# data[].attributes.headline
Samræðufélagar: Aðferð sem styður við íslenskunám fjöltyngdra nemenda

# data[].attributes.subject
Samræðufélagar: Aðferð sem styður við íslenskunám fjöltyngdra nemenda

# data[].attributes.body
Aðferð sem styður við íslenskunám fjöltyngdra nemenda

# data[].attributes.body
malid.is

myndaorðabókin - bildtema

https://rimordabok.is/

# data[].attributes.attachment_link.title
Bildetema - Myndaþema - Fjöltyngismyndaorðabók

# data[].attributes.attachment_link.description
Bildetema er myndorðabók á mörgum tungumálum með myndum, texta og hljóði sem hægt er að nýta í leikskóla, grunnskóla og í fullorðinsfræðslu.

# data[].attributes.body
Hildur Sigurjónsdóttir hefur safnað málörvunarefni fyrir lekskóla á vefsíðuna https://malorvun.com/

# data[].attributes.body
Kennslukerfi, lesefni, verkefni til að efla orðaforða og lesskilning, og önnur sem styðja við tæknilega þáttinn. Öllum opið sem vilja nota það.

# data[].attributes.attachment_link.description
Sími: 847 2660 Netfang: rlund(hjá)ismennt.is Innan Reykjavíkurakademíunnar, Þórunnartúni 2, 105 Reykjavík Rannveig Lund er sérkennari með meistaragráðu í uppeldis- og menntunarfræðum. Sérsvið hennar eru kennsla og þróun prófa til þess að greina dyslexíu og aðra lestrarerfiðleika.

# data[].attributes.body
Miðstig og unglingastig

Lesið til skilnings - Kennarahandbók: https://mms.is/sites/mms.is/files/atoms/files/9732_lesidtilskilnings_kennarahandbok.pdf

Lesið til skilnings - Æfingatextar

https://mms.is/sites/mms.is/files/atoms/files/2830_lesidtilskilnings_aefingatextar.pdf

Miðstig:

Námsefnið Smellur
Stutt kynningarmyndband um efnið: https://vimeo.com/551504543

Fyrsti smellur https://mms.is/namsefni/fyrsti-smellur-verkefnabok

Annar smellur https://mms.is/namsefni/annar-smellur-verkefnabok

Þriðji smellur https://mms.is/namsefni/thridji-smellur-verkefnabok
Kennsluleiðbeiningar https://mms.is/namsefni/fyrsti-annar-og-thridji-smellur-kennsluleidbeiningar

Námsefnið Arfurinn
https://mms.is/namsefni/arfurinn-sogubok
https://mms.is/namsefni/leidarvisir-um-upplestur-laesi-og-lestraradferdir-lesid-upphatt

Leiðarvísir um upplestur, læsi og lestraraðferðir - lesið upphátt: https://mms.is/namsefni/leidarvisir-um-upplestur-laesi-og-lestraradferdir-lesid-upphatt

Unglingastig:

Námsefnið Útbrot
Í Útbroti eru fjölbreyttir textar sem þjálfa lesskilning nemenda á unglingastigi. Textunum fylgja verkefni sem reyna á athygli, ályktunarhæfni og skilning.

https://mms.is/namsefni/utbrot
https://mms.is/namsefni/utbrot-rafraen-verkefni

Í lestarbókum sem MMS gefur út eru spurningar á spássíum þar sem reynir á lesskilning og sumum lestrarbókum fylgja verkefni til útprentunar.

Dæmi um lestrarbækur:

Miðstig

Lestrarbókarflokkurinn Varúð hér býr …
https://mms.is/namsefni?title=Var%C3%BA%C3%B0+-+h%C3%A9r+b%C3%BDr&level=All&category=All&type=All&year=All&sort_by=title&sort_order=ASC&view_as=on

Verkefni við Varúðarbækurnar: https://mms.is/namsefni/varud-verkefnabok

Unglingastig

Flokkurinn Auðlesin sögubók https://mms.is/namsefni?title=Au%C3%B0lesin+s%C3%B6gub%C3%B3k&level=5&category=1&type=All&year=All&sort_by=title&sort_order=ASC&view_as=on

Verkefni með auðlesnum sögum: https://mms.is/namsefni/verkefni-med-audlesnum-sogum-fyrir-unglingastig

