# data[].attributes.body
Veiligheid: aan de balie verwelkomde een medewerker (deskundige cultuur) ons. De man was vriendelijk en legde uit dat de audiotour uit twee luiken bestaat nl. basis (gaat automatisch) en de uitbreiding kan je zelf intikken bv. bij een video (die op stil staat) of extra nummers op de panelen.

Hij heeft de tour zelf met de curator uitgewerkt. Veel lagere scholen komen hier naartoe. Vandaar de keuzes. Naar het einde toe word je geconfronteerd met drie skeletten die ze opgegraven hebben. Hierop wordt je niet voorbereid, maar toegegeven, je kan er ook voorbijlopen zonder dat je het doorhebt. Het is misschien beter om dit vooraf aan de begeleiders van het kind mee te delen.

Vrijheid: wij waren de enige bezoekers op dat moment (buiten de schooluren is het hier redelijk kalm). We gingen vrij van ruimte naar ruimte (boven naar beneden). Er waren geen stewards aanwezig. De medewerker was op dat moment alleen. Als bezoeker krijg je dus vertrouwen en vrijheid om zelfstandig van kamer naar kamer te gaan. Alles werd ook duidelijk aan de balie goed uitgelegd.

Uitdaging: het uitdagendste voor de bezoeker is het aantrekken van een maliënkolder (in verschillende maten). De deskundige cultuur (heeft PKV gestudeerd) staat open voor feedback en gaf de zoektocht op niveau lager onderwijs mee (een kind was in ons gezelschap). Ook vertelden we dat we beide in het onderwijs staan. De zoektocht is een voorlopige versie en kan nog herwerkt worden.

Structuur: de audiotour, de panelen en de beweegrichting stellen ons als bezoekers in staat het museum zelfstandig te bezoeken.

Variatie: de bezoeker met audiotour kan kijken (en luisteren), denken (hoe het hier doorheen de tijd geweest moet zijn), doen (door de kleren van de vroegere Gallo-Romeinen aan te trekken) en zelfs over de toekomst dromen (op het einde van het bezoek zie je een timelapse van Oudenburg voor en na de Gallo-Romeinse periode).

# data[].attributes.body
Het bezoek vond plaats op woensdag 25 september 2024. Het museum is dit jaar open van 16 maart t.e.m. 11 november 2024. In de wintermaanden is het museum gesloten. Ik ken het domein goed omdat ik er al drie jaar wanneer het kan als steward werk.

Mijn doelgroep is hier lagere schoolkinderen tussen 6 en 12 jaar. In de zomer van 2024 deed ik deze speurtocht ook al in het gezelschap van een 5- en 7-jarige. De wandeling duurt tussen anderhalf uur tot twee uur en heeft een vaste volgorde (je volgt de pijltjes): eerst het huis van Prins Karel, daarna de lus van de Eerste Wereldoorlog en tot slot de lus van de Tweede Wereldoorlog. Je kan op het gelijkvloers getuigenissen beluisteren en objecten bekijken. Op de eerste verdieping is er nog een zwart-wit fotoprojectie van Stephan Vanfleteren die de restanten van de Atlantikwall fotografeerde.

De speurtocht is een boekje met een stickervel voor kinderen van de lagere school. Het is eerder een combinatie van een actieve (een grote wandeling), passieve (enkel stickers plakken) en reflectieve (inleven in het dagelijkse leven van de Duitse bezetters; wij/zij) vorm van erfgoededucatie.

Mijn twee gekozen leertheorieën zijn: flowtheorie en meervoudige intelligentie.

Daarnaast biedt het museum o.a. een escape enigma voor tieners, een audiotour voor 12+'ers, evenementen, workshops, groepswandelingen met een gids, een gidstour met scholen (met een gids of animator) ... Het domein is hoofdzakelijk onroerend erfgoed van de Eerste en Tweede Wereldoorlog (Atlantikwall) met veel restanten waarvan ongeveer 80% authentiek is. Het is het best bewaarde deel van de Atlantikwall in West-Europa. Prins Karel van Vlaanderen (regent na de Tweede Wereldoorlog nadat zijn broer Koning Leopold III zichzelf buiten spel zette) woonde hier na WO2 en redde het (als zijn privé-eigendom) van de ondergang. Daarnaast is er ook een middeleeuws dorp Anno 1465 dat volgend jaar vernieuwd en vrij toegankelijk voor het publiek wordt (de werken beginnen dit jaar al). In openlucht is de openbare ruimte vrij en gratis toegankelijk: de openlucht fototentoonstelling 'De Kust bevrijd 1944', 'Tijdsreis voor kinderen (geschiedenis van het domein)' en 'Kustpanorama 1945'. Er is ook een Europese samenwerking ‘Atlantikwall Europe’.

