# data[].attributes.body
1760-1840

# data[].attributes.body
HAZKUNDE DEMOGRAFIKOA

Europako biztanleriaren hazkundea bizkortu egin zen.

Kausa nagusiak:

Heriotza-tasa jaitsi egin zen, medikuntzako aurrerapenen, higienea eta elikaduraren ondorioz.

Jaiotza-tasak altua izaten jarraitu zuen ia Europa osoan.

MIGRAZIO HANDIEN GARAIA

Hiritartze-prozesu handi bat hasi zen Europan.

Ozeanoaren beste aldera egindako migrazioetan, zenbait bolada bereiz daitezke:

1870era arte, emigrante gehienak britainiarrak eta eskandinaviarrak izan ziren.

1870etik 1914ra bitartean, emigrante gehienak italiarrak, espainiarrak, greziarrak eta turkiarrak izan ziren.

Europar gehienek Amerikara emigratu zuten.

# data[].attributes.body
XVIII. mendearen bigarren erdian, lantegien ordez fabrikak sortzen hasi ziren.

Ehungintza: Kotoi-industria izan zen lehena berrikuntza teknikoak gehitzen irute-jarduerara eta ehuntze-jarduerara. Kolonietatik, Britainia Handira iristen zen kotoia eta bertan ekoizpena handitu zen.

Industria siderurgikoa: Britainia Handiko burdina ezputasun asko zituen eta basoetatik hurbil zeuden galdategietan ekoizten zen. Ondoren, Henry Cortek labe garai modernoak eraikitzea planteatu zuen eta burdinaren ekoizpena gora egin zuen.

# data[].attributes.body
Lehen makinek energia hidraulikoarekin funtzionatzen zuten, baina handik gutxira energia-iturri berri bat agertu zen, lurruna, James Wattek lurrun-makina patentatu zuenean.

Ehungintzan: James Hargreavesen, Richard Arkwrighten eta Samuel Cromptonen iruteko makina mekanikoak eraiki zituzten eta  John Kayren anezka hegalaria eta Edmund Cartwrighten ehungailu mekanikoa eraiki zituzten.

Industria siderurgikoa: Egur-ikatza basoetatik lortzen zuten, eta hori zen burdina ekoizteko erabiltzen zuten energia-iturria.

Honek urritzen hasi zen eta 1709an, Abraham Darbykkoke koke-ikatza (harrikatza) erabili zuen harrakastarik gabe.

# data[].attributes.body
Fabriketara hornigaiak iristen zirela eta salgaiak ongi banatzen zirela bermatzeko.

Nabigazioaren garapen handia: Ibaiko garraioa lehorrekoa baino merkeagoa eta seguruagoa zen.

1807an, Fulton estatubatuarrak lurrun bidez propultsatutako itsasontziak martxan ipini zituen eta Clipper izeneko belaontzia nagusitu zen.

# data[].attributes.body
1870-1914

# data[].attributes.body
Siderurgia. Altzairu kantitate handiak merke ekoizteko gai zen bihurgailua.

Industria kimikoa. Lehengai berriak erabili ziren produktu berriak egiteko: farmaziako gaiak, produktu sintetikoak, dinamita eta abar.

Industria elektrikoa. Elektrizitatea ekoizten eta helarazten hastean, industria hau garatu zen.

Industria berriak Estatu Batuetan eta Alemanian hazi ziren nagusiki.

# data[].attributes.body
Bi energia-iturri berri izan ziren Bigarren Industria Iraultzaren oinarria.

Elektrizitatea: Industrian aplikatu zen, makinak mugitzeko.

Bestalde, elektrizitateari esker, zenbait garraiobide berri agertu ziren (tren elektrikoa, metroa eta tranbia), bai eta zenbait komunikabide berri ere (telefonoa, irratia, zinematografoa...).

Petrolioa: 1859an, petrolioa ateratzeko lehen zuloak egin ziren. Automobiletan erabiltzeko eztanda-motorra asmatu zenean, petrolioak garrantzi handia hartu zuen.

# data[].attributes.body
Trenaren aroa: Trena sortzeko, lurrun-makina eta burdina elkartu behar izan ziren.

1814an, George Stephenson ingelesak, lurrunezko tren-makina eraiki zuen.

1830ean, bidaiarien garraio tren-linea ireki zen.

Trena gero eta garraiobide azkarrago, seguruago eta merkeagoa bihurtu zen. Ikatz-kontsumoaren eskaria handitu zuen.

Aurrerago, kontinenteen arteko lineak ere sortu ziren.

# data[].attributes.body
Ondorio ekonomiko eta sozial handiak izan zituzten.

1. Meatzaritza, metalurgia eta siderurgia gehiago garatu ziren.

2. Merkataritza garatu zen.

3. Munduko ekonomia espezializatzea bultzatu zuten. Herrialde industrializatuak produktu manufakturatuak ekoizten espezializatu ziren; koloniek, berriz, lehengaiak saltzen zizkieten.

