# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Waarom dit boek over kansengelijkheid in het onderwijs?

'Voor mij was een belangrijke drijfveer om dit boek te schrijven de behoefte aan "spraakontwarring"', vertelt onderwijswetenschapper Louise Elffers over haar net verschenen boek Onderwijs maakt het verschil. Kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs. 'Iedereen heeft het over kansengelijkheid, maar vaak is niet duidelijk wat daar mee wordt bedoeld. Waarop moet een kans gemaakt worden en wat moet er precies gelijk zijn? Als je alle leerlingen bijvoorbeeld een gelijke kans wil geven om het beste uit zichzelf te halen, hanteren we doorgaans juist een ongelijke behandeling van leerlingen met oog voor hun specifieke talenten en behoeften. Maar bij selectie in het onderwijs is het uitgangspunt juist vaak een gelijke behandeling bij gelijke prestaties. Als we niet helder zijn over wat we precies nastreven, bestaat het risico dat we denken hetzelfde te willen, maar ondertussen met tegengestelde ideeën aan de slag gaan. Die conceptuele chaos wilde ik ontrafelen.'

Onderwijs kan niet alles oplossen maar wel een compenserende rol spelen

'Mede door deze spraakverwarring zie ik hoe zwaar dit thema op de schouders van het onderwijs rust', vervolgt Elffers, 'als weer een maatschappelijk vraagstuk waarvan de oplossing op hun bordje wordt gelegd. Eén ding dat zeker is, is dat onderwijs nooit alle ongelijkheid in de samenleving kan oplossen. Als samenleving moeten we dit met elkaar doen, want we zijn allemaal onderdeel van een systeem dat ongelijke kansen biedt. Maar onderwijs kan wel een compenserende rol spelen door verschillen te helpen overbruggen. Het is belangrijk om scherp te identificeren welke rol onderwijs wel en niet kan spelen in het voorkomen of tegengaan van ongelijkheid. Ik hoop helderheid te geven over het verschil dat we met onderwijs kunnen maken.'

Een model voor kansen(on)gelijkheid in het onderwijs

In het boek ontrafelt Elffers de verschillende opvattingen over kansengelijkheid in het onderwijs en ontwikkelt op basis hiervan een model om de kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs te toetsen. Ze identificeert welke voorwaarden de verschillende benaderingen aan het onderwijs stellen, en hoe deze op elkaar ingrijpen. Elffers legt vervolgens het Nederlandse onderwijs langs de meetlat. In hoeverre voldoet het Nederlandse onderwijs aan de voorwaarden voor kansengelijkheid, op papier en in de praktijk? 'Soms is het op papier al verkeerd geregeld en voldoe je niet aan je eigen streven naar kansengelijkheid, maar vaak zit het meer in hoe het uitpakt in de praktijk', stelt ze.

Wat echt opvallend is in Nederland, is de nadruk die op selectie is komen te liggen'

Een duidelijk voorbeeld van waar het op papier al fout gaat en opvattingen lijken te botsen, is volgens Elffers de vroege selectie in het Nederlandse onderwijs. 'Wat echt opvallend is in Nederland, is de nadruk die op selectie is komen te liggen. Schoolloopbanen worden hier al op vroege leeftijd vastgezet, op basis van een bindend schooladvies. Dit advies blijkt deels af te hangen van de thuisachtergrond van leerlingen. Dat is een schending van het principe van gelijke kansen bij gelijke geschiktheid: kinderen krijgen bij gelijke prestaties niet dezelfde kansen om verder te leren in een bepaalde richting of op een bepaald niveau.'

'Vaak wordt als excuus voor dit probleem een andere benadering van kansengelijkheid gehanteerd, namelijk dat we alle onderwijsniveaus gelijk zouden moeten waarderen. En dat het dus niet uit zou moeten maken of je naar het vmbo of het vwo gaat. In werkelijkheid is die waardering echter zeer ongelijk, zowel materieel als immaterieel. Maar ook als vmbo, havo en vwo volstrekt gelijkwaardig zouden zijn, is er geen reden om leerlingen bij gelijke geschiktheid ongelijke kansen te geven om in te stromen in een van de routes. Beide benaderingen van kansengelijkheid kunnen en moeten naast elkaar bestaan: leerlingen moeten gelijk worden geplaatst bij gelijke prestaties én het beroepsonderwijs en theoretisch onderwijs zouden als gelijkwaardige routes moeten worden gepositioneerd en behandeld.'