# data[].attributes.attachment_link.title
Familiespeurtocht ‘Schatten van Vlieg’ | Raversyde

# data[].attributes.attachment_link.description
Atlantikwall Raversyde zet in op gezinnen en kinderen, met zoektochten en leuke speelelementen. Ga je mee op zoektocht ‘Schatten van Vlieg’? De tocht duurt zo’n 1,5 tot 2 uur en leid je door Atlantikwall Raversyde. De schattenjacht vindt vooral in de gezonde zeelucht plaats en is geschikt voor families met kinderen vanaf 6 jaar, maar ook jongere kinderen kunnen deelnemen met wat hulp. Het is inbegrepen in je ticket.

# data[].attributes.body
Voor kinderen van 6 tot 12 jaar was er een speurtocht. Elk jaar is er een thema en dit jaar stond het reguliere aanbod in het teken van stripverhalen (Getekende oorlog) van o.a. Suske en Wiske, Kuifje … Uiteraard thematisch over de Eerste en Tweede Wereldoorlog en daaropvolgende de Koude Oorlog. De kinderen volgen Viktor en moesten, best begeleid, vragen oplossen doorheen het blauwe (WO1) en rode (WO2) parcours. Het antwoord was telkens een sticker. Als alle 15 stickers op de juiste plaats geplakt waren, kregen ze uit de schatkist een oude postkaart, een bunker om uit papier te plooien en een button (pin). Deze actie van Schatten van Vlieg is enkel als wedstrijd in de zomer, maar het aanbod en de speurtocht loopt heel het seizoen. Er is altijd een beloning ongeacht de actie van Vlieg. Het is achteraf ook mogelijk om het verhaal van Viktor in stripvorm voor 5 euro aan te kopen.

De 15 thema’s van de Wereldoorlogen, die met levensgrote stripfiguren in het landschap aanschouwelijk gemaakt worden: strips en de Tweede Wereldoorlog, vluchtelingen, het Verzet, de Eerste Wereldoorlog, oorlog in de lucht, de Atlantikwall in de strip, oude en nieuwe muren, zoeklichten, strandhindernissen, de oorlog op zee, honger, van D-Day tot Berlijn, de bevrijding, collaboratie, na de Tweede Wereldoorlog. Thema’s die op het eerste zicht niet zo evident voor de doelgroep van de speurtocht lijken, maar het is niet extreem zwaar gemaakt en de kinderen zijn achteraf steeds positief. Op school in Vlaanderen leren ze sowieso over de Wereldoorlogen. In Raversyde is het heel aanschouwelijk met aandacht voor het dagelijkse leven van destijds (binnen en buiten het domein), maar ook universele thema’s zoals gevoelens, honger, straffen. En uiteraard ook militaire uniformen, wapens, ondergrondse gangen, bunkers, batterijen, strandhindernissen en wapengeschut.

Jong en minder jong komen aan hun trekken, want bijna iedereen is met stripverhalen opgegroeid (toch zeker de generaties die op bezoek komen). Er zijn ook kleine expo’s in de bunkers bv. James Baron Ensor en stop motion video’s over bv. de landing in Normandië (6 juni 1944).

# data[].attributes.body
Taal: de opdrachten zetten taal om in tekeningen en beelden (o.a. de sticker en de levensgrote stripfiguren). Op zich is dit voor een ‘gemiddelde’ 5- tot 8-jarige zonder begeleiding van een ouder kind of volwassene moeilijk. Sommige jonge kinderen en kinderen vanaf ongeveer 9 jaar slagen er wel in om deze speurtocht semi-zelfstandig af te werken. Veel oorlogstaal en terminologie komen aan bod, maar worden versterkt door de stripverhalen op het bord enerzijds en de levensechte stripfiguren in het landschap anderzijds (al dan niet naast een erfgoedobject dat daarbij aanleunt zoals een zoeklicht, afweergeschut …).

Logisch: oriëntatie met het kaartje (positie en sticker plakken, want er is geen nummering; vormen van schepen op zee herkennen; hoe men wapens en munitie aanvoerde; dazzle camouflage; de betekenis van een 'batterij' (= commandobunker, artilleriebunker, en kanonnen naast elkaar), tijdens de Koude Oorlog de race naar de ruimte en de maan …

Beeld: wapens, bunkers, kanonnen, poppen in uniform, geschut … maar ook hangmatten en soldaten die vertellen over hun gevoelens (re-enactment op video).

In de inkomhal (waar een soort mini-museum is) staat een echte telemeter en Enigmamachine. Er speelt aan de inkom ook een animatievideo over de omtrek van de Atlantikwall (= verdediging aan de zee in West-Europa) van Noorwegen tot aan de Spaanse grens. De landing van Normandië, beschietingen op land en op zee, bouwen van de Batterijen Aachen/Antwerpen (WO1) en Saltzwebel Neu (WO2) …

Muziek (enkel met de audiogids voor 12+’ers): voetstappen, muziekfragmenten zoals feestmuziek uit de jaren 1940 (bevrijding), ontspanning met theater en muziek spelen, trench art tijdens het verblijf van de Duitse manschappen aan de Belgische kust.

Natuur: de bunkers zijn in de duinen ingewerkt en moesten zo onopvallend mogelijk zijn vanuit de lucht en vanop zee, kleuren, onderhoud tijdens de Duitse bezetting en (live) vandaag, duinen/strand/zee, de marine … Vandaag is dit alles een beschermd natuurpark (provinciedomein van onroerend erfgoed) en zie je ook het proces van duinenvorming, strandverhoging, dijken … Er staat trouwens een metingsstation in zee dat de stijging van de zeespiegel monitort.

