# data[].attributes.body
1. DPA TİPİ POMPA
Distribütör tip yakıt pompalarının en büyük özeliği, yakıtı bir distribütör gibi ateşleme sırasına göre ve eşit miktarlarda enjektörlere dağıtmasıdır. Distribütör tipi pompalar, yakıt emiş kontrolü sağlayan karşıt pistonlu olarak çalışan bir pompa olarak tanımlanabilir.
Günümüzde sıra tipi pompaların yerini distribütör tipi pompalar almıştır. Bunun sebebi ise distribütör tipi pompaların birçok sayıda avantajı bulunmaktadır. Bunlar şunlardır:
 Yapıları basittir ve kolay sökülüp takılırlar.
 Sıra tipi pompalara göre daha az yer kaplarlar.
 Yüksek devirli motorlarda daha verimli çalışırlar.
 Özel yağlamaya gerek yoktur.
 Ayarlanması kolay ve basittir.
Bu avantajları nedeniyle günümüzde hafif ve yüksek devirli araçlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Distribütör tip yakıt enjeksiyon pompaları birçok değişik tiplerde yapılmış olmasına rağmen bazıları kullanışlı olmadığından günümüzde tercih edilmemektedir. Günümüzde distribütör tipi pompaların geliştirilmiş modelleri dizel motorlarında başarı ile kullanılmaktadır.
Distribütör tipi yakıt enjeksiyon pompalarının çeşitleri ise şunlardır:
 DPA tipi pompalar
 DPS tipi pompalar
 EP/VE tipi pompalar
Dizel motorlarında günümüzde en çok kullanılan distribütör tip yakıt enjeksiyon pompalarından birisi de DPA tipi yakıt enjeksiyon pompalarıdır.
Genel Yapısı ve Parçaları
DPA tipi pompa; yakıt emişi (giriş) kontrollü, tek silindirli, karşıt pistonlu, distribütörlü bir pompa olarak tanımlanır. Yapısı basit olup üzerinde sıra tipi pompalardaki gibi yaylar, bilyeli yataklar veya dişliler yoktur. Böylece motorun sessiz çalışması sağlanmaktadır. Ayrıca ilave bir yağlamaya ihtiyaç duyulmaz. Motorun iyi ve düzgün çalışması için gerekli olan avans tertibatı, regülatör ve besleme pompası gibi yardımcı parçalar bir gövde içinde toplanmıştır. Hidrolik ve mekanik regülatörlü olarak yapılırlar. Motora yatay, dikey veya herhangi bir açıda flanşla bağlanırlar.
DPA tipi yakıt enjeksiyon pompalarının görevleri:
 Yakıtın basıncını yükseltir. Yaklaşık 420 kg/cm2 (6000 PSİ)
 Motorun gereksinimine göre yakıtın miktarını ölçer.
 Yakıtı belirli zaman aralığında enjektörlere gönderir.
 Motorun ateşleme sırasına göre yakıtı enjektörlere gönderir.
Distribütör tipi yakıt enjeksiyon pompaları genel olarak aşağıdaki ana parçalardan oluşmaktadır:
 Pompa gövdesi ( Hidrolik başlık, Rotor, İçi kamlı halka)
 Tahrik şaftı ve plakası
 Transfer pompası ve kapağı
 Regülatör (düzenleyici)
 Avans düzeni
 Hidrolik başlık
 İçi kamlı halka
 Rotor

# data[].attributes.body
DPA tip yakıt enjeksiyon pompasının ana parçaları:
 Pompa Gövdesi
Alüminyum alaşımından yapılan pompa gövdesi, pompanın hareketli ve hareketsiz
tüm parçalarını üzerinde taşır.
 Tahrik Şaftı ve Plakası
Her iki ucundan kamalı olan tahrik şaftı, motordan aldığı hareketi plakaya iletir. Plaka
ise iki civata ile rotora tespit edilmiştir. Rotoru ve buna bağlı parçaları döndürerek pompanın çalışmasına yardımcı olur.
 Transfer Pompası ve Kapağı
Görevi; motorun besleme pompası tarafından gönderilen yakıtı almak, basıncını yükselterek sisteme göndermektir. Transfer pompası bir çift palet ve palet taşıyıcısından oluşur. Palet taşıyıcısı çelikten yapılmış olup motorun dönüş yönüne göre sağ veya sol vida ile pompa rotoruna takılır ve hareketini buradan alır.