Andere keuzes maken

Elffers bespreekt in haar boek ook wat we concreet kunnen doen aan het probleem van kansenongelijkheid. 'Ik zeg niet dat het makkelijk is, wél dat we meer kunnen doen dan we nu doen door andere keuzes te maken. En daarvoor hoeven we niet het hele onderwijs tot op de grond af te breken en opnieuw op te bouwen. Een voorbeeld is dat we schoolloopbanen minder op slot zetten en dat leerlingen vaker een correctie kunnen doen op hun aanvankelijke plaatsing. In de wet staat nergens dat we leerlingen verplicht op 12-jarige leeftijd moeten sorteren en scheiden.'

Trek pedagogische- en selectietaken meer uit elkaar

'Ook moeten we voorkomen dat de selectieve taak van het onderwijs de pedagogische opdracht overschaduwt en in de weg zit. De pedagogische opdracht - leerlingen zo goed mogelijk begeleiden in hun ontwikkeling - is doorgaans de drijfveer van schoolleiders en leerkrachten in hun werk. Daarvoor moeten ze ook alle ruimte krijgen. Maar ze zijn zich steeds meer gaan vastklampen aan hun selectieve taak: wij voorspellen het beste waar een leerling later terecht komt. Bij selectie moet je in mijn ogen juist wel standaardiseren. Het schooladvies is waardevol bij de overgang naar het voortgezet onderwijs, maar moet niet fungeren als dwingende voorspelling over het verdere verloop van de schoolloopbaan.'

Een opdracht voor ons allemaal

Elffers benadrukt nogmaals dat kansengelijkheid een opdracht is voor ons allemaal. 'We moeten allemaal kritisch naar onszelf durven kijken. Ongelijkheid is niet iets wat zich alleen in bepaalde achterstandswijken afspeelt of op scholen waar het niet goed gaat. Kansen(on)gelijkheid gaat juist ook over de groep hbo/wo-geschoolde mensen, met kinderen die zelf ook naar het hoger onderwijs gaan of willen. Zodra er bijvoorbeeld wordt gesproken over de herinrichting van het voortgezet onderwijs, inclusief de positie van het categoriaal gymnasium, overstemt deze groep moeiteloos het maatschappelijk debat en verandert er niks. Kansengelijkheid gaat over het verbeteren van kansen voor degenen die dat nodig hebben, maar vergt ook een kritische reflectie op de wijze waarop anderen de top bereiken.'

Onderwijs maakt het verschil. Kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs
Kansengelijkheid in het onderwijs: het lijkt een breed gedeeld ideaal. Maar wat bedoelen we er precies mee? En hoe staat het ervoor in het Nederlandse onderwijs? Louise Elffers laat zien hoe achter het gedeelde streven naar kansengelijkheid uiteenlopende, soms zelfs tegengestelde opvattingen schuilgaan. Ze schept orde in de conceptuele chaos en neemt vervolgens het Nederlandse onderwijs de maat. Hoe (on)gelijk zijn de kansen hier? En wat moet er gebeuren om het ideaal van kansengelijkheid in de praktijk te brengen? Op 16 mei presenteert Elffers 'Onderwijs maakt het verschil' bij Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. Meer informatie en reserveren kan Website uitgever.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
research institute child development and education

# data[].attributes.attachment_link.title
Kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
'Voor mij was een belangrijke drijfveer om dit boek te schrijven de behoefte aan "spraakontwarring"', vertelt onderwijswetenschapper Louise Elffers over haar net verschenen boek Onderwijs maakt het verschil. Kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs. 'Iedereen heeft het over kansengelijkheid, maar vaak is niet duidelijk wat daar mee wordt bedoeld.