# data[].attributes.headline
Lesskilningsefni fyrir yngsta stig í grunnskóla

# data[].attributes.subject
Lesskilningsefni fyrir yngsta stig í grunnskóla

# data[].attributes.body
Litla-Lesrún (2. bekkur)
https://mms.is/namsefni/litla-lesrun-rafbok
https://mms.is/namsefni/litla-lesrun-kennsluleidbeiningar

Lesrún (3. bekkur)
https://mms.is/namsefni/lesrun-lesa-skilja-laera-rafbok
https://mms.is/namsefni/lesrun-kennsluleidbeiningar

Lesrún 2 (4. bekkur)
https://mms.is/namsefni/lesrun-2-rafbok
https://mms.is/namsefni/lesrun-2-kennsluleidbeiningar

Í öllum lestrarbókum á yngsta stigi eru lesskilningsspurningar á spássíum og í bókunum eru lestrarráð til nemenda/kennara/foreldra. Með sumum lestrarbókum fylgja verkefni til útprentunar.

Sestu og lestu: https://mms.is/namsefni?title=Sestu+og+lestu&level=All&category=All&type=All&year=All&sort_by=title&sort_order=ASC&view_as=on

Milli himins og jarðar: https://mms.is/namsefni?title=Milli+himins+og+jar%C3%B0ar&level=All&category=All&type=All&year=All&sort_by=title&sort_order=ASC&view_as=on

Smábók – safnvefur: https://mms.is/namsefni/smabok-safnvefur

Listin að lesa og skrifa – safnvefur: https://mms.is/namsefni/listin-ad-lesa-og-skrifa-safnvefur

# data[].attributes.headline
Gátlisti vegna mats á lesskilningskennslu

# data[].attributes.subject
Gátlisti vegna mats á lesskilningskennslu

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Margir hafa haft samband við okkur og beðið um efni sem miðast fyrst og fremst við það að þjálfa lesskilning. Höfum við reynt að verða við þeim óskum og boðið upp á fjölbreytt efni undir þeim formerkjum og ber þar kannski hæst Lestrarkassann. Var það efni þróað þannig að það hentaði bæði til útprentunar og gagnvirkt.

Þetta efni er hinsvegar einungis gagnvirkt og þannig útfært að það falli vel að öllum helstu tækjum og tólum sem nú eru í umferð, s.s. iPad og snjallsímum. Þá eru textarnir hér styttri og spurningarnar á margan hátt markvissari og færri. Nemandinn þarf ekki að „pikka" nein svör, heldur einungis að smella á svarið í textanum sjálfum.

Til að geta unnið þetta efni verða notendur að skrá sig og geta þá fylgst með hvaða æfingum þeir hafa lokið. Kemur það sér einkum vel þegar textunum fjölgar. En við stefnum að því að bæta inn nýjum textum með reglulegu millibili.

Rétt er að vekja athygli á því að sumir textanna mynda stærri heild eða „búnt". Í efnisyfirliti eru þeir flokkaðir undir yfirheitinu, en fyrir aftan það er tilgreint hve æfingarnar úr viðkomandi heild eru margar. Samtals eru þetta nú um 75 æfingar.

Textarnir eru ætlaðir nemendum á mótum miðstigs og unglingastigs. Jafnframt því að vera til þjálfunar lesskilnings er þeim ætlað að fræða nemendur um ýmis samfélagsleg, söguleg og bókmenntaleg efni. Ætlunin er síðan að bæta fleiri textum við, bæði léttari og meira krefjandi, þannig að efnið hæfi að lokum öllu grunnskólastiginu.

Þó svo að megináherslan hér sé á gagnvirka nálgun höfum við eins og alltaf útbúið efnið til útprentunar og er bæði hægt að prenta út stök verkefni og útbúa stutt hefti með efninu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Margir hafa haft samband við okkur og beðið um efni sem miðast fyrst og fremst við það að þjálfa lesskilning. Höfum við reynt að verða við þeim óskum og boðið upp á fjölbreytt efni undir þeim formerkjum og ber þar kannski hæst Lestrarkassann. Var það efni þróað þannig að það hentaði bæði til útprentunar og gagnvirkt.

