 cm.
Dom Jana Matejki w Krakowie.

507x800
89 KB

Szkic postaci komtura von Plauen do obrazu Bitwa pod Grunwaldem
? Owek na papierze. 32 x 20 cm.
Wasno prywatna.

509x800
64 KB

Studium postaci do obrazu
? Rysunek owkiem. Bitwa pod Grunwaldem
Dom Jana Matejki w Krakowie.

784x800
188 KB

Studium postaci do obrazu
? Rysunek owkiem. Bitwa pod Grunwaldem
Dom Jana Matejki w Krakowie.

719x800
113 KB

Studium postaci do obrazu
? Rysunek owkiem. Bitwa pod Grunwaldem
Dom Jana Matejki w Krakowie.

800x709
174 KB

Studium postaci do obrazu
? Rysunek owkiem. Bitwa pod Grunwaldem
Dom Jana Matejki w Krakowie.

686x800
106 KB

Szkic gowy ks. Skargi do obrazu Kazanie Skargi
? Owek na papierze. 18,2 x 9 cm
Dom Jana Matejki w Krakowie.

601x800
88 KB

800x556
162 KB

Studium do obrazu Kazanie Skargi
? Rysunek owkiem.
Dom Jana Matejki w Krakowie.

584x800
127 KB

Szkic do obrazu Gamrat i Staczyk - Wawel z Kurz Stopk
? Rysunek owkiem.
Dom Jana Matejki w Krakowie.

742x800
93 KB

Szkic do obrazu Gamrat i Staczyk
? Rysunek owkiem.
Dom Jana Matejki w Krakowie.

502x800
169 KB

# data[].attributes.attachment_link.description
Szkic kompozycyjny do obrazu Bitwa pod Grunwaldem Ok. 1872. Owek na papierze. 32 x 19,7 cm. Dom Jana Matejki w Krakowie. 507x800 89 KB Szkic postaci komtura von Plauen do obrazu Bitwa pod Grunwaldem ? Owek na papierze. 32 x 20 cm. Wasno prywatna. 509x800 64 KB Studium postaci do obrazu ?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bez Jana Matejki zupełnie inaczej wyobrażalibyśmy sobie dzieje Polski. Sławny malarz ukazał na swoich płótnach dziesiątki najważniejszych wydarzeń i postaci. Które z jego dzieł po prostu trzeba znać?
Jak podkreśla Piotr Legutko w niedawno wydanej książce Marzyciele. Oni wyśnili Niepodległą, to nie kto inny a właśnie sławny Matejko:

[...] ukształtował historyczną wyobraźnię Polaków na progu odzyskania niepodległości. I śmiało można powiedzieć, że w tym kształcie, stworzonym przez niewielkiego wzrostem, ale ogromnego duchem artystę, zastygła ona do dziś.

Reklama

To Matejko sprawił, że kolejne pokolenia właśnie tak, a nie inaczej wyobrażały sobie polskich królów, nie tylko na portretach, ale i polach bitew.

Trudno się nie zgodzić z tym stwierdzeniem. Któż z nas bowiem nie kojarzy ze szkolnych podręczników Bitwy pod Grunwaldem czy Hołdu Pruskiego. Jednak czy znacie wszystkie z poniższych obrazów krakowskiego mistrza? Ułożyliśmy je w kolejności chronologicznej przedstawionych na nich wydarzeń.

Zaprowadzenie chrześcijaństwa

Właśnie tak na obrazie z 1889 roku Jan Matejko wyobrażał sobie chrystianizację Polski. W rzeczywistości jednak proces przyjmowania nowej religii na pewno nie prezentował się równie malowniczo. Był mozolny i trwał całe dziesięciolecia.

Przeczytaj też: Najlepiej opłacana artystka starożytności. Niemal nikogo nie było stać na jej obrazy

Koronacja pierwszego króla

Przybycie w 1000 roku do Gniezna Ottona III stanowiło wydarzenie bez precedensu. Poza konkretnymi korzyściami politycznymi, podróż miała również wymiar symboliczny. Jak podkreśla znakomity polski mediewista Jerzy Strzelczyk była to „o ile wiemy jedyna wizyta głowy państwa niemieckiego w Polsce aż do naszych dosłownie czasów".

W jej trakcie Otton III miał nałożyć na skronie Bolesława Chrobrego cesarski diadem. Właśnie wyobrażenie tego aktu uwiecznił Matejko na obrazie Koronacja pierwszego króla. Co ciekawe malarz błędnie datował scenę na 1001 rok.

Reklama

Wjazd Bolesława Chrobrego do Kijowa

Pokonanie 22 lipca 1018 roku przez Bolesława Chrobrego Jarosława Mądrego w bitwie nad Bugiem, a następnie zajęcie 14 sierpnia Kijowa było zwieńczeniem bogatej kariery wojskowej polskiego władcy.