Lichamelijk: de wandeling voor kinderen is dezelfde als voor volwassenen. Het terrein is alles behalve vlak en er zijn in totaal 365 trappen. Er is aandacht voor eten (rantsoen), training en fit blijven in het leger …

Interpersoonlijk: de speurtocht richt zich op kinderen van 6 tot 12 jaar, maar kan niet zonder begeleiding van een persoon die ouder dan 12 jaar is (meestal dus een tiener of volwassene). De tekstjes staan rechtsonder een bord en dan leidt de vraag naar een sticker vanop het stickervel.

Intrapersoonlijk: oorlogje spelen, een stok als wapen gebruiken doen bijna alle kinderen. Het komt op school en ook op tv bv. op Karrewiet aan bod. Misschien hebben de kinderen zelfs een (oorlogs)vluchteling in de klas of bezoekt dat kind de site met school. Dan komt het thema 'oorlog en vrede' weer heel dichtbij. De kinderen worden uitgedaagd om ook na te denken over wij en zij, goed en slecht, vrede en wapens, leiden en volgen. Via de speurtocht komt dit niet expliciet aan bod, maar de omgeving en het verhaal dat hier gebracht wordt, zet sowieso onrechtstreeks aan tot reflectie, zelfs bij jonge kinderen. Dat ervaren de medewerkers als ze op het einde van het bezoek, voor wie wenst en als er tijd is, kort even met de (jonge) bezoeker in gesprek gaan. Courante vragen zijn: ‘was het interessant? ‘Heb je iets bijgeleerd?’

# data[].attributes.body
Evenwicht tussen vaardigheden en uitdagingen: is doorheen de speurtocht aanwezig

nieuwsgierigheid en interesse: de meeste mensen komen in gezelschap, al dan niet met (jonge) kinderen of tieners. Ze weten wat ze ongeveer mogen verwachten, maar toch is het voor de meeste een verrassing. De meeste bezoekers stellen hun bezoek lang uit, ook al wonen ze in de buurt, passeren ze hier soms of komen ze naar zee op vakantie. Als het thema je niet interesseert of je bent niet geprikkeld door de geschutstellingen en bunkers die je vanop de weg, de tram, de dijk, het strand, de zee ziet dan kom je waarschijnlijk niet op bezoek. Er zijn ook regelmatig evenementen en heel veel bezoekers zijn binnenlandse en buitenlandse scholen. Ik deed de speurtocht met een 7-jarige die door de geschutstellingen en bunkers vanop de dijk geprikkeld werd.

openheid en feedback: je wordt toch met de speurtocht van de ene plaats naar de andere gestuurd. Het thema oorlog en vrede laten je tijdens het bezoek nooit echt los. Kinderen denken natuurlijk anders en concentreren zich op de stickers en de beloning achteraf.

eigen leefwereld en interesses: komt overeen met hierboven. Vooral als je deze erfgoedplek als deel van de openbare ruimte kent. Voor kinderen wordt door de medewerkers vooral het rode parcours (WO2) aangeraden omwille van het aanschouwelijke aspect.

doelen en regels: de speurtocht doe je door steeds op het aangeduide pad te blijven. Je mag niet op de duinen klimmen omdat ondergrondse gangen en putten door de begroeiing en het natuurlijke proces van de duinen niet meer voor het blote oog zichtbaar zijn. Niet alles is toegankelijk en kan je bezoeken. Security loopt langs om dit te controleren. Je wordt er ook op aangesproken bv. tijdens het nemen van foto’s, niet picknicken enz.

veilige en comfortabele omgeving: enkel bij slecht weer is het buiten niet zo aangenaam en minder veilig. Het is voornamelijk een openluchtmuseum. Ook de vele trappen zorgen ervoor dat minder mobiele personen geadviseerd worden om enkel het vernieuwde deel van de Eerste Wereldoorlog te bezoeken (enkel dat deel is rolstoeltoegankelijk). In de bunkers is het niet verwarmd, maar afhankelijk van het weer en het seizoen is het binnen redelijk aangenaam. Vooral in de vernieuwde delen is er airco en verwarming.

gevoel van controle: in Batterij Aachen en het mini-museum bij het onthaal kan je zelf kiezen wat je wel of niet doet bv. het touchscreen per thema bedienen, luisteren naar getuigenissen … . Je hoeft niet alles te doen en de medewerkers raden aan om (bij mooi weer) eerst naar buiten te gaan. Voor de kinderspeurtocht moet je in principe alle borden buiten passeren en vragen oplossen. Zo bepaal je welke stickers je op welke plaats op het kaartje plakt. Elk kind krijgt echter een beloning bij de uitgang ongeacht of alles of alles juist geplakt is.

focus maar toch ‘verlies’ van bewustzijn (flow): als je ongeveer twee uur in deze context van goed bewaard oorlogserfgoed terechtkomt, je precies na een tijdje deel uitmaakt van het landschap vlakbij de zee, kan je in de flow komen. De vele indrukken zorgen ervoor dat je ogen tekort komt. Nergens anders in West-Europa kan je dit nog ervaren als in Raversyde. Het is een soort tijdscapsule, maar uiteraard merk je dat het gerestaureerd is en voor vredestoerisme uitgebaat wordt. Je vergeet soms de tijd én vooral je stappen.