# data[].attributes.headline
8 vragen over de nieuwe wet burgerschapsonderwijs - Leraar24. 

# data[].attributes.subject
8 vragen over de nieuwe wet burgerschapsonderwijs - Leraar24. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gepubliceerd:

Wat is de relatie tussen selectie en kansenongelijkheid? Hoe kan de doorstroom tussen de sectoren bevorderd worden? Kennis uit onderzoek geeft handvatten voor deze en andere vraagstukken over de toegankelijkheid voor de poort van het hoger onderwijs.

Wat is bekend over instromen in het hoger onderwijs?

Instromen in het hoger onderwijs heeft betrekking op de toelaatbaarheid van het hoger onderwijs. Deze kan worden ingeperkt door selectie aan de poort, maar ook door zelfselectie van studenten. Selectie en ongewenste zelfselectie (bijv. door financiële obstakels) kunnen een bedreiging zijn voor de kansengelijkheid en zorgen voor een minder diverse studentengroep. Instromen hangt ook samen met toegankelijkheid in bredere zin. Uit onderzoek blijkt dat succesvol instromen en doorlopen van het hoger onderwijs samenhangt met het voortraject dat studenten hebben afgelegd. De eerste paar maanden van de studie zijn essentieel om de instroom soepel te laten verlopen en vroegtijdige uitval te voorkomen.

Contact over deze pagina

# data[].attributes.attachment_link.title
Instromen in het hoger onderwijs | Onderwijskennis

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat is de relatie tussen selectie en kansenongelijkheid? Hoe kan de doorstroom tussen de sectoren bevorderd worden? Kennis uit onderzoek geeft handvatten voor deze en andere vraagstukken over de toegankelijkheid voor de poort van het hoger onderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Gepubliceerd:

Wat is de relatie tussen selectie en kansenongelijkheid? Hoe kan de doorstroom tussen de sectoren bevorderd worden? Kennis uit onderzoek geeft handvatten voor deze en andere vraagstukken over de toegankelijkheid voor de poort van het hoger onderwijs.

Wat is bekend over instromen in het hoger onderwijs?

Instromen in het hoger onderwijs heeft betrekking op de toelaatbaarheid van het hoger onderwijs. Deze kan worden ingeperkt door selectie aan de poort, maar ook door zelfselectie van studenten. Selectie en ongewenste zelfselectie (bijv. door financiële obstakels) kunnen een bedreiging zijn voor de kansengelijkheid en zorgen voor een minder diverse studentengroep. Instromen hangt ook samen met toegankelijkheid in bredere zin. Uit onderzoek blijkt dat succesvol instromen en doorlopen van het hoger onderwijs samenhangt met het voortraject dat studenten hebben afgelegd. De eerste paar maanden van de studie zijn essentieel om de instroom soepel te laten verlopen en vroegtijdige uitval te voorkomen.

Contact over deze pagina

# data[].attributes.attachment_link.title
Instromen in het hoger onderwijs | Onderwijskennis

# data[].attributes.attachment_link.description
Wat is de relatie tussen selectie en kansenongelijkheid? Hoe kan de doorstroom tussen de sectoren bevorderd worden? Kennis uit onderzoek geeft handvatten voor deze en andere vraagstukken over de toegankelijkheid voor de poort van het hoger onderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nieuws | door Janneke Adema

| Verschillende selectiemethoden van Nederlandse medische opleidingen kunnen zorgen voor kansenongelijkheid, blijkt uit Rotterdams onderzoek. Kijkt een selectiecommissie naar gemiddelde cijfers, dan hebben kandidaten uit gezinnen met een hogere sociaaleconomische status meer kans om geselecteerd te worden. Wordt de selectie gedaan op basis van een CV of een proefstudeertoets, dan is er een kans op ongelijke kansen op basis van culturele achtergrond.

Beeld: Nathan Dumlao (Unsplash)

De door henzelf vormgegeven selectieprocedures van medische opleidingen in Nederland kunnen verschillende groepen benadelen, blijkt uit onderzoek van het Erasmus MC, het Amsterdam UMC, de Universiteit Utrecht en de Universiteit Twente. Selectieprocedures die gebaseerd zijn op een proefstudeertoets of een CV verschillen vaak per opleiding, waardoor verschillen in kansengelijkheid variëren tussen selectiemethoden. De kans op toelating is echter niet altijd lager, aangezien de meeste opleidingen gebruik maken van verschillende methoden. Desalniettemin pleiten de onderzoekers voor een betere evaluatie van deze selectiemethoden.