# data[].attributes.headline
Pompa Elemanı Yapısı:          Pompa elemanı iki temel parçadan oluşmaktadır. Bunlar: Hidrolik başlık ve rotordur. Hidrolik BaşlıkHidrolik başlık, rotor gömleği ve dış gövde olmak üzere iki parçadan oluşmaktadır. Ancak, bu iki parça sıkı geçme olarak birleştirilerek tek parça olarak çalışması sağlanır. Hidrolik başlık üzerinde motor silindir sayısı kadar yüksek basınçlı yakıtın çıkacağı delik sayısı bulunur. Ayrıca transfer pompasından basılan ve yakıt ölçme supabından ölçülerek gelen yakıtın, rotora geçmesini sağlayan bir irtibat deliği de bulunmaktadır. 

# data[].attributes.subject
Pompa Elemanı Yapısı:          Pompa elemanı iki temel parçadan oluşmaktadır. Bunlar: Hidrolik başlık ve rotordur. Hidrolik BaşlıkHidrolik başlık, rotor gömleği ve dış gövde olmak üzere iki parçadan oluşmaktadır. Ancak, bu iki parça sıkı geçme olarak birleştirilerek tek parça olarak çalışması sağlanır. Hidrolik başlık üzerinde motor silindir sayısı kadar yüksek basınçlı yakıtın çıkacağı delik sayısı bulunur. Ayrıca transfer pompasından basılan ve yakıt ölçme supabından ölçülerek gelen yakıtın, rotora geçmesini sağlayan bir irtibat deliği de bulunmaktadır. 

# data[].attributes.body
Döndürme plakası ve rotor, iki tarafı kanallı bir döndürme milinden (tahrik şaftından) hareket alır. Döndürme mili pompa gövdesine sızdırmaz bir şekilde bağlanmıştır. Döndürme plakası, makara pabuç çenelerinin geçtiği ön ve arka ayar saclarını da tespit eder.

# data[].attributes.body
 İçi Kamlı Halka
Çelik alaşımından yapılan içi kamlı halkanın iç kısmında motor silindir adedi kadar çıkıntı vardır. Bu çıkıntılar makara ve pabuçlar vasıtasıyla pistonları birbirine doğru iterek pistonlar arasındaki yakıtın sıkıştırılmasını ve basıncının yükseltilerek basılmasını temin ederler. Ayrıca otomatik avanslı pompalarda küresel başlıklı bir vida içi kamlı halkaya takılarak pompaya avans verilmesini temin eder.
Çalışması:
Marşa basıldığında besleme pompası, depodan çektiği yakıtı transfer pompasına basınçlı olarak gönderir. Yakıt, transfer pompasına gelirken filtreler vasıtası ile süzülür ve temizlenir. Yakıt giriş rekorundan girerek basınç ayar supabından (dengeleme valfı) transfer pompasına ulaşır

# data[].attributes.body
Transfer pompası yakıtın basıncını yükselterek iki kola ayrılan çıkış kanalına basar. Çıkış kanalında bir kısmı hidrolik başlıktaki yatay kanal yoluyla pompaya giderken bir kısmı da basınç ayar supabına geri dönerek kısa devre yapar. Hidrolik başlıktaki yatay kanal vasıtasıyla pompaya gelen yakıt, rotor üzerindeki dairesel kanala dolar. Yakıt ölçme supabı tarafından miktarı ölçülen yakıt, rotor gömleğindeki tek giriş deliğine gelir. Eğer bu giriş deliği rotordaki deliklerden herhangi birisiyle karşılaşmışsa yakıt buradan girer ve merkezi delikten geçerek pistonlar arasına dolarak pistonların şarj olmasını sağlar. Bu konumda makaralar içi kamalı halkanın boşluğundadır ve rotor çıkış deliği, rotor gömleğindeki hiçbir delikle karşılaşmamıştır.

