# data[].attributes.body
Przeczytaj informacje  ze strony internetowej dostępne pod linkiem

https://epodreczniki.pl/a/lodyga/D13C5RmGC

Wykonaj zadane na samym końcu zadania- sprawdź, czy poprawnie je wykonałeś.

Zrób ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń dotyczące tego tematu ( str. 69- 71) posługując się podręcznikiem- str. 102- 105.

Wykonaj zdjęcie lub skan wykonanych zadań z zeszytu ćwiczeń i wyślij mi je na podany mail: e.gawel99@gmail.com do 31.03.20r. W tytule maila podaj imię, nazwisko, klasę i nazwę przedmiotu, którego mail dotyczy.

Na podany mail możesz przesyłać ewentualne pytania, wątpliwości związane z lekcjami.

# data[].attributes.body
Przeczytaj informacje ze strony internetowej dostępne pod linkiem

# data[].attributes.body
Przeczytaj informacje ze strony internetowej dostępne pod linkiem

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czterolistna koniczyna podobno wróży pomyślność temu, kto ją znalazł. Mówi się też, że pięciolistna koniczyna, jeśli zostanie podarowana, da szczęście obdarowanemu i ofiarodawcy. To tylko przesądy, prawdą jest jednak, że liście przynoszą wiele korzyści nie tylko roślinom, ale także organizmom, które się nimi żywią.

rośliny wytwarzają organy: korzenie, łodygi, liście, kwiaty i owoce;

korzeń jest podziemnym organem rośliny, który utrzymuje ją w glebie i pobiera z niej wodę oraz sole mineralne;

łodyga wraz z liśćmi tworzy pęd - nadziemną część rośliny.

, która jest zwykle cienka, płaska i ma dużą powierzchnię, co pozwala na jak najlepsze wykorzystanie światła przez roślinę oraz przeprowadzanie wymiany gazowej (pobierania i wydalania tlenu i dwutlenku węgla); w blaszce znajdują się tzw. nerwy liściowe zbudowane z tkanki przewodzącej i wzmacniającej - stanowią one rusztowanie dla pozostałych tkanek liścia oraz transportują wodę i produkty fotosyntezy;

ogonka liściowego, który łączy blaszkę z łodygą i utrzymuje liść w odpowiedniej pozycji wobec światła oraz amortyzuje podmuchy wiatru i uderzenia kropli deszczu; niektóre liście nie posiadają ogonka - wyrastają bezpośrednio z łodygi i nazywane są wtedy liśćmi siedzącymi.

opisywać budowę liścia i jego rolę w roślinie;

rozpoznawać różne kształty liści;

rozpoznawać przystosowania liści do różnych warunków życia i pełnienia rozmaitych funkcji;

wyjaśniać, jak rośliny transportują wodę;

wyjaśniać, na czym polega transpiracja.

U roślin obserwuje się ogromną różnorodność . Różnią się one od siebie wieloma cechami, jak kształt, wielkość, sposób ułożenia na łodydze. Pojedynczy liść składa się z:

Liście poszczególnych grup roślin charakteryzują się określonym układem nerwów, która to cecha może być wykorzystywana do klasyfikacji roslin. Niektóre liście mają jeden nerw główny, od którego odchodzą drobniejsze nerwy boczne - taki układ to nerwacja pierzasta. U innych występuje szereg nerwów jednakowej grubości, ułożonych obok siebie. Jest to nerwacja równoległa. Natomiast układ, w którym nerwy główne rozchodzą się promieniście od nasady liścia, nosi nazwę nerwacji dłoniastej.

Ze względu na budowę blaszek liściowych wyróżnia się liście pojedyncze i liście złożone. Liście pojedyncze posiadają jedną blaszkę i mogą przyjmować różne kształty, np. jajowate, sercowate, nerkowate, okrągłe, owalne, dłoniaste. W przypadku liści złożonych na jednym ogonku osadzonych jest kilka mniejszych listków, które mogą być złożone dłoniasto, jak u kasztanowca, lub pierzasto - jak u jarzębiny.

Porównanie budowy zewnętrznej liści roślin.

Co będzie potrzebne

liście różnych gatunków roślin (np. wierzby, dębu, lilaka, robinii, kasztanowca, grochu, marchwi, koniczyny, trawy, irysa, cebuli, rojnika).

Instrukcja

1. Obejrzyj liście roślin.

2. Zwróć uwagę na charakterystyczne cechy budowy zewnętrznej liścia (kształt blaszki, jej brzeg, unerwienie oraz ogonek).

3. Narysuj jeden z liści pojedynczych i podpisz jego elementy.

4. Podziel liście na pojedyncze i złożone (dłoniasto i pierzasto).

5. Rozpoznaj liście, które pełnią funkcję spichrzową.

Podsumowanie

Rodzaj i kształt liścia oraz cechy budowy blaszki liściowej umożliwiają rozróżnianie roślin i oznaczanie gatunków, do których należą.

Sposób osadzenia liści na łodydze wynika z przystosowania roślin do pobierania światła, ochrony przed nadmiernym promieniowaniem słonecznym, gwałtownym deszczem czy wiatrem. Skrętoległe ułożenie liści, które występuje na przykład u rozchodnika, jabłoni, kminku czy marchwi, charakteryzuje się tym, że z węzła wyrasta tylko jeden liść, a wszystkie układają się spiralnie wzdłuż łodygi. W rozmieszczeniu naprzeciwległym liście wyrastają z węzła parami, każdy po przeciwnej stronie łodygi. Tak ułożone są na przykład liście bzu lilaka, kaliny czy bukszpanu. Osadzenie okółkowe polega na tym, że z jednego węzła wyrasta kilka liści, które układają się wokół łodygi. Ten typ spotykany jest na przykład u moczarki kanadyjskiej i jałowca. Niezależnie od sposobu osadzenia liście danej rośliny tworzą taki układ, by w jak najmniejszym stopniu zasłaniać sobie światło. Ten układ nazywany jest mozaiką liściową.

liście spichrzowe wyspecjalizowane w magazynowaniu substancji pokarmowych lub wody; występują u roślin tworzących cebule, jak: czosnek, narcyz, tulipan, hiacynt; wewnętrzne liście cebul charakteryzują się dużą grubością i mięsistością oraz dobrze wykształconym miękiszem magazynującym, natomiast zewnętrzne tworzą ochronne łuski; liście spichrzowe magazynujące wodę występują u roślin, które przystosowały się do życia w warunkach suszy i są wyposażone w tkankę wodonośną - takie rośliny żyją najczęściej na pustyniach, choć spotykane są również we wszystkich strefach klimatycznych, ich przykładem są aloes, agawa oraz rosnący w Polsce rozchodnik;

wąsy liściowe spotykane u roślin pnących; są to organy wrażliwe na dotyk i dlatego owijają się wokół podpór; umożliwiają w ten sposób roślinie wspinanie się do światła. Powstają jako modyfikacje całych liści lub ich części; występują na przykład u grochu;

liście pułapkowe występujące u wszystkich roślin mięsożernych i przystosowane do chwytania drobnych zwierząt, najczęściej owadów; pułapki utworzone z liści mają różnorodne kształty, przypominają dzbanki, klapki, woreczki; wnętrza pułapek mogą być pokryte śluzem przytrzymującym owady lub wypełnione płynem, w którym się te owady topią; specjalne komórki gruczołowe wydzielają enzymy trawiące ciała insektów - w ten sposób rośliny uzupełniają związki mineralne, których brakuje w glebie, przede wszystkim związki azotu; liście pułapkowe wytwarzają rosiczki, muchołówki, dzbaneczniki;

ciernie liściowe powstające w wyniku zredukowania powierzchni liści po to, by zmniejszyć utratę wody; wyrastają bezpośrednio z pędów; nie przeprowadzają fotosyntezy, więc nie mają chlorofilu; są sztywne i ostro zakończone, w ten sposób chronią rośliny przed zjedzeniem przez zwierzęta; ciernie liściowe występują na przykład u kaktusów.

Liście mogą być pokarmem dla ludzi lub paszą dla zwierząt. Przez ludzi stosowane są jako używki, a także jako surowiec w przemyśle farmaceutycznym. Podaj przykłady roślin, których liście wykorzystywane są w twoim domu.

Jakie warzywa i przyprawy liściowe wykorzystywane są do sporządzania posiłków? Z liści jakich roślin robi się smaczny i wzmacniający napar? Jakie zioła pomagają na niestrawność i ból brzucha?

Korzystając z Internetu, znajdź przykłady roślin o liściach pojedynczych osadzonych skrętolegle oraz liściach złożonych osadzonych naprzeciwlegle. Skopiuj ilustracje, zapisz nazwy gatunkowe znalezionych roślin i opisz budowę zewnętrzną ich liści.

W wyszukiwarce wpisz słowa kluczowe: liście pojedyncze, ułożenie skrętoległe; liście złożone, ułożenie naprzeciwległe.

Oprócz podstawowych funkcji liście różnych roslin pełnią także inne zadania, do których przystosowane są dzięki budowy. Przystosowania te umożliwiają roślinom przeżycie w różnych środowiskach, nawet o tak skrajnych warunkach, jakie panują na pustyniach czy w rejonach podbiegunowych. Liście mogą pełnić funkcję spichrzową, czepną, obronną, pułapkową, a nawet uczestniczyć w rozmnażaniu bezpłciowym.
Wśród liści zmodyfikowanych wyróżniamy:

Zarówno budowa zewnętrzna, jak i tkankowa liścia wskazują, że jest on przystosowany do fotosyntezy. Obie powierzchnie blaszki liściowej - górna i dolna - pokryte są jednowarstwową, przezroczystą skórką, przez którą swobodnie przenikają promienie słoneczne. Komórki skórki nie zawierają chloroplastów. Ściśle przylegające do siebie i okryte kutykulą ograniczają wyparowywanie wody i chronią przed wnikaniem drobnoustrojów chorobotwórczych.

Rozróżnianie tkanek budujących liść.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Umieść preparat na stoliku mikroskopu.

2. Ustaw obraz preparatu i odpowiednią ostrość.

3. Obserwuj tkanki liścia, przechodząc od najniższych do najwyższych powiększeń.

4. Wyróżnij warstwy komórek i zaobserwuj ich cechy charakterystyczne:

1. skórkę górną i dolną oraz aparaty szparkowe,

2. miękisz asymilacyjny,

3. wiązkę przewodzącą.

5. Narysuj schemat przekroju liścia, zaznacz wyróżnione warstwy komórek (pamiętaj o zachowaniu proporcji).

Podsumowanie

Na przekroju poprzecznym liścia widoczne są tkanki ułożone w warstwy: skórka górna, miękisz palisadowy, miękisz gąbczasty, skórka dolna. W skórce dolnej znajdują się aparaty szparkowe.

Rośliny wodne o liściach pływających mają aparaty szparkowe umieszczone w skórce górnej. Liście roślin wodnych całkowicie zanurzonych w wodzie nie mają aparatów szparkowych, wymiana gazowa zachodzi na całej powierzchni rośliny.

Sceneria brzegu lasu. Wysokie drzewa oraz niskie krzewy i małe rośliny runa. Na pędzie rośliny wrysowane w żyłki. Po słowach procesowi osmozy wzdłuż rośliny od dołu do samej góry przemieszcza się niebieska fala imitująca przepływ wody we wszystkich żyłkach. Wokół rośliny pojawiają się napisy: przy korzeniach, przy liściach z lewej strony, przy liściach górnych z prawej strony. Wzdłuż rośliny biegną grube strzałki od korzeni przez łodygę po liście. Pod rośliną pojawia się napis.Schemat rośliny z korzeniami w glebie. Wzdłuż korzeni przemieszczają się niebieskie strzałki imitujące wodę.Z jednego z korzeni wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy wewnętrznej korzenia. Widoczne są komórki skórki z włośnikami i kilka komórek miękiszu. Niebieskie strzałki wciąż biegną. Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok korzeni, połączony z jednym za pomocą linii.Z łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem tkanki przewodzącej. Widoczna część naczyniowa.W łodydze i jej rozgałęzieniach przemieszczają się niebieskie strzałki oraz niebieskie strumienie imitujące przepływ wody.Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok łodygi, połączony z nią za pomocą linii. Obok okręgu napis:z liścia na szczycie łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy fragmentu liścia. Widoczne są komórki skórki z aparatem szparkowym i kilkoma luźno ułożonymi komórkami miękiszu. Od komórek miękiszu prowadzą czarne strzałki w kierunku wolnej przestrzeni nad aparatem szparkowym.Okrąg zmaleje i ustawia się obok liścia, połączony z nim za pomocą linii, następnie pod rysunkiem pojawia się końcowy napis.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Sceneria brzegu lasu. Wysokie drzewa oraz niskie krzewy i małe rośliny runa. Na pędzie rośliny wrysowane w żyłki. Po słowach procesowi osmozy wzdłuż rośliny od dołu do samej góry przemieszcza się niebieska fala imitująca przepływ wody we wszystkich żyłkach. Wokół rośliny pojawiają się napisy: przy korzeniach, przy liściach z lewej strony, przy liściach górnych z prawej strony. Wzdłuż rośliny biegną grube strzałki od korzeni przez łodygę po liście. Pod rośliną pojawia się napis.Schemat rośliny z korzeniami w glebie. Wzdłuż korzeni przemieszczają się niebieskie strzałki imitujące wodę.Z jednego z korzeni wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy wewnętrznej korzenia. Widoczne są komórki skórki z włośnikami i kilka komórek miękiszu. Niebieskie strzałki wciąż biegną. Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok korzeni, połączony z jednym za pomocą linii.Z łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem tkanki przewodzącej. Widoczna część naczyniowa.W łodydze i jej rozgałęzieniach przemieszczają się niebieskie strzałki oraz niebieskie strumienie imitujące przepływ wody.Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok łodygi, połączony z nią za pomocą linii. Obok okręgu napis:z liścia na szczycie łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy fragmentu liścia. Widoczne są komórki skórki z aparatem szparkowym i kilkoma luźno ułożonymi komórkami miękiszu. Od komórek miękiszu prowadzą czarne strzałki w kierunku wolnej przestrzeni nad aparatem szparkowym.Okrąg zmaleje i ustawia się obok liścia, połączony z nim za pomocą linii, następnie pod rysunkiem pojawia się końcowy napis.

Wykazanie, że rośliny wydalają wodę.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Kilka pędów rośliny przykryj woreczkiem foliowym.

2. Zawiąż woreczek u nasady pędów.

3. Resztę pędów rośliny pozostaw nieprzykrytą.

4. Odstaw roślinę na kilka godzin i obserwuj zmiany pojawiające się na wewnętrznej powierzchni woreczka.
Rt5iG3M3Icr8u 1

Podsumowanie

Jeśli wewnątrz woreczka pojawiły się krople wody, możemy wnioskować, że roślina wydala ją podczas transpiracji.

W czasie słonecznego dnia słonecznik może wyparować około jednego litra wody, brzoza o 200 tysiącach liści - 60‑70 litrów, a w dniach szczególnie gorących, przy małej wilgotności powietrza nawet do 400 litrów. Wyjaśnij, jakie to ma znaczenie dla środowiska.

Obliczono, że stuletni las bukowy wyparowuje do atmosfery około 60% całkowitej ilości rocznych opadów.

Budowa zewnętrzna liści jest bardzo zróżnicowana, jednak wyróżnia się w niej stałe elementy: ogonek liściowy, blaszkę liściową z unerwieniem, nasadę liścia.

Liście służą roślinie do przeprowadzania procesu fotosyntezy, wymiany gazowej oraz transpiracji.

Transpiracja umożliwia roślinie pobieranie wody z gleby.

Budowa liścia świadczy o jego bardzo dobrym przystosowaniu do pełnionych funkcji.

*1. Wymień elementy budowy zewnętrznej liścia brzozy i określ jego podstawowe funkcje.

2. Porównaj budowę zewnętrzną liścia lipy i jarzębiny. Podobieństwa i różnice zestaw w tabeli.

3. Wyjaśnij, jak liść jest przystosowany do wymiany gazowej.

4. Opisz, jakie funkcje mogą pełnić u roślin przekształcone liście, podaj przykłady roślin mających takie liście.

występują najczęściej w dolnej skórce i zbudowane są z dwóch komórek szparkowych o charakterystycznym kształcie. Pomiędzy nimi znajduje się szparka prowadząca do wnętrza liścia. Od stopnia rozwarcia szparek zależy intensywność wymiany gazowej i , czyli parowania wody. Podczas niedoboru wody komórki szparkowe wiotczeją i zamykają szparkę. Dzięki temu ograniczona zostaje transpiracja, która mogłaby narazić roślinę na nadmierną utratę wody. Przy odpowiedniej ilości wody komórki odzyskują swą jędrność, naprężają się i otwierają szparkę. Wtedy zostaje wznowiona transpiracja i wymiana gazowa.

Górna część blaszki liściowej większości roślin klimatu umiarkowanego wypełniona jest długimi, cylindrycznymi komórkami miękiszu palisadowego, które ściśle przylegają do siebie. Ich kształt, ułożenie w liściu oraz obecność dużej liczby chloroplastów sprawiają, że ta tkanka jest głównym miejscem produkcji pokarmu. Pod warstwą miękiszu palisadowego, w dolnej części blaszki znajduje się miękisz gąbczasty. Jego komórki są różnokształtne, luźno ułożone i mają mniej chloroplastów niż komórki miękiszu palisadowego. Występujące między nimi liczne i duże przestrzenie międzykomórkowe umożliwiają krążenie powietrza oraz pary wodnej w liściu. Największe komory powietrzne występują nad aparatami szparkowymi. Miękisz palisadowy wraz z miękiszem gąbczastym tworzą .

Zaopatrzenie liścia w wodę oraz odprowadzenie z niego produktów fotosyntezy odbywa się za pośrednictwem wiązek przewodzących, będących częścią nerwów liściowych. Każda wiązka zawiera elementy drewna i łyka. Drewno zaopatruje liść w wodę pobraną z korzeni i dostarczoną przez łodygę. Łyko odprowadza z miękiszu asymilacyjnego produkty fotosyntezy. Wiązki przewodzące często są otoczone pochwą zbudowaną z tkanki wzmacniającej, usztywniającej blaszkę liścia.

Wymiana gazowa związana z procesami fotosyntezy i oddychania oraz transpiracją odbywa się głównie przez aparaty szparkowe. Transpiracja odpowiada za powstawanie , która powoduje zasysanie wody wraz z solami mineralnymi z gleby przez korzeń i wymusza jej transport prez łodygę do innych organów. Dodatkowo transpiracja chroni roślinę przed przegrzaniem w upalne dni. Dzieje się tak dlatego, że woda, by zamienić się w parę, musi pobrać ciepło z otoczenia. Parowanie znacznie obniża więc temperaturę liści, podobnie jak parowanie potu obniża temperaturę ludzkiej skóry. Intensywność transpiracji zależy od rozmiarów powierzchni liści, liczby aparatów szparkowych, temperatury otoczenia, wilgotności powietrza i natężenia światła.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czterolistna koniczyna podobno wróży pomyślność temu, kto ją znalazł. Mówi się też, że pięciolistna koniczyna, jeśli zostanie podarowana, da szczęście obdarowanemu i ofiarodawcy. To tylko przesądy, prawdą jest jednak, że liście przynoszą wiele korzyści nie tylko roślinom, ale także organizmom, które się nimi żywią.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Czterolistna koniczyna podobno wróży pomyślność temu, kto ją znalazł. Mówi się też, że pięciolistna koniczyna, jeśli zostanie podarowana, da szczęście obdarowanemu i ofiarodawcy. To tylko przesądy, prawdą jest jednak, że liście przynoszą wiele korzyści nie tylko roślinom, ale także organizmom, które się nimi żywią.

rośliny wytwarzają organy: korzenie, łodygi, liście, kwiaty i owoce;

korzeń jest podziemnym organem rośliny, który utrzymuje ją w glebie i pobiera z niej wodę oraz sole mineralne;

łodyga wraz z liśćmi tworzy pęd - nadziemną część rośliny.

, która jest zwykle cienka, płaska i ma dużą powierzchnię, co pozwala na jak najlepsze wykorzystanie światła przez roślinę oraz przeprowadzanie wymiany gazowej (pobierania i wydalania tlenu i dwutlenku węgla); w blaszce znajdują się tzw. nerwy liściowe zbudowane z tkanki przewodzącej i wzmacniającej - stanowią one rusztowanie dla pozostałych tkanek liścia oraz transportują wodę i produkty fotosyntezy;

ogonka liściowego, który łączy blaszkę z łodygą i utrzymuje liść w odpowiedniej pozycji wobec światła oraz amortyzuje podmuchy wiatru i uderzenia kropli deszczu; niektóre liście nie posiadają ogonka - wyrastają bezpośrednio z łodygi i nazywane są wtedy liśćmi siedzącymi.

opisywać budowę liścia i jego rolę w roślinie;

rozpoznawać różne kształty liści;

rozpoznawać przystosowania liści do różnych warunków życia i pełnienia rozmaitych funkcji;

wyjaśniać, jak rośliny transportują wodę;

wyjaśniać, na czym polega transpiracja.