# data[].attributes.body
Strákar lesum saman - að efla læsi drengja út frá áhugahvöt þeirra (2021-2022), sjá https://www.rannis.is/media/2021-2022/Lokaskyrsla-til-Sprotasjods_Strakar-lesum-saman_022.pdf

Læsi fyrir lífið (verkefni í Naustaskóla, 2021-2022), sjá:

https://www.rannis.is/media/2021-2022/Lokaskyrsla_Laesi-fyrir-lifid_2022.pdf

"Innleiðing lestrarmenningar á unglingastig" (Barnaskólinn á Eyrarbakka og Stokkseyri, 2015-2017), sjá https://www.rannis.is/media/2015-2016/barnaskolinn-stokkseyri-og-eyrarbakka_288_lokaskyrsla.docx.pdf

Þróun fjölbreyttra kennsluhátta á mið og unglingastigi við þjálfun lestrar og lesskilnings í grunnskólum á Austurlandi (2016-2017, sjá: https://www.rannis.is/media/2016-2017/skolaskrifstofa-austurlands_118_lokaskyrsla.pdf

Læsi er lykillinn, sjá https://lykillinn.akmennt.is/

# data[].attributes.body
Þróunarverkefni Miðstöðvar skólaþróunar sem miðar að því að efla læsiskennslu á mið- og unglingastigi með fjölbreyttum aðferðum. Margir skólar eru þátttakendur í þessu verkefni.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Læsi fyrir lífið

Markhópur:
Kennarar á mið- og unglingastigi grunnskóla.

Umfang:
Þróunarverkefni. Tíminn sem fer í verkefnið er metinn og ákveðinn í samráði við stjórnendur og starfsfólk viðkomandi skóla en reikna má með því að verkefnið sé að lágmarki til tveggja ára.

Lýsing:
Læsi fyrir lífið felur í sér að efla læsi nemenda á mið- og unglingastigi með fjölbreyttum aðferðum. Markmiðið er að efla læsisfærni nemenda ár frá ári og að læsi fléttist inn í allt skólastarf alla daga ársins. Verkefnið ýtir undir nýsköpun í kennsluháttum þar sem unnið er með læsi á nýstárlegan hátt í öllum námsgreinum eftir aðferðum sem rannsóknir hafa sýnt að séu árangursríkar.

Í verkefninu verður lögð áhersla á læsi sem grunn að námi, læsi flæðir yfir allt nám í skólanum og inn í allar námsgreinar. Lögð verður sérstök áhersla á fjóra grunnþætti læsis:

Með þátttöku í starfsþróunarverkefninu Læsi fyrir lífið taka kennarar þátt í lærdómsferli, þeir ígrunda eigið starf og tileinka sér nýja þekkingu og færni við læsiskennslu
í samstarfi við starfsfélaga og ráðgjafa frá MSHA. Fræðilegt og hagnýtt efni er aðgengilegt þátttakendum í verkefninu, sameiginlegur gagnabanki þátttakenda er á lokuðu vefsvæði.
Markmið:
Tveggja ára starfsþróunarferli
Kennarar taka þátt í fræðslufundum yfir skólaárið þar sem lögð verða inn læsisverkfæri. Kennarar nýta verkfærin í kennslu og hittast svo á samráðsfundum með ráðgjafa þar sem lagt er mat á hvernig gekk. Reglulega eru haldnir fundir þar sem ráðgjafi frá MSHA veitir kennurum stuðning og eftirfylgd. Á fjórðu önninni fá kennarar aðstoð við að koma markmiðum og verkfærum sem þeir hafa verið að vinna með inn í skólanámskrána.

Þróunarstarf 1. ár - haustönn - Lestur, lesfimi og lesskilningur

Þróunarstarf 1. ár - vorönn - Ritun og miðlun

4 fræðslufundir - kennarar og ráðgjafi frá MSHA

Stuðningur og ráðgjöf frá MSHA

4 fræðslufundir - kennarar og ráðgjafi frá MSHA

Stuðningur og ráðgjöf frá MSHA

Þróunarstarf 2. ár - haustönn - Samræða, tjáning og hlustun

Þróunarstarf 2. ár - vorönn - læsi fyrir lífiið fléttað inn í skólanámskrá

4 fræðslufundir - kennarar og ráðgjafi frá MSHA

Stuðningur og ráðgjöf frá MSHA

4 fræðslufundir - kennarar og ráðgjafi frá MSHA

Stuðningur og ráðgjöf frá MSHA

Fyrirkomulag:
Verkefnið er lagað að þörfum hvers skóla og getur náð yfir lengri eða skemmri tíma. Haldnir eru fræðslu- og vinnufundir með kennurum og öðru starfsfólki og samráðsfundi með stjórnendum/læsisteymi. Fundir með læsisteymi eru haldnir u.þ.b. mánaðarlega og haldið er utan um vinnuferlið með fundargerðum.