Matejko, jak wielu innych artystów uwiecznił monarchę uderzającego Szczerbcem w Złota Bramę (zobacz naszą galerię przedstawiającą wjazd Chrobrego do Kijowa). Rzecz jasna w 1018 roku Złota Brama jeszcze nie istniała, a i sam miecz (przynajmniej ten, który dzisiaj znamy jako Szczerbiec) został wykuty kilkaset lat później.

Więcej o Janie Matejce przeczytacie w książce Marzyciele. Oni wyśnili Niepodległą, której autorami są Piotr Legutko, Sylwester Szefer i Paweł Nowakowski (Wydawnictwo WAM 2019).

Namalowane w 1884 roku na zlecenie księcia Heliodora Czetwertyńskiego dzieło, które artysta zatytułował Bolesław Chrobry ze Świętopełkiem przy Złotej Bramie w Kijowie przez całe dziesięciolecia było uważane za zaginione.

Dopiero w 2004 roku przy okazji obchodów 100-lecia Domu Jana Matejki okazało się, że obraz w prywatnych rękach przetrwał zawieruchę wojenną.

Reklama

Klęska Legnicka

Matejko uwieczniał nie tylko chwile polskiego triumfu. Na obrazie Klęska Legnicka z 1888 roku przedstawił uroczystości pogrzebowe poległych w czasie bitwy stoczonej 9 kwietnia 1241 roku z Mongołami ( Tatarami) rycerzy.

Batalia zakończyła nie tylko żywot Henryka II Pobożnego (o którego żonie pisaliśmy TUTAJ), ale również zaprzepaściła starania Piastów śląskich o zjednoczenie rozbitej na dzielnice Polski. Właśnie dlatego Matejko uznał ją za jeden z przełomowych momentów w polskich historii i umieścił w cyklu Dzieje Cywilizacji w Polsce.

Przeczytaj też: Najbardziej absurdalna rzecz, o jakiej dzisiaj przeczytasz. Co Mona Lisa ma wspólnego z Polską?

Powtórne zajęcie Rusi

Obraz z 1888 roku Powtórne zajęcie Rusi. Bogactwo i oświata upamiętnia zwycięstwo Kazimierza Wielkiego w toczonej z przerwami od 1349 do 1366 roku wojnie o Ruś Halicką.

Warto pamiętać, że chociaż Kazimierz Wielki nie kojarzy się z wojnami, to za jego panowania Polska powiększyła swoją powierzchnię aż dwa i pół raza!

Reklama

Bitwa pod Grunwaldem

Namalowanej w 1878 roku Bitwy pod Grunwaldem nikomu nie trzeba przedstawiać. Matejko uwiecznił na płótnie zwycięstwo odniesione 15 lipca 1410 roku przez wojska polsko-litewskie nad Krzyżakami i ich sojusznikami.

Monumentalne działo o wymiarach 426 na 987 centymetrów powstawało aż sześć lat. Matejko sporządził bowiem pierwsze szkice już w 1872 roku.
Wielkie historie co kilka dni w twojej skrzynce! Wpisz swój adres e-mail, by otrzymywać newsletter. Najlepsze artykuły, żadnego spamu.
Hołd Pruski

Ukończony cztery lata po Grunwaldzie Hołd pruski również zdobi większość podręczników, z których dzieci i młodzież uczy się polskich dziejów.

Matejko uchwycił na nim moment składania przez Albrechta Hohenzollerna 10 kwietnia 1525 hołdu lennemu królowi Zygmuntowi Staremu.

Reklama

Jak podkreśla w książce Marzyciele. Oni wyśnili Niepodległą Piotr Legutko, tej chwili triumfu:

[...] towarzyszy pełna zadumy refleksja Stańczyka. Jego postać z twarzą samego mistrza pojawia się także na innych obrazach i zdaniem niektórych znawców niesie jakieś wizyjne przesłanie, ostrzeżenie przed czyhającym zagrożeniem.

Unia Lubelska

Z okazji trzechsetnej rocznicy zawarcia w 1569 roku w Lublinie unii polsko-litewskiej Matejko zaprezentował dzieło przedstawiające to wydarzenie.

Przeczytaj też: Najlepszy list motywacyjny w historii? Zobacz co napisał Leonardo da Vinci, by dostać pierwszą stałą pracę

Jak podaje w Piotr Legutko, po namalowaniu Unii lubelskiej „Francuzi uhonorowali go Legią Honorową".

Warto zwrócić uwagę na stojącą na drugim planie po prawej, siostrę Zygmunta Augusta Annę Jagiellonkę. Po śmierci brata i po ucieczce Henryka Walezego zostanie ona obrana na polskiego króla.

Śmierć Zygmunta Augusta

Matejko namalował kilka obrazów, na których uwiecznił ostatniego męskiego przedstawiciela dynastii Jagiellonów. Ten przestawiający śmierć Zygmunta Augusta jest na pewno jednym z rzadziej reprodukowanych.

Batory pod Pskowem

Reklama

Batorego pod Pskowem Matejko namalował mając 34 lata. Dzieło (przedstawiające fikcyjną scenę) upamiętniało zwycięstwo Stefana Batorego w wojnie z Iwanem Groźnym o Inflanty.