In het onderzoek verzamelden promovendus Suzanne Fikrat-Wevers en haar collega's data van bijna tweeduizend deelnemers aan selectieprocedures van vijf verschillende medische opleidingen. De onderzoekers bekeken daarbij vier veelgebruikte selectiemethoden: het gemiddelde cijfer van een kandidaat, een biomedische kennistoets (beide 'traditionele methoden'), een beoordeling van het CV en de resultaten van een proefstudeertoets (beide 'verbredende methoden'). Verschillen in scores op deze methoden werden onderzocht voor subgroepen kandidaten op basis van gender, migratieachtergrond, sociaaleconomische status en vooropleiding.

Sociaaleconomische status en migratieachtergrond

Bij traditionele selectiemethoden bleken de verschillen in de scores tussen subgroepen consistent te zijn; bij verbredende methoden verschilde de kansenongelijkheid per opleiding. De verbredende selectiecriteria (de CV-beoordeling en de proefstudeertoets) kunnen het verschil in prestaties ondervangen voor studenten met een lage sociaaleconomische status (SES), maar niet voor studenten met een migratieachtergrond. Echter, het effect van de verbredende methoden op de kansengelijkheid was niet voor alle opleidingen hetzelfde.

Bij het gebruik van cijfers worden kandidaten met een lagere sociaaleconomische status consistent benadeeld. Voor een biomedische kennistoets werd overigens in tegenstelling tot bestaand internationaal onderzoek geen significant effect van SES gevonden, maar deze steekproef was relatief klein en minder divers. Fikrat‐Wevers geeft een mogelijke verklaring voor waar het fout gaat. Kandidaten uit rijkere gezinnen kunnen bijles nemen om hun vwo-cijfer op te hogen - een ongelijkheid waarvoor selectie op basis van een proefstudeertoets minder gevoelig is. "De verbredende methoden worden vaak door opleidingen zelf ontworpen, dus dat maakt ze minder gevoelig voor bijles en coaching, maar daar bestaat mogelijk een risico dat er een culturele bias in sluipt. Dat wordt niet altijd extern gecontroleerd", vertelt Fikrat-Wevers aan ScienceGuide.

Fundamentele oplossingen

De verschillen in de kansengelijkheid voor de verschillende groepen zijn mogelijk ook te wijten aan de manier waarop de opleidingen hun selectie vormgeven. Zo krijgen aspirant-studenten bij de ene opleiding bijvoorbeeld andere lesmaterialen en meer voorbereidingstijd voor de proefstudeertoets dan bij de andere opleiding. Wat betreft het CV is een mogelijke verklaring dat de kansengelijkheid verandert naar aanleiding van de ervaringen die relevant worden geacht. Zo is het mogelijkerwijs voor kinderen van artsen makkelijker om medische ervaring op te doen dan voor eerstegeneratiestudenten. Wordt 'medische ervaring' relevant geacht bij de beoordeling van een CV, dan is die eerste groep dus in het voordeel.
De nieuwsbrief is exclusief toegankelijk voor medewerkers van onze partners.
Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat ook kandidaten met een vooropleiding in het hbo of het buitenland in het nadeel zijn. Verder kunnen mannelijke kandidaten worden benadeeld door het gebruik van een CV. "Het probleem is dus niet zomaar opgelost als we niet meer naar de cijfers kijken", vertelt Fikrat-Wevers. "De meeste methoden die op dit moment worden ingezet, hebben ongewenste effecten op een of meerdere groepen. Dat vraagt om fundamentelere oplossingen."

De kansenongelijkheid die opspeelt rond selectie op basis van het gemiddelde vwo-cijfer of de biomedische voorkennis, ontstaat al tijdens de vooropleiding, zoals Lianne Mulder eerder vertelde in ScienceGuide. Echter, de beslissing ligt bij de opleidingen zelf of en hoe de selectiecommissie gebruikmaakt van deze gegevens. Ook de manier waarop er naar een CV wordt gekeken en het ontwerp van een proefstudeertoets, worden toch echt bepaald door de opleiding, vertelt Fikrat-Wevers. "De instrumenten die specifiek door een opleiding zelf worden vormgegeven, dáár ontstaan de verschillen."