Að loknu innleiðingarferli
Markmið með starfsþróun í skólum er að stuðla að betri árangri í skólastarfi. Rannsóknir sýna að raunverulegar breytingar á skólastarfi taka töluverðan tíma, allt að fimm til tíu ár taki að festa þær í sessi. Með þátttöku í þróunarstarfi um læsi taka kennarar þátt í lærdómsferli, þeir ígrunda eigið starf og tileinka sér nýja þekkingu og færni við læsiskennsluna.

Komið hefur í ljós að tveggja ára stuðningur frá MSHA er oft varla nógu langur tími og hafa skólar því gjarnan óskað eftir áframhaldandi stuðningi við verkefnið sem getur m.a.
farið framí formi stuttra námskeiða eða heimsókna ráðgjafa MSHA í skólann.

# data[].attributes.attachment_link.description
Markhópur: Kennarar á mið- og unglingastigi grunnskóla. Umfang: Þróunarverkefni. Tíminn sem fer í verkefnið er metinn og ákveðinn í samráði við stjórnendur og starfsfólk viðkomandi skóla en reikna má með því að verkefnið sé að lágmarki til tveggja ára. Lýsing: Læsi fyrir lífið felur í sér að efla læsi nemenda á mið- og unglingastigi með fjölbreyttum aðferðum.

# data[].attributes.body
Stuðningskerfi í lestrarkennslu sem ætlað er kennurum á yngsta stigi grunnskólans.

Sjá einnig grein Steinunnar Torfadóttur o.fl. í Netlu (2010): https://netla.hi.is/serrit/2010/menntakvika2010/alm/028.pdf

# data[].attributes.attachment_link.description
Leið til læsis er titill á yfirgripsmiklu stuðningskerfi í lestrarkennslu sem ætlað er kennurum á yngsta stigi grunnskólans. Stuðningskerfið LtL er unnið af nokkrum sérfræðingum á sviði læsis með fulltyngi próffræðinga, þeir sem komu að gerð prófsins eru Steinunn Torfadóttir, Helga Sigurmundsdóttir, Sigurgrímur Skúlason, Ásthildur Bj. Snorradóttir, Bjartey Sigurðardóttir og Jóhanna Ella Jónsdóttir.

# data[].attributes.body
Í verkfærakostunni er að finna á fjórða hundrað hugmyndir undir yfirskriftinn Læsi.

# data[].attributes.attachment_link.description
Verkfærakistan inniheldur fjölda verkfæra sem nýtast fagfólki í leikskólum, grunnskólum og frístundastarfi við innleiðingu á menntastefnu Reykjavíkurborgar.

# data[].attributes.body
Læsisvefurinn er verkfærakista fyrir kennara sem geymir verkfæri og bjargir til að bregðast við niðurstöðum matstækja Lesferils og gera góða lestrarkennslu enn betri.

# data[].attributes.body
Kennsluaðferð í lestri (öll aldursstig).

Sjá einnig í grein Þorbjargar Halldórsdóttur í Skólaþráðum: https://skolathraedir.is/2019/12/23/laesisfimman-namsskipulag-til-ad-thjalfa-laesi-i-fjolbreyttum-nemendahopi/

Facebook síða Ólfar Kristínar um Læsisfimmuna og Stærðfræðiþrennuna: https://www.facebook.com/groups/1022603607862293/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Fimman eða Daily 5 eins og það kallast á frummálinu er kennsluaðferð þróuð af systrunum Gail Boushey og Joan Moser og er notuð víða í Bandaríkjunum.

Aðferðin var fyrst notuð á Íslandi í Árskóla Sauðárkróki og þróuð áfram af mér, Ingva Hrannari Ómarssyni, kennara skólaárið 2011-12 og 2012-13, og þýddi ég kennsluaðferðina á íslensku og notaði í kennslu.

Bókina má kaupa hér

Hér fyrir neðan má finna nokkur hagnýt ráð fyrir þá kennara sem vilja nýta sér Fimmuna í sinni kennslu en ég tel að aðferðina sé hægt að nota í öllu fögum með börnum á öllum aldri.
Fimman er kennsluaðferð í lestri og samanstendur af 5 verkefnum:
1. Hljóðlestur - lesa bók sem hentar í hljóði.
Besta leiðin til þess að vera betri í að lesa er að æfa sig á hverjum degi, með bækur að eigin vali, við þitt lestrarhæfi. Það verður fljótt að vana.