# data[].attributes.headline
Bezoek aan het RAM (Romeins Archeologisch Museum) in Oudenburg (West-Vlaanderen)

# data[].attributes.subject
Bezoek aan het RAM (Romeins Archeologisch Museum) in Oudenburg (West-Vlaanderen)

# data[].attributes.body
Het kleine broertje van het Museum Cultuurforum Aardenburg (Nederland). Er is geen echte samenwerking met het Gallo-Romeins Museum in Tongeren (die veel meer subsidies krijgt). Het RAM werd vooral met geld van de stad Oudenburg gefinancierd. Het merendeel van de bezoekers zijn scholieren. De audiogids was opmerkelijk toegankelijk voor basisgeletterden (taalniveau lager onderwijs). De specifieke video's (bv. hoe men schoenen maakte) vroegen een bredere talenkennis.

# data[].attributes.attachment_link.description
Officiële site van het Romeins Archeologisch Museum (RAM) Oudenburg.

# data[].attributes.body
Het bezoek vond plaats op zaterdag 21 september 2024. Het museum (met ontmoetingscentrum) is pas heropend.

Mijn doelgroep is hier volwassenen die basisgeletterd zijn (NT1). Met twee volwassenen en een kind kregen we dezelfde audiogids mee. Op één verdieping werd de informatie krachtig gebundeld. De voornaamste onderdelen: video over het leven in Oudenburg tijdens de Romeinse bezetting (animatie en kaarten), het leven van de Romeinen en hun familie, de legerdienst (garnizoen), de opgravingen, hoe ze leefden (kleren en schoenen maken ...), baden, drie menselijke opgravingen (skeletten) en tot slot hoe de nederzetting en Oudenburg in ongeveer 1700 jaar tijd geëvolueerd is. Een (kort) bezoekje waard voor inwoners, mensen uit de buurt (toegankelijk voor iedereen) en toeristen. De meeste geschiedenis ligt nog onder de grond.

Het bezoek aan het RAM is eerder een receptieve/passieve vorm van erfgoededucatie.

Mijn twee gekozen leertheorieën zijn: constructivisme en ervaringsleren.

# data[].attributes.headline
Constructivisme: de 7 pijlers in het RAM

# data[].attributes.subject
Constructivisme: de 7 pijlers in het RAM

# data[].attributes.body
Constructief

Deze pijler vind ik voor interpretatie vatbaar. Doorheen de tentoonstelling in vijf zalen en op één verdieping heb ik het gevoel dat mijn hier gekozen doelpubliek, basisgeletterden, hun kennis zelf kunnen opbouwen wegens de toegankelijke taal (HeerlijkHelderNederlands) en de aantrekkelijke scenografie bv. VR. Het is ook de enige plaats in Vlaanderen waar een tentoonstelling gewijd is aan een voormalig kustverdedigingsfort van de laat-Romeinen aan de Noordzee (in Nederland kan je een museum in Aardenburg bezoeken).

Cumulatief

In Oudenburg is deze erfgoedplek bekend. Voor personen die niet in de buurt wonen, kan het misschien verrassen. Weet iedereen wat een heirweg is? Weet iedereen dat hier ooit Romeinen waren en ze Latijn spraken? In de lagere school zal hier aandacht aan besteed (geweest) zijn, maar naar gelang het opleidingsniveau in een bepaalde tijd en ruimte (bv. door leerkracht X in Oostende in 1970) zal de bezoeker meer of minder voorkennis kunnen inzetten. De tentoonstelling opent met een VR-beeld van hoe het er in 325 na Christus op exact dezelfde plaats zou kunnen uitgezien hebben. Daarna volgen kleine schermen met beelden, kaarten en tekst op panelen over bijvoorbeeld het dagelijkse leven van een Romeinse garnizoenssoldaat. Aangezien het over het dagelijkse leven gaat, kan iedereen zijn eigen voorkennis inzetten over hoe het leven er in de 20ste en/of de 21ste eeuw uitzag en terugkoppelen naar wat voorgesteld wordt als het leven in de 4de eeuw na Christus in Oudenburg.

Zelfgestuurd

De audiogids maakt een onderscheid tussen basis en verdieping. De kleinere schermen spelen niet voor elke bezoeker af. Als je dat wilt, tik je een extra nummer op je audiogids in om meer te luisteren en te lezen. Zo heeft de bezoeker een keuze over hoe breed hij/zij wil gaan. De panelen zijn voor elke bezoeker dezelfde. Toch wordt er ingezet op beknopte en duidelijke informatie. Voor kinderen en volwassenen is de basis op niveau basisonderwijs (basisgeletterd). De uitbreiding is voor iedereen toegankelijk. Ze ondersteunen visueel (beelddenken) bv. als experts spreken over schoenen maken, dan demonstreren ze dit en tonen ze effectief hoe dat gebeurde. Aangezien iedereen schoenen heeft en draagt, wordt er ook handig op de voorkennis ingezet.