U roślin obserwuje się ogromną różnorodność . Różnią się one od siebie wieloma cechami, jak kształt, wielkość, sposób ułożenia na łodydze. Pojedynczy liść składa się z:

Liście poszczególnych grup roślin charakteryzują się określonym układem nerwów, która to cecha może być wykorzystywana do klasyfikacji roslin. Niektóre liście mają jeden nerw główny, od którego odchodzą drobniejsze nerwy boczne - taki układ to nerwacja pierzasta. U innych występuje szereg nerwów jednakowej grubości, ułożonych obok siebie. Jest to nerwacja równoległa. Natomiast układ, w którym nerwy główne rozchodzą się promieniście od nasady liścia, nosi nazwę nerwacji dłoniastej.

Ze względu na budowę blaszek liściowych wyróżnia się liście pojedyncze i liście złożone. Liście pojedyncze posiadają jedną blaszkę i mogą przyjmować różne kształty, np. jajowate, sercowate, nerkowate, okrągłe, owalne, dłoniaste. W przypadku liści złożonych na jednym ogonku osadzonych jest kilka mniejszych listków, które mogą być złożone dłoniasto, jak u kasztanowca, lub pierzasto - jak u jarzębiny.

Porównanie budowy zewnętrznej liści roślin.

Co będzie potrzebne

liście różnych gatunków roślin (np. wierzby, dębu, lilaka, robinii, kasztanowca, grochu, marchwi, koniczyny, trawy, irysa, cebuli, rojnika).

Instrukcja

1. Obejrzyj liście roślin.

2. Zwróć uwagę na charakterystyczne cechy budowy zewnętrznej liścia (kształt blaszki, jej brzeg, unerwienie oraz ogonek).

3. Narysuj jeden z liści pojedynczych i podpisz jego elementy.

4. Podziel liście na pojedyncze i złożone (dłoniasto i pierzasto).

5. Rozpoznaj liście, które pełnią funkcję spichrzową.

Podsumowanie

Rodzaj i kształt liścia oraz cechy budowy blaszki liściowej umożliwiają rozróżnianie roślin i oznaczanie gatunków, do których należą.

Sposób osadzenia liści na łodydze wynika z przystosowania roślin do pobierania światła, ochrony przed nadmiernym promieniowaniem słonecznym, gwałtownym deszczem czy wiatrem. Skrętoległe ułożenie liści, które występuje na przykład u rozchodnika, jabłoni, kminku czy marchwi, charakteryzuje się tym, że z węzła wyrasta tylko jeden liść, a wszystkie układają się spiralnie wzdłuż łodygi. W rozmieszczeniu naprzeciwległym liście wyrastają z węzła parami, każdy po przeciwnej stronie łodygi. Tak ułożone są na przykład liście bzu lilaka, kaliny czy bukszpanu. Osadzenie okółkowe polega na tym, że z jednego węzła wyrasta kilka liści, które układają się wokół łodygi. Ten typ spotykany jest na przykład u moczarki kanadyjskiej i jałowca. Niezależnie od sposobu osadzenia liście danej rośliny tworzą taki układ, by w jak najmniejszym stopniu zasłaniać sobie światło. Ten układ nazywany jest mozaiką liściową.

liście spichrzowe wyspecjalizowane w magazynowaniu substancji pokarmowych lub wody; występują u roślin tworzących cebule, jak: czosnek, narcyz, tulipan, hiacynt; wewnętrzne liście cebul charakteryzują się dużą grubością i mięsistością oraz dobrze wykształconym miękiszem magazynującym, natomiast zewnętrzne tworzą ochronne łuski; liście spichrzowe magazynujące wodę występują u roślin, które przystosowały się do życia w warunkach suszy i są wyposażone w tkankę wodonośną - takie rośliny żyją najczęściej na pustyniach, choć spotykane są również we wszystkich strefach klimatycznych, ich przykładem są aloes, agawa oraz rosnący w Polsce rozchodnik;

wąsy liściowe spotykane u roślin pnących; są to organy wrażliwe na dotyk i dlatego owijają się wokół podpór; umożliwiają w ten sposób roślinie wspinanie się do światła. Powstają jako modyfikacje całych liści lub ich części; występują na przykład u grochu;

liście pułapkowe występujące u wszystkich roślin mięsożernych i przystosowane do chwytania drobnych zwierząt, najczęściej owadów; pułapki utworzone z liści mają różnorodne kształty, przypominają dzbanki, klapki, woreczki; wnętrza pułapek mogą być pokryte śluzem przytrzymującym owady lub wypełnione płynem, w którym się te owady topią; specjalne komórki gruczołowe wydzielają enzymy trawiące ciała insektów - w ten sposób rośliny uzupełniają związki mineralne, których brakuje w glebie, przede wszystkim związki azotu; liście pułapkowe wytwarzają rosiczki, muchołówki, dzbaneczniki;

ciernie liściowe powstające w wyniku zredukowania powierzchni liści po to, by zmniejszyć utratę wody; wyrastają bezpośrednio z pędów; nie przeprowadzają fotosyntezy, więc nie mają chlorofilu; są sztywne i ostro zakończone, w ten sposób chronią rośliny przed zjedzeniem przez zwierzęta; ciernie liściowe występują na przykład u kaktusów.

Liście mogą być pokarmem dla ludzi lub paszą dla zwierząt. Przez ludzi stosowane są jako używki, a także jako surowiec w przemyśle farmaceutycznym. Podaj przykłady roślin, których liście wykorzystywane są w twoim domu.

Jakie warzywa i przyprawy liściowe wykorzystywane są do sporządzania posiłków? Z liści jakich roślin robi się smaczny i wzmacniający napar? Jakie zioła pomagają na niestrawność i ból brzucha?

Korzystając z Internetu, znajdź przykłady roślin o liściach pojedynczych osadzonych skrętolegle oraz liściach złożonych osadzonych naprzeciwlegle. Skopiuj ilustracje, zapisz nazwy gatunkowe znalezionych roślin i opisz budowę zewnętrzną ich liści.

W wyszukiwarce wpisz słowa kluczowe: liście pojedyncze, ułożenie skrętoległe; liście złożone, ułożenie naprzeciwległe.

Oprócz podstawowych funkcji liście różnych roslin pełnią także inne zadania, do których przystosowane są dzięki budowy. Przystosowania te umożliwiają roślinom przeżycie w różnych środowiskach, nawet o tak skrajnych warunkach, jakie panują na pustyniach czy w rejonach podbiegunowych. Liście mogą pełnić funkcję spichrzową, czepną, obronną, pułapkową, a nawet uczestniczyć w rozmnażaniu bezpłciowym.
Wśród liści zmodyfikowanych wyróżniamy:

Zarówno budowa zewnętrzna, jak i tkankowa liścia wskazują, że jest on przystosowany do fotosyntezy. Obie powierzchnie blaszki liściowej - górna i dolna - pokryte są jednowarstwową, przezroczystą skórką, przez którą swobodnie przenikają promienie słoneczne. Komórki skórki nie zawierają chloroplastów. Ściśle przylegające do siebie i okryte kutykulą ograniczają wyparowywanie wody i chronią przed wnikaniem drobnoustrojów chorobotwórczych.

Rozróżnianie tkanek budujących liść.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Umieść preparat na stoliku mikroskopu.

2. Ustaw obraz preparatu i odpowiednią ostrość.

3. Obserwuj tkanki liścia, przechodząc od najniższych do najwyższych powiększeń.

4. Wyróżnij warstwy komórek i zaobserwuj ich cechy charakterystyczne:

1. skórkę górną i dolną oraz aparaty szparkowe,

2. miękisz asymilacyjny,

3. wiązkę przewodzącą.

5. Narysuj schemat przekroju liścia, zaznacz wyróżnione warstwy komórek (pamiętaj o zachowaniu proporcji).

Podsumowanie

Na przekroju poprzecznym liścia widoczne są tkanki ułożone w warstwy: skórka górna, miękisz palisadowy, miękisz gąbczasty, skórka dolna. W skórce dolnej znajdują się aparaty szparkowe.

Rośliny wodne o liściach pływających mają aparaty szparkowe umieszczone w skórce górnej. Liście roślin wodnych całkowicie zanurzonych w wodzie nie mają aparatów szparkowych, wymiana gazowa zachodzi na całej powierzchni rośliny.

Sceneria brzegu lasu. Wysokie drzewa oraz niskie krzewy i małe rośliny runa. Na pędzie rośliny wrysowane w żyłki. Po słowach procesowi osmozy wzdłuż rośliny od dołu do samej góry przemieszcza się niebieska fala imitująca przepływ wody we wszystkich żyłkach. Wokół rośliny pojawiają się napisy: przy korzeniach, przy liściach z lewej strony, przy liściach górnych z prawej strony. Wzdłuż rośliny biegną grube strzałki od korzeni przez łodygę po liście. Pod rośliną pojawia się napis.Schemat rośliny z korzeniami w glebie. Wzdłuż korzeni przemieszczają się niebieskie strzałki imitujące wodę.Z jednego z korzeni wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy wewnętrznej korzenia. Widoczne są komórki skórki z włośnikami i kilka komórek miękiszu. Niebieskie strzałki wciąż biegną. Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok korzeni, połączony z jednym za pomocą linii.Z łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem tkanki przewodzącej. Widoczna część naczyniowa.W łodydze i jej rozgałęzieniach przemieszczają się niebieskie strzałki oraz niebieskie strumienie imitujące przepływ wody.Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok łodygi, połączony z nią za pomocą linii. Obok okręgu napis:z liścia na szczycie łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy fragmentu liścia. Widoczne są komórki skórki z aparatem szparkowym i kilkoma luźno ułożonymi komórkami miękiszu. Od komórek miękiszu prowadzą czarne strzałki w kierunku wolnej przestrzeni nad aparatem szparkowym.Okrąg zmaleje i ustawia się obok liścia, połączony z nim za pomocą linii, następnie pod rysunkiem pojawia się końcowy napis.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Sceneria brzegu lasu. Wysokie drzewa oraz niskie krzewy i małe rośliny runa. Na pędzie rośliny wrysowane w żyłki. Po słowach procesowi osmozy wzdłuż rośliny od dołu do samej góry przemieszcza się niebieska fala imitująca przepływ wody we wszystkich żyłkach. Wokół rośliny pojawiają się napisy: przy korzeniach, przy liściach z lewej strony, przy liściach górnych z prawej strony. Wzdłuż rośliny biegną grube strzałki od korzeni przez łodygę po liście. Pod rośliną pojawia się napis.Schemat rośliny z korzeniami w glebie. Wzdłuż korzeni przemieszczają się niebieskie strzałki imitujące wodę.Z jednego z korzeni wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy wewnętrznej korzenia. Widoczne są komórki skórki z włośnikami i kilka komórek miękiszu. Niebieskie strzałki wciąż biegną. Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok korzeni, połączony z jednym za pomocą linii.Z łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem tkanki przewodzącej. Widoczna część naczyniowa.W łodydze i jej rozgałęzieniach przemieszczają się niebieskie strzałki oraz niebieskie strumienie imitujące przepływ wody.Okrąg z budową wewnętrzną maleje i ustawia się obok łodygi, połączony z nią za pomocą linii. Obok okręgu napis:z liścia na szczycie łodygi wyjeżdża okrąg z powiększeniem budowy fragmentu liścia. Widoczne są komórki skórki z aparatem szparkowym i kilkoma luźno ułożonymi komórkami miękiszu. Od komórek miękiszu prowadzą czarne strzałki w kierunku wolnej przestrzeni nad aparatem szparkowym.Okrąg zmaleje i ustawia się obok liścia, połączony z nim za pomocą linii, następnie pod rysunkiem pojawia się końcowy napis.

Wykazanie, że rośliny wydalają wodę.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Kilka pędów rośliny przykryj woreczkiem foliowym.

2. Zawiąż woreczek u nasady pędów.

3. Resztę pędów rośliny pozostaw nieprzykrytą.

4. Odstaw roślinę na kilka godzin i obserwuj zmiany pojawiające się na wewnętrznej powierzchni woreczka.
Rt5iG3M3Icr8u 1

Podsumowanie

Jeśli wewnątrz woreczka pojawiły się krople wody, możemy wnioskować, że roślina wydala ją podczas transpiracji.

W czasie słonecznego dnia słonecznik może wyparować około jednego litra wody, brzoza o 200 tysiącach liści - 60‑70 litrów, a w dniach szczególnie gorących, przy małej wilgotności powietrza nawet do 400 litrów. Wyjaśnij, jakie to ma znaczenie dla środowiska.

Obliczono, że stuletni las bukowy wyparowuje do atmosfery około 60% całkowitej ilości rocznych opadów.

Budowa zewnętrzna liści jest bardzo zróżnicowana, jednak wyróżnia się w niej stałe elementy: ogonek liściowy, blaszkę liściową z unerwieniem, nasadę liścia.

Liście służą roślinie do przeprowadzania procesu fotosyntezy, wymiany gazowej oraz transpiracji.

Transpiracja umożliwia roślinie pobieranie wody z gleby.

Budowa liścia świadczy o jego bardzo dobrym przystosowaniu do pełnionych funkcji.

*1. Wymień elementy budowy zewnętrznej liścia brzozy i określ jego podstawowe funkcje.

2. Porównaj budowę zewnętrzną liścia lipy i jarzębiny. Podobieństwa i różnice zestaw w tabeli.

3. Wyjaśnij, jak liść jest przystosowany do wymiany gazowej.

4. Opisz, jakie funkcje mogą pełnić u roślin przekształcone liście, podaj przykłady roślin mających takie liście.

występują najczęściej w dolnej skórce i zbudowane są z dwóch komórek szparkowych o charakterystycznym kształcie. Pomiędzy nimi znajduje się szparka prowadząca do wnętrza liścia. Od stopnia rozwarcia szparek zależy intensywność wymiany gazowej i , czyli parowania wody. Podczas niedoboru wody komórki szparkowe wiotczeją i zamykają szparkę. Dzięki temu ograniczona zostaje transpiracja, która mogłaby narazić roślinę na nadmierną utratę wody. Przy odpowiedniej ilości wody komórki odzyskują swą jędrność, naprężają się i otwierają szparkę. Wtedy zostaje wznowiona transpiracja i wymiana gazowa.

Górna część blaszki liściowej większości roślin klimatu umiarkowanego wypełniona jest długimi, cylindrycznymi komórkami miękiszu palisadowego, które ściśle przylegają do siebie. Ich kształt, ułożenie w liściu oraz obecność dużej liczby chloroplastów sprawiają, że ta tkanka jest głównym miejscem produkcji pokarmu. Pod warstwą miękiszu palisadowego, w dolnej części blaszki znajduje się miękisz gąbczasty. Jego komórki są różnokształtne, luźno ułożone i mają mniej chloroplastów niż komórki miękiszu palisadowego. Występujące między nimi liczne i duże przestrzenie międzykomórkowe umożliwiają krążenie powietrza oraz pary wodnej w liściu. Największe komory powietrzne występują nad aparatami szparkowymi. Miękisz palisadowy wraz z miękiszem gąbczastym tworzą .

Zaopatrzenie liścia w wodę oraz odprowadzenie z niego produktów fotosyntezy odbywa się za pośrednictwem wiązek przewodzących, będących częścią nerwów liściowych. Każda wiązka zawiera elementy drewna i łyka. Drewno zaopatruje liść w wodę pobraną z korzeni i dostarczoną przez łodygę. Łyko odprowadza z miękiszu asymilacyjnego produkty fotosyntezy. Wiązki przewodzące często są otoczone pochwą zbudowaną z tkanki wzmacniającej, usztywniającej blaszkę liścia.

Wymiana gazowa związana z procesami fotosyntezy i oddychania oraz transpiracją odbywa się głównie przez aparaty szparkowe. Transpiracja odpowiada za powstawanie , która powoduje zasysanie wody wraz z solami mineralnymi z gleby przez korzeń i wymusza jej transport prez łodygę do innych organów. Dodatkowo transpiracja chroni roślinę przed przegrzaniem w upalne dni. Dzieje się tak dlatego, że woda, by zamienić się w parę, musi pobrać ciepło z otoczenia. Parowanie znacznie obniża więc temperaturę liści, podobnie jak parowanie potu obniża temperaturę ludzkiej skóry. Intensywność transpiracji zależy od rozmiarów powierzchni liści, liczby aparatów szparkowych, temperatury otoczenia, wilgotności powietrza i natężenia światła.

# data[].attributes.attachment_link.description
Czterolistna koniczyna podobno wróży pomyślność temu, kto ją znalazł. Mówi się też, że pięciolistna koniczyna, jeśli zostanie podarowana, da szczęście obdarowanemu i ofiarodawcy. To tylko przesądy, prawdą jest jednak, że liście przynoszą wiele korzyści nie tylko roślinom, ale także organizmom, które się nimi żywią.

# data[].attributes.body
Wykonaj zadane na samym końcu zadania- sprawdź, czy poprawnie je wykonałeś.

# data[].attributes.body
Wykonaj zadane na samym końcu zadania- sprawdź, czy poprawnie je wykonałeś.

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika (str. 106- 109) zrób ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń dotyczące tego tematu (str.72- 76).

Wykonaj zdjęcie lub skan wykonanych zadań z zeszytu ćwiczeń i wyślij mi je na podany mail: e.gawel99@gmail.com do końca tygodnia 5.04.20r. W tytule maila podaj imię, nazwisko, klasę i nazwę przedmiotu, którego mail dotyczy.

Na podany mail możesz przesyłać ewentualne pytania, wątpliwości związane z lekcjami.

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika (str. 106- 109) zrób ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń dotyczące tego tematu (str.72- 76).

Wykonaj zdjęcie lub skan wykonanych zadań z zeszytu ćwiczeń i wyślij mi je na podany mail: e.gawel99@gmail.com do końca tygodnia 5.04.20r. W tytule maila podaj imię, nazwisko, klasę i nazwę przedmiotu, którego mail dotyczy.

Na podany mail możesz przesyłać ewentualne pytania, wątpliwości związane z lekcjami.

# data[].attributes.headline
Temat : Tkanki i organy roślinne- powtórzenie wiadomości. 

# data[].attributes.subject
Temat : Tkanki i organy roślinne- powtórzenie wiadomości. 

# data[].attributes.body
Przeczytaj posumowanie działu IV ( str. 110- 111).

Napisz w zeszycie przedmiotowym odpowiedzi do zadań z podręcznika ze strony 112 ("Wiesz czy nie wiesz?")

Zrób ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń podsumowujące dział (str.77- 78).

Na podany mail możesz przesyłać ewentualne pytania, wątpliwości związane z lekcjami.

# data[].attributes.headline
Temat : Tkanki i organy roślinne- powtórzenie wiadomości.

# data[].attributes.subject
Temat : Tkanki i organy roślinne- powtórzenie wiadomości.

# data[].attributes.body
Przeczytaj podsumowanie działu IV ( str. 110- 111).

Napisz w zeszycie przedmiotowym odpowiedzi do zadań z podręcznika ze strony 112 ("Wiesz czy nie wiesz?")

Zrób ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń podsumowujące dział (str.77- 78).

Na podany mail możesz przesyłać ewentualne pytania, wątpliwości związane z lekcjami.

# data[].attributes.body
obejrzyj koniecznie!!!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
RZGQbYJIHyMQJ 1

Jeśli korzystasz z czytnika ekranu NVDA, przełącz go w tryb formularza. Film prezentujący charakterystykę mchów, środowiska ich występowania oraz możliwości wykorzystania tych roślin przez człowieka.

# data[].attributes.attachment_link.description
W filmie opisano budowę i wymagania życiowe mchów, zwrócono uwagę na fakt, że są one organizmami pionierskimi oraz na ich znaczenie w przyrodzie i dla człowieka.

# data[].attributes.body
obejrzyj koniecznie!!!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
RZGQbYJIHyMQJ 1

Jeśli korzystasz z czytnika ekranu NVDA, przełącz go w tryb formularza. Film prezentujący charakterystykę mchów, środowiska ich występowania oraz możliwości wykorzystania tych roślin przez człowieka.

# data[].attributes.attachment_link.description
W filmie opisano budowę i wymagania życiowe mchów, zwrócono uwagę na fakt, że są one organizmami pionierskimi oraz na ich znaczenie w przyrodzie i dla człowieka.

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika (str. 115- 120), filmu oraz materiałów pod linkiem napisz punkty w zeszycie (pomyśl, co byś na nie odpowiedział):

1. Gdzie występują mchy?

2. Jak są zbudowane mchy?

3. Jak sie rozmnażaja mchy?

4. Znaczenie mchów.

Wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń na str. 79- 81.