2.Vinalestur - 2 og 2 lesa saman, upphátt fyrir hvorn annan. Annar les og hinn hlustar.
Að lesa fyrir vin gefur þér meiri tíma til þess að æfa þig, fá betra flæði í lesturinn, athuga skilning, heyra þína eigin rödd og gefa þitt inn í lærdómssamfélag bekkjarins.

3.Hlusta á lestur/sögur - Nemendur fá tækifæri til þess að hlusta á hljóðbók, og lesa bókina með ef það er möguleiki.
Með þessu hlustum við á góðar bækur, fallega lesnar. Við aukum með því orðaforða okkar og verðum betri í að lesa.

4.Ritun - Vinna með ritunarþáttinn
Rétt eins og með lestur verðum við betri í skrift með því að æfa okkur daglega.

5.Orðavinna / Stafsetning - Vinna með orð, setningar og stafsetningu.
Rétt stafsetning gefur okkur meira flæði í skriftina okkar, og eykur þar með skriftarhraða og að koma hugsunum okkar á blað.

Áður en ég byrjaði með „Fimmuna" hafði ég minni tíma til þess að kenna en ég vildi. Tíminn í móðurmálskennslunni fór að miklu leyti í að hlaupa á milli stöðva sem ég hafði sett upp og sjá til þess að allir væru að vinna verkefnin. Sumir voru búnir fyrr og aðrir náðu ekki að klára þegar tíminn til að skipta um verkefni á milli hópa rann upp. Uppfyllingarefni voru mikilvægur hlutur til þess að sjá til þess að þau sem voru fyrst að klára verkefnin fengju eitthvað að gera á meðan hin kláruðu... sem hvatti fyrrnefnda hópinn ekki til meiri vinnu.

Ég spurði mig oft að þeirri spurningu hvort sum verkefnin væru bara til að fylla tímann eða hvort verkefnin væru til þess fallin að efla færni nemenda til muna í leið sinni til læsis.

Ég kláraði daginn og fór undir eins að undirbúa næstu 5 stöðvar sem ég ætlaði að hafa næst til þess að „hafa ofan af" fyrir börnunum en reyna að ná læsismarkmiðum vikunnar í leiðinni, hringur sem virtist aldrei ætla að taka enda. Eftir þessa vinnu leit ég á klukkuna og tók eftir því að hún var að nálgast kvöldmatartíma. Meirihluti dagsins fór í að skoða, meta og búa til ný verkefni fyrir börnin. Mér fannst börnin ekki vera að ná fram sínu besta og tími minn ekki eins vel nýttur og hann gæti verið. Það fór alltof mikill tími í agastjórnun, búa til verkefni og „slökkva elda" frekar en að kenna. Ég hafði lítinn tíma fyrir hvern einstakling, í lestartímum fékk ég u.þb. eina mínútu með hverjum nemenda á meðan hinir unnu verkefni í vinnubók og fengu ekki þá aðstoð frá mér sem þau hefðu þurft í verkefnið. Að auki fannst mér nemendur ekki nægilega sjálfstæðir í sínu námi og ég hugsaði að það hlyti að vera til betri leið.

Það er óhætt að segja að Fimman var frábær leið til þess að auka sjálfstæði og gleði í læsiskennslu barna samhliða Byrjendalæsi og tókum við fyrir eina fimmu á dag þannig að einn "hringur" kláraðist á einni viku. Þróun á kennsluaðferðinni er ekki lokið að fullu og hægt er að aðlga aðferðina að hvaða aldri sem er og við hvaða námsgrein sem er.

Hér eru myndbönd um Fimmuna, fyrst kynning en síðan stutt myndbönd um hvern þátt:

# data[].attributes.attachment_link.description
Fimman eða Daily 5 eins og það kallast á frummálinu er kennsluaðferð þróuð af systrunum Gail Boushey og Joan Moser og er notuð víða í Bandaríkjunum. Aðferðin var fyrst notuð á Íslandi í Árskóla Sauðárkróki og þróuð áfram af mér, Ingva Hrannari Ómarssyni, kennara skólaárið 2011-12 og 2012-13, og þýddi ég kennsluaðferðina á íslensku og [...]

# data[].attributes.body
Orð af orði er hugmynda-, kennslu- og aðferðafræði sem hefur að markmiði að efla læsi og námsárangur grunnskólabarna.