Meer van jezelf laten zien

Een deel van de verantwoordelijkheid voor kansengelijkheid ligt dus bij de medische opleidingen zelf. De onderzoekers raden opleidingen daarom aan om hun eigen selectiemethoden kritisch te beoordelen. Hoewel het begrijpelijk is dat opleidingen de procedure aanpassen op hun eigen programma, is het belangrijk dat zij de effecten van deze aanpassingen op de kansengelijkheid goed in het oog houden. Fikrat-Wevers benadrukt dat die controle niet alleen achteraf moet worden uitgevoerd, maar juist van tevoren. Zo kunnen ongewenste gevolgen worden voorkomen.

Eén van de methoden die commissies kunnen overnemen is het multiple mini-interview, geeft de Rotterdamse onderzoeker als voorbeeld. Dat zijn korte, gestructureerde gesprekken waarbij de kandidaat de kans krijgt om meer van zichzelf te laten zien tijdens de selectie. Uit eerder onderzoek van Fikrat-Wevers blijkt dat kandidaten hier ook zelf meer behoefte aan hebben. De kansenongelijkheid bij deze methode zou in het buitenland minimaal zijn, maar is nog niet onderzocht binnen de Nederlandse context.

# data[].attributes.attachment_link.description
Verschillende selectiemethoden van Nederlandse medische opleidingen kunnen zorgen voor kansenongelijkheid, blijkt uit Rotterdams onderzoek.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sturing van burgerschapsvorming door de overheid

# data[].attributes.attachment_link.title
introduction to the curriculum ideologies - Schiro (2)

# data[].attributes.attachment_link.title
How teachers handle differentiation dilemmas in the context of a school s vision A case study (2)

# data[].attributes.attachment_link.title
Een actueel perspectief op kinderen en jongeren

# data[].attributes.attachment_link.description
Klassen is een documentaireserie van HUMAN over de strijd voor gelijke kansen in het onderwijs

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Direct naar inhoud

Hét thema van de coronacrisis

In 2020 werd kansengelijkheid hét grote onderwijsvraagstuk in de coronacrisis. Want: zorgden de crisis en onderwijs op afstand nu wel of niet voor leerachterstanden bij - bepaalde groepen - leerlingen? Natuurlijk pakten we bij Cito het thema op vanuit onze specifieke rol. We analyseerden toetsresultaten, keken naar nieuwe manieren van data-interpretatie en leverden instrumenten om - eventuele - achterstanden in kaart te brengen. Tegelijkertijd deden we onderzoek naar definiëring en afbakening. Want wat betekenen gelijke kansen in het onderwijs eigenlijk?

We hebben het steeds maar over een overgang, maar eigenlijk wil ik een doorgaande lijn. Van groep 8 ga je gewoon naar groep 9.

Anko van Hoepen (PO-Raad) in Wat een kans!

De gespreksthema's

1. Overgang van PO naar VO

2. Differentiatie in de onderbouw van het VO

3. Segregatie in het onderwijs

4. Kansengelijkheid in relatie tot landelijke gebieden

5. Interventies en kansengelijkheid

6. Toetsing en kansengelijkheid

De gesprekspartners

1. Anko van Hoepen (PO-raad) en Nienke Luijckx (LAKS)

2. Eddie Denessen (Universiteit Leiden / Radboud Universiteit) en Bas Huijbers (onderwijspionier)

3. Inge de Wolf (Universiteit Maastricht) en Jan Bakker (basisschool Sint-Jan)

4. Imke Oosting (Trendbureau Drenthe) en Evelien van der Bok (leerkracht)

5. Bowen Paulle (Universiteit van Amsterdam) en Carola Peters (basisschool Mozaïek)

6. Marijke van Vijfeijken (HAN) en Anneke Blok (Cito)

Wat betekent kansengelijkheid voor jongeren?

We spraken erover met de Jongerenraad van de Gelijke Kansen Alliantie. In elke aflevering komt een van de leden aan het woord. We spraken met:

Cagri (over de Jongerenraad)

Pleun en Soukaina (over de studiekeuze na het VO)

Fernon en Ivy (over het Programma coaching ouders)

Alihan (over mijn droom-CV)

Je moet samen een professionele standaard neerzetten die het minimum is wat scholen moeten bieden.