Wyślij mi zdjęcie z zeszytu ćwiczeń z poprzedniej lekcji ("Sprawdź czy potrafisz . IV. Tkanki i organy roślinne"- str. 77- 78) na maila e.gawel99@gmail.com do 26.04.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Panuje przekonanie, że mchy obrastają północną stronę pni drzew i dzięki temu mogą zabłąkanemu wędrowcowi zastąpić kompas. Tymczasem prawdą jest tylko to, że rosną liczniej na zacienionej na przykład przez inne drzewa powierzchni pnia, gdzie mają więcej wilgoci.

mchy to rośliny współtworzące runo leśne;

ciało roślin zielnych składa się z takich organów, jak korzeń, łodyga i liście.

Mchy to niewielkie rośliny tworzące gęste skupiska przypominające miękkie poduchy, tzw. darnie. Podobnie jak glony są organizmami samożywnymi, które do życia potrzebują wody, soli mineralnych, dwutlenku węgla i światła. Cechuje je odporność na długotrwałą suszę. Zwarta grupa tych roślin potrafi gromadzić duże ilości wody w licznych wąskich przestrzeniach pomiędzy poszczególnymi osobnikami i częściami ich ciała. Gdy wokół podłoże wysycha, mchy nadal dobrze funkcjonują. Nawet zupełnie wysuszone i pozornie martwe mogą po ponownym nawilżeniu kontynuować procesy życiowe.

Wyjaśnienie, jak mech wchłania i zatrzymuje wodę.

Co będzie potrzebne Instrukcja Podsumowanie

R1Z1c1H8poFja 1

Film przedstawia kępę mchu umieszczoną w podstawce wypełnionej wodą. Listki przylegają do łodyżek. W podstawce wypełnionej wodą widzimy pojedynczą, rozgałęzioną łodyżkę mchu, która zanurza się w wodzie, a w tym czasie listki rozchylają sie na zewnątrz. Kępa mchu zostaje włożona do wody, potem z niej wyjęta i suszona suszarką do włosów. Na zbliżeniu widać, jak listki przytulają sie do łodyżki.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film przedstawia kępę mchu umieszczoną w podstawce wypełnionej wodą. Listki przylegają do łodyżek. W podstawce wypełnionej wodą widzimy pojedynczą, rozgałęzioną łodyżkę mchu, która zanurza się w wodzie, a w tym czasie listki rozchylają sie na zewnątrz. Kępa mchu zostaje włożona do wody, potem z niej wyjęta i suszona suszarką do włosów. Na zbliżeniu widać, jak listki przytulają sie do łodyżki.

Dzięki zdolności do wchłaniania wody mchy występują we wszystkich strefach klimatycznych, jednak większość gatunków najczęściej można spotkać na obszarach klimatu umiarkowanego. Żyją w bardzo różnych siedliskach - od zupełnie suchych po bardzo wilgotne. Pojawiają się w lasach lub nad brzegami strumieni, na wilgotnych łąkach i bagnach. Rosną w cienistych i wilgotnych miejscach na glebie, powalonych pniach i korze drzew, na skałach i kamieniach. Niektóre przystosowały się do życia na wydmach lub w wodzie. Nie ma ich jedynie w morzach. Są i takie gatunki, które obrastają mury, dachy i nieuczęszczane drogi w środowisku miejskim.

Mchy należą do roślin zarodnikowych, ponieważ w procesie rozmnażania tworzą zarodniki.

Wyjaśnij, dlaczego mchy występują głównie w miejscach wilgotnych.

Niektóre rośliny przystosowały się do ściśle określonych warunków środowiska. Jedne żyją tylko na podłożu bogatym w azot, inne preferują gleby wapienne. Z tego względu są roślinami wskaźnikowymi, dzięki którym bez pobierania próbek można określić właściwości gleby. Obecność mchu na trawniku świadczy o kwaśnym odczynie gleby. Dla ogrodników jest to ważna informacja ułatwiająca odpowiednią pielęgnację ogrodu. Zapisz wniosek, jaki ogrodnicy mogą sformułować na podstawie obecności mchu, i spostrzeżenie, które do niego prowadzi. Wyjaśnij, co można zrobić, by wyeliminować mchy z trawnika.

Mchy charakteryzują się prostszą budową niż inne rośliny lądowe. Nie posiadają wyspecjalizowanej tkanki, która przewodzi wodę i substancje odżywcze między częściami rośliny. Nie mają tkanki okrywającej, dzięki czemu mogą wchłaniać wodę przez liście. Zamiast korzeni mają chwytniki, zamiast łodygi - łodyżkę, a zamiast liści - listki. Nazwy organów mchów będące zdrobnieniami nie oznaczają, że są to liście czy łodygi mniejsze niż zwykle u roślin. Za pomocą takich nazw systematycy roślin informują, że te organy są jedynie w pewnym stopniu podobne do liści i łodyg roślin naczyniowych. Taka budowa organów pozwala mimo wszystko zaliczyć mchy do . Rozmnażają się płciowo oraz bezpłciowo przez zarodniki.

Płonnik pospolity rośnie w wilgotnych lasach i na łąkach. Występuje gromadnie, tworząc puszyste darnie. Można go spotkać w całej Polsce. Jest dosyć duży, osiąga nawet 30 cm wysokości. Jego część nadziemną stanowi prosta lub rozgałęziona ulistniona łodyżka. Drobne, zielone listki prowadzą fotosyntezę oraz wchłaniają i magazynują wodę. Pobierają ją całą powierzchnią z wilgotnego powietrza, deszczu lub rosy. Kiedy wysychają, zwijają się i ściśle przylegają do łodyżki, co zmniejsza powierzchnię, przez którą roślina może wyparowywać wodę. Z dolnej części łodyżki wyrastają cienkie, nitkowate . Służą one roślinie do umocowania w podłożu. Na szczycie ulistnionej łodyżki latem wyrasta łodyżka bezlistna - długa, pozbawiona chlorofilu i zakończona zarodnią. Powstają w niej drobniutkie zarodniki. Kiedy powietrze jest suche, komórki zarodni kurczą się, w wyniku czego odpada jej wieczko i uwalniają się zarodniki. Są one roznoszone przez wiatr - tym dalej, im wyżej znajduje się zarodnia.

Torfowce to mchy ściśle związane ze środowiskiem wodnym. Wraz z innymi roślinami tworzą niezwykłe zbiorowiska roślinne - torfowiska. Powstają one na zarastających jeziorach lub powoli płynących, krętych rzekach. Wielkie, miękkie darnie torfowców są naturalnymi magazynami wód opadowych.

Łodyżki pojedynczej rośliny torfowca mają liczne, gęsto ulistnione odgałęzienia. Cienkie listki zbudowane są z dwóch rodzajów komórek. Żywe, zielone, wyposażone w chloroplasty prowadzą fotosyntezę. Pomiędzy nimi leżą martwe, beczułkowate komórki służące jako zbiorniki wody. Ich grube ściany mają otworki, przez które woda wnika do wnętrza. Dzięki temu torfowce nasiąkają wodą jak gąbka i mogą zgromadzić jej nawet kilkanaście razy więcej niż same ważą.

Podczas spaceru w parku lub w lesie sfotografuj jak najwięcej różnych mchów. Przygotuj fotografie rozpoznanych mchów do szkolnej galerii. Uwaga, nie zrywaj okazów, część z nich jest pod ochroną.

Świetlanka to mech spotykany w tatrzańskich jaskiniach, zacienionych szczelinach skalnych, gdzie dochodzi niewielka ilość światła dziennego. W jego soczewkowatych komórkach załamują się promienie świetlne, co powoduje powstanie złoto‑szmaragdowej poświaty. Być może tu mają swe źródło legendy o skarbach ukrytych w tatrzańskich jaskiniach, znikających przed niepowołanymi oczami.

Torfowce mają zdolność nieograniczonego wzrostu. Podczas gdy wierzchołek rośliny stale się wydłuża, dolna, zanurzona w wodzie część stopniowo obumiera. Bez dostępu do tlenu ze szczątków torfowców formuje się miękka, brunatna masa - torf, którego głównym składnikiem chemicznym jest węgiel. Z odkładających się stale warstw tworzą się grube, mające czasem kilkanaście metrów grubości pokłady tego surowca. Proces powstawania torfu trwa niekiedy kilka tysięcy lat.

Ustalenie zdolności pochłaniania wody przez torf.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Oznacz krążki torfu cyframi od 1 do 10.

2. Zważ osobno każdy krążek i zanotuj wyniki w tabeli.

3. Umieść krążki w naczyniu, a następnie zalej je wodą tak, aby były całkowicie zanurzone.

4. Odczekaj klika minut, by dobrze nasiąkły; w razie potrzeby dolej trochę wody.

5. Wyjmuj pojedynczo krążki torfu, otrząsaj delikatnie z wody, by nie kapała.

6. Zważ krążki nasiąknięte wodą i zanotuj wyniki w tabeli.

7. Oblicz średnią masę suchych i nasiąkniętych krążków.

8. Oblicz, ile razy zwiększyła się masa torfu po namoczeniu.
RjGRK9cmKmqgV 1

Film przedstawia wykorzystanie torfu w ogrodnictwie. Suchy krążek torfu w naczyniu z wodą szybko pęcznieje. Można w nim posadzić nasionko oregano. Po jakimś czasie wyrośnie z niego piękna zielona roślina.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film przedstawia wykorzystanie torfu w ogrodnictwie. Suchy krążek torfu w naczyniu z wodą szybko pęcznieje. Można w nim posadzić nasionko oregano. Po jakimś czasie wyrośnie z niego piękna zielona roślina.

Podsumowanie
Mchy zaliczane są do organizmów pionierskich. Jako jedne z pierwszych pojawiają się na odsłonietej po pożarach glebie, rosną na nagich skałach oraz w surowym klimacie. Należy do nich między innymi skrętek wilgociomierczy spotykany często na pogorzeliskach i hałdach górniczych. Jak sama nazwa sugeruje, jego łodyżka skręca się pod wpływem wilgoci, co może być wskaźnikiem stanu wilgotności powietrza. Rokietnik pospolity występuje w borach sosnowych, gdzie tworzy luźne, zielone i żółtozielone darnie. Wykorzystywany jest jako roślina wskaźnikowa skażeń środowiska. Rzadko wytwarza zarodnie z zarodnikami. Bielistka siwa rośnie w podmokłych lasach sosnowych, na wilgotnych łąkach i wrzosowiskach. Tworzy charakterystyczne, zwarte skupiska. Na kwaśnych glebach w borach iglastych i mieszanych oraz na torfowiskach spotykany jest widłoząb widlasty. Jego cechą charakterystyczną są widlasto zakończone listki. Zdrojek pospolity preferuje czyste wody płynące i stojące, gęsto porasta podwodne kamienie. Sprowadzany z zagranicy, jest chętnie sadzony w akwariach. Z kolei pędzlik murowy to jeden z mchów najczęściej spotykanych w mieście. Tworzy zwarte darnie o krótkich łodyżkach. Na szczycie zarodni ma charakterystyczny pędzelek.

4. Rozmnażanie mchów

Rozmnażanie mchów przebiega cyklicznie w dwóch etapach zwanych . W jednym roślina rozmnaża się płciowo, w drugim bezpłciowo. Pokoleniem rozmnażającym się płciowo jest zielona, ulistniona łodyżka posiadająca organy płciowe produkujące gamety. Pokolenie bezpłciowe stanowi osadzona na niej bezlistna łodyżka z zarodnią. Cykl życiowy rozpoczyna zarodnik, z którego wyrasta kilkumilimetrowa, nitkowata zielona struktura zwana . Daje ona początek licznym ulistnionym łodyżkom. Każda z nich na szczycie wytwarza plemniki albo komórki jajowe. Łodyżki rosną bardzo blisko siebie, dzięki czemu plemniki mogą w kroplach wody przepłynąć do komórek jajowych. Po zapłodnieniu na szczycie ulistnionej łodyżki wyrasta łodyżka z zarodnią rozmnażająca się bezpłciowo - przez zarodniki.

U mchów pokolenie płciowe pod wieloma względami przeważa nad pokoleniem bezpłciowym. Pokolenie płciowe ma postać samożywnej rośliny i jest znacznie większe od pokolenia bezpłciowego. Funkcjonuje przez cały cykl rozwojowy, natomiast łodyżka z zarodniami pojawia się zwykle na wiosnę i po wysianiu zarodników obumiera.

Mchy obficie występują w wilgotnych środowiskach lądowych.

Są to rośliny zarodnikowe zaliczane do organowców.

Mchy są zbudowane z ulistnionej łodyżki, na której znajdują się organy płciowe, oraz łodyżki bezlistnej, na której rozwija się zarodnia.

Mchy regulują krążenie wody w środowisku, są schronieniem i pokarmem dla zwierząt.

Torf wykorzystywany jest w lecznictwie, ogrodnictwie oraz jako źródło opału.

Mchy żyjące na skałach, wydmach i w innych niedostępnych miejscach, podobnie jak porosty przyczyniają się do tworzenia gleby. Ich obumarłe szczątki wzbogacają podłoże w próchnicę, przygotowując je dla innych bardziej wymagających roślin. Dzięki ich obecności woda opadowa nie spływa po podłożu bezpośrednio do rzek, lecz jest magazynowana w darniach. W ten sposób mchy chronią przed gwałtownym podnoszeniem się poziomu wód w rzekach, co zmniejsza groźbę powodzi. Zwarta darń tych roślin chroni też glebę przed erozją (wymywaniem przez wodę opadową, wywiewaniem przez wiatr). Warstwa mchów i ściółki jest środowiskiem życia olbrzymiej liczby pierwotniaków, grzybów oraz zwierząt bezkręgowych (ślimaków, owadów, pająków) i drobnych kręgowców (żaby, jaszczurki, gryzonie).

Wyjaśnij, w jakim celu glebę w ogrodzie i doniczkach miesza się z torfem.

Torf ma liczne zastosowania w ogrodnictwie i rolnictwie, lecznictwie i kosmetyce. Z rozdrobnionego i wymieszanego z wodą torfu powstaje borowina wykorzystywana do rozgrzewających okładów i kąpieli o właściwościach przeciwzapalnych i bakteriobójczych.

Z torfu wytwarza się również papier i tekturę. Doniczki wykonane z torfowej tektury są używane do produkcji rozsady roślin. W Irlandii i Finlandii torf do tej pory jest spalany w celu uzyskania energii cieplnej i elektrycznej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Panuje przekonanie, że mchy obrastają północną stronę pni drzew i dzięki temu mogą zabłąkanemu wędrowcowi zastąpić kompas. Tymczasem prawdą jest tylko to, że rosną liczniej na zacienionej na przykład przez inne drzewa powierzchni pnia, gdzie mają więcej wilgoci. mchy to rośliny współtworzące runo leśne; ciało roślin zielnych składa się z takich organów, jak korzeń, łodyga i liście.

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika (str. 115- 120), filmu oraz materiałów pod linkiem napisz punkty w zeszycie (pomyśl, co byś na nie odpowiedział):

1. Gdzie występują mchy?

2. Jak są zbudowane mchy?

3. Jak się rozmnażają mchy?

4. Znaczenie mchów.

Wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń na str. 79- 81.

Wyślij mi zdjęcie z zeszytu ćwiczeń z poprzedniej lekcji ("Sprawdź czy potrafisz . IV. Tkanki i organy roślinne"- str. 77- 78) na maila e.gawel99@gmail.com do 26.04.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Panuje przekonanie, że mchy obrastają północną stronę pni drzew i dzięki temu mogą zabłąkanemu wędrowcowi zastąpić kompas. Tymczasem prawdą jest tylko to, że rosną liczniej na zacienionej na przykład przez inne drzewa powierzchni pnia, gdzie mają więcej wilgoci.

mchy to rośliny współtworzące runo leśne;

ciało roślin zielnych składa się z takich organów, jak korzeń, łodyga i liście.

Mchy to niewielkie rośliny tworzące gęste skupiska przypominające miękkie poduchy, tzw. darnie. Podobnie jak glony są organizmami samożywnymi, które do życia potrzebują wody, soli mineralnych, dwutlenku węgla i światła. Cechuje je odporność na długotrwałą suszę. Zwarta grupa tych roślin potrafi gromadzić duże ilości wody w licznych wąskich przestrzeniach pomiędzy poszczególnymi osobnikami i częściami ich ciała. Gdy wokół podłoże wysycha, mchy nadal dobrze funkcjonują. Nawet zupełnie wysuszone i pozornie martwe mogą po ponownym nawilżeniu kontynuować procesy życiowe.

Wyjaśnienie, jak mech wchłania i zatrzymuje wodę.

Co będzie potrzebne Instrukcja Podsumowanie

R1Z1c1H8poFja 1

Film przedstawia kępę mchu umieszczoną w podstawce wypełnionej wodą. Listki przylegają do łodyżek. W podstawce wypełnionej wodą widzimy pojedynczą, rozgałęzioną łodyżkę mchu, która zanurza się w wodzie, a w tym czasie listki rozchylają sie na zewnątrz. Kępa mchu zostaje włożona do wody, potem z niej wyjęta i suszona suszarką do włosów. Na zbliżeniu widać, jak listki przytulają sie do łodyżki.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film przedstawia kępę mchu umieszczoną w podstawce wypełnionej wodą. Listki przylegają do łodyżek. W podstawce wypełnionej wodą widzimy pojedynczą, rozgałęzioną łodyżkę mchu, która zanurza się w wodzie, a w tym czasie listki rozchylają sie na zewnątrz. Kępa mchu zostaje włożona do wody, potem z niej wyjęta i suszona suszarką do włosów. Na zbliżeniu widać, jak listki przytulają sie do łodyżki.

Dzięki zdolności do wchłaniania wody mchy występują we wszystkich strefach klimatycznych, jednak większość gatunków najczęściej można spotkać na obszarach klimatu umiarkowanego. Żyją w bardzo różnych siedliskach - od zupełnie suchych po bardzo wilgotne. Pojawiają się w lasach lub nad brzegami strumieni, na wilgotnych łąkach i bagnach. Rosną w cienistych i wilgotnych miejscach na glebie, powalonych pniach i korze drzew, na skałach i kamieniach. Niektóre przystosowały się do życia na wydmach lub w wodzie. Nie ma ich jedynie w morzach. Są i takie gatunki, które obrastają mury, dachy i nieuczęszczane drogi w środowisku miejskim.

Mchy należą do roślin zarodnikowych, ponieważ w procesie rozmnażania tworzą zarodniki.

Wyjaśnij, dlaczego mchy występują głównie w miejscach wilgotnych.

Niektóre rośliny przystosowały się do ściśle określonych warunków środowiska. Jedne żyją tylko na podłożu bogatym w azot, inne preferują gleby wapienne. Z tego względu są roślinami wskaźnikowymi, dzięki którym bez pobierania próbek można określić właściwości gleby. Obecność mchu na trawniku świadczy o kwaśnym odczynie gleby. Dla ogrodników jest to ważna informacja ułatwiająca odpowiednią pielęgnację ogrodu. Zapisz wniosek, jaki ogrodnicy mogą sformułować na podstawie obecności mchu, i spostrzeżenie, które do niego prowadzi. Wyjaśnij, co można zrobić, by wyeliminować mchy z trawnika.

Mchy charakteryzują się prostszą budową niż inne rośliny lądowe. Nie posiadają wyspecjalizowanej tkanki, która przewodzi wodę i substancje odżywcze między częściami rośliny. Nie mają tkanki okrywającej, dzięki czemu mogą wchłaniać wodę przez liście. Zamiast korzeni mają chwytniki, zamiast łodygi - łodyżkę, a zamiast liści - listki. Nazwy organów mchów będące zdrobnieniami nie oznaczają, że są to liście czy łodygi mniejsze niż zwykle u roślin. Za pomocą takich nazw systematycy roślin informują, że te organy są jedynie w pewnym stopniu podobne do liści i łodyg roślin naczyniowych. Taka budowa organów pozwala mimo wszystko zaliczyć mchy do . Rozmnażają się płciowo oraz bezpłciowo przez zarodniki.

Płonnik pospolity rośnie w wilgotnych lasach i na łąkach. Występuje gromadnie, tworząc puszyste darnie. Można go spotkać w całej Polsce. Jest dosyć duży, osiąga nawet 30 cm wysokości. Jego część nadziemną stanowi prosta lub rozgałęziona ulistniona łodyżka. Drobne, zielone listki prowadzą fotosyntezę oraz wchłaniają i magazynują wodę. Pobierają ją całą powierzchnią z wilgotnego powietrza, deszczu lub rosy. Kiedy wysychają, zwijają się i ściśle przylegają do łodyżki, co zmniejsza powierzchnię, przez którą roślina może wyparowywać wodę. Z dolnej części łodyżki wyrastają cienkie, nitkowate . Służą one roślinie do umocowania w podłożu. Na szczycie ulistnionej łodyżki latem wyrasta łodyżka bezlistna - długa, pozbawiona chlorofilu i zakończona zarodnią. Powstają w niej drobniutkie zarodniki. Kiedy powietrze jest suche, komórki zarodni kurczą się, w wyniku czego odpada jej wieczko i uwalniają się zarodniki. Są one roznoszone przez wiatr - tym dalej, im wyżej znajduje się zarodnia.