# data[].attributes.attachment_link.description
Orð af orði O rð af orði er kennslufræði sem hefur þann tilgang að efla læsi og námsárangur barna og ungmenna. Heitið sprettur af orðaleik þar sem „orðaforði“ er sundurgreint…

# data[].attributes.body
Læsiskennsla í 1.-2. bekk

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Byrjendalæsi

Miðstöð skólaþróunar við Háskólann á Akureyri hefur staðið að þróun kennsluaðferðarinnar Byrjendalæsi í samvinnu við skóla víðs vegar um land frá árinu 2004. Höfundur og forystumaður um innleiðingu aðferðarinnar er Rósa Eggertsdóttir.

Byrjendalæsi er samvirk nálgun í læsiskennslu barna 1. og 2. bekk. Samvirk aðferð fellur mitt á milli eindaraðferða og heildaraðferða. Eindaraðferðir byggja á því að umskráningarferlið sé línulegt sem leiðir til þess að tæknilegir þættir læsis eru þjálfaðir í aðskildum einingum og í ákveðinni röð. Gengið er út frá því að ferlið byrji á ritmálinu með því að umskrá rittákn í málhljóð. Nemendur læra fyrst bókstafina og hljóð þeirra og tengja þá síðan í orð og orð í setningar og þær síðan í merkingabærar heildir. Hljóðaaðferðin er ein þeirra aðferða sem tilheyra eindaraðferðinni. Heildaraðferðin er orðaaðferð sem gengur í eina átt þ.e. frá hinu stóra til hins smáa.

Byrjendalæsi sækir innblástur til kenninga um hugsmíðahyggju og nám án aðgreiningar og gert er ráð fyrir að börn læri best í samfélagi jafningja, með samvinnu, stigskiptum stuðningi og hvers konar námsaðlögun sem auðveldar kennurum að koma til móts við ólíkar þarfir þeirra og áhugasvið. Við samsetningu Byrjendalæsis var meðal annars stuðst við kenningar Gudschinsky, Frost, Rumelhart, Solity og Leimar. Ennfremur var sótt til NRP2000 rannsóknarinnar þar sem kemur fram mikilvægi þess að kennsluaðferðir í læsi feli í sér nálgun sem nái til allra þátta móðurmálsins. Þannig er vinna með tal, hlustun, lestur og ritun felld í eina heild undir hatti læsis. Ennfremur eru sértækir þættir tungumálsins, svo sem hljóðvitund, réttritun, skrift, orðaforði og lesskilningur tengd inn í ferlið.

Heimildir: Byrjendalæsi, rannsókn á innleiðingu og aðferð. (2017).

Hér má finna kynningarmyndband um Byrjendalæsi sem gefið var út 2007 og sýnir hvernig aðferðin er uppbyggð og útfærð í skólastarfi.

Markhópur:
Kennarar í 1. og 2. bekk grunnskóla (margir skólar styðjast einnig við aðferðina í 3. og 4. bekk).

Umfang:
Byrjendalæsi er tveggja ára þróunarverkefni.

Ráðgjafar frá miðstöð skólaþróunar halda námskeið og námssmiðjur og vinna með kennurum í skólum. Kennarar hittast á milli skóla og skólar mynda gjarnan samstarfsnet um verkefnið innan svæða. Gert er ráð fyrir að hver skóli mennti eigin leiðtoga í læsi. Hlutverk hans er að leiða starfið innan skólans og vera kennurum til stuðnings og leiðsagnar. MSHA býður upp á 15 ECTS eininga nám.
Upplýsingar um námið
Fræðilegt og hagnýtt efni er aðgengilegt þátttakendum í verkefninu, sameiginlegur gagnabanki þátttakenda er á vefsvæði og þátttakendur eru með lokað svæði á samskiptasíðunni Facebook. Námstefna um Byrjendalæsi er haldin annað hvert haust í Háskólanum á Akureyri í tengslum við Dag læsis.

Markmið:
Meginmarkmið Byrjendalæsis er að börn nái góðum árangri í læsi sem allra fyrst á skólagöngu sinni. Þegar börn hefja nám í 1. bekk eru þau misjafnlega á vegi stödd. Sum þekkja stafi, önnur eru farin að lesa og svo er hópur sem þarf að læra alla stafina og hvernig á að vinna með þá. Byrjendalæsi gerir ráð fyrir því að hægt sé að kenna börnum sem hafa ólíka færni í lestri hlið við hlið og því er lögð áhersla á samvinnu um leið og einstaklingsþörfum er mætt.