Carola Peters (bs Het Mozaïek) in Wat een kans!

Je moet eerst je akkoord geven voor het plaatsen van cookies, voordat we deze video mogen laten zien.

Ik ga akkoord

Onderzoek: kwaliteit van docentadviezen

In 2019 verscheen het proefschrift van Kimberley Lek waarin de kwaliteit van het toetsadvies (voortvloeiend uit de centrale eindtoets) werd vergeleken met die van het docentadvies. Het onderzoek koppelde het opleidingsniveau uit beide adviezen aan het schooltype waar een leerling uiteindelijk terechtkwam en succesvol bleef. De resultaten waren genuanceerd, en gaven credits aan beide typen advies. Zo bleek de eindtoets een betere voorspeller voor succes op havo/vwo, terwijl de docent een beter advies gaf voor vmbo-leerlingen.

Een docent blijkt in het advies bewust of onbewust de sociaal-economische status van een leerling mee te wegen.

Kimberley Lek, onderwijskundig onderzoeker

Begripsbepaling

Wat is kansengelijkheid eigenlijk? Gaat het om equality? Of over equity? We maakten er een flyer over.

Cito Flyer Kansengelijkheid 4

"Kansengelijkheid is juist ook de kans om te kunnen worden wat je wilt. De kans om je potentieel te benutten, zelfs als de wereld buiten school je tegen lijkt te werken." Aldus Cito-bestuursvoorzitter Saskia Wools (CitoLab-werkprogramma 2021)

Je moet eerst je akkoord geven voor het plaatsen van cookies, voordat we deze video mogen laten zien.

Ik ga akkoord

In onze missie draait alles om kansengelijkheid

Juist in periodes van thuis-onderwijs bleek hoezeer de thuissituaties van leerlingen een stempel drukken op hun leerontwikkeling. Het stelde ook Cito voor nieuwe vragen, want werken aan kansengelijkheid zit - zoals we altijd zeggen - in ons DNA.

Anneke Blok, voormalig bestuursvoorzitter Cito (CitoLab-werkprogramma 2021)

# data[].attributes.attachment_link.description
In 2020 werd kansengelijkheid hét grote onderwijsvraagstuk in de coronacrisis. Natuurlijk pakten we bij Cito het thema op vanuit onze specifieke rol.

# data[].attributes.attachment_link.description
Tjip gaat in zijn podcast elke week op zoek naar ongewone inzichten en nieuwe perspectieven in onderwijs, leren, samenwerken, veranderen en innoveren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aan de slag met burgerschapsvorming

Onderwijs is meer dan leerlingen kennis bijbrengen. Vraag leraren wat ze echt belangrijk vinden aan onderwijs en je hoort termen als 'sociale ontwikkeling', 'eigenaarschap', 'talentontwikkeling' of zelfs 'Bildung'. Kort samengevat: burgerschapsvorming. Maar hoe doe je dat? Hoe richt je je onderwijs in zodat je niet alleen met leerlingen praat over burgerschap, maar er ook mee aan de slag gaat? Want alleen door te doen, ontwikkel je bij leerlingen vaardigheden om straks hun leven in de maatschappij op een goede manier vorm te geven. We geven drie praktische instrumenten om burgerschapsvorming dagelijkse handen en voeten te geven.

1. Verbeterbord

2. Leerlingarena

3. OnzeLes-app

Waar lopen scholen tegenaan?

Wie je ook spreekt in het onderwijs, iedereen vindt het belangrijk om leerlingen voor te bereiden op de samenleving. Leraren en directeuren vinden het echter nog niet zo makkelijk om aan te geven hoe ze dat dan doen. Een plan of uitgewerkte leerdoelen heeft de school vaak niet. Daarmee is de invulling afhankelijk van de individuele leraar. Nu is het maken van een papieren plan natuurlijk geen oplossing. Maar er liggen veel kansen, constateert ook de onderwijsinspectie, om meer doelgericht en in samenhang te werken aan burgerschapsvorming.