Trwający pięć lat konflikt zakończył podpisany 15 stycznia 1582 rozejm w Jamie Zapolskim. Na jego mocy Rzeczpospolita odzyskała utracone wcześniej Inflanty Połock oraz Wieliż.

Kolejnym monumentalnym dziełem Matejki (płótno ma niemal 9 metrów szerokości!) było namalowane w latach 1882-1883 Zwycięstwo pod Wiedniem.

Obraz powstał z okazji dwusetnej rocznicy zwycięstwa nad Turkami. Matejko - płacąc z własnej kieszeni - wynajął w wiedeńskim Towarzystwie Ogrodniczym salę, gdzie każdy mógł za darmo zobaczyć płótno. W ten sposób mistrz chciał przypomnieć masom o tym, co Austriacy woleli pomijać: prawdziwym, nieodzownym wkładzie Polaków w historyczny triumf.

Przeczytaj też: Leonardo da Vinci i Michał Anioł. Dlaczego ci dwaj geniusze tak się nie znosili?

Rejtan

Matejko namalował protestującego przeciwko I rozbiorowi Tadeusza Rejtana w wieku zaledwie 28 lat. Obraz wywołał duże kontrowersje wśród krakowskich konserwatystów, którzy poczuli się urażeni jego wymową.

Reklama

Mimo wszystko płótno trafiło na wystawę w Paryżu, gdzie w 1867 roku zostało nagrodzone złotym medalem. Zobaczył je tam również cesarz Franciszek Józef I. Obraz tak mu się spodobał, że kupił go za 50 000 franków.

Konstytucja 3 maja

Mimo że Konstytucja 3 maja obowiązywała tylko przez rok, to na stałe zapisała się w polskiej historii. Nic zatem dziwnego, że Matejko postanowił uczcić jej stulecie.

Patrząc na obraz warto pamiętać, że jego centralną postacią wcale nie jest król Stanisław August Poniatowski. Tego widzimy stojącego bokiem w czerwonym płaszczu. Na rękach niesiony jest zaś marszałek Sejmu Wielkiego Stanisław Małachowski.

Przeczytaj też: Bolesław Chrobry na czele husarii. Jak wyobrażano sobie słynną wyprawę kijowską?

Kościuszko pod Racławicami

Obrazy Matejki, to nie tylko wizje artysty dotyczące przełomowych wydarzeń w naszej historii. To również, jak podkreśla Piotr Legutko w „spojrzenie z nadzieją w przyszłość".

Najlepiej widać to właśnie na namalowanym 1888 roku obrazie Kościuszko pod Racławicami.

Reklama

Jak czytamy w książce Marzyciele. Oni wyśnili Niepodległą:

[...] jest to nie tyle scena batalistyczna, ile traktat o Polakach tamtych czasów. Matejko ujął w nim to, co w insurekcji było ważniejsze nawet niż militarny sukces. Przedstawił nową wizję polskiego społeczeństwa. Na płótnie obecne są wszystkie stany, nie tylko rycerstwo i szlachta. Uważny obserwator znajdzie tu także postać Żyda. W wizji Matejki lud staje się już świadomym własnej tożsamości narodem. Chłopi przestają być tylko mięsem armatnim, ale stają się żołnierzami, wręcz wojownikami.

Zakuwana Polska

Na koniec jedyny obraz Matejki odnoszący się do współczesnych mu wydarzeń. Nigdy niedokończone płótno Polonia - Rok 1863 (wcześniejsza tytuł Murawiew w Wilnie) powstało w 1864 roku, gdy malarz miał zaledwie 26 lat. Jest ono alegorią tego, co spotkało Polskę i Litwę po upadku powstania styczniowego.

Oczywiście to tylko kilkanaście z dziesiątek obrazów Jana Matejki. Jakie Waszym zdanie powinny jeszcze znaleźć się na tej liście?

Tytuł, lead, śródtytuły i teksty w nawiasach kwadratowych pochodzą od redakcji. W celu zachowania jednolitości tekstu usunięto przypisy, znajdujące się w wersji książkowej. Tekst został poddany obróbce redakcyjnej w celu wprowadzenia większej liczby akapitów.

Bibliografia:

1. Marian Gorzkowski, Jan Matejko epoka lat dalszych, do końca życia artysty, z dziennika prowadzonego w ciągu lat siedemnastu, nakładem autora 1898.

2. Piotr Legutko, Sylwester Szefer i Paweł Nowakowski, Marzyciele. Oni wyśnili Niepodległą, Wydawnictwo WAM 2019)

3. Jerzy Malinowski, Malarstwo polskie XIX wieku, Wydawnictwo DiG 2003.

4. Jerzy Strzelczyk, Otton III, Ossolineum 2000.

5. Mieczysław Treter, Matejko. Osobowość artysty, twórczość, forma i styl, Książnica Atlas 1939.

6. Zaginiony obraz Matejki wystawiony, wp.pl, 23 czerwca 2004 [dostęp: 06.11.2019].

# data[].attributes.attachment_link.title
Wstyd nie znać tych obrazów Jana Matejki. Jesteś w stanie rozpoznać każdy z nich?