Fyrirkomulag:
Verkefnið er lagað að þörfum hvers skóla og getur náð yfir lengri eða skemmri tíma. Haldnir eru fræðslu- og vinnufundir með kennurum og öðru starfsfólki og samráðsfundi með stjórnendum/læsisteymi. Fundir með læsisteymi eru haldnir u. þ. b. mánaðarlega og haldið er utan um vinnuferlið með fundargerðum.

Að loknu innleiðingarferli:
Markmið með starfsþróun í skólum er að stuðla að betri árangri í skólastarfi. Rannsóknir sýna að raunverulegar breytingar á skólastarfi taka töluverðan tíma, allt að fimm til tíu ár taki að festa þær í sessi. Með þátttöku í þróunarstarfi um læsi fyrir lífið taka kennarar þátt í lærdómsferli, þeir ígrunda eigið starf og tileinka sér nýja þekkingu og færni við læsiskennsluna. Komið hefur í ljós að tveggja ára stuðningur frá MSHA er oft varla nógu langur tími og hafa skólar því gjarnan óskað eftir áframhaldandi stuðningi við verkefnið sem getur m. a. farið fram í formi stuttra námskeiða eða heimsókna ráðgjafa frá MSHA í skólann.
Fyrirkomulag - tveggja ára starfsþróunarferli Byrjendalæsis

Námskeið fyrir skólabyrjun, 2 dagar í ágúst

8 vettvangsheimsóknir leiðtoga í kennslustundir og ráðgjafasamtöl við kennara í kjölfarið

5 námssmiðjur. Kennarar hittast, fá fræðslu og ræða saman um starfið.

Námskeið fyrir skólabyrjun, 1 dagur í ágúst

6 vettvangsheimsóknir leiðtoga í kennslustundir og og ráðgjafasamtöl við kennara í kjölfarið

5 smiðjur. Kennarar hittast, fá fræðslu og ræða saman um starfið.

Þróunarstarf 1. ár leiðtogar (10 ECTS einingar)

Þróunarstarf 2. ár - leiðtogar (5 ECTS einingar)

Námskeið fyrir skólabyrjun 1 dagar í ágúst

Fjórar lotur í gegnum fjarfundi, verkefnavinna og fyrirlestrar

Viðtöl við ráðgjafa HA að loknum vettvangsheimsóknum til kennara

Allar lotur á þriðju og síðustu önninni eru rafrænar.

Viðtöl við ráðgjafa HA að loknum vettvangsheimsóknum til kennara

Smiðjur:
Fimm smiðjur eru haldnar á fyrsta ári og öðru ári (alls 10 smiðjur) þar sem kennarar koma saman, kynna sér nýjar aðferðir, ræða saman og miðla efni sín á milli.

Smiðjurnar eru oftast haldnar sameiginlega af leiðtogum í skólum á ákveðnu svæði. Skólarnir skiptast á að halda smiðjurnar og er hluti af dagskránni fólginn í að skoða Byrjendalæsi og birtingarmynd þess í þeim skóla sem býður heim.

Áður en kennarar koma á smiðjur horfa þeir á fyrirlestra á Moodle/Canvas með innleggi frá ráðgjöfum MSHA (1-1,5 klst). Við mælum með því að kennarar horfi saman á smiðjurnar ef fleiri en einn kennari úr hverjum skóla er í náminu. Einnig eru fyrirlestrarnir góð upprifjun fyrir eldri Byrjendalæsiskennara sem hafa lokið námi. Nýlega voru allir fyrirlestrar styttir og endurgerðir og því um að gera að nýta þá t.d. á Byrjendalæsisfundum í skólanum.

Á smiðjunum er unnið með ákveðin viðfangsefni/þemu með umræðum og verkefnavinnu. Hver smiðja stendur yfir frá klukkan 13:30-16:00.

Leiðtoganám í Byrjendalæsi

Hjá MSHA er boðið upp á leiðtoganám í Byrjendalæsi fyrir þá sem hafa áhuga á að leiða Byrjendalæsisstarfið í skólanum sínum. Námið er 15 eininga ECTS nám á framhaldsstigi.
Nánar má lesa um námið hér.