Torfowce to mchy ściśle związane ze środowiskiem wodnym. Wraz z innymi roślinami tworzą niezwykłe zbiorowiska roślinne - torfowiska. Powstają one na zarastających jeziorach lub powoli płynących, krętych rzekach. Wielkie, miękkie darnie torfowców są naturalnymi magazynami wód opadowych.

Łodyżki pojedynczej rośliny torfowca mają liczne, gęsto ulistnione odgałęzienia. Cienkie listki zbudowane są z dwóch rodzajów komórek. Żywe, zielone, wyposażone w chloroplasty prowadzą fotosyntezę. Pomiędzy nimi leżą martwe, beczułkowate komórki służące jako zbiorniki wody. Ich grube ściany mają otworki, przez które woda wnika do wnętrza. Dzięki temu torfowce nasiąkają wodą jak gąbka i mogą zgromadzić jej nawet kilkanaście razy więcej niż same ważą.

Podczas spaceru w parku lub w lesie sfotografuj jak najwięcej różnych mchów. Przygotuj fotografie rozpoznanych mchów do szkolnej galerii. Uwaga, nie zrywaj okazów, część z nich jest pod ochroną.

Świetlanka to mech spotykany w tatrzańskich jaskiniach, zacienionych szczelinach skalnych, gdzie dochodzi niewielka ilość światła dziennego. W jego soczewkowatych komórkach załamują się promienie świetlne, co powoduje powstanie złoto‑szmaragdowej poświaty. Być może tu mają swe źródło legendy o skarbach ukrytych w tatrzańskich jaskiniach, znikających przed niepowołanymi oczami.

Torfowce mają zdolność nieograniczonego wzrostu. Podczas gdy wierzchołek rośliny stale się wydłuża, dolna, zanurzona w wodzie część stopniowo obumiera. Bez dostępu do tlenu ze szczątków torfowców formuje się miękka, brunatna masa - torf, którego głównym składnikiem chemicznym jest węgiel. Z odkładających się stale warstw tworzą się grube, mające czasem kilkanaście metrów grubości pokłady tego surowca. Proces powstawania torfu trwa niekiedy kilka tysięcy lat.

Ustalenie zdolności pochłaniania wody przez torf.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Oznacz krążki torfu cyframi od 1 do 10.

2. Zważ osobno każdy krążek i zanotuj wyniki w tabeli.

3. Umieść krążki w naczyniu, a następnie zalej je wodą tak, aby były całkowicie zanurzone.

4. Odczekaj klika minut, by dobrze nasiąkły; w razie potrzeby dolej trochę wody.

5. Wyjmuj pojedynczo krążki torfu, otrząsaj delikatnie z wody, by nie kapała.

6. Zważ krążki nasiąknięte wodą i zanotuj wyniki w tabeli.

7. Oblicz średnią masę suchych i nasiąkniętych krążków.

8. Oblicz, ile razy zwiększyła się masa torfu po namoczeniu.
RjGRK9cmKmqgV 1

Film przedstawia wykorzystanie torfu w ogrodnictwie. Suchy krążek torfu w naczyniu z wodą szybko pęcznieje. Można w nim posadzić nasionko oregano. Po jakimś czasie wyrośnie z niego piękna zielona roślina.

shuffle Odtwarzanie losowe skip_previous Poprzedni play_circle_outline pause_circle_outline Odtwórz/Pauza skip_next Następny repeat Powtórz

volume_up volume_off Wycisz/Wyłącz wyciszenie

subtitles Napisy fullscreen fullscreen_exit Tryb pełnoekranowy

Film dostępny na portalu epodreczniki.pl
Film przedstawia wykorzystanie torfu w ogrodnictwie. Suchy krążek torfu w naczyniu z wodą szybko pęcznieje. Można w nim posadzić nasionko oregano. Po jakimś czasie wyrośnie z niego piękna zielona roślina.

Podsumowanie
Mchy zaliczane są do organizmów pionierskich. Jako jedne z pierwszych pojawiają się na odsłonietej po pożarach glebie, rosną na nagich skałach oraz w surowym klimacie. Należy do nich między innymi skrętek wilgociomierczy spotykany często na pogorzeliskach i hałdach górniczych. Jak sama nazwa sugeruje, jego łodyżka skręca się pod wpływem wilgoci, co może być wskaźnikiem stanu wilgotności powietrza. Rokietnik pospolity występuje w borach sosnowych, gdzie tworzy luźne, zielone i żółtozielone darnie. Wykorzystywany jest jako roślina wskaźnikowa skażeń środowiska. Rzadko wytwarza zarodnie z zarodnikami. Bielistka siwa rośnie w podmokłych lasach sosnowych, na wilgotnych łąkach i wrzosowiskach. Tworzy charakterystyczne, zwarte skupiska. Na kwaśnych glebach w borach iglastych i mieszanych oraz na torfowiskach spotykany jest widłoząb widlasty. Jego cechą charakterystyczną są widlasto zakończone listki. Zdrojek pospolity preferuje czyste wody płynące i stojące, gęsto porasta podwodne kamienie. Sprowadzany z zagranicy, jest chętnie sadzony w akwariach. Z kolei pędzlik murowy to jeden z mchów najczęściej spotykanych w mieście. Tworzy zwarte darnie o krótkich łodyżkach. Na szczycie zarodni ma charakterystyczny pędzelek.

4. Rozmnażanie mchów

Rozmnażanie mchów przebiega cyklicznie w dwóch etapach zwanych . W jednym roślina rozmnaża się płciowo, w drugim bezpłciowo. Pokoleniem rozmnażającym się płciowo jest zielona, ulistniona łodyżka posiadająca organy płciowe produkujące gamety. Pokolenie bezpłciowe stanowi osadzona na niej bezlistna łodyżka z zarodnią. Cykl życiowy rozpoczyna zarodnik, z którego wyrasta kilkumilimetrowa, nitkowata zielona struktura zwana . Daje ona początek licznym ulistnionym łodyżkom. Każda z nich na szczycie wytwarza plemniki albo komórki jajowe. Łodyżki rosną bardzo blisko siebie, dzięki czemu plemniki mogą w kroplach wody przepłynąć do komórek jajowych. Po zapłodnieniu na szczycie ulistnionej łodyżki wyrasta łodyżka z zarodnią rozmnażająca się bezpłciowo - przez zarodniki.

U mchów pokolenie płciowe pod wieloma względami przeważa nad pokoleniem bezpłciowym. Pokolenie płciowe ma postać samożywnej rośliny i jest znacznie większe od pokolenia bezpłciowego. Funkcjonuje przez cały cykl rozwojowy, natomiast łodyżka z zarodniami pojawia się zwykle na wiosnę i po wysianiu zarodników obumiera.

Mchy obficie występują w wilgotnych środowiskach lądowych.

Są to rośliny zarodnikowe zaliczane do organowców.

Mchy są zbudowane z ulistnionej łodyżki, na której znajdują się organy płciowe, oraz łodyżki bezlistnej, na której rozwija się zarodnia.

Mchy regulują krążenie wody w środowisku, są schronieniem i pokarmem dla zwierząt.

Torf wykorzystywany jest w lecznictwie, ogrodnictwie oraz jako źródło opału.

Mchy żyjące na skałach, wydmach i w innych niedostępnych miejscach, podobnie jak porosty przyczyniają się do tworzenia gleby. Ich obumarłe szczątki wzbogacają podłoże w próchnicę, przygotowując je dla innych bardziej wymagających roślin. Dzięki ich obecności woda opadowa nie spływa po podłożu bezpośrednio do rzek, lecz jest magazynowana w darniach. W ten sposób mchy chronią przed gwałtownym podnoszeniem się poziomu wód w rzekach, co zmniejsza groźbę powodzi. Zwarta darń tych roślin chroni też glebę przed erozją (wymywaniem przez wodę opadową, wywiewaniem przez wiatr). Warstwa mchów i ściółki jest środowiskiem życia olbrzymiej liczby pierwotniaków, grzybów oraz zwierząt bezkręgowych (ślimaków, owadów, pająków) i drobnych kręgowców (żaby, jaszczurki, gryzonie).

Wyjaśnij, w jakim celu glebę w ogrodzie i doniczkach miesza się z torfem.

Torf ma liczne zastosowania w ogrodnictwie i rolnictwie, lecznictwie i kosmetyce. Z rozdrobnionego i wymieszanego z wodą torfu powstaje borowina wykorzystywana do rozgrzewających okładów i kąpieli o właściwościach przeciwzapalnych i bakteriobójczych.

Z torfu wytwarza się również papier i tekturę. Doniczki wykonane z torfowej tektury są używane do produkcji rozsady roślin. W Irlandii i Finlandii torf do tej pory jest spalany w celu uzyskania energii cieplnej i elektrycznej.

# data[].attributes.attachment_link.description
Panuje przekonanie, że mchy obrastają północną stronę pni drzew i dzięki temu mogą zabłąkanemu wędrowcowi zastąpić kompas. Tymczasem prawdą jest tylko to, że rosną liczniej na zacienionej na przykład przez inne drzewa powierzchni pnia, gdzie mają więcej wilgoci. mchy to rośliny współtworzące runo leśne; ciało roślin zielnych składa się z takich organów, jak korzeń, łodyga i liście.

# data[].attributes.body
Napisz w zeszycie punkty:

1. Gdzie występują paprotniki?

2. Ogólna budowa paprotników?

3. Jak wyglądają paprocie, mchy i widłaki?

4. Znaczenie paprotników w przyrodzie i dla człowieka.

# data[].attributes.body
Napisz w zeszycie punkty:

1. Gdzie występują paprotniki?

2. Ogólna budowa paprotników?

3. Jak wyglądają paprocie, mchy i widłaki?

4. Znaczenie paprotników w przyrodzie i dla człowieka.

# data[].attributes.body
- obejrzyj materiały

# data[].attributes.body
- obejrzyj materiały

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika (str. 121- 128) wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń na str. 82-85.

Zawsze w przypadku pytań czy wątpliwości czekam na kontakt pod mailem:

e.gawel99@gmail.com

Powodzenia!

# data[].attributes.body
Na podstawie podręcznika (str. 121- 128) wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń na str. 82-85.

Zawsze w przypadku pytań czy wątpliwości czekam na kontakt pod mailem:

e.gawel99@gmail.com

Powodzenia!

# data[].attributes.body
Na poprzedniej lekcji poznaliśmy wiadomości ogólne o paprotnikach.
Dzisiaj chciałabym, żebyście wykonali na ich podstawie plakat przedstawiający wybranego przedstawiciela paprotników- wygląd, występowanie, czy jest pospolity czy chroniony, pożyteczny czy postrzegany jako chwast, ciekawostki- zastosowanie, ... (kartka z bloku A4). Możesz przyklejać, rysować...
Idąc za numerami w dzienniku przydzielone są odpowiednio: 1. narecznica samcza, 2. widłak goździsty, 3. skrzyp polny, 4. orlica pospolita, 5. skrzyp błotny, 6. długosz królewski, 7. pióropusznik strusi, 8. skrzyp olbrzymi, 9. skrzyp leśny, 10. skrzyp błotny, 11. widłak wroniec, 12. widłak jałowcowaty, 13. podrzeń żebrowiec, 14. salwinia pływająca, 15. paprotka zwyczajna, 16. języcznik zwyczajny, 17. marsylia czterolistna
Wykonaj zdjęcie lub skan plakatu i wyślij mi je na podany mail  e.gawel99@gmail.com do końca tygodnia 17.05.20r. W tytule maila podaj imię, nazwisko, klasę i nazwę przedmiotu, którego mail dotyczy.

# data[].attributes.body
Na poprzedniej lekcji poznaliśmy wiadomości ogólne o paprotnikach.
Dzisiaj chciałabym, żebyście wykonali na ich podstawie plakat przedstawiający wybranego przedstawiciela paprotników- wygląd, występowanie, czy jest pospolity czy chroniony, pożyteczny czy postrzegany jako chwast, ciekawostki- zastosowanie, ... (kartka z bloku A4). Możesz przyklejać, rysować...
Idąc za numerami w dzienniku przydzielone są odpowiednio: 1. narecznica samcza, 2. widłak goździsty, 3. skrzyp polny, 4. orlica pospolita, 5. skrzyp błotny, 6. długosz królewski, 7. pióropusznik strusi, 8. skrzyp olbrzymi, 9. skrzyp leśny, 10. skrzyp błotny, 11. widłak wroniec, 12. widłak jałowcowaty, 13. podrzeń żebrowiec, 14. salwinia pływająca, 15. paprotka zwyczajna.
Wykonaj zdjęcie lub skan plakatu i wyślij mi je na podany mail  e.gawel99@gmail.com do końca tygodnia 17.05.20r. W tytule maila podaj imię, nazwisko, klasę i nazwę przedmiotu, którego mail dotyczy.

# data[].attributes.body
Witajcie!
Na początek powtórzenie o paprotnikach. Zapraszam do zabawy:

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał dydaktyczny | PAPROĆ, WIDŁAK, SKRZYP, korzenie , kłącze, podziemna łodyga, pęd letni, pęd wiosenny, KŁOS ZARODNIONOŚNY .

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
paprocie - większość wykształca wieloletnią,podziemną łodygę nazywaną kłączem., skrzyp polny - wykształca dwa typy pędów,wiosenne i letnie., pęd wiosenny skrzypu - charakteryzuje go żółtobrunatny kolor,nie jest rozgałęziony., pęd letni skrzypu - silnie rozgałęziony,o zielonym kolorze.Nie posiada kłosu zarodnionośnego., widłaki - są roślinami o delikatnych korzeniach i łodygach płożących się po powierzchni ziemi., orlica pospolita - wysokość 100-200 cm,pierzaste zielone liście.Roślina trująca.Gatunek paproci., skrzyp leśny - wysokość 20-40 cm.Posiada dwa rodzaje pędów., widłak wroniec - wysokość 5-20 cm.Nie występuje kłos zarodnionośny.Roślina trująca objęta ochroną.,

# data[].attributes.attachment_link.description
paprocie - większość wykształca wieloletnią,podziemną łodygę nazywaną kłączem., skrzyp polny - wykształca dwa typy pędów,wiosenne i letnie., pęd wiosenny skrzypu - charakteryzuje go żółtobrunatny kolor,nie jest rozgałęziony., pęd letni skrzypu - silnie rozgałęziony,o zielonym kolorze.Nie posiada kłosu zarodnionośnego., widłaki - są roślinami o delikatnych korzeniach i łodygach płożących się po powierzchni ziemi., orlica pospolita - wysokość 100-200 cm,pierzaste zielone liście.Roślina trująca.Gatunek paproci., skrzyp leśny - wysokość 20-40 cm.Posiada dwa rodzaje pędów., widłak wroniec - wysokość 5-20 cm.Nie występuje kłos zarodnionośny.Roślina trująca objęta ochroną.,

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
skrzypy - Do paprotników zaliczamy: paprocie, widłaki i ...., wilgotnych - Paprotniki rosną głównie w miejscach zacienionych i ..., kłącze - Wieloletnia, podziemna łodyga to..., zarodniki - W zarodniach powstają ..., węgiel - ...kamienny - powstał z paprotników, królewski - Długosz... - paproć będąca pod ochroną, kłos - ...zarodnionośny,

# data[].attributes.attachment_link.description
skrzypy - Do paprotników zaliczamy: paprocie, widłaki i ...., wilgotnych - Paprotniki rosną głównie w miejscach zacienionych i ..., kłącze - Wieloletnia, podziemna łodyga to..., zarodniki - W zarodniach powstają ..., węgiel - ...kamienny - powstał z paprotników, królewski - Długosz... - paproć będąca pod ochroną, kłos - ...zarodnionośny,

# data[].attributes.body
Jak sobie poradziłeś? Z pewnością świetnie! Jeśli nie- trzeba coś powtórzyć.
Dziś wkraczamy w świat roślin,które wytwarzaja nasiona, a wcześniej kwiat. Dziś poznamy takie nasienne, których nasionka nie są ukryte owocu, stąd ich nazwa- nagonasienne.
Proszę, żebyś korzystając z informacji z e-podręcznika (link poniżej) napisał w zeszycie krótkie odpowiedzi na 2 pytania:
1. Środowiska życia nagonasiennych.
2. Przystosowania sosny do warunków środowiska.
Na dzisiaj to wszystko!
Kolejna lekcja za tydzień!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W historii roślin wykształcenie nasion było bardzo ważną zmianą. Nasiona potrafią skuteczniej niż zarodniki zapewnić trwanie i rozprzestrzenianie gatunków. Sprawiły, że przed wytwarzającymi je roślinami nasiennymi otworzyły się nowe środowiska.

opisywać miejsca występowania roślin nagonasiennych na Ziemi i ich przystosowania do warunków życia;

opisywać charakterystyczne cechy roślin nagonasiennych;

rozpoznawać najczęściej spotykane gatunki nagonasiennych;

przedstawiać znaczenie nagonasiennych.

to rośliny naczyniowe, które, choć nie wytwarzają owoców, rozsiewają się za pomocą nasion. Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, nazywane tak ze względu na budowę liści, które przybierają kształt igieł.

Nagonasienne to drzewa i krzewy żyjące wyłącznie na lądzie. Rosną od równika po koła podbiegunowe, na górskich zboczach, wilgotnych nizinach i półpustyniach. W Ameryce Północnej i Eurazji w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego tworzą duże kompleksy leśne nazywane tajgą. W strefie klimatu umiarkowanego, tam, gdzie nie wstępuje wieczna zmarzlina, tworzą lasy iglaste (bory) lub mieszane. Odpowiednie warunki życia znajdują również w łagodnym i ciepłym klimacie strefy Morza Śródziemnego. Żyjącymi na półkuli północnej drzewami iglastymi są m.in. sosna, jodła, świerk, modrzew. W ciepłych i wilgotnych strefach klimatycznych rosną na przykład cedry, cyprysy, sekwoje.

Sosna to pospolita roślina nagonasienna. Tworzy bory sosnowe na piaszczystych ubogich glebach środkowej i północnej Polski. Dzięki masywnym, wrastającym głęboko w podłoże korzeniom i grubym zdrewniałym łodygom może rosnąć wysoko i jest odporna na działanie wiatrów. Łodyga sosny, nazywana pniem, unosi wyrastające w regularnych odstępach gałęzie. Razem tworzą one koronę drzewa. Kształt pnia i korony (pokrój drzewa) zależą od ilości światła docierającego do rośliny. Sosny występujące w zwartym drzewostanie mają wysokie, smukłe pnie i niewielkie korony. Są to osobniki, które dzięki zdolności do szybkiego wzrostu pokonały wolniej rosnących konkurentów do światła. Inne drzewa, a nawet ich własne gałęzie, zostały przez nie zacienione, straciły igły i obumarły. W przeciwieństwie do drzew rosnących we wnętrzu lasu sosny rosnące samotnie w pełnym oświetleniu nie są wysokie i mają rozłożyste, gęste korony osadzone na krótkim, grubym pniu.

Liście sosny zwyczajnej mają postać wąskich i dosyć długich szaroniebieskich , które wyrastają po dwie ze skróconych pędów (krótkopędów). Długość i liczba igieł to ważne cechy, na podstawie których rozróżnia się gatunki sosny. Igły sosny są zimozielone, dlatego także w zimie mogą prowadzić fotosyntezę. Budowa igieł większości drzew nagonasiennych klimatu umiarkowanego i chłodnego stanowi przystosowanie do warunków suszy i mrozu. Ich kształt to wynik redukcji powierzchni, co ogranicza parowanie wody z liści. Pokrywa je gruba skórka osłonięta warstwą wosku, chroniąca liście przed nadmierną utratą wody. Pomaga to roślinom przetrwać długie zimowe miesiące, gdy zamarznięta gleba uniemożliwia pobieranie wody.

Gruba kora chroni pnie przed działaniem silnych mrozów i wysychaniem oraz przed uszkodzeniami mechanicznymi. Przez pnie roślin iglastych, a także przez ich igły, przebiegają liczne kanały wytwarzające żywicę - substancję, która służy roślinom do zasklepiania ran. Rośliny nagonasienne, jak sosna, mogą osiągać duże rozmiary dzięki dobrze wykształconym, usztywniającym wysokie łodygi tkankom mechanicznym oraz dzięki zdolnym do transportu wody na sam szczyt drzewa tkankom przewodzącym.

Sosna rozmnaża się płciowo. Gamety są wytwarzane w szyszkach żeńskich i męskich. W maju na szczycie młodych pędów pojawiają się małe, czerwonawe szyszeczki, złożone z drobnych łusek. Na każdej łusce leżą dwa zalążki. W zalążkach znajdują się gamety żeńskie. U podstawy innych młodych gałązek umieszczone są niewielkie, jajowate szyszki męskie. Produkują one ogromne ilości lekkiego, żółtego pyłku, w którym ukryte są gamety męskie. Po wysypaniu pyłku szyszki męskie zasychają i odpadają.