# data[].attributes.attachment_link.description
Bez Jana Matejki zupełnie inaczej wyobrażalibyśmy sobie dzieje Polski. Sławny malarz ukazał na swoich płótnach dziesiątki najważniejszych wydarzeń i postaci. Które z jego dzieł po prostu trzeba znać? Jak podkreśla Piotr Legutko w niedawno wydanej książce Marzyciele. Oni wyśnili Niepodległą, to nie kto inny a właśnie sławny Matejko: [...]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cel ogólny: Poznanie sylwetki i dzieł Jana Matejki.

Metoda pracy:

Forma pracy:

Materiały plastyczne (arkusz szarego papieru, flamastry, kredki świecowe, blok rysunkowy)

Tekst opowiadania Tadeusza Czarneckiego Matejko - malarz dziejów Polski dla każdego ucznia

Łańcuch skojarzeń.

Nauczyciel zadaje uczniom pytanie Czy wiecie, kim był Jan Matejko? Chętni uczniowie udzielają odpowiedzi i zapisują je na dużym arkuszu papieru. Nauczyciel prezentuje uczniom portret Jana Matejki (załącznik 1).

Nauczyciel wiesza na tablicy duży arkusz szarego papieru z pytaniami. Nauczyciel odczytuje kolejno pytania, a chętni uczniowie udzielają odpowiedzi i poprawną odpowiedź zapisują na arkuszu szarego papieru.

Pogadanka - Słynny malarz - Matejko (załącznik 1).

Nauczyciel rozdaje każdemu uczniowi tekst opowiadania Tadeusza Czarneckiego Matejko - malarz dziejów Polski (opowiadanie znajduje się w książce H. Małkowska‑Zegadło, M. Bober‑Pełzowska, Język polski. Całoroczna podróż. Klasa 3, Wydawnictwo JUKA, Warszawa 1999, strona 92‑94). Uczniowie zapoznają się z tekstem dwa razy. Najpierw głośno czyta nauczyciel, następnie uczniowie samodzielnie.

Propozycje pytań do uczniów po zapoznaniu się z tekstem:

O czym jest opowiadanie?

Kto jest bohaterem opowiadania?

Jak zachowywał się Jan Matejko, gdy był dzieckiem?

Dzięki komu mały Janek zainteresował się historią Polski?

Kto kupił pierwszy obraz Janka?

W jaki sposób mały Janek został malarzem historii Polski?

Jakie dwa obrazy Matejki były jego pierwszymi wielkimi dziełami?

Co ludzie myśleli o obrazach Matejki?

Praktyczne działanie: Praca plastyczna - Jestem malarzem.

Uczniowie przy użyciu kredek świecowych wykonują portret ulubionej koleżanki lub ulubionego kolegi z klasy. Gotowe prace prezentują na forum klasy.

1. Małkowska‑Zegadło H., Bober‑Pełzowska M., Język polski. Całoroczna podróż. Klasa 3, Wydawnictwo JUKA, Warszawa 1999.

2. http://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Matejko

3. http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Kazanie_Skargi.jpg

4. http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Stanczyk_Matejko.JPG

5. http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Matejko_Autoportret.jpg

Nauczyciel podaje uczniom krótką biografię Jana Matejki (załącznik 3).

a) Materiały dla nauczyciela do wykorzystania w pogadance - Słynny malarz - Matejko

Załącznik 2
Jan Matejko - autoportret
Ilustracje:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Matejko_Autoportret.jpg
Kazanie skargi
http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Stanczyk_Matejko.JPG

http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Kazanie_Skargi.jpg

a) Materiały dla nauczyciela do wykorzystania w burzy mózgów - Malarz

Załącznik 2

Pytania na arkusz szarego papieru:

Osoba, która maluje obrazy to ... (malarz)

Malarz maluje ... (farbami)

Służy malarzowi do mieszania farb ... (paleta)

Dzieło stworzone przez malarza to ... (obraz)

Własny obraz malowany przez malarza nazywamy ... (autoportretem)

Obraz, który przynosi malarzowi sławę i jest podziwiany to ... (dzieło)

Załącznik 3

Jan Matejko (1838 - 1893) jest najwybitniejszym polskim malarzem. Malował obrazy o tematyce historycznej i batalistycznej. Przedstawiał najważniejsze postacie i wydarzenia z historii Polski. Jan już od najmłodszych lat zdradzał niepospolite zdolności plastyczne. Gdy był dorosły poświęcił się malarstwu historycznemu. Był profesorem Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie. Do końca życia cieszył się wielką sławą tak w Polsce, jak na całym świecie. Do najważniejszych dzieł zaliczamy: Stańczyk, Bitwa pod Grunwaldem, Kazanie Skargi, Hołd pruski, Bitwa pod Racławicami, Konstytucja 3 maja. Jan Matejko wykształcił wielu wspaniałych malarzy.

W domu postaraj się samodzielnie rozwiązać krzyżówkę.