Doelgericht

Het doel is duidelijk om te tonen hoe het leven in Oudenburg in de 4de eeuw na Christus was en hoe het tot vandaag veranderd is. Deze reis door de tijd wordt scenografisch met een tijdslijn, kaarten en beelden in de laatste zaal duidelijk gemaakt. De bezoeker denkt hoogstwaarschijnlijk ook terug aan de VR-beelden in de eerste zaal.

Contextgebonden

Het is vooral voor de lokale bevolking een museum dat iets meer vertelt over de plaats waar ze wonen. Het respect voor erfgoed en de erfgoedlocatie zal zeker ook een doel zijn. De keuze om het museum door de stad Oudenburg te laten vernieuwen en financieren geeft toch wel prijs dat het Lokale Bestuur en de inwoners van Oudenburg hier waarde aan hechten. Buiten de stads- en provinciegrenzen is het een bezoek waard om te leren over deze periode en het leven in één van de oudste vestingsteden van het land.

Interactief

Er zijn geen touchscreens aanwezig. Samen werken en leren van elkaar komt hier ook weinig aan bod. Je kunt wel jezelf in Romein verkleden. Voor mannen en vrouwen zijn er voldoende soorten kleren in verschillende maten aanwezig. Ook items zoals maliënkolders, helmen en bewapening zijn er in verschillende maten en gewichten. Ook gewoon even in deze ‘kleerkast’ kijken en anderen dit zien aandoen, zorgt voor interactie tussen mensen. Het is fijn dat je mag voelen en ruiken. Een maliënkolder kan je namelijk echt niet alleen aandoen, daarvoor heb je hulp nodig. Dat is een heel specifiek deel van interactief en ervaringsgericht leren.

Individueel verschillend

Mijn gekozen doelgroep van basisgeletterden zullen naargelang hun voorkennis en motivatie om iets bij te leren zelf kunnen beslissen waar ze halt houden en in welk bepaald onderdeel ze zich verdiepen. Er hebben opgravingen plaatsgevonden waardoor drie skeletten tentoongesteld worden, er ligt focus op ambachten, het dagelijkse leven, dieren (varkens en schapen), het leven van een garnizoenssoldaat en zijn familie, badhuizen, geografie enz. en je kan je verkleden. Thematisch is er een evenwicht tussen het leven van mannen, vrouwen en kinderen in die tijd (met een lichte nijging en voorkeur naar de Romein in die tijd). Eigenlijk is er voor ieder wat wils. Een fijne uitstap voor mijn doelgroep. Het duidelijkste voorbeeld is de uitdieping die men via de audiogids en schermen aan de individuele bezoeker aanbiedt, want dit wordt niet voor elke bezoeker afgespeeld. Naar mijn gevoel werkt deze manier voor de meeste bezoekers.

# data[].attributes.headline
Ervaringsgericht leren (Kolb) in het RAM

# data[].attributes.subject
Ervaringsgericht leren (Kolb) in het RAM

# data[].attributes.body
Ervaring

De nadruk ligt op kijken naar beelden en voorwerpen zoals de voorstelling van Oudenburg met VR. Alle videofragmenten gelinkt aan vondsten met extra duiding zetten in op kijken en luisteren. Voelen kan in de verkleedruimte voor alle leeftijden.

Reflectie

Het kijken staat centraal bv. naar vondsten zoals munten, schoeisel, skeletten en wapens.

Inzicht

Het denken wordt gestimuleerd omdat we toch een aantal gebruiken van de Romeinen overgenomen hebben en tot op vandaag die sporen dragen bv. kruiden, baden, begraven en cremeren, vervaardigen van schoenen, wijn …

Toepassing

Het doen zit hem vooral in de kleren voelen en aandoen. De zware maliënkolder spreekt tot de verbeelding katapulteert je terug in de tijd. Ook de gebruiken zoals baden, wijn telen, de doden begraven en cremeren zijn letterlijke toepassingen van de Romeinse bezetting die nog bij ons voortleven.

# data[].attributes.headline
Enkele foto's, toegangsticket en brochures (RAM)

# data[].attributes.subject
Enkele foto's, toegangsticket en brochures (RAM)

# data[].attributes.body
Vrijheid: eenmaal buiten ben je vrij en wandel je zonder begeleiding aan de hand van de blauwe en rode pijlen die de weg wijzen van de Eerste Wereldoorlog naar de Tweede Wereldoorlog. De security is aanspreekbaar ook als je even tijdens het speuren vastzit of de richting kwijtgeraakt.

Veiligheid: overal is er goed aangeduid waar je mag wandelen en via pictogrammen en barrières waar je niet mag wandelen. De security op het terrein verhogen het veiligheidsgevoel, want zij kennen het grote domein als de beste en als bezoeker zou je durven verdwalen als je in en uit een bunker langs (ondergrondse) gangen trap op en trap af gaat. Een serieuze test voor je oriëntatiegevoel, zeker tijdens het speuren.