Rośliny nagonasienne rozmnażają się płciowo. Nie wytwarzają owoców.

RlB3Ys9ZXiNIN 1

Ilustracja przedstawia pęd sosny z igłami i szyszkami. Po lewej dwa nasiona sosny. U góry szyszka żeńska. Po prawej dwa ziarna pyłku. Obok żółta szyszka męska.

Podaj przynajmniej dwa powody, dla których szyszki męskie wyrastają w pobliżu końca gałązek dolnej części korony drzewa, a nie w głębi korony.

Ziarna pyłku podczas pylenia sosny osiadają na wszystkich powierzchniach, czasem w dużej odległości od drzewa. Niektóre z nich trafiają na zalążki. Wtedy gamety męskie mogą połączyć się z gametami żeńskimi i dochodzi do zapłodnienia. Z zapłodnionej komórki jajowej rozwija się zarodek nowej rośliny. Odbywa się to w zalążku, który z czasem przekształca się w nasiono. Szyszki żeńskie w tym czasie rosną i drewnieją, a nasiona rozwijają się i dojrzewają. Proces ten trwa trzy lata. Zarówno zalążki, jak i nasiona są nagie - leżą na łuskach szyszek, nie są okryte żadną osłoną. Z tego powodu rośliny takie, jak sosna, noszą nazwę nagozalążkowych i nagonasiennych.

Sosna jest rośliną wiatropylną, ponieważ ziarna pyłku są przenoszone przez wiatr. Rośliny wiatropylne produkują ogromne ilości pyłku, który na zalążki pada przypadkiem. Taki sposób zapylania jest skuteczny dzięki temu, że pyłek ma niewielkie rozmiary oraz struktury ułatwiające jego unoszenie. U sosny ziarna pyłku mają dwa pęcherze wypełnione powietrzem. Szansę na przeniesienie na duże odległości ma pyłek wytwarzany wysoko na drzewie. Przystosowaniem do wiatropylności jest także rozmieszczenie szyszek żeńskich w zewnętrznej części korony drzewa.

Nasiona sosny zwyczajnej także są przenoszone przez wiatr, dlatego określamy ją jako roślinę . Nasiona są drobne, lekkie i mają skrzydełka, które wydłużają czas opadania na ziemię. Podmuchy wiatru mogą je przenieść na duże odległości od drzewa, na którym powstały. Wtedy kiełkujące z nich siewki nie muszą konkurować z rośliną macierzystą o światło czy wodę.

Nasiona chronią swoją cenną zawartość lepiej niż zarodniki. Zarodnik jest pojedynczą komórką przystosowaną do przetrwania trudnych warunków. W skład nasiona natomiast oprócz zarodka wchodzi tkanka zapasowa, z której on korzysta, oraz gruba, odporna łupina nasienna.

Obserwacja przystosowań nasion do przenoszenia przez wiatr.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Upuść z uniesionej w górę ręki kilka nasion sosny ze skrzydełkami lotnymi i kilka nasion pozbawionych skrzydełek. Obserwuj ich lot i porównaj szybkość opadania. Dmuchając, spróbuj utrzymać je w powietrzu jak najdłużej.

2. Narysuj tor opadania nasion ze skrzydełkami i bez.

3. Sformułuj i zapisz wniosek.

Podsumowanie

Te nasiona, które wolniej opadają, podczas wietrznej pogody dłużej pozostaną w powietrzu i dalej polecą.

Rośliny iglaste są charakterystycznym elementem krajobrazów Polski. Można je łatwo rozpoznać po obecności igieł i szyszek. Wśród rodzimych gatunków najczęściej spotykane są: świerk pospolity, jodła pospolita, modrzew europejski, cis pospolity, jałowiec pospolity oraz różne gatunki sosen. Wiele spotykanych w Polsce gatunków drzew iglastych to rośliny niewystępujące naturalnie w naszym środowisku, sprowadzone głównie jako rośliny ozdobne i użytkowe.

Świerk pospolity rośnie w północno‑wschodniej Polsce oraz w wyższych partiach gór. Osiąga około 45 m wysokości. Ma krótkie, ostro zakończone, graniaste i kłujące igły, które pojedynczo wyrastają z pędu i utrzymują się na nim przez 5‑7 lat. Jego długie i walcowate szyszki zwisają z gałązek, a po dojrzeniu w całości opadają na ziemię.

Jodła pospolita występuje na południu Polski w niższych partiach gór. Jest potężnym drzewem o gęstej koronie dorastającym do 50 m wysokości. Jej płaskie igły wyrastają pojedynczo. Są zaokrąglone na szczycie i nie kłują tak, jak igły świerka. Z wierzchu są ciemnozielone, a od spodu mają dwa białe paski. Szyszki jodły są walcowate, a zanim dojrzeją, stoją na gałęziach, zaś po dojrzeniu rozpadają się na pojedyncze łuski.

Modrzew europejski dorasta do 35 m wysokości. Ma jasnozielone, miękkie igły, które rosną w pęczkach, a jesienią żółkną i opadają. Szyszki są niewielkie, jajowate, skierowane do góry.

Cis pospolity można spotkać w naturalnych siedliskach w górach i północno‑zachodniej Polsce. Zwykle jest krzewem lub niewielkim drzewem. Ma płaskie, miękkie, ostro zakończone ciemnozielone igły o jasnozielonym spodzie. Cis nie wytwarza szyszek, jego nasiona otoczone są czerwoną soczystą osłoną - osnówką. Cała roślina z wyjątkiem osnówki, którą żywią się ptaki, posiada właściwości trujące. Uprawne odmiany cisa często sadzi się w parkach i ogrodach. Cisy należą do roślin długowiecznych. Ocenia się, że mogą żyć nawet do 3 tys. lat.

Wyobraź sobie, że kupujesz choinkę na święta. Dostępne są tanie świerki i drogie jodły. Wyjaśnij, w jaki sposób poznasz, czy nie zaoferowo ci świerka w cenie jodły.

Porównanie igieł różnych gatunków roślin iglastych.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Porównaj igły na gałązce

1. cisa, jodły i świerku;

2. sosny zwyczajnej i kosodrzewiny.

2. Policz, ile igieł wyrasta z każdego pęczka (krótkopędu), i stwierdź, czym różni się nasada igieł.

3. Zmierz igły.

4. Określ dotykiem, czy ich kształt jest płaski, graniasty, okrągły, trójkątny lub inny.

5. Porównaj czubki igieł.

6. Wykonaj rysunkową dokumentację obserwacji.

Podsumowanie

Obserwacja igieł pozwala na szybkie rozróżnienie drzew iglastych. Pomagają w tym takie cechy, jak liczba igieł wyrastających z krótkopędu, ich kształt, barwa, twardość, kształt czubka igły.

Jałowiec pospolity jest krzewem występującym powszechnie w borach sosnowych. Ma krótkie, sinozielone, ostre i kłujące igły, wyrastające po trzy wokół pędu. Jesienią powstają na nich mięsiste, granatowe .

Sosna limba występuje w Tatrach. Jest drzewem osiągającym 20 m wysokości. Można ją rozpoznać po pięciu długich i sztywnych igłach wyrastających ze skróconego pędu. Jej jajowate szyszki rozpadają się, uwalniając nasiona pozbawione skrzydełek.

Kosodrzewina jest gatunkiem sosny. Tworzy krzewiaste zarośla w górnych partiach gór. Jej krótkie i bardzo sztywne igły wyrastają po dwie ze skróconego pędu. Szyszki są małe, okrągławe.

Wiele gatunków roślin iglastych żyjących na półkuli północnej to ogromne drzewa. Należą do nich na przykład mamutowce, które dożywają sędziwego wieku około 2,5‑3 tys. lat. Kiedyś występowały w Ameryce Północnej, zachodniej Europie i wschodniej Azji. Obecnie w stanie dzikim spotykane są jedynie w Kalifornii. W Europie uprawia się je jako drzewa ozdobne. Mamutowiec olbrzymi (sekwoja) jest największą rośliną iglastą na świecie, osiąga wysokość ponad 100 m i średnicę pnia 12 m. Równie imponujące rozmiary ma daglezja zielona dorastająca nawet do 110 m wysokości. Żyje kilkaset lat. W naturalnych siedliskach występuje w zachodniej części Ameryki Północnej.

Drzewa iglaste dostarczają wielu wrażeń estetycznych, mogą być również natchnieniem dla artystów. Rzymskie sosny były inspiracją włoskiego kompozytora Ottorina Respighiego do napisania dzieła, którego jedną z części jest symfonia Pinie rzymskie. Część tego utworu jest ilustracją Villi Borghese w Rzymie.

Nagonasienne to rośliny typowo lądowe zasiedlające środowiska na całej Ziemi, będące głównym składnikiem tajgi, borów iglastych i domieszką w lasach mieszanych.

Rośliny nagonasienne wytwarzają korzenie, łodygi i liście oraz nasiona, które rozwijają się na nieosłoniętych łuskach szyszek żeńskich.

Nasiona to organy przetrwalne chroniące zarodek i zapewniające mu substancje odżywcze w pierwszym etapie życia. Służą również do rozprzestrzeniania roślin.

Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, wiatropylne i wiatrosiewne.

Pinie, cyprysy i cedry to rośliny charakterystyczne dla rejonów śródziemnomorskich. Sosna pinia tworzy malownicze gaje na północnym wybrzeżu Morza Śródziemnego. Jest drzewem o dużej, parasolowatej koronie. Cyprys wiecznie zielony to wysokie, strzeliste drzewo, często sadzone w parkowych alejach ze względu na wąską i stożkowatą koronę. Cedr libański naturalnie występuje na terenie Syrii, Libanu i Turcji. Jest dużym drzewem o rozłożystej, płaskiej koronie.

Miłorząb japoński przed milionami lat występował na znacznych obszarach Ziemi. Obecnie w naturze spotkać go można jedynie w Chinach. Osiąga wysokość do 30 m. Jest rośliną dwupienną. Sadzony jest w parkach i ogrodach na całym świecie. Do takich nasadzeń lepiej wybierać tylko osobniki męskie, gdyż dojrzałe nasiona wytwarzane przez osobniki żeńskie wydzielają bardzo nieprzyjemną woń.

Rośliny nagonasienne mają duży wpływ na funkcjonowanie przyrody, a tym samym na życie człowieka. Produkują tlen, oczyszczają powietrze, pochłaniając dwutlenek węgla i zatrzymując pyły, spowalniają parowanie wody z powierzchni Ziemi. Tworzą lasy i zarośla, które stanowią środowisko życia dla ogromnej liczby gatunków zwierząt i innych organizmów. Ich nasiona i igły są pokarmem owadów, ssaków, ptaków. Lasy kształtują mikroklimat, chroniąc przed silnymi wiatrami, łagodząc upały. Górskie lasy są naturalną ochroną przed powodziami, lawinami i osuwiskami ziemi. Chronią glebę przed wysuszeniem i wymywaniem.

Drewno pozyskiwane z drzew iglastych jest cennym surowcem w wielu dziedzinach gospodarki. Wykorzystuje się je do budowy domów, konstrukcji okien i ogrodzeń, produkcji mebli i papieru. Drzewa iglaste dostarczają żywicy niezbędnej do produkcji terpentyny. Zastygła drzew iglastych żyjących około 50 mln lat temu utworzyła bursztyn - surowiec, z którego wyrabia się biżuterię, ozdoby i przedmioty użytkowe. Substancje pozyskiwane z liści miłorzębu i cisa są wykorzystywane do produkcji leków. Nasiona niektórych roślin iglastych, np. orzeszki piniowe i „owoce" jałowca, stosuje się w kuchni jako przyprawy i składniki potraw. Ze względu na atrakcyjny wygląd wiele gatunków roślin nagonasiennych to rośliny ozdobne.

# data[].attributes.body
Witajcie!
Na początek powtórzenie o paprotnikach. Zapraszam do zabawy:

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiał dydaktyczny | PAPROĆ, WIDŁAK, SKRZYP, korzenie , kłącze, podziemna łodyga, pęd letni, pęd wiosenny, KŁOS ZARODNIONOŚNY .

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
paprocie - większość wykształca wieloletnią,podziemną łodygę nazywaną kłączem., skrzyp polny - wykształca dwa typy pędów,wiosenne i letnie., pęd wiosenny skrzypu - charakteryzuje go żółtobrunatny kolor,nie jest rozgałęziony., pęd letni skrzypu - silnie rozgałęziony,o zielonym kolorze.Nie posiada kłosu zarodnionośnego., widłaki - są roślinami o delikatnych korzeniach i łodygach płożących się po powierzchni ziemi., orlica pospolita - wysokość 100-200 cm,pierzaste zielone liście.Roślina trująca.Gatunek paproci., skrzyp leśny - wysokość 20-40 cm.Posiada dwa rodzaje pędów., widłak wroniec - wysokość 5-20 cm.Nie występuje kłos zarodnionośny.Roślina trująca objęta ochroną.,

# data[].attributes.attachment_link.description
paprocie - większość wykształca wieloletnią,podziemną łodygę nazywaną kłączem., skrzyp polny - wykształca dwa typy pędów,wiosenne i letnie., pęd wiosenny skrzypu - charakteryzuje go żółtobrunatny kolor,nie jest rozgałęziony., pęd letni skrzypu - silnie rozgałęziony,o zielonym kolorze.Nie posiada kłosu zarodnionośnego., widłaki - są roślinami o delikatnych korzeniach i łodygach płożących się po powierzchni ziemi., orlica pospolita - wysokość 100-200 cm,pierzaste zielone liście.Roślina trująca.Gatunek paproci., skrzyp leśny - wysokość 20-40 cm.Posiada dwa rodzaje pędów., widłak wroniec - wysokość 5-20 cm.Nie występuje kłos zarodnionośny.Roślina trująca objęta ochroną.,

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
skrzypy - Do paprotników zaliczamy: paprocie, widłaki i ...., wilgotnych - Paprotniki rosną głównie w miejscach zacienionych i ..., kłącze - Wieloletnia, podziemna łodyga to..., zarodniki - W zarodniach powstają ..., węgiel - ...kamienny - powstał z paprotników, królewski - Długosz... - paproć będąca pod ochroną, kłos - ...zarodnionośny,

# data[].attributes.attachment_link.description
skrzypy - Do paprotników zaliczamy: paprocie, widłaki i ...., wilgotnych - Paprotniki rosną głównie w miejscach zacienionych i ..., kłącze - Wieloletnia, podziemna łodyga to..., zarodniki - W zarodniach powstają ..., węgiel - ...kamienny - powstał z paprotników, królewski - Długosz... - paproć będąca pod ochroną, kłos - ...zarodnionośny,

# data[].attributes.body
Jak sobie poradziłeś? Z pewnością świetnie! Jeśli nie- trzeba coś powtórzyć.
Dziś wkraczamy w świat roślin,które wytwarzaja nasiona, a wcześniej kwiat. Dziś poznamy takie nasienne, których nasionka nie są ukryte owocu, stąd ich nazwa- nagonasienne.
Proszę, żebyś korzystając z informacji z e-podręcznika (link poniżej) napisał w zeszycie krótkie odpowiedzi na 2 pytania:
1. Środowiska życia nagonasiennych.
2. Przystosowania sosny do warunków środowiska.
Na dzisiaj to wszystko!
Kolejna lekcja za tydzień!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W historii roślin wykształcenie nasion było bardzo ważną zmianą. Nasiona potrafią skuteczniej niż zarodniki zapewnić trwanie i rozprzestrzenianie gatunków. Sprawiły, że przed wytwarzającymi je roślinami nasiennymi otworzyły się nowe środowiska.

opisywać miejsca występowania roślin nagonasiennych na Ziemi i ich przystosowania do warunków życia;

opisywać charakterystyczne cechy roślin nagonasiennych;

rozpoznawać najczęściej spotykane gatunki nagonasiennych;

przedstawiać znaczenie nagonasiennych.

to rośliny naczyniowe, które, choć nie wytwarzają owoców, rozsiewają się za pomocą nasion. Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, nazywane tak ze względu na budowę liści, które przybierają kształt igieł.

Nagonasienne to drzewa i krzewy żyjące wyłącznie na lądzie. Rosną od równika po koła podbiegunowe, na górskich zboczach, wilgotnych nizinach i półpustyniach. W Ameryce Północnej i Eurazji w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego tworzą duże kompleksy leśne nazywane tajgą. W strefie klimatu umiarkowanego, tam, gdzie nie wstępuje wieczna zmarzlina, tworzą lasy iglaste (bory) lub mieszane. Odpowiednie warunki życia znajdują również w łagodnym i ciepłym klimacie strefy Morza Śródziemnego. Żyjącymi na półkuli północnej drzewami iglastymi są m.in. sosna, jodła, świerk, modrzew. W ciepłych i wilgotnych strefach klimatycznych rosną na przykład cedry, cyprysy, sekwoje.

Sosna to pospolita roślina nagonasienna. Tworzy bory sosnowe na piaszczystych ubogich glebach środkowej i północnej Polski. Dzięki masywnym, wrastającym głęboko w podłoże korzeniom i grubym zdrewniałym łodygom może rosnąć wysoko i jest odporna na działanie wiatrów. Łodyga sosny, nazywana pniem, unosi wyrastające w regularnych odstępach gałęzie. Razem tworzą one koronę drzewa. Kształt pnia i korony (pokrój drzewa) zależą od ilości światła docierającego do rośliny. Sosny występujące w zwartym drzewostanie mają wysokie, smukłe pnie i niewielkie korony. Są to osobniki, które dzięki zdolności do szybkiego wzrostu pokonały wolniej rosnących konkurentów do światła. Inne drzewa, a nawet ich własne gałęzie, zostały przez nie zacienione, straciły igły i obumarły. W przeciwieństwie do drzew rosnących we wnętrzu lasu sosny rosnące samotnie w pełnym oświetleniu nie są wysokie i mają rozłożyste, gęste korony osadzone na krótkim, grubym pniu.

Liście sosny zwyczajnej mają postać wąskich i dosyć długich szaroniebieskich , które wyrastają po dwie ze skróconych pędów (krótkopędów). Długość i liczba igieł to ważne cechy, na podstawie których rozróżnia się gatunki sosny. Igły sosny są zimozielone, dlatego także w zimie mogą prowadzić fotosyntezę. Budowa igieł większości drzew nagonasiennych klimatu umiarkowanego i chłodnego stanowi przystosowanie do warunków suszy i mrozu. Ich kształt to wynik redukcji powierzchni, co ogranicza parowanie wody z liści. Pokrywa je gruba skórka osłonięta warstwą wosku, chroniąca liście przed nadmierną utratą wody. Pomaga to roślinom przetrwać długie zimowe miesiące, gdy zamarznięta gleba uniemożliwia pobieranie wody.

Gruba kora chroni pnie przed działaniem silnych mrozów i wysychaniem oraz przed uszkodzeniami mechanicznymi. Przez pnie roślin iglastych, a także przez ich igły, przebiegają liczne kanały wytwarzające żywicę - substancję, która służy roślinom do zasklepiania ran. Rośliny nagonasienne, jak sosna, mogą osiągać duże rozmiary dzięki dobrze wykształconym, usztywniającym wysokie łodygi tkankom mechanicznym oraz dzięki zdolnym do transportu wody na sam szczyt drzewa tkankom przewodzącym.

Sosna rozmnaża się płciowo. Gamety są wytwarzane w szyszkach żeńskich i męskich. W maju na szczycie młodych pędów pojawiają się małe, czerwonawe szyszeczki, złożone z drobnych łusek. Na każdej łusce leżą dwa zalążki. W zalążkach znajdują się gamety żeńskie. U podstawy innych młodych gałązek umieszczone są niewielkie, jajowate szyszki męskie. Produkują one ogromne ilości lekkiego, żółtego pyłku, w którym ukryte są gamety męskie. Po wysypaniu pyłku szyszki męskie zasychają i odpadają.

Rośliny nagonasienne rozmnażają się płciowo. Nie wytwarzają owoców.

RlB3Ys9ZXiNIN 1

Ilustracja przedstawia pęd sosny z igłami i szyszkami. Po lewej dwa nasiona sosny. U góry szyszka żeńska. Po prawej dwa ziarna pyłku. Obok żółta szyszka męska.

Podaj przynajmniej dwa powody, dla których szyszki męskie wyrastają w pobliżu końca gałązek dolnej części korony drzewa, a nie w głębi korony.