Pytania do krzyżówki:

1. Jan Matejko to wybitny polski ... (malarz)

2. Dużą sławę Matejce przyniósł obraz ... (Stańczyk)

3. Matejko malował obrazy batalistyczne i obrazy ... (historyczne)

4. Jednym z słynnych obrazów, jakie namalował Matejko, jest Bitwa pod ... (Grunwaldem)

5. Matejko miał na imię ... (Jan)

6. Miasto w którym urodził się Matejko to ... (Kraków)

7. Kraj w którym urodził się i żył Matejko to ... (Polska)

Rozwiązanie krzyżówki: ............................................................................................

oprac. Katarzyna Ruta

2 x 45 minut

Scenariusz lekcji nauczania zintegrowanego jest przeznaczony dla klasy trzeciej szkoły podstawowej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cel ogólny: Poznanie sylwetki i dzieł Jana Matejki. Metoda pracy: Forma pracy: Materiały plastyczne (arkusz szarego papieru, flamastry, kredki świecowe, blok rysunkowy) Tekst opowiadania Tadeusza Czarneckiego Matejko - malarz dziejów Polski dla każdego ucznia Łańcuch skojarzeń. Nauczyciel zadaje uczniom pytanie Czy wiecie, kim był Jan Matejko?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Biografia najbardziej znanego polskiego malarza historycznego. Autor, opisując pracowite i niewolne od kłopotów życie artysty, porusza się swobodnie w jakże skomplikowanej materii politycznych, ideologicznych i biograficznych odniesień jego dzieł.

Porównywarka z zawsze aktualnymi cenami
W naszej porównywarce znajdziesz książki, audiobooki i e-booki, ze wszystkich najpopularniejszych księgarni internetowych i stacjonarnych, zawsze w najlepszej cenie. Wszystkie pozycje zawierają aktualne ceny sprzedaży. Nasze księgarnie partnerskie oferują wygodne formy dostawy takie jak: dostawę do paczkomatu, przesyłkę kurierską lub odebranie przesyłki w wybranym punkcie odbioru. Darmowa dostawa jest możliwa po przekroczeniu odpowiedniej kwoty za zamówienie lub dla stałych klientów i beneficjentów usług premium zgodnie z regulaminem wybranej księgarni.
Za zamówienie u naszych partnerów zapłacisz w najwygodniejszej dla Ciebie formie:
* online
* przelewem
* kartą płatniczą
* Blikiem
* podczas odbioru
W zależności od wybranej księgarni możliwa jest także wysyłka za granicę. Ceny widoczne na liście uwzględniają rabaty i promocje dotyczące danego tytułu, dzięki czemu zawsze możesz szybko porównać najkorzystniejszą ofertę.

# data[].attributes.attachment_link.description
Biografia najbardziej znanego polskiego malarza historycznego. Autor, opisując pracowite i niewolne od kłopotów życie artysty, porusza się swobodnie w jakże skomplikowanej materii politycznych, ideologicznych i biograficznych odniesień jego dzieł. Porównywarka z zawsze aktualnymi cenami W naszej porównywarce znajdziesz książki, audiobooki i e-booki, ze wszystkich najpopularniejszych księgarni internetowych i stacjonarnych, zawsze w najlepszej cenie.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Matejko, polski malarz historyczny, batalistyczny, historiozof. Twórca narodowej szkoły malarstwa historycznego, wybitny pedagog.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jan Matejko ciekawostki
Jan Matejko (1838-1893) - jeden z najwybitniejszych polskich malarzy. Tworzył obrazy historyczne i batalistyczne, powstało ich ponad 300. Jan Matejko - ciekawostki z życia
1) Jego ojcem był Franciszek Ksawery Matejko, a matką Joanna. Mieli w sumie jedenaścioro dzieci, z których Jan był dziewiątym.

2) Gdy Jan Matejko miał niespełna 7 lat, zmarła jego ukochana mama. Badacze historyczni zgodnie uważają, że ta tragedia miała duży wpływ na jego późniejsze życie i twórczość. Ponoć był bardzo smutnym chłopcem.

3) Jego kontakty z ojcem były dość chłodne, szczególnie po śmierci matki. Ojciec Franciszek był osobą surową, pozbawioną uczuć i dość apodyktyczną. Co więcej, nie do końca rozumiał artystycznej pasji syna i nie wspierał go w jego twórczości.

4) Jan Matejko bardzo przykładał się do nauki na akademii krakowskiej. Uczęszczał na wszystkie zajęcia, a jednocześnie pogłębiał wiedzę historyczną na własną rękę.

Kazanie Piotra Skargi, autor: Jan Matejko

5) Na akademii niezbyt dobrze dogadywał się z rówieśnikami, uchodził za osobę skrytą i zamkniętą w sobie. Koledzy śmiali się z niego. Mówili że nie robi nic innego, tylko się uczy.

6) W 1864 roku wziął ślub z Teodorą Giebułtowską. Małżeństwo nie było zbyt udane, ponieważ kobieta była osobą bardzo kłótliwą i egoistyczną. Matejko zwykł ją nazywać "Gwiazdą" lub "Władczynią".