Nánar um Byrjendalæsi

Skrif Rósu Eggertsdóttur um aðferðina:

Rósa Eggertsdóttir, fyrrum sérfræðingur við Miðstöð skólaþróunar HA, er upphafsmaður Byrjendalæsis. Hún byrjaði að þróa aðferðina í samvinnu við nokkra skóla á Norðurlandi veturinn 2004-2005. Hér fyrir neðan má finna skýrslur um þróunarverkefnin og önnur skrif Rósu um aðferðina.

Rannsókn á Byrjendalæsi:

Árin 2011-2013 var aflað umfangsmikilla ganga um læsiskennslu í skólum sem nota kennsluaðferðina Byrjendalæsi. Afrakstur rannsóknarinnar hefur nú verið tekinn saman í bók auk þess sem birtar hafa verið nokkrar greinar um rannsóknina.

Meistararitgerðir um Byrjendalæsi:

Nokkur fjöldi meistaranema hefur unnið sínar meistaraprófsrannsóknir út frá Byrjendalæsi. Nokkrar þessara rannsókna byggja á gögnum sem aflað var í stóru rannsókninni á Byrjendalæsi en aðrar byggja á sjálfstæðri gagnasöfnun nemenda.

Önnur skrif og umfjöllun um Byrjendalæsi:

Byrjendalæsisblaðið, gefið út af MSHA. Fróðleikur og fréttir úr Byrjendalæsiskólum.

Baldur Sigurðsson. (2020). Hið ljúfa læsi á viðsjárverðum tímum. Skólaþræðir. Sótt af: https://skolathraedir.is/tag/byrjendalaesi/ (Tenglar á ytra svæði.)

Félag heyrnarlausra - Byrjendalæsi sem brú milli íslenska táknmálsins og íslensks ritmáls: Reynsla döff kennara. Sótt af: http://www.deaf.is/frettir-og-vidburdir/frettasafn/byrjendalaesi-sem-bru-milli-islenska-taknmalsins-og-islensks-ritmals-reynsla-doff-kennara-1?fbclid=IwAR0QOK8H2jtTuUADVInTo-x2r_dGtr10OtwMmHOTMc48yFsKMn9wXWebj_I (Tenglar á ytra svæði.)

Jenný Gunnbjörnsdóttir, Ragnheiður Lilja Bjarnadóttir og Rúnar Sigþórsson. (2018). "Með Byrjendalæsi opnaðist nýr heimur tækifæra: Dæmi um skapandi læsiskennslu í 2. bekk. Skólaþræðir. Sótt af http://skolathraedir.is/2018/01/ (Tenglar á ytra svæði.)

Jenný Gunnbjörnsdóttir, Rúnar Sigþórsson og Ragnheiður Lilja Bjarnadóttir. (2017). Beginning Literacy: An interactive and creative approach to literacy learning. English 4-11, 61, 17-20.

Rannveig Oddsdóttir, Halldóra Haraldsdóttir og Jenný Gunnbjörnsdóttir. (2018). Barnabókmenntir í skólastarfi: Byrjendalæsi og grunnþættir. Netla - veftímariti um uppeldi og menntun. Sótt af: http://netla.hi.is/serrit/2018/bokmenntir_listir_menntun/08.pdf

# data[].attributes.attachment_link.title
Byrjendalæsi - valkostur í kennslu læsis við upphaf grunnskóla

# data[].attributes.attachment_link.description
Miðstöð skólaþróunar við Háskólann á Akureyri hefur staðið að þróun kennsluaðferðarinnar Byrjendalæsi í samvinnu við skóla víðs vegar um land frá árinu 2004. Höfundur og forystumaður um innleiðingu aðferðarinnar er Rósa Eggertsdóttir. Byrjendalæsi er samvirk nálgun í læsiskennslu barna 1. og 2. bekk. Samvirk aðferð fellur mitt á milli eindaraðferða og heildaraðferða.

# data[].attributes.body
Lestrarkennsla (ungir nemendur).

Sjá hér:

https://www.sislvefur.is/grunnthaettir-pals

# data[].attributes.headline
Snemmtæk íhlutun með áherslu á málþroska og læsi (Menntamálastofnun og Ásthildur Bj. Snorradóttir)

# data[].attributes.subject
Snemmtæk íhlutun með áherslu á málþroska og læsi (Menntamálastofnun og Ásthildur Bj. Snorradóttir)

# data[].attributes.body
Þróunarverkefni í leikskólum. Verkefnið var tilnefnt til Íslensku menntaverðlaunanna 2022, sjá hér: https://skolathroun.is/snemmtaek-ihlutun-med-aherslu-a-malthroska-og-laesi-leikskolabarna/