4. Eguneroko bizitza aldatu zuten. Dieta hobetu zuten, elikagai galkorrak garraia baitzitezkeen.

# data[].attributes.body
Gizartea, 3 gizarte-klasetan zatitu ziren eta estamentuak desagertu ziren. Ekonomiagatik bereizten ziren.

# data[].attributes.body
-Behe-mailakoak:

Biztanle gehienak nekazariak ziren. Europan zehar nekazariak eremuaren arabera izan ahal ziren:

Jabeak: Nekazariak asko izan ziren.

Jornalariak: Mekanizazio gutxiko latifundioetan lan egiten zuten eta soldata eskasak kobratzen zituzten.

Jopuak: Nekazariek jopu izaten jarraitu ziren.

Industria Iraultzarekin, proletariotza agertu zen. Lanerako indarra soldata baten truke saltzen zutenek osatzen zuten; hau da, langileek.

# data[].attributes.headline
Lehen urratsak: ludismoa eta sindikatuak

# data[].attributes.subject
Lehen urratsak: ludismoa eta sindikatuak

# data[].attributes.body
Langile-mugimendua: Soldatapeko langileek beren lan-baldintzak hobetzeko egindako ekimen kolektiboen multzoari.

Ludismo (Nedd Ludd, fikziozko pertsonaia baten izenean lan egin) Lan-baldintza txarren aurkako lehen erreakzioak espontaneoak izan ziren.

Kartismoa: 1838tik 1848ra bitartean, lanean eta politikan eragiteko antolatutako lehen mugimendua izan zen.

Britainia Handian, parlamentuari Herriaren Gutuna aurkeztu zion non boto-eskubideak aurkezten ziren.

- 1824an elkartze-eskubidea aitortu zen Britainia Handian.

- Lehen sindikatuak (trade unions) sortu zen.

- Greba zen presioa egiteko erabiltzen zuten bide nagusia.

Aurrerago, 1833 inguruan, trade union guztien batasun nazionala sortu zen.

# data[].attributes.body
Gizarte industrial berria berdintasun juridikoan oinarritu zen, adb, gizon guztiak lege/auzitegi berberekin epaitzea.

Desberdintasunak gizartean oraindik bazeuden:

1. Emakumeak gizonen mende.

2. Desberdintasun ekonomiko handiak, jabetzen arabera.

# data[].attributes.body
-Erdi-mailakoak:

XIX. mendearen amaieran, herrialde industrializatuenetan asko ziren, talde heterogeneo bat izan zen.

Haien balio nagusiak ziren lana eta aurreztea, ondareak eduki nahi zituztelako.

Hezkuntzari garrantzia ematen zioten eta iritzi politiko moderatuak eduki ohi zituzten.

# data[].attributes.headline
Langileen ideologia: marxismoa eta anarkismoa

# data[].attributes.subject
Langileen ideologia: marxismoa eta anarkismoa

# data[].attributes.body
Karl Marx izan zen marxismoaren teorialari nagusietako bat (hortik datorkio izena).

1848an Karl Marx eta Friedrich Engels Manifestu komunista argitaratu zituzten.

Zioten, gizarte industrialetan zapaltzaileen (burgesak) eta zapalduen (langileen) arteko klase-borroka bat zegoela.

Marxek proposatzen zuen iraultza bat hastea, kapitalismoa suntsitzeko eta langileei boterea emateko.

Anarkismoaren ideologoak Joseph Proudhon eta Mikhail Bakunin izan ziren.

Anarkistak estatu forma ororen aurka zeuden.

# data[].attributes.body
1864an lehen Langileen Nazioarteko Elkartea (LNE) sortu zuten.

Sozialisten eta anarkisten arteko desadostasunengatik desagertu zen elkarte hau.

1889an, sozialista batzuek Internazional Sozialista (Bigarren Internazionala) sortu zuten, koordinatzeko langile-erakunde marxistak.

Sinbolo batzuk sortu zituen, adibidez: maiatzaren lehena.

Pixkanaka, langile-mugimenduak zenbait lorpen egin zituen: lanaldia murriztea, haurren lana mugatzea…

# data[].attributes.body
Goi-mailakoak:

-Aristokrazia: Administrazioko, justiziako, armadako eta diplomaziako posturik prestigiotsuenak zituzten.

XIX. mendean, gizartean zuen nagusitasunaren zati bat galdu zuen. Zergak ordaintzen hasi ziren eta nekazariengain zituzten eskubideak kendu zizkieten.

-Goi-burgesia: Gizarte industrial berriko klase boteretsua bihurtu zen.

Nagusi bihurtu ziren gizartean.

# data[].attributes.body
1-. Antolamendua: Industra Iraultzen arteko lotura. Oso Ondo!

2-. Bigarren Industria Iraultzan ez dituzue aipatu garraioen arloan izandako asmakizunak: Hegazkina, automobila...

3-. Gizarte arloan: Nahiko osatua dago baino ez dago konparaziorik.