7) Z tego małżeństwa zrodziło się 5 dzieci: Tadeusz, Helena, Beata, Jerzy oraz Regina. Ostatnia córka zmarła niedługo po narodzinach.

8) Jego żona miała problemy psychiczne. Chciała być uważana za muzę malarza, jednak gdy czuła, że jej pozycja jest zagrożona, symulowała różne choroby. Po pewnym czasie została umieszczona w szpitalu psychiatrycznym.

Konstytucja 3 Maja. Jan Matejko ciekawostki

Jan Matejko i sztuka
9) Jednym z najbardziej znanych obrazów Matejki jest "Stańczyk". Gdy go stworzył miał niespełna 24 lata.

10) Matejko szybko zyskał ogromną popularność nie tylko w Polsce, ale i w całej Europie. Jego prace były wystawiane m.in. na prestiżowych wystawach w Paryżu. Nigdy nie oswoił się ze sławą, do końca życia przerażały go wystąpienia publiczne.

11) Jego twórczość miała na celu pokrzepić serca Polaków w trudnym okresie zaborów. Na swoich dziełach przedstawiał Rzeczpospolitą w jej najlepszych czasach.

12) Jan Matejko zmarł w 1893 roku, w wieku niespełna 55 lat. Powodem zgonu było pęknięcie wrzodu żołądka. W czasie jego pogrzebu bił dzwon Zygmunt. Został pochowany w Krakowie, na Cmentarzu Rakowickim, w głównej alei cmentarza. Matejko nie chciał być pochowany w Krypcie Zasłużonych w Kościele na Skałce, ponieważ tam został Józef Kraszewski, z którym się nie lubili za życia.

Tak Jan Matejko przedstawił Mikołaja Kopernika

Jan Matejko - kolejne ciekawostki
13) Wykształcił wielu malarzy. Jego uczniami byli: Mehoffer, Wyspiański, Tetmajer i Malczewski - wybitni przedstawiciele polskiego modernizmu.

14) Wśród otrzymanych przez niego odznaczeń i wyróżnień, warto wymienić: Order Legii Honorowej, Krzyż Komandorski Orderu Franciszka Józefa. Krzyż Komandorski Orderu Żelaznej Korony, Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Piusa IX, Złoty Medal Akademii Monachijskiej i Złoty Medal papieża Leona XIII.

Stańczyk, słynny obraz Jana Matejko

15) Poczet królów i książąt polskich, to cykl rysunków ołówkiem Jana Matejki z lat 1890-1892. Przedstawiał 44. królów i książąt polskich, w tym cztery księżne i królowe (Dobrawę, Ryksę, Jadwigę i Annę Jagiellonkę). Przed Matejką podobnej pracy podjął się Marcello Bacciarelli (w latach 1768-1771), a po nim także Aleksander Lesser oraz Ksawery Pillati. Jednak to cykl Matejki zapadł Polakom w pamięć. Matejko chciał stworzyć taki sam cykl w kolorze, lecz nie zdążył go zrealizować. Zrobili to po jego śmierci jego uczniowie - Leonard Stroynowski i Zygmunt Papieski.
Jan Matejko ciekawostki: (c) Anegdoty.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Matejko ciekawostki o wspaniałym malarzu. Życiorys, twórczość

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Matejko ciekawostki Jan Matejko (1838-1893) - jeden z najwybitniejszych polskich malarzy. Tworzył obrazy historyczne i batalistyczne, powstało ich ponad 300. Jan Matejko - ciekawostki z życia 1) Jego ojcem był Franciszek Ksawery Matejko, a matką Joanna. Mieli w sumie jedenaścioro dzieci, z których Jan był dziewiątym.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jan Matejko to jeden z najwybitniejszych polskich malarzy, który swoją historiozoficzną twórczością zyskał uznanie na całym świecie. Żyjący w XIX w. artysta był gorącym patriotą, a jego dzieła wyjątkowym wyrazem idei niepodległościowych.
Najsłynniejsze obrazy Jana Matejki przedstawiają chwile świetności Rzeczypospolitej, która w XIX w. znalazła się pod zaborami. Swoją twórczością artysta pragnął krzepić serca Polaków i podsycać ich wiarę w dążenie do odzyskania suwerenności. Obrazy historyczne Jana Matejki już za jego życia były znane i cenione w całej Europie. Malarz zdołał silnie zamanifestować polskość na arenie międzynarodowej w czasach, gdy Polska zniknęła z mapy świata.

Kim był Jan Matejko?

