# data[].attributes.body
-As datas máis importantes no século VII cando naceu a lengua no Lacio. No século III inicio do latín arcáico e no siglo I a morte de Augusto.

-O latín vulgar vai derivando no protorromance (case galego-portugués) ata o século XII

-Os textos máis importantes eran textos latinos que reflexaban a vida cotidiá, a administración e a cultura. Por exemplo inscripcións romanas.

A era latina en Galicia comezou coa romanización da provincia de Gallaecia no século II a.C., que substituíu as linguas prerromanas, principalmente de orixe celta, polo latín vulgar. Este latín evolucionou localmente, mesturándose con substratos celtas, ata dar lugar ao galaico-portugués. O latín foi a única lingua escrita en Galicia ata o século XIII, e foi a base da cultura e a administración romanas, visible en infraestruturas como as murallas de Lugo e no desenvolvemento da estrutura social coa introdución das vilas e o cristianismo.

# data[].attributes.body
O galego-portugués

O galego-portugués é a lingua medieval da que proceden tanto o galego actual como o portugués. Esta lingua formouse na Idade Media, aproximadamente entre os séculos XII e XIV, nas zonas do noroeste da península Ibérica, que hoxe comprenden Galicia e o norte de Portugal.

Historia e evolución

No século XII, co inicio da reconquista e a formación dos primeiros reinos cristiáns, o galego-portugués converteuse na lingua culta e literaria desta rexión. Foi utilizado tanto na poesía, como nos documentos oficiais. Durante a Idade Media, o galego-portugués foi unha das linguas máis importantes da península Ibérica para a literatura trovadoresca.

Co paso do tempo, e coa consolidación dos reinos de Galicia e Portugal como entidades políticas diferenciadas, a lingua tamén foi evolucionando. No norte de Portugal, foi consolidándose o que hoxe coñecemos como portugués, mentres que en Galicia foi desenvolvéndose o galego.

Características

O galego-portugués tiña características que hoxe se poden ver tanto no galego como no portugués. Por exemplo, mantén moitas palabras, formas gramaticais e fonéticas que son compartidas polas dúas linguas.

Importancia cultural

Esta lingua medieval é fundamental para entender a cultura e a literatura da península Ibérica no seu conxunto, especialmente en Galicia e Portugal. A súa literatura, especialmente a lírica trobadoresca, é un patrimonio cultural de gran valor.

# data[].attributes.body
Comeza no século XVI e remata no XIX.

O galego entrou nunha forte decadencia, abandonando o uso escrito e a literatura, sendo relegado ao ámbito oral e popular.

O coloquio de 24 Galegos Rústicos de Fray Martín Sarmiento.

# data[].attributes.body
As datas aproximadas desta época son do século XV ao XVIII.

Un escrito importante é Cantares Gallegos de Rosalía de Castro.

Definición:

Movemento cultural e literario que busca a recuperación e valorización da lingua e da cultura galega tras séculos de decadencia.

Período aproximado:

Segunda metade do século XIX ata comezos do século XX (ao redor de 1860–1910).

Contexto histórico:

Galicia estaba nun proceso de atraso social e económico.

O galego fora desprazado ao ámbito popular e oral, mentres o castelán predominaba na administración e na cultura oficial.

Influencia dos movementos románticos e nacionalistas en Europa.

Obxectivos:

Recuperar o uso literario do galego.

Reivindicar a identidade e a cultura galegas.

Fomentar o orgullo polas tradicións, a historia e o folclore galego.

Promover a educación e a lingua galega.

Primeira obra clave:

Cantares Gallegos (1863) de Rosalía de Castro, que marca o inicio oficial do Rexurdimento.

Autores destacados:

Rosalía de Castro: poesía lírica e social.

Manuel Murguía: historiador e defensor da cultura galega.

Eduardo Pondal: poesía épica e nacionalista, autor de Os Pinos (himno galego).

Valentín Lamas Carvajal: xornalista e escritor.

Temas predominantes:

O amor á terra e ao pobo galego.

A nostalxia e a melancolía pola situación de Galicia.

A denuncia social, a pobreza e a emigración.

A exaltación da cultura popular e do folclore.

Importancia:

Sentou as bases da literatura galega moderna.

Aumentou a conciencia nacional e cultural en Galicia.

Impulsou o resurdimento da lingua galega en ámbitos literarios e sociais.

⚖️ O castelán era a única lingua admitida.

# data[].attributes.body
Datos relevantes:

O galego é unha lingua oficial en Galicia, que ten unha normativa (última actualización 2003) e é un idioma empregado na administración, na literatura e na ciencia.

Actualmente o número de falantes está a decrecer por unha falta de transmisión interxeracional.

Traballo presentado:

Novela: A península das casas baleiras de David Uclés

Que aborda a Guerra Civil española, e O verán invencible de Liliana de Cristina Rivera Garza, unha historia sobre o feminicidio e o loito. Outras obras destacadas de 2024 e 2025 inclúen Lonxe de Luisiana de Luz Gabás, O mellor libro do mundo de Manuel Vilas e A biblioteca da medianoite de Matt Haig.