Ziarna pyłku podczas pylenia sosny osiadają na wszystkich powierzchniach, czasem w dużej odległości od drzewa. Niektóre z nich trafiają na zalążki. Wtedy gamety męskie mogą połączyć się z gametami żeńskimi i dochodzi do zapłodnienia. Z zapłodnionej komórki jajowej rozwija się zarodek nowej rośliny. Odbywa się to w zalążku, który z czasem przekształca się w nasiono. Szyszki żeńskie w tym czasie rosną i drewnieją, a nasiona rozwijają się i dojrzewają. Proces ten trwa trzy lata. Zarówno zalążki, jak i nasiona są nagie - leżą na łuskach szyszek, nie są okryte żadną osłoną. Z tego powodu rośliny takie, jak sosna, noszą nazwę nagozalążkowych i nagonasiennych.

Sosna jest rośliną wiatropylną, ponieważ ziarna pyłku są przenoszone przez wiatr. Rośliny wiatropylne produkują ogromne ilości pyłku, który na zalążki pada przypadkiem. Taki sposób zapylania jest skuteczny dzięki temu, że pyłek ma niewielkie rozmiary oraz struktury ułatwiające jego unoszenie. U sosny ziarna pyłku mają dwa pęcherze wypełnione powietrzem. Szansę na przeniesienie na duże odległości ma pyłek wytwarzany wysoko na drzewie. Przystosowaniem do wiatropylności jest także rozmieszczenie szyszek żeńskich w zewnętrznej części korony drzewa.

Nasiona sosny zwyczajnej także są przenoszone przez wiatr, dlatego określamy ją jako roślinę . Nasiona są drobne, lekkie i mają skrzydełka, które wydłużają czas opadania na ziemię. Podmuchy wiatru mogą je przenieść na duże odległości od drzewa, na którym powstały. Wtedy kiełkujące z nich siewki nie muszą konkurować z rośliną macierzystą o światło czy wodę.

Nasiona chronią swoją cenną zawartość lepiej niż zarodniki. Zarodnik jest pojedynczą komórką przystosowaną do przetrwania trudnych warunków. W skład nasiona natomiast oprócz zarodka wchodzi tkanka zapasowa, z której on korzysta, oraz gruba, odporna łupina nasienna.

Obserwacja przystosowań nasion do przenoszenia przez wiatr.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Upuść z uniesionej w górę ręki kilka nasion sosny ze skrzydełkami lotnymi i kilka nasion pozbawionych skrzydełek. Obserwuj ich lot i porównaj szybkość opadania. Dmuchając, spróbuj utrzymać je w powietrzu jak najdłużej.

2. Narysuj tor opadania nasion ze skrzydełkami i bez.

3. Sformułuj i zapisz wniosek.

Podsumowanie

Te nasiona, które wolniej opadają, podczas wietrznej pogody dłużej pozostaną w powietrzu i dalej polecą.

Rośliny iglaste są charakterystycznym elementem krajobrazów Polski. Można je łatwo rozpoznać po obecności igieł i szyszek. Wśród rodzimych gatunków najczęściej spotykane są: świerk pospolity, jodła pospolita, modrzew europejski, cis pospolity, jałowiec pospolity oraz różne gatunki sosen. Wiele spotykanych w Polsce gatunków drzew iglastych to rośliny niewystępujące naturalnie w naszym środowisku, sprowadzone głównie jako rośliny ozdobne i użytkowe.

Świerk pospolity rośnie w północno‑wschodniej Polsce oraz w wyższych partiach gór. Osiąga około 45 m wysokości. Ma krótkie, ostro zakończone, graniaste i kłujące igły, które pojedynczo wyrastają z pędu i utrzymują się na nim przez 5‑7 lat. Jego długie i walcowate szyszki zwisają z gałązek, a po dojrzeniu w całości opadają na ziemię.

Jodła pospolita występuje na południu Polski w niższych partiach gór. Jest potężnym drzewem o gęstej koronie dorastającym do 50 m wysokości. Jej płaskie igły wyrastają pojedynczo. Są zaokrąglone na szczycie i nie kłują tak, jak igły świerka. Z wierzchu są ciemnozielone, a od spodu mają dwa białe paski. Szyszki jodły są walcowate, a zanim dojrzeją, stoją na gałęziach, zaś po dojrzeniu rozpadają się na pojedyncze łuski.

Modrzew europejski dorasta do 35 m wysokości. Ma jasnozielone, miękkie igły, które rosną w pęczkach, a jesienią żółkną i opadają. Szyszki są niewielkie, jajowate, skierowane do góry.

Cis pospolity można spotkać w naturalnych siedliskach w górach i północno‑zachodniej Polsce. Zwykle jest krzewem lub niewielkim drzewem. Ma płaskie, miękkie, ostro zakończone ciemnozielone igły o jasnozielonym spodzie. Cis nie wytwarza szyszek, jego nasiona otoczone są czerwoną soczystą osłoną - osnówką. Cała roślina z wyjątkiem osnówki, którą żywią się ptaki, posiada właściwości trujące. Uprawne odmiany cisa często sadzi się w parkach i ogrodach. Cisy należą do roślin długowiecznych. Ocenia się, że mogą żyć nawet do 3 tys. lat.

Wyobraź sobie, że kupujesz choinkę na święta. Dostępne są tanie świerki i drogie jodły. Wyjaśnij, w jaki sposób poznasz, czy nie zaoferowo ci świerka w cenie jodły.

Porównanie igieł różnych gatunków roślin iglastych.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Porównaj igły na gałązce

1. cisa, jodły i świerku;

2. sosny zwyczajnej i kosodrzewiny.

2. Policz, ile igieł wyrasta z każdego pęczka (krótkopędu), i stwierdź, czym różni się nasada igieł.

3. Zmierz igły.

4. Określ dotykiem, czy ich kształt jest płaski, graniasty, okrągły, trójkątny lub inny.

5. Porównaj czubki igieł.

6. Wykonaj rysunkową dokumentację obserwacji.

Podsumowanie

Obserwacja igieł pozwala na szybkie rozróżnienie drzew iglastych. Pomagają w tym takie cechy, jak liczba igieł wyrastających z krótkopędu, ich kształt, barwa, twardość, kształt czubka igły.

Jałowiec pospolity jest krzewem występującym powszechnie w borach sosnowych. Ma krótkie, sinozielone, ostre i kłujące igły, wyrastające po trzy wokół pędu. Jesienią powstają na nich mięsiste, granatowe .

Sosna limba występuje w Tatrach. Jest drzewem osiągającym 20 m wysokości. Można ją rozpoznać po pięciu długich i sztywnych igłach wyrastających ze skróconego pędu. Jej jajowate szyszki rozpadają się, uwalniając nasiona pozbawione skrzydełek.

Kosodrzewina jest gatunkiem sosny. Tworzy krzewiaste zarośla w górnych partiach gór. Jej krótkie i bardzo sztywne igły wyrastają po dwie ze skróconego pędu. Szyszki są małe, okrągławe.

Wiele gatunków roślin iglastych żyjących na półkuli północnej to ogromne drzewa. Należą do nich na przykład mamutowce, które dożywają sędziwego wieku około 2,5‑3 tys. lat. Kiedyś występowały w Ameryce Północnej, zachodniej Europie i wschodniej Azji. Obecnie w stanie dzikim spotykane są jedynie w Kalifornii. W Europie uprawia się je jako drzewa ozdobne. Mamutowiec olbrzymi (sekwoja) jest największą rośliną iglastą na świecie, osiąga wysokość ponad 100 m i średnicę pnia 12 m. Równie imponujące rozmiary ma daglezja zielona dorastająca nawet do 110 m wysokości. Żyje kilkaset lat. W naturalnych siedliskach występuje w zachodniej części Ameryki Północnej.

Drzewa iglaste dostarczają wielu wrażeń estetycznych, mogą być również natchnieniem dla artystów. Rzymskie sosny były inspiracją włoskiego kompozytora Ottorina Respighiego do napisania dzieła, którego jedną z części jest symfonia Pinie rzymskie. Część tego utworu jest ilustracją Villi Borghese w Rzymie.

Nagonasienne to rośliny typowo lądowe zasiedlające środowiska na całej Ziemi, będące głównym składnikiem tajgi, borów iglastych i domieszką w lasach mieszanych.

Rośliny nagonasienne wytwarzają korzenie, łodygi i liście oraz nasiona, które rozwijają się na nieosłoniętych łuskach szyszek żeńskich.

Nasiona to organy przetrwalne chroniące zarodek i zapewniające mu substancje odżywcze w pierwszym etapie życia. Służą również do rozprzestrzeniania roślin.

Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, wiatropylne i wiatrosiewne.

Pinie, cyprysy i cedry to rośliny charakterystyczne dla rejonów śródziemnomorskich. Sosna pinia tworzy malownicze gaje na północnym wybrzeżu Morza Śródziemnego. Jest drzewem o dużej, parasolowatej koronie. Cyprys wiecznie zielony to wysokie, strzeliste drzewo, często sadzone w parkowych alejach ze względu na wąską i stożkowatą koronę. Cedr libański naturalnie występuje na terenie Syrii, Libanu i Turcji. Jest dużym drzewem o rozłożystej, płaskiej koronie.

Miłorząb japoński przed milionami lat występował na znacznych obszarach Ziemi. Obecnie w naturze spotkać go można jedynie w Chinach. Osiąga wysokość do 30 m. Jest rośliną dwupienną. Sadzony jest w parkach i ogrodach na całym świecie. Do takich nasadzeń lepiej wybierać tylko osobniki męskie, gdyż dojrzałe nasiona wytwarzane przez osobniki żeńskie wydzielają bardzo nieprzyjemną woń.

Rośliny nagonasienne mają duży wpływ na funkcjonowanie przyrody, a tym samym na życie człowieka. Produkują tlen, oczyszczają powietrze, pochłaniając dwutlenek węgla i zatrzymując pyły, spowalniają parowanie wody z powierzchni Ziemi. Tworzą lasy i zarośla, które stanowią środowisko życia dla ogromnej liczby gatunków zwierząt i innych organizmów. Ich nasiona i igły są pokarmem owadów, ssaków, ptaków. Lasy kształtują mikroklimat, chroniąc przed silnymi wiatrami, łagodząc upały. Górskie lasy są naturalną ochroną przed powodziami, lawinami i osuwiskami ziemi. Chronią glebę przed wysuszeniem i wymywaniem.

Drewno pozyskiwane z drzew iglastych jest cennym surowcem w wielu dziedzinach gospodarki. Wykorzystuje się je do budowy domów, konstrukcji okien i ogrodzeń, produkcji mebli i papieru. Drzewa iglaste dostarczają żywicy niezbędnej do produkcji terpentyny. Zastygła drzew iglastych żyjących około 50 mln lat temu utworzyła bursztyn - surowiec, z którego wyrabia się biżuterię, ozdoby i przedmioty użytkowe. Substancje pozyskiwane z liści miłorzębu i cisa są wykorzystywane do produkcji leków. Nasiona niektórych roślin iglastych, np. orzeszki piniowe i „owoce" jałowca, stosuje się w kuchni jako przyprawy i składniki potraw. Ze względu na atrakcyjny wygląd wiele gatunków roślin nagonasiennych to rośliny ozdobne.

# data[].attributes.headline
Temat : Rośliny nagonasienne- rozmnażanie i przegląd.

# data[].attributes.subject
Temat : Rośliny nagonasienne- rozmnażanie i przegląd.

# data[].attributes.body
Dzień dobry!
Zapraszam Was na początek do obejrzenia fragmentu lekcji z platformy TVP vod- proszę obejrzeć tylko fragment od 4:30 do 13:27 !

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

Temat lekcji: Charakterystyka roślin nagonasiennych

Moja lista Usuń z mojej listy

Temat lekcji: Charakterystyka roślin nagonasiennych

Temat lekcji: Charakterystyka roślin nagonasiennych ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.title
Szkoła z TVP: klasa 5 - Biologia, Lekcja 1, 05.05.2020

# data[].attributes.attachment_link.description
Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy. Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie. Dziękujemy!

# data[].attributes.headline
Temat : Rośliny nagonasienne- rozmnażanie i przegląd.

# data[].attributes.subject
Temat : Rośliny nagonasienne- rozmnażanie i przegląd.

# data[].attributes.body
Dzień dobry!
Zapraszam Was na początek do obejrzenia fragmentu lekcji z platformy TVP vod- proszę obejrzeć tylko fragment od 4:30 do 13:27 !

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

Temat lekcji: Charakterystyka roślin nagonasiennych

Moja lista Usuń z mojej listy

Temat lekcji: Charakterystyka roślin nagonasiennych

Temat lekcji: Charakterystyka roślin nagonasiennych ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.title
Szkoła z TVP: klasa 5 - Biologia, Lekcja 1, 05.05.2020

# data[].attributes.attachment_link.description
Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy. Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie. Dziękujemy!

# data[].attributes.body
Na podstawie tego materiału oraz schematu w podręczniku, napisz w zeszycie krótką notatkę pod hasłem:
1. Rozmnażanie się roślin nagonasiennych.
W notatce użyj terminów: kwiatostan męski i kwiatostan żeński, ziarno pyłku, zalążek, zapylenie, łagiewka pyłkowa, zapłodnienie
W notatce pomogą Ci także materiały z e- podręcznika- obejrzyj koniecznie materiały pod hasłem "Rozmnażanie sosny" i "Sosna jako roślina wiatropylna i wiatrosiewna"-filmik

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W historii roślin wykształcenie nasion było bardzo ważną zmianą. Nasiona potrafią skuteczniej niż zarodniki zapewnić trwanie i rozprzestrzenianie gatunków. Sprawiły, że przed wytwarzającymi je roślinami nasiennymi otworzyły się nowe środowiska.

opisywać miejsca występowania roślin nagonasiennych na Ziemi i ich przystosowania do warunków życia;

opisywać charakterystyczne cechy roślin nagonasiennych;

rozpoznawać najczęściej spotykane gatunki nagonasiennych;

przedstawiać znaczenie nagonasiennych.

to rośliny naczyniowe, które, choć nie wytwarzają owoców, rozsiewają się za pomocą nasion. Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, nazywane tak ze względu na budowę liści, które przybierają kształt igieł.

Nagonasienne to drzewa i krzewy żyjące wyłącznie na lądzie. Rosną od równika po koła podbiegunowe, na górskich zboczach, wilgotnych nizinach i półpustyniach. W Ameryce Północnej i Eurazji w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego tworzą duże kompleksy leśne nazywane tajgą. W strefie klimatu umiarkowanego, tam, gdzie nie wstępuje wieczna zmarzlina, tworzą lasy iglaste (bory) lub mieszane. Odpowiednie warunki życia znajdują również w łagodnym i ciepłym klimacie strefy Morza Śródziemnego. Żyjącymi na półkuli północnej drzewami iglastymi są m.in. sosna, jodła, świerk, modrzew. W ciepłych i wilgotnych strefach klimatycznych rosną na przykład cedry, cyprysy, sekwoje.

Sosna to pospolita roślina nagonasienna. Tworzy bory sosnowe na piaszczystych ubogich glebach środkowej i północnej Polski. Dzięki masywnym, wrastającym głęboko w podłoże korzeniom i grubym zdrewniałym łodygom może rosnąć wysoko i jest odporna na działanie wiatrów. Łodyga sosny, nazywana pniem, unosi wyrastające w regularnych odstępach gałęzie. Razem tworzą one koronę drzewa. Kształt pnia i korony (pokrój drzewa) zależą od ilości światła docierającego do rośliny. Sosny występujące w zwartym drzewostanie mają wysokie, smukłe pnie i niewielkie korony. Są to osobniki, które dzięki zdolności do szybkiego wzrostu pokonały wolniej rosnących konkurentów do światła. Inne drzewa, a nawet ich własne gałęzie, zostały przez nie zacienione, straciły igły i obumarły. W przeciwieństwie do drzew rosnących we wnętrzu lasu sosny rosnące samotnie w pełnym oświetleniu nie są wysokie i mają rozłożyste, gęste korony osadzone na krótkim, grubym pniu.

Liście sosny zwyczajnej mają postać wąskich i dosyć długich szaroniebieskich , które wyrastają po dwie ze skróconych pędów (krótkopędów). Długość i liczba igieł to ważne cechy, na podstawie których rozróżnia się gatunki sosny. Igły sosny są zimozielone, dlatego także w zimie mogą prowadzić fotosyntezę. Budowa igieł większości drzew nagonasiennych klimatu umiarkowanego i chłodnego stanowi przystosowanie do warunków suszy i mrozu. Ich kształt to wynik redukcji powierzchni, co ogranicza parowanie wody z liści. Pokrywa je gruba skórka osłonięta warstwą wosku, chroniąca liście przed nadmierną utratą wody. Pomaga to roślinom przetrwać długie zimowe miesiące, gdy zamarznięta gleba uniemożliwia pobieranie wody.

Gruba kora chroni pnie przed działaniem silnych mrozów i wysychaniem oraz przed uszkodzeniami mechanicznymi. Przez pnie roślin iglastych, a także przez ich igły, przebiegają liczne kanały wytwarzające żywicę - substancję, która służy roślinom do zasklepiania ran. Rośliny nagonasienne, jak sosna, mogą osiągać duże rozmiary dzięki dobrze wykształconym, usztywniającym wysokie łodygi tkankom mechanicznym oraz dzięki zdolnym do transportu wody na sam szczyt drzewa tkankom przewodzącym.

Sosna rozmnaża się płciowo. Gamety są wytwarzane w szyszkach żeńskich i męskich. W maju na szczycie młodych pędów pojawiają się małe, czerwonawe szyszeczki, złożone z drobnych łusek. Na każdej łusce leżą dwa zalążki. W zalążkach znajdują się gamety żeńskie. U podstawy innych młodych gałązek umieszczone są niewielkie, jajowate szyszki męskie. Produkują one ogromne ilości lekkiego, żółtego pyłku, w którym ukryte są gamety męskie. Po wysypaniu pyłku szyszki męskie zasychają i odpadają.

Rośliny nagonasienne rozmnażają się płciowo. Nie wytwarzają owoców.

RlB3Ys9ZXiNIN 1

Ilustracja przedstawia pęd sosny z igłami i szyszkami. Po lewej dwa nasiona sosny. U góry szyszka żeńska. Po prawej dwa ziarna pyłku. Obok żółta szyszka męska.

Podaj przynajmniej dwa powody, dla których szyszki męskie wyrastają w pobliżu końca gałązek dolnej części korony drzewa, a nie w głębi korony.

Ziarna pyłku podczas pylenia sosny osiadają na wszystkich powierzchniach, czasem w dużej odległości od drzewa. Niektóre z nich trafiają na zalążki. Wtedy gamety męskie mogą połączyć się z gametami żeńskimi i dochodzi do zapłodnienia. Z zapłodnionej komórki jajowej rozwija się zarodek nowej rośliny. Odbywa się to w zalążku, który z czasem przekształca się w nasiono. Szyszki żeńskie w tym czasie rosną i drewnieją, a nasiona rozwijają się i dojrzewają. Proces ten trwa trzy lata. Zarówno zalążki, jak i nasiona są nagie - leżą na łuskach szyszek, nie są okryte żadną osłoną. Z tego powodu rośliny takie, jak sosna, noszą nazwę nagozalążkowych i nagonasiennych.

Sosna jest rośliną wiatropylną, ponieważ ziarna pyłku są przenoszone przez wiatr. Rośliny wiatropylne produkują ogromne ilości pyłku, który na zalążki pada przypadkiem. Taki sposób zapylania jest skuteczny dzięki temu, że pyłek ma niewielkie rozmiary oraz struktury ułatwiające jego unoszenie. U sosny ziarna pyłku mają dwa pęcherze wypełnione powietrzem. Szansę na przeniesienie na duże odległości ma pyłek wytwarzany wysoko na drzewie. Przystosowaniem do wiatropylności jest także rozmieszczenie szyszek żeńskich w zewnętrznej części korony drzewa.

Nasiona sosny zwyczajnej także są przenoszone przez wiatr, dlatego określamy ją jako roślinę . Nasiona są drobne, lekkie i mają skrzydełka, które wydłużają czas opadania na ziemię. Podmuchy wiatru mogą je przenieść na duże odległości od drzewa, na którym powstały. Wtedy kiełkujące z nich siewki nie muszą konkurować z rośliną macierzystą o światło czy wodę.

Nasiona chronią swoją cenną zawartość lepiej niż zarodniki. Zarodnik jest pojedynczą komórką przystosowaną do przetrwania trudnych warunków. W skład nasiona natomiast oprócz zarodka wchodzi tkanka zapasowa, z której on korzysta, oraz gruba, odporna łupina nasienna.

Obserwacja przystosowań nasion do przenoszenia przez wiatr.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Upuść z uniesionej w górę ręki kilka nasion sosny ze skrzydełkami lotnymi i kilka nasion pozbawionych skrzydełek. Obserwuj ich lot i porównaj szybkość opadania. Dmuchając, spróbuj utrzymać je w powietrzu jak najdłużej.

2. Narysuj tor opadania nasion ze skrzydełkami i bez.

3. Sformułuj i zapisz wniosek.

Podsumowanie

Te nasiona, które wolniej opadają, podczas wietrznej pogody dłużej pozostaną w powietrzu i dalej polecą.