Uitdaging: vooral fysiek nl. 1,3 kilometer en 365 trappen met veel niveauverschil. De speurtocht op zich is best uitdagend voor de leeftijd, maar de gestelde vragen zijn haalbaar, zelfs voor jongere kinderen. Oudere kinderen van ongeveer 11 jaar vinden dit misschien (te) gemakkelijk.

Structuur: aan het onthaal word je verwelkomd en koop je al dan niet je ticket. Heb je online geboekt, dan ga je meteen door naar een medewerker (steward of jobstudent in de zomer) die je ticket afstempelt en een korte uitleg geeft over de locatie van de lockers en toiletten. Daarna ga je langs het mini-museum naar het einde van de zaal en krijg je van een medewerker uitleg over de speurtocht of audioguide (12+). Het lijkt eenvoudig: éérst volg je blauw en dan rood. Ook de begeleiders van het kind volgen de uitleg mee. Na de speurtocht kom je opnieuw bij een (soms andere) medewerker terecht die peilt naar de bevindingen van de kinderen. Ze krijgen een beloning en maken kans op een prijs tijdens de zomervakantie (Schatten van Vlieg).

Variatie: thematisch erg gevarieerd en geen enkel aspect van oorlog wordt vergeten. Het blauwe parcours (WO1) is het kortste deel van de speurtocht, dus de nadruk ligt voornamelijk op de Tweede Wereldoorlog (WO2) met de Atlantikwall. Het is meteen ook het meest aanschouwelijke, maar voorlopig nog iets minder modern dan WO1 (dit won de European Heritage Award in 2022). Ook WO2 zal nog een opfrisbeurt krijgen. Tijdens het speuren, blijft het echter steeds beperkt tot de vliegen op de bordjes zoeken (jammer dat ze klein en ongenummerd zijn, en er geen onderscheid is tussen de andere borden voor volwassenen), bordjes lezen d.w.z. een kleine vraag met een sticker beantwoorden.

Flow: een reis door de tijd. Het parcours van de Tweede Wereldoorlog sluit naadloos aan op dat van de Eerste Wereldoorlog (sommige delen werden hergebruikt in WO2).

Inclusie: het vijandbeeld speelt minder een rol omdat de Duitse bezetters ook via de verhalen en exporuimtes (in de bunkers) als ‘mens’ met gevoelens centraal staan. Verzet en collaboratie komen ook aan bod. Geen gemakkelijke thema’s om op kindniveau even aan te raken zonder oppervlakkig of te gedetailleerd te gaan. De brug wordt ook gelegd naar conflicten na de Tweede Wereldoorlog, met de oorlog in Oekraïne als recentste voorbeeld. Jammer om te zeggen, maar elk kind weet wat een wapen doet en kent het concept ‘oorlog’. Ik heb het gevoel dat iedereen in Raversyde welkom is en het voltallige personeel haar best doet om het bezoek van kinderen en volwassenen in goede banen te leiden.

# data[].attributes.headline
Bezoek aan het LAAC (Lieu d'Art et Action Contemporaine de Dunkerque)

# data[].attributes.subject
Bezoek aan het LAAC (Lieu d'Art et Action Contemporaine de Dunkerque)

# data[].attributes.body
Het bezoek vond plaats op zondag 29 september 2024. Op zondag is het museum gratis.

Het LAAC herbergt moderne kunst van na de Tweede Wereldoorlog en hedendaagse kunst. Je komt binnen langs de beeldentuin in een gebouw dat in 1983 geopend werd. Je vindt hier moderne kunst van 1950 tot vandaag. Er is ook een vaste collectie Schone Kunsten, maar dat werd nu niet tentoongesteld.

Mijn gekozen doelgroep is deze keer 'reguliere' volwassenen (dus géén NT1, NT2 of NTA). Het bezoek is zonder audiogids en biedt op deze manier een eerder passieve en reflectieve vorm van kunsteducatie aan (momenteel schilderkunst, plastische kunsten en beeldhouwkunst).

Dat is mijn vaststelling en spijtig genoeg de rode draad doorheen veel musea: voor een individuele volwassen bezoeker is de keuze aan ‘actieve werkvormen’ beperkt.

Er zijn vijf onderdelen binnen en één buiten, samen dus zes.

Het eerste deel gaat over de artiest Gérard Duchêne (uit Rijsel) en een terugblik 10 jaar na zijn overlijden (retroperspectief). De eerste zaal gaat over zijn zoektocht naar een eigen stijl (gebaseerd op de het surrealisme en schrijver Samuel Beckett), de tweede zaal over zijn manier van schilderen (textuur dus zonder schilderen), de derde zaal over drukkunst en boeken, de vierde zaal over het werken ‘uitvegen’ (met een Kleenex). Hij was poëet en schilderde. Kenmerkend voor hem waren het gebruik van letters, teksten, fotografische materies afbreken en uitwissen/uitvegen. Centraal staan zijn samenwerkingen (zelfs in het creëren) en zijn eigen inspiraties doorheen zijn leven.