# data[].attributes.body
Regülatör
Görevleri
Motor devrinin artması veya azalması, gönderilen yakıt miktarına bağlı olarak değişir. Regülatör yakıtın miktarını, yakıt ölçme supabını kontrol ederek sağlar. Buna göre regülatörlerin görevleri şunlardır:
 Motorun rölantide stop etmeden çalışmasını sağlamak
 Motorun maksimum hızı aşmadan düzenli çalışmasını sağlamak
 Rölanti ve maksimum hızlar arasında devir kontrolü sağlamak
Çeşitleri ve Yapıları
Günümüzde DPA pompalarda iki tip regülatör kullanılmaktadır. Bunlar mekanik ve hidrolik tip regülatörlerdir.
Motorun Yük ve Devir Durumuna Göre Çalışması
 Mekanik Regülatörler
Mekanik regülatörler, değişik yük ve devirlerde hassas olarak kontrol sağlar. Merkezkaç kuvvetin etkisiyle açılan ağırlıklar prensibine göre çalışırlar.
Ağırlıklar tahrik şaftından (döndürme mili) aldığı hareketle dönerken, merkezden çevreye doğru açılır ve baskı gömleğini iterler. Bu itme hareketi, sırası ile regülatör kontrol koluna, oradan bağlantı miline ve kumanda kolu ile de dönme hareketine çevrilerek yakıt ölçme supabına iletilir. Yakıt ölçme supabı ekseni etrafında çevrilir. Çevrilme işlemi ile ölçme deliğinin kesiti daralacağından, yakıt miktarı azalır. Yakıt miktarı azalınca, motor devri düşer. Devir düşünce ağırlıklar kapanarak ölçme deliğini açar. Silindire giden yakıt miktarı artar. Pompanın silindirlere gönderdiği yakıt miktarının azalıp çoğalması çok sık olduğundan motor devri belli bir devirde sabit tutulur. Yakıt ölçme supabı regülatörden başka gaz kolu ve stop kolu ile de kontrol edilebilir.

# data[].attributes.body
DPS pompalar dizel motorlarda kullanılan distribütör tip pompalardan birisidir. DPS tipi mazot enjeksiyon pompaları, DPA pompaların çalışmasına benzer bir sistemle çalışmakta olup basma basınçlarının 750 bar olması nedeniyle genellikle yüksek devirli hafif ticâri araçlarda kullanılır.

# data[].attributes.body
Genel Yapısı ve Parçaları
DPS pompalar, yapı bakımından sizlere daha önce “Öğrenme Faaliyeti 1”de anlatılan DPA pompalara çok benzemektedir. Farklı olan nokta ise yakıt miktarının ayarlanmasında kullanılan halkalardır. DPS pompayı oluşturan temel elemanlar şunlardır:
 Kamring (içi kamlı halka) ve yakıt ayar halkaları
 Döndürme mili
 Transfer pompası
 Regülatör (düzenleyici)
 Avans düzeni

# data[].attributes.body
Pompa Elemanı Yapısı
Pompa elemanı yapı olarak daha önce anlatılan DPA pompa elemanına benzemektedir. Sadece yakıt miktarının ayarlanmasını sağlayan yakıt ayar halkaları farklıdır. Yakıt ayar halkaları eleman pistonun açılma miktarını değiştirerek basılan yakıtın miktarını ayarlar
Çalışması:
Arka kapaktan gelen yakıt, transfer pompası tarafından ölçek valfından geçirilerek rotor giriş delilerinden açılmış olan basma pistonunun önüne dolar.
Rotorun dönmesi ile giriş deliği kapanır ve dağıtım deliği çıkış deliğinden bir tanesi ile karşılaşır. Bu arada içi kamlı halka basma pistonunu ileriye doğru iterek yakıtı sıkıştırır ve püskürtme gerçekleştirilir.