Ook in het mbo speelt de uitdaging om burgerschap naar een hoger plan te krijgen en nog meer te integreren met de beroepsgerichte vakken en loopbaan oriëntatie. In je eentje burgerschap vormgeven is lastig. Daarvoor heb je je collega's nodig om te bespreken op welke manier jullie dat gaan doen. Want je kunt niet volstaan met de aanschaf van een methode rondom burgerschap. Het gaat juist om voorbeeldgedrag van de leraar en het actief betrekken van de leerlingen bij allerlei thema's. En dan helpt het om hier concrete instrumenten voor te hebben die je samen met je collega's inzet.

Wat je in de eindtermen ziet van het Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling (SLO), is dat je leerlingen moet laten meedenken over het reilen en zeilen op school en in de klas (zie kader). Dat is goed nieuws. Want je kan daarmee een driedubbel effect bereiken. Niet alleen werk je zo ongemerkt aan burgerschapsvorming van leerlingen, je krijgt ook hun ideeën over hoe het onderwijs op school nog beter kan én je verhoogt hun betrokkenheid en motivatie.

Op honderden leerKRACHT-scholen in heel Nederland zijn leraren aan de slag gegaan om leerlingen op deze manier te betrekken. Daarvan geven we hier drie voorbeelden, die je elk in je eigen klas toe kunt passen. Ongeacht of je nu in het basis-, voortgezet- of beroepsonderwijs werkt. Van elk van deze voorbeelden zijn er op onze site praktische materialen beschikbaar die leraren direct kunnen gebruiken:

1. Verbeterbord in de klas

Wat is het?
Een verbeterbord is een fysiek bord dat zichtbaar in de klas hangt. Aan de hand van de inhoud op het bord heeft de klas in een vaste ritmiek een gesprek met elkaar. Dit gesprek gaat over hoe het met de leerlingen gaat, over leer- en gedragsdoelen die de leerlingen willen behalen en de bijbehorende acties.
Hoe draagt het bij aan burgerschapsvorming?
Leerlingen leren regie te nemen over hun leerproces. Maar ook zicht te hebben op de ander en hulp aan te bieden of aan te nemen. Ze leren samen doelen te bepalen en daar acties aan te koppelen zodat je een situatie kunt verbeteren. Ze krijgen verantwoordelijkheid. Ze ondervinden dat je door kleine stapjes te nemen, verder kunt komen.
Wat kun je morgen al doen in de les?
Hang drie smileys op in de klas (vrolijke, neutrale en droevige). Vraag in de ochtend en aan het eind van de dag (of begin en einde van een les) hoe het met de leerlingen gaat. Dit kan simpel door bijvoorbeeld een eigen knijper/icoontje op te hangen bij de juiste smiley of door vingers op steken en te turven. Koppel daaraan de vraag of iemand zijn smiley wil toelichten. Let op, verplicht een leerling hier niet toe. Vraag ook wat anderen kunnen doen om te helpen. Kijk hier hoe je met de bordsessie kan beginnen.

2. Leerlingarena

Wat is het?
De leerlingarena is een gespreksvorm waarbij leerlingen hun mening geven over onderwijsgerelateerde onderwerpen. Zo'n acht tot tien leerlingen zitten in een binnenkring met een gespreksleider (leraar). Alle andere leraren zitten erom heen en mogen alleen luisteren. Leraren dragen van tevoren onderwerpen aan waarop ze de mening van leerlingen over willen horen. De antwoorden van de leerlingen gebruiken de leraren om tot verbeterideeën te komen.
Hoe draagt het bij aan burgerschapsvorming?
Leerlingen leren naar elkaar te luisteren. Maar vooral ook om hun mening te bepalen en op een constructieve manier te uiten. Ze oefenen hiermee invloed uit op hun omgeving. Koppel daarom altijd aan leerlingen terug wat jullie met hun input gaan doen. Want dan merken ze dat ze serieus genomen worden.
Wat kun je morgen al doen in de les?
Een leerlingarena kan je ook in en met je klas doen. Bedenk een aantal vragen die je graag aan je leerlingen wilt stellen over jouw lessen. Vraag een aantal leerlingen om in de binnenkring plaats te nemen. Zet de andere leerlingen daar om heen om te luisteren. Leg de vorm en de bedoeling uit. Vraag een leerling om op een flap de antwoorden op te schrijven of vraag een collega dit te doen. Bedenk samen met de hele klas wat jullie met de antwoorden kunnen doen om de lessen nog beter te maken. Wil je weten wat er gebeurt als er leeringen gaan vertellen, kijk dan hier deze video.