Jan Matejko urodził się w 1838 r. w Krakowie. W 1858 r. ukończył tam Szkołę Sztuk Pięknych, następnie kształcił się w Monachium i w Wiedniu. Już młodzieńcze dzieła Matejki zyskały międzynarodowe uznanie, a artystę okrzyknięto jednym z najwybitniejszych twórców malarstwa historycznego w Europie. Stworzył on ponad trzysta obrazów olejnych oraz setki rysunków i szkiców. Jest też autorem polichromii kościoła Mariackiego w Krakowie. Swoje obrazy Matejko wielokrotnie prezentował na wystawach w najważniejszych europejskich ośrodkach kultury. Zdobył liczne prestiżowe nagrody i odznaczenia oraz został honorowym członkiem wielu akademii artystycznych. W 1873 r. mianowano go dyrektorem krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Funkcję tę pełnił do końca życia. Uczniami Jana Matejki byli wybitni twórcy Młodej Polski, m.in. Stanisław Wyspiański, Jacek Malczewski i Józef Mehoffer. Ponadto Matejko angażował się w prace związane z konserwacją krakowskich zabytków. Zmarł w 1893 r. w Krakowie.

Życiorys Matejki a jego twórczość

Jan Matejko był synem czeskiego emigranta, Franciszka Matejki, i szlachcianki ze spolonizowanej, niemieckiej rodziny, Joanny Rossberg, lecz wychował się w duchu polskich, patriotycznych ideałów, które znalazły silne odzwierciedlenie w jego twórczości. Od najmłodszych lat zdradzał talent artystyczny i pasjonował się dziejami Polski. Do zajęcia się malarstwem historycznym zainspirowały Matejkę obrazy Paula Delaroche'a, którymi zafascynował się podczas studiów w Monachium. Początkowo artysta planował w swej twórczości piętnować egoizm i krótkowzroczność elit politycznych, wzywać do opamiętania się w imię dobra ojczyzny. W tym duchu powstały pierwsze słynne obrazy Jana Matejki - "Stańczyk" (1862), "Kazanie Skargi" (1864) i "Rejtan" (1866). Na jego późniejszą twórczość silny wpływ wywarło powstanie styczniowe. Malarz nie mógł wziąć w nim czynnego udziału (Jan Matejko - co jest ciekawostką w przypadku autora realistycznych, pełnych szczegółów obrazów - miał bardzo słaby wzrok), ale był głęboko poruszony klęską kolejnego zrywu niepodległościowego. Postanowił tworzyć obrazy ukazujące sukcesy militarne i polityczne Polski, by w dobie powszechnego zwątpienia podtrzymać w rodakach wiarę w odzyskanie niepodległości.

Najsłynniejsze obrazy Jana Matejki

Malarstwo Jana Matejki pełne jest patosu i emocji, a zarazem przenika je myśl historiozoficzna. Obrazy, takie jak "Unia lubelska" (1869), "Stefan Batory pod Pskowem" (1872), "Bitwa pod Grunwaldem" (1878), "Hołd pruski" (1882), "Jan Sobieski pod Wiedniem" (1883), "Wernyhora" (1884), "Kościuszko pod Racławicami" (1888) czy "Konstytucja 3 Maja 1791 roku" (1891), to panoramiczne, wielopostaciowe kompozycje, na których drobiazgowo odwzorowane zostały historyczne realia - stroje, sprzęty czy detale architektoniczne. Siłę dzieł Matejki stanowi jednak rozgrywająca się na pierwszym planie akcja. Jej dramaturgia tkwi w psychologicznej głębi postaci, ich wyrazistej ekspresji odzwierciedlającej sens dziejowych przemian. Artysta nie starał się przedstawiać ściśle prawdy historycznej, np. wprowadzał do swoich obrazów osoby, które były powiązane z danymi wydarzeniami, ale w nich nie uczestniczyły. Tego rodzaju zabiegami Matejko przybliżał idee zdarzeń, syntezował ich przyczyny i - często odległe - skutki. Oprócz monumentalnych obrazów historycznych Matejko tworzył portrety. Malował zarówno swoich bliskich, jak i osobistości ze współczesnych mu elit. Jednym z ostatnich jego dzieł był cykl portretów "Poczet królów i książąt polskich", które w świadomości Polaków na stałe zapisały się jako wizerunki dawnych władców. U schyłku życia Matejko namalował także swój autoportret, który uznawany jest za jeden z jego najwybitniejszych obrazów.
MALARSTWO Z KOLEKCJI FUNDACJI KOŚCIUSZKOWSKIEJ W NOWYM JORKU
Bibliografia:
M. Szypowska, "Jan Matejko wszystkim znany", Warszawa 1992.
H.M. Słoczyński, "Matejko", Wrocław 2000.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jan Matejko - życiorys, obrazy, ciekawostki | Łazienki Królewskie

# data[].attributes.attachment_link.description
Jan Matejko to jeden z najwybitniejszych polskich malarzy, który swoją historiozoficzną twórczością zyskał uznanie na całym świecie. Żyjący w XIX w. artysta był gorącym patriotą, a jego dzieła wyjątkowym wyrazem idei niepodległościowych. Najsłynniejsze obrazy Jana Matejki przedstawiają chwile świetności Rzeczypospolitej, która w XIX w. znalazła się pod zaborami.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Pełny tytuł obrazu znanego powszechnie jako „Stańczyk" brzmi: „Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska". Dzieło to powstało w roku 1862 i przyniosło autorowi olbrzymie poważanie oraz otwarło przed nim drzwi do malarskiej kariery.