# data[].attributes.body
Regülatör
Görevleri:
Motor devrinin kontrolü gönderilen yakıt miktarına bağlıdır. Regülatörler yakıtın miktarını, yakıt ölçme supabını kontrol ederek sağlarlar.
Çeşitleri ve Yapıları
DPS pompalarda mekanik tip regülatörler kullanılmaktadır.
Motorun Yük ve Devir Durumuna Göre Çalışması:
Ağırlıklar merkezkaç kuvvetin etkisiyle dışarıya doğru açılırlar. Açılan ağılıklar pompaya giden yakıt miktarını azaltacak yönde ölçme supabını hareket ettirir. Azalan yakıt devrin düşmesine neden olur. Devir düşmesi ağırlıkların kapanmasını sağlar. Kapanan ağırlıklar yakıt miktarını arttıracak şekilde hareket eder. Bu çalışma, pompanın çalışması süresince devam eder.

# data[].attributes.body
Günümüz dizel motorlarında yaygın olarak kullanılan pompalarda bir tanesidir. DPA ve Amerikan PSB pompalarının karışımı yapısı vardır. EP/VE tipi pompalar piyasada Alman Bosch tipi pompalar olarak da bilinmektedir.
EP/VE tipi yakıt enjeksiyon pompasının diğer distribütör tipi pompalara göre önemli üstünlükleri bulunmaktadır. Bunlar:
 EP/VE tipi pompalarda daha düşük egzoz emisyonları elde edilir.
 Son derece kompakt ve hafif bir yapıya sahiptir.
 Motor devri 5000 dev/dak’ya kadar ulaşabilmektedir.
 Pompa yakıt basma basıncını 950 bar basınca kadar çıkarmaktadır.
EP/VE tipi pompaların görevleri ise şunlardır:
 Yakıtın basıncını yükseltir.
 Motorun ihtiyaçlarına göre yakıtın miktarını ölçer.
 Yakıtı belli zaman ve başlangıç aralığında enjektörlere gönderir.
 Motorun ateşleme sırasına göre yakıtı enjektörlere gönderir.
EP/VE tipi pompalar DPA ve DPS tipi pompalara göre oldukça geliştirilmiş pompa çeşididir. Bu tip pompalar daha da küçük hale getirilerek ağırlıkları ve boyutları azaltılmıştır.

# data[].attributes.body
Genel Yapısı ve Parçaları:
EP/VE tipi pompayı meydana getiren parçaları 5 ana grupta inceleyebiliriz.
 Transfer pompası
 Pompa elemanı
 Regülatör
 Elektrikli stop (manyetik şalter)
 Avans tertibatı

# data[].attributes.body
EP/VE tipi pompaların içinde bulunduğu dizel yakıt sisteminin diğer dizel yakıt sistemleri ile herhangi bir yapısal farklılığı bulunmamaktadır

EP/VE tipi pompanın en önemli kısımlarından birisi de pompa başlığıdır. Yakıtın basıncının yükseltildiği ve yakıt miktarının ölçüldüğü bu kısım hassas işlenmiş parçalardan oluşmaktadır. Komuta kolu, plancır ve eleman gömleği, ventil supabı ve diğer çıkış
rekorları pompa başlığının önemli parçalarıdır.

# data[].attributes.body
Transfer Pompası:
EP/VE tipi pompalardaki transfer pompası distribütör tipi pompalarda genellikle kullanılan kayar kanatçıklı olarak da ifade edilen paletli tip transfer pompasıdır. Burada transfer pompası döndürme milinin sonuna bağlanmıştır. Görevi yakıt deposundan aldığı yakıtın basıncını yükselterek plancır girişine ve avans mekanizmasına göndermektir.

Transfer pompasından çıkan yakıt, bir koldan basınç ayar supabına, bir koldan avans tertibatına ve bir koldan da yakıt pompası elemanının doldurma galerisine ulaşmaktadır. Basınç ayar supabı, pompa galerisine ve avans tertibatına giden yakıtın, değişen motor devirlerinde istenilen basınçta olmasını sağlamaktadır. Fazla miktarda yakıtı kısa devre yaptırarak tekrar transfer pompası girişine gönderir.