Wil je meer weten over onze ervaringen?

3. OnzeLes app

Wat is het?
Het is een app om heel gericht feedback te krijgen op je les. We hebben de app ontwikkeld samen met de leerlingvakbonden LAKS en Job en de lerarenvakbonden AOb en CNV Onderwijs. Je vraagt leerlingen eerst om met elkaar na te denken waaraan een goede les moet voldoen. Hiermee wordt van leerlingen al een actieve houding gevraagd. Aan de hand van de criteria die ze zelf bedenken, geven ze feedback op lessen via OnzeLes app.
Hoe draagt het bij aan burgerschapsvorming?
OnzeLes maakt leerlingen bewust van wat zij nodig hebben om goed te kunnen leren. Het geeft ze inzicht en invloed. Ze leren ook om evenwichtig feedback te geven door zowel tops als tips te benoemen. De tips formuleren ze op een positieve manier. Dus niet 'het is te druk in de klas', maar 'meer orde zou mij helpen'. Hiermee draagt het bij aan goed burgerschap waarbij respectvol en opbouwend omgaan met elkaar belangrijk is.
Wat kun je morgen al doen in de les?
Hang een flap op deur met twee kolommen: tops en tips. Geef leerlingen aan het eind van de dag of les post-its. Vraag ze om één top en één tip op te schrijven over hoe ze de les hebben ervaren. Bespreek de les of dag daarna de input en wat jij en de leerlingen daarmee gaan doen. Ga naar Onzeles.nl voor meer informatie.

Kortom, door het inzetten van een aantal instrumenten van leerKRACHT, kun je actief werken aan burgerschap. Je stimuleert de betrokkenheid van leerlingen, je maakt het onderwijs op school nog beter én je leert ze kritisch mee te denken en zelf in actie te komen. En misschien wel het belangrijkste: je daagt ze uit om rekening te houden met elkaar en elkaar te helpen.

Wil je burgerschapsvorming gestructureerd in gaan zetten bij jou op school?

Wat is burgerschaps-vorming?

Burgerschapsvorming is het vormen van leerlingen die actief meedoen aan de samenleving en een positieve bijdrage leveren aan de samenleving. Het is geen vak, maar een taak van de school. Scholen zijn wettelijk verplicht om deze taak uit te voeren, de inspectie ziet hierop toe. Bij burgerschapsvorming gaat het vooral om de houding en de vaardigheden van de leerlingen. De school is hier een geschikte oefenplaats voor. Er zijn drie domeinen die de kern van burgerschapsvorming zijn: Democratie (door democratie kunnen verschillende opvattingen op een vredige manier tot oplossingen komen. Participatie (door een bijdrage te leveren aan de eigen leefomgeving en de verantwoordelijkheid ervoor te nemen) en door identiteit (door te handelen vanuit je waarden en normen).

Videomateriaal

Deze video gaat in op het luisteren naar de stem van de leerling, met een leerlingarena.

Meer informatie

Leraar24: Burgerschapsvorming

Burgerschapsvorming in school
Lees meer

Onderwijsinspectie: Burgerschap op school

Een beschrijving van burgerschapsonderwijs en de maatschappelijke stage:
Lees meer

Wil je burgerschapsvorming gestructureerd in gaan zetten bij jou op school?

Scripts zijn geblokkeerd, bij het invullen van contactgegevens is het privacy statement van toepassing Lees meer

# data[].attributes.attachment_link.description
Aan de slag met burgerschapsvorming Onderwijs is meer dan leerlingen kennis bijbrengen. Vraag leraren wat ze echt belangrijk vinden aan onderwijs en je hoort termen als 'sociale ontwikkeling', 'eigenaarschap', 'talentontwikkeling' of zelfs 'Bildung'. Kort samengevat: burgerschapsvorming. Maar hoe doe je dat?