Rośliny iglaste są charakterystycznym elementem krajobrazów Polski. Można je łatwo rozpoznać po obecności igieł i szyszek. Wśród rodzimych gatunków najczęściej spotykane są: świerk pospolity, jodła pospolita, modrzew europejski, cis pospolity, jałowiec pospolity oraz różne gatunki sosen. Wiele spotykanych w Polsce gatunków drzew iglastych to rośliny niewystępujące naturalnie w naszym środowisku, sprowadzone głównie jako rośliny ozdobne i użytkowe.

Świerk pospolity rośnie w północno‑wschodniej Polsce oraz w wyższych partiach gór. Osiąga około 45 m wysokości. Ma krótkie, ostro zakończone, graniaste i kłujące igły, które pojedynczo wyrastają z pędu i utrzymują się na nim przez 5‑7 lat. Jego długie i walcowate szyszki zwisają z gałązek, a po dojrzeniu w całości opadają na ziemię.

Jodła pospolita występuje na południu Polski w niższych partiach gór. Jest potężnym drzewem o gęstej koronie dorastającym do 50 m wysokości. Jej płaskie igły wyrastają pojedynczo. Są zaokrąglone na szczycie i nie kłują tak, jak igły świerka. Z wierzchu są ciemnozielone, a od spodu mają dwa białe paski. Szyszki jodły są walcowate, a zanim dojrzeją, stoją na gałęziach, zaś po dojrzeniu rozpadają się na pojedyncze łuski.

Modrzew europejski dorasta do 35 m wysokości. Ma jasnozielone, miękkie igły, które rosną w pęczkach, a jesienią żółkną i opadają. Szyszki są niewielkie, jajowate, skierowane do góry.

Cis pospolity można spotkać w naturalnych siedliskach w górach i północno‑zachodniej Polsce. Zwykle jest krzewem lub niewielkim drzewem. Ma płaskie, miękkie, ostro zakończone ciemnozielone igły o jasnozielonym spodzie. Cis nie wytwarza szyszek, jego nasiona otoczone są czerwoną soczystą osłoną - osnówką. Cała roślina z wyjątkiem osnówki, którą żywią się ptaki, posiada właściwości trujące. Uprawne odmiany cisa często sadzi się w parkach i ogrodach. Cisy należą do roślin długowiecznych. Ocenia się, że mogą żyć nawet do 3 tys. lat.

Wyobraź sobie, że kupujesz choinkę na święta. Dostępne są tanie świerki i drogie jodły. Wyjaśnij, w jaki sposób poznasz, czy nie zaoferowo ci świerka w cenie jodły.

Porównanie igieł różnych gatunków roślin iglastych.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Porównaj igły na gałązce

1. cisa, jodły i świerku;

2. sosny zwyczajnej i kosodrzewiny.

2. Policz, ile igieł wyrasta z każdego pęczka (krótkopędu), i stwierdź, czym różni się nasada igieł.

3. Zmierz igły.

4. Określ dotykiem, czy ich kształt jest płaski, graniasty, okrągły, trójkątny lub inny.

5. Porównaj czubki igieł.

6. Wykonaj rysunkową dokumentację obserwacji.

Podsumowanie

Obserwacja igieł pozwala na szybkie rozróżnienie drzew iglastych. Pomagają w tym takie cechy, jak liczba igieł wyrastających z krótkopędu, ich kształt, barwa, twardość, kształt czubka igły.

Jałowiec pospolity jest krzewem występującym powszechnie w borach sosnowych. Ma krótkie, sinozielone, ostre i kłujące igły, wyrastające po trzy wokół pędu. Jesienią powstają na nich mięsiste, granatowe .

Sosna limba występuje w Tatrach. Jest drzewem osiągającym 20 m wysokości. Można ją rozpoznać po pięciu długich i sztywnych igłach wyrastających ze skróconego pędu. Jej jajowate szyszki rozpadają się, uwalniając nasiona pozbawione skrzydełek.

Kosodrzewina jest gatunkiem sosny. Tworzy krzewiaste zarośla w górnych partiach gór. Jej krótkie i bardzo sztywne igły wyrastają po dwie ze skróconego pędu. Szyszki są małe, okrągławe.

Wiele gatunków roślin iglastych żyjących na półkuli północnej to ogromne drzewa. Należą do nich na przykład mamutowce, które dożywają sędziwego wieku około 2,5‑3 tys. lat. Kiedyś występowały w Ameryce Północnej, zachodniej Europie i wschodniej Azji. Obecnie w stanie dzikim spotykane są jedynie w Kalifornii. W Europie uprawia się je jako drzewa ozdobne. Mamutowiec olbrzymi (sekwoja) jest największą rośliną iglastą na świecie, osiąga wysokość ponad 100 m i średnicę pnia 12 m. Równie imponujące rozmiary ma daglezja zielona dorastająca nawet do 110 m wysokości. Żyje kilkaset lat. W naturalnych siedliskach występuje w zachodniej części Ameryki Północnej.

Drzewa iglaste dostarczają wielu wrażeń estetycznych, mogą być również natchnieniem dla artystów. Rzymskie sosny były inspiracją włoskiego kompozytora Ottorina Respighiego do napisania dzieła, którego jedną z części jest symfonia Pinie rzymskie. Część tego utworu jest ilustracją Villi Borghese w Rzymie.

Nagonasienne to rośliny typowo lądowe zasiedlające środowiska na całej Ziemi, będące głównym składnikiem tajgi, borów iglastych i domieszką w lasach mieszanych.

Rośliny nagonasienne wytwarzają korzenie, łodygi i liście oraz nasiona, które rozwijają się na nieosłoniętych łuskach szyszek żeńskich.

Nasiona to organy przetrwalne chroniące zarodek i zapewniające mu substancje odżywcze w pierwszym etapie życia. Służą również do rozprzestrzeniania roślin.

Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, wiatropylne i wiatrosiewne.

Pinie, cyprysy i cedry to rośliny charakterystyczne dla rejonów śródziemnomorskich. Sosna pinia tworzy malownicze gaje na północnym wybrzeżu Morza Śródziemnego. Jest drzewem o dużej, parasolowatej koronie. Cyprys wiecznie zielony to wysokie, strzeliste drzewo, często sadzone w parkowych alejach ze względu na wąską i stożkowatą koronę. Cedr libański naturalnie występuje na terenie Syrii, Libanu i Turcji. Jest dużym drzewem o rozłożystej, płaskiej koronie.

Miłorząb japoński przed milionami lat występował na znacznych obszarach Ziemi. Obecnie w naturze spotkać go można jedynie w Chinach. Osiąga wysokość do 30 m. Jest rośliną dwupienną. Sadzony jest w parkach i ogrodach na całym świecie. Do takich nasadzeń lepiej wybierać tylko osobniki męskie, gdyż dojrzałe nasiona wytwarzane przez osobniki żeńskie wydzielają bardzo nieprzyjemną woń.

Rośliny nagonasienne mają duży wpływ na funkcjonowanie przyrody, a tym samym na życie człowieka. Produkują tlen, oczyszczają powietrze, pochłaniając dwutlenek węgla i zatrzymując pyły, spowalniają parowanie wody z powierzchni Ziemi. Tworzą lasy i zarośla, które stanowią środowisko życia dla ogromnej liczby gatunków zwierząt i innych organizmów. Ich nasiona i igły są pokarmem owadów, ssaków, ptaków. Lasy kształtują mikroklimat, chroniąc przed silnymi wiatrami, łagodząc upały. Górskie lasy są naturalną ochroną przed powodziami, lawinami i osuwiskami ziemi. Chronią glebę przed wysuszeniem i wymywaniem.

Drewno pozyskiwane z drzew iglastych jest cennym surowcem w wielu dziedzinach gospodarki. Wykorzystuje się je do budowy domów, konstrukcji okien i ogrodzeń, produkcji mebli i papieru. Drzewa iglaste dostarczają żywicy niezbędnej do produkcji terpentyny. Zastygła drzew iglastych żyjących około 50 mln lat temu utworzyła bursztyn - surowiec, z którego wyrabia się biżuterię, ozdoby i przedmioty użytkowe. Substancje pozyskiwane z liści miłorzębu i cisa są wykorzystywane do produkcji leków. Nasiona niektórych roślin iglastych, np. orzeszki piniowe i „owoce" jałowca, stosuje się w kuchni jako przyprawy i składniki potraw. Ze względu na atrakcyjny wygląd wiele gatunków roślin nagonasiennych to rośliny ozdobne.

# data[].attributes.body
Na podstawie tego materiału oraz schematu w podręczniku, napisz w zeszycie krótką notatkę pod hasłem:
1. Rozmnażanie się roślin nagonasiennych.
W notatce użyj terminów: kwiatostan męski i kwiatostan żeński, ziarno pyłku, zalążek, zapylenie, łagiewka pyłkowa, zapłodnienie
W notatce pomogą Ci także materiały z e- podręcznika- obejrzyj koniecznie materiały pod hasłem "Rozmnażanie sosny" i "Sosna jako roślina wiatropylna i wiatrosiewna"-filmik

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W historii roślin wykształcenie nasion było bardzo ważną zmianą. Nasiona potrafią skuteczniej niż zarodniki zapewnić trwanie i rozprzestrzenianie gatunków. Sprawiły, że przed wytwarzającymi je roślinami nasiennymi otworzyły się nowe środowiska.

opisywać miejsca występowania roślin nagonasiennych na Ziemi i ich przystosowania do warunków życia;

opisywać charakterystyczne cechy roślin nagonasiennych;

rozpoznawać najczęściej spotykane gatunki nagonasiennych;

przedstawiać znaczenie nagonasiennych.

to rośliny naczyniowe, które, choć nie wytwarzają owoców, rozsiewają się za pomocą nasion. Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, nazywane tak ze względu na budowę liści, które przybierają kształt igieł.

Nagonasienne to drzewa i krzewy żyjące wyłącznie na lądzie. Rosną od równika po koła podbiegunowe, na górskich zboczach, wilgotnych nizinach i półpustyniach. W Ameryce Północnej i Eurazji w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego tworzą duże kompleksy leśne nazywane tajgą. W strefie klimatu umiarkowanego, tam, gdzie nie wstępuje wieczna zmarzlina, tworzą lasy iglaste (bory) lub mieszane. Odpowiednie warunki życia znajdują również w łagodnym i ciepłym klimacie strefy Morza Śródziemnego. Żyjącymi na półkuli północnej drzewami iglastymi są m.in. sosna, jodła, świerk, modrzew. W ciepłych i wilgotnych strefach klimatycznych rosną na przykład cedry, cyprysy, sekwoje.

Sosna to pospolita roślina nagonasienna. Tworzy bory sosnowe na piaszczystych ubogich glebach środkowej i północnej Polski. Dzięki masywnym, wrastającym głęboko w podłoże korzeniom i grubym zdrewniałym łodygom może rosnąć wysoko i jest odporna na działanie wiatrów. Łodyga sosny, nazywana pniem, unosi wyrastające w regularnych odstępach gałęzie. Razem tworzą one koronę drzewa. Kształt pnia i korony (pokrój drzewa) zależą od ilości światła docierającego do rośliny. Sosny występujące w zwartym drzewostanie mają wysokie, smukłe pnie i niewielkie korony. Są to osobniki, które dzięki zdolności do szybkiego wzrostu pokonały wolniej rosnących konkurentów do światła. Inne drzewa, a nawet ich własne gałęzie, zostały przez nie zacienione, straciły igły i obumarły. W przeciwieństwie do drzew rosnących we wnętrzu lasu sosny rosnące samotnie w pełnym oświetleniu nie są wysokie i mają rozłożyste, gęste korony osadzone na krótkim, grubym pniu.

Liście sosny zwyczajnej mają postać wąskich i dosyć długich szaroniebieskich , które wyrastają po dwie ze skróconych pędów (krótkopędów). Długość i liczba igieł to ważne cechy, na podstawie których rozróżnia się gatunki sosny. Igły sosny są zimozielone, dlatego także w zimie mogą prowadzić fotosyntezę. Budowa igieł większości drzew nagonasiennych klimatu umiarkowanego i chłodnego stanowi przystosowanie do warunków suszy i mrozu. Ich kształt to wynik redukcji powierzchni, co ogranicza parowanie wody z liści. Pokrywa je gruba skórka osłonięta warstwą wosku, chroniąca liście przed nadmierną utratą wody. Pomaga to roślinom przetrwać długie zimowe miesiące, gdy zamarznięta gleba uniemożliwia pobieranie wody.

Gruba kora chroni pnie przed działaniem silnych mrozów i wysychaniem oraz przed uszkodzeniami mechanicznymi. Przez pnie roślin iglastych, a także przez ich igły, przebiegają liczne kanały wytwarzające żywicę - substancję, która służy roślinom do zasklepiania ran. Rośliny nagonasienne, jak sosna, mogą osiągać duże rozmiary dzięki dobrze wykształconym, usztywniającym wysokie łodygi tkankom mechanicznym oraz dzięki zdolnym do transportu wody na sam szczyt drzewa tkankom przewodzącym.

Sosna rozmnaża się płciowo. Gamety są wytwarzane w szyszkach żeńskich i męskich. W maju na szczycie młodych pędów pojawiają się małe, czerwonawe szyszeczki, złożone z drobnych łusek. Na każdej łusce leżą dwa zalążki. W zalążkach znajdują się gamety żeńskie. U podstawy innych młodych gałązek umieszczone są niewielkie, jajowate szyszki męskie. Produkują one ogromne ilości lekkiego, żółtego pyłku, w którym ukryte są gamety męskie. Po wysypaniu pyłku szyszki męskie zasychają i odpadają.

Rośliny nagonasienne rozmnażają się płciowo. Nie wytwarzają owoców.

RlB3Ys9ZXiNIN 1

Ilustracja przedstawia pęd sosny z igłami i szyszkami. Po lewej dwa nasiona sosny. U góry szyszka żeńska. Po prawej dwa ziarna pyłku. Obok żółta szyszka męska.

Podaj przynajmniej dwa powody, dla których szyszki męskie wyrastają w pobliżu końca gałązek dolnej części korony drzewa, a nie w głębi korony.

Ziarna pyłku podczas pylenia sosny osiadają na wszystkich powierzchniach, czasem w dużej odległości od drzewa. Niektóre z nich trafiają na zalążki. Wtedy gamety męskie mogą połączyć się z gametami żeńskimi i dochodzi do zapłodnienia. Z zapłodnionej komórki jajowej rozwija się zarodek nowej rośliny. Odbywa się to w zalążku, który z czasem przekształca się w nasiono. Szyszki żeńskie w tym czasie rosną i drewnieją, a nasiona rozwijają się i dojrzewają. Proces ten trwa trzy lata. Zarówno zalążki, jak i nasiona są nagie - leżą na łuskach szyszek, nie są okryte żadną osłoną. Z tego powodu rośliny takie, jak sosna, noszą nazwę nagozalążkowych i nagonasiennych.

Sosna jest rośliną wiatropylną, ponieważ ziarna pyłku są przenoszone przez wiatr. Rośliny wiatropylne produkują ogromne ilości pyłku, który na zalążki pada przypadkiem. Taki sposób zapylania jest skuteczny dzięki temu, że pyłek ma niewielkie rozmiary oraz struktury ułatwiające jego unoszenie. U sosny ziarna pyłku mają dwa pęcherze wypełnione powietrzem. Szansę na przeniesienie na duże odległości ma pyłek wytwarzany wysoko na drzewie. Przystosowaniem do wiatropylności jest także rozmieszczenie szyszek żeńskich w zewnętrznej części korony drzewa.

Nasiona sosny zwyczajnej także są przenoszone przez wiatr, dlatego określamy ją jako roślinę . Nasiona są drobne, lekkie i mają skrzydełka, które wydłużają czas opadania na ziemię. Podmuchy wiatru mogą je przenieść na duże odległości od drzewa, na którym powstały. Wtedy kiełkujące z nich siewki nie muszą konkurować z rośliną macierzystą o światło czy wodę.

Nasiona chronią swoją cenną zawartość lepiej niż zarodniki. Zarodnik jest pojedynczą komórką przystosowaną do przetrwania trudnych warunków. W skład nasiona natomiast oprócz zarodka wchodzi tkanka zapasowa, z której on korzysta, oraz gruba, odporna łupina nasienna.

Obserwacja przystosowań nasion do przenoszenia przez wiatr.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Upuść z uniesionej w górę ręki kilka nasion sosny ze skrzydełkami lotnymi i kilka nasion pozbawionych skrzydełek. Obserwuj ich lot i porównaj szybkość opadania. Dmuchając, spróbuj utrzymać je w powietrzu jak najdłużej.

2. Narysuj tor opadania nasion ze skrzydełkami i bez.

3. Sformułuj i zapisz wniosek.

Podsumowanie

Te nasiona, które wolniej opadają, podczas wietrznej pogody dłużej pozostaną w powietrzu i dalej polecą.

Rośliny iglaste są charakterystycznym elementem krajobrazów Polski. Można je łatwo rozpoznać po obecności igieł i szyszek. Wśród rodzimych gatunków najczęściej spotykane są: świerk pospolity, jodła pospolita, modrzew europejski, cis pospolity, jałowiec pospolity oraz różne gatunki sosen. Wiele spotykanych w Polsce gatunków drzew iglastych to rośliny niewystępujące naturalnie w naszym środowisku, sprowadzone głównie jako rośliny ozdobne i użytkowe.

Świerk pospolity rośnie w północno‑wschodniej Polsce oraz w wyższych partiach gór. Osiąga około 45 m wysokości. Ma krótkie, ostro zakończone, graniaste i kłujące igły, które pojedynczo wyrastają z pędu i utrzymują się na nim przez 5‑7 lat. Jego długie i walcowate szyszki zwisają z gałązek, a po dojrzeniu w całości opadają na ziemię.

Jodła pospolita występuje na południu Polski w niższych partiach gór. Jest potężnym drzewem o gęstej koronie dorastającym do 50 m wysokości. Jej płaskie igły wyrastają pojedynczo. Są zaokrąglone na szczycie i nie kłują tak, jak igły świerka. Z wierzchu są ciemnozielone, a od spodu mają dwa białe paski. Szyszki jodły są walcowate, a zanim dojrzeją, stoją na gałęziach, zaś po dojrzeniu rozpadają się na pojedyncze łuski.

Modrzew europejski dorasta do 35 m wysokości. Ma jasnozielone, miękkie igły, które rosną w pęczkach, a jesienią żółkną i opadają. Szyszki są niewielkie, jajowate, skierowane do góry.

Cis pospolity można spotkać w naturalnych siedliskach w górach i północno‑zachodniej Polsce. Zwykle jest krzewem lub niewielkim drzewem. Ma płaskie, miękkie, ostro zakończone ciemnozielone igły o jasnozielonym spodzie. Cis nie wytwarza szyszek, jego nasiona otoczone są czerwoną soczystą osłoną - osnówką. Cała roślina z wyjątkiem osnówki, którą żywią się ptaki, posiada właściwości trujące. Uprawne odmiany cisa często sadzi się w parkach i ogrodach. Cisy należą do roślin długowiecznych. Ocenia się, że mogą żyć nawet do 3 tys. lat.

Wyobraź sobie, że kupujesz choinkę na święta. Dostępne są tanie świerki i drogie jodły. Wyjaśnij, w jaki sposób poznasz, czy nie zaoferowo ci świerka w cenie jodły.

Porównanie igieł różnych gatunków roślin iglastych.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Porównaj igły na gałązce

1. cisa, jodły i świerku;

2. sosny zwyczajnej i kosodrzewiny.

2. Policz, ile igieł wyrasta z każdego pęczka (krótkopędu), i stwierdź, czym różni się nasada igieł.

3. Zmierz igły.

4. Określ dotykiem, czy ich kształt jest płaski, graniasty, okrągły, trójkątny lub inny.

5. Porównaj czubki igieł.

6. Wykonaj rysunkową dokumentację obserwacji.

Podsumowanie

Obserwacja igieł pozwala na szybkie rozróżnienie drzew iglastych. Pomagają w tym takie cechy, jak liczba igieł wyrastających z krótkopędu, ich kształt, barwa, twardość, kształt czubka igły.

Jałowiec pospolity jest krzewem występującym powszechnie w borach sosnowych. Ma krótkie, sinozielone, ostre i kłujące igły, wyrastające po trzy wokół pędu. Jesienią powstają na nich mięsiste, granatowe .

Sosna limba występuje w Tatrach. Jest drzewem osiągającym 20 m wysokości. Można ją rozpoznać po pięciu długich i sztywnych igłach wyrastających ze skróconego pędu. Jej jajowate szyszki rozpadają się, uwalniając nasiona pozbawione skrzydełek.

Kosodrzewina jest gatunkiem sosny. Tworzy krzewiaste zarośla w górnych partiach gór. Jej krótkie i bardzo sztywne igły wyrastają po dwie ze skróconego pędu. Szyszki są małe, okrągławe.