Het tweede deel gaat over Diane Victor, een Zuid-Afrikaanse en plastische kunstenares. Ze is pacifiste en maakte Apartheid in Zuid-Afrika mee. In de expo stelt ze de lijdende vrouw als slachtoffer van geweld centraal. Victor is tegen hypocrisie en onrechtvaardigheden en refereert ook naar de vluchtelingenproblematiek in Duinkerke. De expo Roet en As (Suie et cendre) loopt nog tot begin volgend jaar.

Het derde deel gaat over letters, tekens en geschriften. Schilderijen zonder verf. De band tussen kunst en geschrift en letters.

Er zijn ook werken van Karel Appel te zien (hij maakte deel uit van de CoBrA-beweging) bv. 'Circus'.

Tot slot, ter gelegenheid van de Olympische Spelen in Parijs, kan je in lades ook tekeningen en prenten rond ‘beweging’ terugvinden. Deze werken worden door hun broosheid van UV-licht afgeschermd.

De mooiste werken voor mij zijn: Roodkapje staakt (Le Petit Chaperon Rouge en grève) en De vrouw van Adam (La femme d’Adam)

Mijn twee gekozen leertheorieën zijn: de brillen/stadia van Parsons en Cultuur in de Spiegel.

# data[].attributes.attachment_link.description
Horaires, tarifs, accès, accueil, services, plan ... Toutes les informations pour vous rendre au LAAC !…

# data[].attributes.headline
De brillen/stadia van Parsons in het LAAC

# data[].attributes.subject
De brillen/stadia van Parsons in het LAAC

# data[].attributes.body
Associatie en favoritisme: er is keuze, want er zijn zes delen. Het maakt niet uit met welk deel je begint. Je hoeft ook niet alles te doen. De moderne architectuur van het gebouw nodigt je uit om via de open hal in het midden langs de trappen naar de eerste en tweede verdieping te gaan. Het zijn als het ware vleugels die doorlopend toegankelijk zijn.

De figuren van Appels ‘Circus’: hoewel de vormen van de beelden vergroot en heel kleurrijk zijn, zijn ze tegelijkertijd ook herkenbaar.

Het sprookje van Roodkapje kent iedereen en het beeld is heel bevreemdend, want de wolf zit starend op het bed naar Roodkapje te kijken. Je begrijpt eerst niet wat het is, want je referentiekader leidt je naar het oorspronkelijke verhaal. Er klopt iets niet. Dan lees je de titel en begrijp je het ‘Roodkapje staakt’.

Voorstelling/schoonheid en realisme:

Duchêne: letters, patronen, technieken zoals collages en stof, vormen …

Het uitvegen van de gelaatsuitdrukkingen doet je kijken naar wat er origineel was. Je kijkt ook met je eigen bril naar de kleuren om de sfeer te begrijpen. De titel is niet altijd helpend.

Victor: enkel in het zwart, de vrouw staat centraal, maar er is een soort spanning. Het is een mooie naakte vrouw, maar als kijker voel je dat de vrouw naar je kijkt en jij kijkt terug om het 'probleem' in het werk te zien.

Letters en tekens: we kennen de letters, maar ze zijn vervormd en worden tot kunstwerken verheven of verwerkt.

Expressie:

Zoals hierboven vermeld kunnen de technieken van Duchêne enerzijds herkenbaar zijn, anderzijds een sfeer oproepen die de kijker moet interpreteren en vormgeven.

Bij Appel is dat ook zo. Het is herkenbaar, maar de vervormingen doen je soms twijfelen.

Bij Viktor zie en voel ik geweld, schuld, schaamte, verlies, dood …

Iedereen kijkt met zijn/haar eigen bril of beter gezegd ‘rugzak van ervaringen’ en het gevoel van het moment. De interpretatie van de expressie van het werk en/of de kunstenaar kan verschillen met dat van de kijker. Dat is wat moderne hedendaagse kunst net wil bereiken. Het is niet afgelijnd en daarom als kijker niet altijd even gemakkelijk. Je wordt dan toch op de één of andere manier geactiveerd om na te denken (of soms bewust ook niet).

De tekeningen en prenten in de ladekasten drukken beweging uit.

De expressionistische werken zijn in de primaire kleuren geel, rood en rood, vaak met grote vormen (het zijn vaak grote werken), vervormde lichamen (of lichaamsdelen) en dagelijkse voorwerpen. Ze drukken emoties uit die ons brein en gevoel proberen begrijpen en expressie aan geven.

Leerbaar/stijl en vorm:

De stijlen van moderne en hedendaagse kunst zeggen vaak iets over het proces van de kunstenaar en/of de maatschappelijke toestand op een bepaald moment (vaak beïnvloed door de levenswandel van de kunstenaar).

De werken van de kunstenaars die er nu hangen, hebben een eigen unieke stijl.