Jan Matejko „Stańczyk"

„Stańczyk" - opis obrazu

Na pierwszym planie obrazu widoczna jest tytułowa postać - odziany w charakterystyczną czerwoną szatę Stańczyk, błazen króla Zygmunta I Starego. Siedzi on na masywnym czarnym krześle z lekko wyciągniętymi nogami. Ręce trzyma na podłokietnikach, a palce jego dłoni splatają się. Głowa błazna przyodziana jest kapturem, który kończy się wypustkami z dzwoneczkami. Co ciekawe, twarz tytułowego bohatera jest twarzą samego Jana Matejki. Matejko często nadawał swoim postaciom własne rysy, co widoczne jest także m.in. na „Hołdzie pruskim".

Mina Stańczyka nie nastraja optymizmem - ma spuszczoną głowę i zamyślone spojrzenie. Czym spowodowany jest jego smutek? Na stole, który znajduje się po prawicy bohatera, widnieje sporych rozmiarów dokument. Zawarta jest w nim fatalna informacja dla państwa polskiego: Rosjanie odbili Smoleńsk (1514). Sytuacja ojczyzny stawała się więc coraz gorsza - mozolnie i długotrwale budowana potęga zaczynała powoli kruszeć.

Ciężko jednak przypuszczać, aby Stańczyk aż tak bardzo nie mógł pogodzić się z utratą wspomnianych ziem - historia uczy, iż niektóre tereny wielokrotnie przechodziły z rąk do rąk. Główny powód zmartwień błazna zdaje się więc inny - łączy się raczej z tym, co widać w drzwiach znajdujących się na prawej części płótna.

Wytwornie ubrani dostojnicy zgromadzili się na balu zorganizowanym przez królową Bonę; należy zaznaczyć, iż tak naprawdę w okresie tym żoną Zygmunta I Starego była Barbara Zápolya, a Bonę poślubił on dopiero w 1518. List ze złymi wieściami leży zaś na stole, poza wypełnionym zabawą pomieszczeniem, a jego treść obecni wypierają ze świadomości. Ludzie mający decydować o losach całego państwa i narodu oddają się beztroskiej zabawie, podczas gdy Polska traci swoje tereny. Jak zatem Stańczyk może się nie martwić? Ci, którzy dzierżą stery, wydają się nazbyt nie przejmować kursem statku, chociaż wody nie są przyjazne, a na horyzoncie zbierają się ciemne chmury. Nie zwiastuje to niczego dobrego.

Kolorystyka dzieła Jana Matejki jest stonowana i utrzymana raczej w ciemnych barwach. Sala, w której siedzi Stańczyk, udekorowana jest czarnymi - niby żałobnymi - zasłonami, a stół nakryty jest brązowym obrusem. Czerwona szata Stańczyka kontrastuje z ciemnymi, ciężkimi barwami oraz zdaje się odrobinę rozjaśniać panujący w sali mrok. Światło nieśmiało przenika także przez otwarte drzwi, za którymi widać bawiących się ludzi.

„Stańczyk" - symbolika obrazu

Na obrazie za otwartym oknem widnieje ciemne nocne niebo. Jeśli przyjrzeć mu się nieco dokładniej, można dostrzec sunącą w mroku kometę z długim ogonem. Zjawisko to od zawsze rozumiane było jako zapowiedź nieuniknionych katastrof i nieprzyjemnych wydarzeń.

Stańczyk natomiast przywodzi na myśl gorący patriotyzm oraz wielką troskę o losy ojczyzny. Postać ta stała się dzięki Matejce symbolem tych pozytywnych wartości, które wciąż pozostaję aktualne.

„Stańczyk" - interpretacja obrazu

„Stańczyk" jest przesączony pesymizmem. Kontrast między rozbawionymi dworzanami a zasmuconym Stańczykiem potęgowany jest dodatkowo przez widniejącą za oknem kometę. Niechybnie zwiastuje ona coś złego, lecz uczestników balu nie interesuje ani ona, ani list. Najdosadniej wszystko przeżywa właśnie błazen, o którym z tradycji wiemy, iż był człowiekiem niezwykle cenionym za swoją wiedzę historyczną, roztropność i zdolność dalekosiężnego myślenia.

Matejko swoim „Stańczykiem" wyraźne nawołuje, zachęca do otoczenia ojczyzny troską. Całe lata zaniedbań przyniosły katastrofalne efekty. Dlatego nie wolno powtórzyć błędów z przeszłości - trzeba wyrazić gotowość do jak największych poświęceń w imię dobra kraju, rozdartego między zaborców.

# data[].attributes.attachment_link.title
Stańczyk - opis, interpretacja, symbolika obrazu - Jan Matejko

# data[].attributes.attachment_link.description
✅ Pełny tytuł obrazu znanego powszechnie jako „Stańczyk" brzmi: „Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska". Dzieło to powstało w roku 1862 i przyniosło autorowi olbrzymie poważanie oraz otwarło przed nim drzwi do malarskiej kariery. Jan Matejko „Stańczyk" „Stańczyk"...