We leren over beeldende taal, technieken, taal an sich, kleuren, de vrouw …

Van expressionistische, surrealistische kunst kan ik begrijpen dat niet iedereen dat kan appreciëren. Ik denk dat het zeker niet lukt als je de nadruk legt op ‘ik wil het idee van de kunstenaar begrijpen’. Het vraagt van je brein vaak meer verwerkingstijd en soms roept het walging en frustratie op. Een andere keer kan het een gevoelige snaar bij je raken.

De vorm dient de boodschap en omgekeerd.

Eigen mening/autonomie:

Wat je ervan vindt, heeft met verschillende zaken te maken. Eigenlijk alle brillen van hierboven: je associaties, je favoriete stijlen, vormen, hoe je brein leert en associeert, en dat beïnvloedt opnieuw wat je graag ziet …

Niet alle vormen, stijlen en expressies hoeven je aan te trekken. Zelf werd ik intuïtief tot bepaalde werken aangetrokken, vooral als ik iets herkende.

Mijn gezelschap, een volwassene met een andere voorkennis, achtergrond o.a. op professioneel vlak is geen fan van Karel Appel, expressionisme en surrealisme. Ik heb die stijlen eerder in mijn leven al gezien en nu pas, na rijping, begin ik het een beetje meer te appreciëren en begrijpen.

De context, duiding en begeleiding die voor volwassenen aangeboden werd, was eerder gering waardoor je het hier écht met je eigen voorkennis, rugzak en emotionele staat van dat moment moest doen. We kozen bewust niet voor ellenlange teksten in kunstig Frans en er waren ook geen audiogidsen. Je bent dan heel erg autonoom, maar soms voel je je een beetje verloren. ‘Gemakkelijk Frans/facile à lire et à comprendre’ of audiovisuele ondersteuning zou helpend geweest zijn, maar dat hebben we niet gekozen (je moet er waarschijnlijk expliciet naar vragen). We voelden ons tijdens het autonoom bezoek van het museum een beetje zoals een NT1 of NT2 in inhoud en in de bijhorende kunsttaal. Moderne en hedendaagse kunst hebben soms baat bij extra 'begeleiding'.

# data[].attributes.body
Culturele vaardigheden

Waarnemen (door te kijken): beelden van letters, sprookjes, geweld, lichamelijkheid ...

Verbeelden: associëren van wat je kent, getransformeerde vormen herkennen ...

Conceptualiseren: abstracte vormen betekenis geven door de bril(len) die je op dat moment met alle je ervaringen en opgedane kennis opzet ...

Analyseren: logica zoeken, verbanden leggen tussen de modellen die je kent, geleerd en gezien hebt ...

Cultuurdragers

Lichaam: houdingen en uitdrukkingen in de expressionistische kunst herkennen

Voorwerpen: sculpturen, alledaagse spullen zoals gestapeld papier …

Taal: beeldtaal, verhalen, thema’s zoals circus (Karel Appel) ...

Grafische tekens: letters, landkaarten …

# data[].attributes.headline
MOOSS/BAMM in het LAAC: focus op toegankelijkheid

# data[].attributes.subject
MOOSS/BAMM in het LAAC: focus op toegankelijkheid

# data[].attributes.body
Daarnaast biedt het museum workshops en educatief materiaal vanaf de kleuterklas aan. Toegankelijkheid wordt hier hoog in het vaandel gehouden, want aparte fiches en rondleiding voor mensen met een beperking (of tijdelijke handicap) zijn hier courant. Elke zondag is het museumbezoek gratis (in Brussel leeft dezelfde traditie) en zijn er begeleiders of een soort cultuureducatoren (des médiateurs) aanwezig. Een inspiratie voor Vlaanderen!

En 2018, le LAAC se voit attribuer le prix ‘Osez le musée’, récompense nationale pour ses démarches de médiation auprès de tous les publics.

Lieu convivial, le LAAC se veut un espace où l’on se retrouve, lieu d’échanges et de discussion, de balades en famille ou entre amis, seul et en groupe.

Avec un atelier jeune public, un auditorium, un étonnant forum, un salon de doté de distributeurs et une équipe présente à votre disposition.

De tekst hierboven zegt alles: er is voor elk wat wils, in diverse vormen, ondersteund en gesteund door alle medewerkers.

https://www.musees-dunkerque.eu/laac/preparez-votre-venue/visitez

https://www.musees-dunkerque.eu/laac/preparez-votre-venue/acces

https://www.musees-dunkerque.eu/laac/histoire-du-laac

Enkel de website kan beter. De toegankelijkheid beperkt zich enkel tot standaard Frans en Engels. Je kan geen webpagina laten vergroten, vergemakkelijken of laten voorlezen.

Het is trouwens ook aangepast voor de Nederlandstalige grenstoeristen, want er zijn ook bezoeken met Nederlandse begeleiding (reserveren is verplicht).

Ze gebruiken deze pictogrammen rond toegankelijkheid, die uitgebreider zijn dan in Vlaanderen: https://pictoaccess.fr/en

# data[].attributes.attachment_link.description
Visitez le LAAC, tout le temps ... Visitez le LAAC accompagné par des médiatrices ...
Visitez le LAAC en groupe d’adultes, avec toute la…