Wiele gatunków roślin iglastych żyjących na półkuli północnej to ogromne drzewa. Należą do nich na przykład mamutowce, które dożywają sędziwego wieku około 2,5‑3 tys. lat. Kiedyś występowały w Ameryce Północnej, zachodniej Europie i wschodniej Azji. Obecnie w stanie dzikim spotykane są jedynie w Kalifornii. W Europie uprawia się je jako drzewa ozdobne. Mamutowiec olbrzymi (sekwoja) jest największą rośliną iglastą na świecie, osiąga wysokość ponad 100 m i średnicę pnia 12 m. Równie imponujące rozmiary ma daglezja zielona dorastająca nawet do 110 m wysokości. Żyje kilkaset lat. W naturalnych siedliskach występuje w zachodniej części Ameryki Północnej.

Drzewa iglaste dostarczają wielu wrażeń estetycznych, mogą być również natchnieniem dla artystów. Rzymskie sosny były inspiracją włoskiego kompozytora Ottorina Respighiego do napisania dzieła, którego jedną z części jest symfonia Pinie rzymskie. Część tego utworu jest ilustracją Villi Borghese w Rzymie.

Nagonasienne to rośliny typowo lądowe zasiedlające środowiska na całej Ziemi, będące głównym składnikiem tajgi, borów iglastych i domieszką w lasach mieszanych.

Rośliny nagonasienne wytwarzają korzenie, łodygi i liście oraz nasiona, które rozwijają się na nieosłoniętych łuskach szyszek żeńskich.

Nasiona to organy przetrwalne chroniące zarodek i zapewniające mu substancje odżywcze w pierwszym etapie życia. Służą również do rozprzestrzeniania roślin.

Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, wiatropylne i wiatrosiewne.

Pinie, cyprysy i cedry to rośliny charakterystyczne dla rejonów śródziemnomorskich. Sosna pinia tworzy malownicze gaje na północnym wybrzeżu Morza Śródziemnego. Jest drzewem o dużej, parasolowatej koronie. Cyprys wiecznie zielony to wysokie, strzeliste drzewo, często sadzone w parkowych alejach ze względu na wąską i stożkowatą koronę. Cedr libański naturalnie występuje na terenie Syrii, Libanu i Turcji. Jest dużym drzewem o rozłożystej, płaskiej koronie.

Miłorząb japoński przed milionami lat występował na znacznych obszarach Ziemi. Obecnie w naturze spotkać go można jedynie w Chinach. Osiąga wysokość do 30 m. Jest rośliną dwupienną. Sadzony jest w parkach i ogrodach na całym świecie. Do takich nasadzeń lepiej wybierać tylko osobniki męskie, gdyż dojrzałe nasiona wytwarzane przez osobniki żeńskie wydzielają bardzo nieprzyjemną woń.

Rośliny nagonasienne mają duży wpływ na funkcjonowanie przyrody, a tym samym na życie człowieka. Produkują tlen, oczyszczają powietrze, pochłaniając dwutlenek węgla i zatrzymując pyły, spowalniają parowanie wody z powierzchni Ziemi. Tworzą lasy i zarośla, które stanowią środowisko życia dla ogromnej liczby gatunków zwierząt i innych organizmów. Ich nasiona i igły są pokarmem owadów, ssaków, ptaków. Lasy kształtują mikroklimat, chroniąc przed silnymi wiatrami, łagodząc upały. Górskie lasy są naturalną ochroną przed powodziami, lawinami i osuwiskami ziemi. Chronią glebę przed wysuszeniem i wymywaniem.

Drewno pozyskiwane z drzew iglastych jest cennym surowcem w wielu dziedzinach gospodarki. Wykorzystuje się je do budowy domów, konstrukcji okien i ogrodzeń, produkcji mebli i papieru. Drzewa iglaste dostarczają żywicy niezbędnej do produkcji terpentyny. Zastygła drzew iglastych żyjących około 50 mln lat temu utworzyła bursztyn - surowiec, z którego wyrabia się biżuterię, ozdoby i przedmioty użytkowe. Substancje pozyskiwane z liści miłorzębu i cisa są wykorzystywane do produkcji leków. Nasiona niektórych roślin iglastych, np. orzeszki piniowe i „owoce" jałowca, stosuje się w kuchni jako przyprawy i składniki potraw. Ze względu na atrakcyjny wygląd wiele gatunków roślin nagonasiennych to rośliny ozdobne.

# data[].attributes.body
Zapisz następnie punkt:
2. Rola nagonasiennych w przyrodzie i dla człowieka.
A teraz poznajmy przedstawicieli nagonasiennych w Polsce:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W historii roślin wykształcenie nasion było bardzo ważną zmianą. Nasiona potrafią skuteczniej niż zarodniki zapewnić trwanie i rozprzestrzenianie gatunków. Sprawiły, że przed wytwarzającymi je roślinami nasiennymi otworzyły się nowe środowiska.

opisywać miejsca występowania roślin nagonasiennych na Ziemi i ich przystosowania do warunków życia;

opisywać charakterystyczne cechy roślin nagonasiennych;

rozpoznawać najczęściej spotykane gatunki nagonasiennych;

przedstawiać znaczenie nagonasiennych.

to rośliny naczyniowe, które, choć nie wytwarzają owoców, rozsiewają się za pomocą nasion. Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, nazywane tak ze względu na budowę liści, które przybierają kształt igieł.

Nagonasienne to drzewa i krzewy żyjące wyłącznie na lądzie. Rosną od równika po koła podbiegunowe, na górskich zboczach, wilgotnych nizinach i półpustyniach. W Ameryce Północnej i Eurazji w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego tworzą duże kompleksy leśne nazywane tajgą. W strefie klimatu umiarkowanego, tam, gdzie nie wstępuje wieczna zmarzlina, tworzą lasy iglaste (bory) lub mieszane. Odpowiednie warunki życia znajdują również w łagodnym i ciepłym klimacie strefy Morza Śródziemnego. Żyjącymi na półkuli północnej drzewami iglastymi są m.in. sosna, jodła, świerk, modrzew. W ciepłych i wilgotnych strefach klimatycznych rosną na przykład cedry, cyprysy, sekwoje.

Sosna to pospolita roślina nagonasienna. Tworzy bory sosnowe na piaszczystych ubogich glebach środkowej i północnej Polski. Dzięki masywnym, wrastającym głęboko w podłoże korzeniom i grubym zdrewniałym łodygom może rosnąć wysoko i jest odporna na działanie wiatrów. Łodyga sosny, nazywana pniem, unosi wyrastające w regularnych odstępach gałęzie. Razem tworzą one koronę drzewa. Kształt pnia i korony (pokrój drzewa) zależą od ilości światła docierającego do rośliny. Sosny występujące w zwartym drzewostanie mają wysokie, smukłe pnie i niewielkie korony. Są to osobniki, które dzięki zdolności do szybkiego wzrostu pokonały wolniej rosnących konkurentów do światła. Inne drzewa, a nawet ich własne gałęzie, zostały przez nie zacienione, straciły igły i obumarły. W przeciwieństwie do drzew rosnących we wnętrzu lasu sosny rosnące samotnie w pełnym oświetleniu nie są wysokie i mają rozłożyste, gęste korony osadzone na krótkim, grubym pniu.

Liście sosny zwyczajnej mają postać wąskich i dosyć długich szaroniebieskich , które wyrastają po dwie ze skróconych pędów (krótkopędów). Długość i liczba igieł to ważne cechy, na podstawie których rozróżnia się gatunki sosny. Igły sosny są zimozielone, dlatego także w zimie mogą prowadzić fotosyntezę. Budowa igieł większości drzew nagonasiennych klimatu umiarkowanego i chłodnego stanowi przystosowanie do warunków suszy i mrozu. Ich kształt to wynik redukcji powierzchni, co ogranicza parowanie wody z liści. Pokrywa je gruba skórka osłonięta warstwą wosku, chroniąca liście przed nadmierną utratą wody. Pomaga to roślinom przetrwać długie zimowe miesiące, gdy zamarznięta gleba uniemożliwia pobieranie wody.

Gruba kora chroni pnie przed działaniem silnych mrozów i wysychaniem oraz przed uszkodzeniami mechanicznymi. Przez pnie roślin iglastych, a także przez ich igły, przebiegają liczne kanały wytwarzające żywicę - substancję, która służy roślinom do zasklepiania ran. Rośliny nagonasienne, jak sosna, mogą osiągać duże rozmiary dzięki dobrze wykształconym, usztywniającym wysokie łodygi tkankom mechanicznym oraz dzięki zdolnym do transportu wody na sam szczyt drzewa tkankom przewodzącym.

Sosna rozmnaża się płciowo. Gamety są wytwarzane w szyszkach żeńskich i męskich. W maju na szczycie młodych pędów pojawiają się małe, czerwonawe szyszeczki, złożone z drobnych łusek. Na każdej łusce leżą dwa zalążki. W zalążkach znajdują się gamety żeńskie. U podstawy innych młodych gałązek umieszczone są niewielkie, jajowate szyszki męskie. Produkują one ogromne ilości lekkiego, żółtego pyłku, w którym ukryte są gamety męskie. Po wysypaniu pyłku szyszki męskie zasychają i odpadają.

Rośliny nagonasienne rozmnażają się płciowo. Nie wytwarzają owoców.

RlB3Ys9ZXiNIN 1

Ilustracja przedstawia pęd sosny z igłami i szyszkami. Po lewej dwa nasiona sosny. U góry szyszka żeńska. Po prawej dwa ziarna pyłku. Obok żółta szyszka męska.

Podaj przynajmniej dwa powody, dla których szyszki męskie wyrastają w pobliżu końca gałązek dolnej części korony drzewa, a nie w głębi korony.

Ziarna pyłku podczas pylenia sosny osiadają na wszystkich powierzchniach, czasem w dużej odległości od drzewa. Niektóre z nich trafiają na zalążki. Wtedy gamety męskie mogą połączyć się z gametami żeńskimi i dochodzi do zapłodnienia. Z zapłodnionej komórki jajowej rozwija się zarodek nowej rośliny. Odbywa się to w zalążku, który z czasem przekształca się w nasiono. Szyszki żeńskie w tym czasie rosną i drewnieją, a nasiona rozwijają się i dojrzewają. Proces ten trwa trzy lata. Zarówno zalążki, jak i nasiona są nagie - leżą na łuskach szyszek, nie są okryte żadną osłoną. Z tego powodu rośliny takie, jak sosna, noszą nazwę nagozalążkowych i nagonasiennych.

Sosna jest rośliną wiatropylną, ponieważ ziarna pyłku są przenoszone przez wiatr. Rośliny wiatropylne produkują ogromne ilości pyłku, który na zalążki pada przypadkiem. Taki sposób zapylania jest skuteczny dzięki temu, że pyłek ma niewielkie rozmiary oraz struktury ułatwiające jego unoszenie. U sosny ziarna pyłku mają dwa pęcherze wypełnione powietrzem. Szansę na przeniesienie na duże odległości ma pyłek wytwarzany wysoko na drzewie. Przystosowaniem do wiatropylności jest także rozmieszczenie szyszek żeńskich w zewnętrznej części korony drzewa.

Nasiona sosny zwyczajnej także są przenoszone przez wiatr, dlatego określamy ją jako roślinę . Nasiona są drobne, lekkie i mają skrzydełka, które wydłużają czas opadania na ziemię. Podmuchy wiatru mogą je przenieść na duże odległości od drzewa, na którym powstały. Wtedy kiełkujące z nich siewki nie muszą konkurować z rośliną macierzystą o światło czy wodę.

Nasiona chronią swoją cenną zawartość lepiej niż zarodniki. Zarodnik jest pojedynczą komórką przystosowaną do przetrwania trudnych warunków. W skład nasiona natomiast oprócz zarodka wchodzi tkanka zapasowa, z której on korzysta, oraz gruba, odporna łupina nasienna.

Obserwacja przystosowań nasion do przenoszenia przez wiatr.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Upuść z uniesionej w górę ręki kilka nasion sosny ze skrzydełkami lotnymi i kilka nasion pozbawionych skrzydełek. Obserwuj ich lot i porównaj szybkość opadania. Dmuchając, spróbuj utrzymać je w powietrzu jak najdłużej.

2. Narysuj tor opadania nasion ze skrzydełkami i bez.

3. Sformułuj i zapisz wniosek.

Podsumowanie

Te nasiona, które wolniej opadają, podczas wietrznej pogody dłużej pozostaną w powietrzu i dalej polecą.

Rośliny iglaste są charakterystycznym elementem krajobrazów Polski. Można je łatwo rozpoznać po obecności igieł i szyszek. Wśród rodzimych gatunków najczęściej spotykane są: świerk pospolity, jodła pospolita, modrzew europejski, cis pospolity, jałowiec pospolity oraz różne gatunki sosen. Wiele spotykanych w Polsce gatunków drzew iglastych to rośliny niewystępujące naturalnie w naszym środowisku, sprowadzone głównie jako rośliny ozdobne i użytkowe.

Świerk pospolity rośnie w północno‑wschodniej Polsce oraz w wyższych partiach gór. Osiąga około 45 m wysokości. Ma krótkie, ostro zakończone, graniaste i kłujące igły, które pojedynczo wyrastają z pędu i utrzymują się na nim przez 5‑7 lat. Jego długie i walcowate szyszki zwisają z gałązek, a po dojrzeniu w całości opadają na ziemię.

Jodła pospolita występuje na południu Polski w niższych partiach gór. Jest potężnym drzewem o gęstej koronie dorastającym do 50 m wysokości. Jej płaskie igły wyrastają pojedynczo. Są zaokrąglone na szczycie i nie kłują tak, jak igły świerka. Z wierzchu są ciemnozielone, a od spodu mają dwa białe paski. Szyszki jodły są walcowate, a zanim dojrzeją, stoją na gałęziach, zaś po dojrzeniu rozpadają się na pojedyncze łuski.

Modrzew europejski dorasta do 35 m wysokości. Ma jasnozielone, miękkie igły, które rosną w pęczkach, a jesienią żółkną i opadają. Szyszki są niewielkie, jajowate, skierowane do góry.

Cis pospolity można spotkać w naturalnych siedliskach w górach i północno‑zachodniej Polsce. Zwykle jest krzewem lub niewielkim drzewem. Ma płaskie, miękkie, ostro zakończone ciemnozielone igły o jasnozielonym spodzie. Cis nie wytwarza szyszek, jego nasiona otoczone są czerwoną soczystą osłoną - osnówką. Cała roślina z wyjątkiem osnówki, którą żywią się ptaki, posiada właściwości trujące. Uprawne odmiany cisa często sadzi się w parkach i ogrodach. Cisy należą do roślin długowiecznych. Ocenia się, że mogą żyć nawet do 3 tys. lat.

Wyobraź sobie, że kupujesz choinkę na święta. Dostępne są tanie świerki i drogie jodły. Wyjaśnij, w jaki sposób poznasz, czy nie zaoferowo ci świerka w cenie jodły.

Porównanie igieł różnych gatunków roślin iglastych.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Porównaj igły na gałązce

1. cisa, jodły i świerku;

2. sosny zwyczajnej i kosodrzewiny.

2. Policz, ile igieł wyrasta z każdego pęczka (krótkopędu), i stwierdź, czym różni się nasada igieł.

3. Zmierz igły.

4. Określ dotykiem, czy ich kształt jest płaski, graniasty, okrągły, trójkątny lub inny.

5. Porównaj czubki igieł.

6. Wykonaj rysunkową dokumentację obserwacji.

Podsumowanie

Obserwacja igieł pozwala na szybkie rozróżnienie drzew iglastych. Pomagają w tym takie cechy, jak liczba igieł wyrastających z krótkopędu, ich kształt, barwa, twardość, kształt czubka igły.

Jałowiec pospolity jest krzewem występującym powszechnie w borach sosnowych. Ma krótkie, sinozielone, ostre i kłujące igły, wyrastające po trzy wokół pędu. Jesienią powstają na nich mięsiste, granatowe .

Sosna limba występuje w Tatrach. Jest drzewem osiągającym 20 m wysokości. Można ją rozpoznać po pięciu długich i sztywnych igłach wyrastających ze skróconego pędu. Jej jajowate szyszki rozpadają się, uwalniając nasiona pozbawione skrzydełek.

Kosodrzewina jest gatunkiem sosny. Tworzy krzewiaste zarośla w górnych partiach gór. Jej krótkie i bardzo sztywne igły wyrastają po dwie ze skróconego pędu. Szyszki są małe, okrągławe.

Wiele gatunków roślin iglastych żyjących na półkuli północnej to ogromne drzewa. Należą do nich na przykład mamutowce, które dożywają sędziwego wieku około 2,5‑3 tys. lat. Kiedyś występowały w Ameryce Północnej, zachodniej Europie i wschodniej Azji. Obecnie w stanie dzikim spotykane są jedynie w Kalifornii. W Europie uprawia się je jako drzewa ozdobne. Mamutowiec olbrzymi (sekwoja) jest największą rośliną iglastą na świecie, osiąga wysokość ponad 100 m i średnicę pnia 12 m. Równie imponujące rozmiary ma daglezja zielona dorastająca nawet do 110 m wysokości. Żyje kilkaset lat. W naturalnych siedliskach występuje w zachodniej części Ameryki Północnej.

Drzewa iglaste dostarczają wielu wrażeń estetycznych, mogą być również natchnieniem dla artystów. Rzymskie sosny były inspiracją włoskiego kompozytora Ottorina Respighiego do napisania dzieła, którego jedną z części jest symfonia Pinie rzymskie. Część tego utworu jest ilustracją Villi Borghese w Rzymie.

Nagonasienne to rośliny typowo lądowe zasiedlające środowiska na całej Ziemi, będące głównym składnikiem tajgi, borów iglastych i domieszką w lasach mieszanych.

Rośliny nagonasienne wytwarzają korzenie, łodygi i liście oraz nasiona, które rozwijają się na nieosłoniętych łuskach szyszek żeńskich.

Nasiona to organy przetrwalne chroniące zarodek i zapewniające mu substancje odżywcze w pierwszym etapie życia. Służą również do rozprzestrzeniania roślin.

Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, wiatropylne i wiatrosiewne.

Pinie, cyprysy i cedry to rośliny charakterystyczne dla rejonów śródziemnomorskich. Sosna pinia tworzy malownicze gaje na północnym wybrzeżu Morza Śródziemnego. Jest drzewem o dużej, parasolowatej koronie. Cyprys wiecznie zielony to wysokie, strzeliste drzewo, często sadzone w parkowych alejach ze względu na wąską i stożkowatą koronę. Cedr libański naturalnie występuje na terenie Syrii, Libanu i Turcji. Jest dużym drzewem o rozłożystej, płaskiej koronie.

Miłorząb japoński przed milionami lat występował na znacznych obszarach Ziemi. Obecnie w naturze spotkać go można jedynie w Chinach. Osiąga wysokość do 30 m. Jest rośliną dwupienną. Sadzony jest w parkach i ogrodach na całym świecie. Do takich nasadzeń lepiej wybierać tylko osobniki męskie, gdyż dojrzałe nasiona wytwarzane przez osobniki żeńskie wydzielają bardzo nieprzyjemną woń.

Rośliny nagonasienne mają duży wpływ na funkcjonowanie przyrody, a tym samym na życie człowieka. Produkują tlen, oczyszczają powietrze, pochłaniając dwutlenek węgla i zatrzymując pyły, spowalniają parowanie wody z powierzchni Ziemi. Tworzą lasy i zarośla, które stanowią środowisko życia dla ogromnej liczby gatunków zwierząt i innych organizmów. Ich nasiona i igły są pokarmem owadów, ssaków, ptaków. Lasy kształtują mikroklimat, chroniąc przed silnymi wiatrami, łagodząc upały. Górskie lasy są naturalną ochroną przed powodziami, lawinami i osuwiskami ziemi. Chronią glebę przed wysuszeniem i wymywaniem.

Drewno pozyskiwane z drzew iglastych jest cennym surowcem w wielu dziedzinach gospodarki. Wykorzystuje się je do budowy domów, konstrukcji okien i ogrodzeń, produkcji mebli i papieru. Drzewa iglaste dostarczają żywicy niezbędnej do produkcji terpentyny. Zastygła drzew iglastych żyjących około 50 mln lat temu utworzyła bursztyn - surowiec, z którego wyrabia się biżuterię, ozdoby i przedmioty użytkowe. Substancje pozyskiwane z liści miłorzębu i cisa są wykorzystywane do produkcji leków. Nasiona niektórych roślin iglastych, np. orzeszki piniowe i „owoce" jałowca, stosuje się w kuchni jako przyprawy i składniki potraw. Ze względu na atrakcyjny wygląd wiele gatunków roślin nagonasiennych to rośliny ozdobne.

# data[].attributes.body
Zapisz następnie punkt:
2. Rola nagonasiennych w przyrodzie i dla człowieka.
A teraz poznajmy przedstawicieli nagonasiennych w Polsce:

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W historii roślin wykształcenie nasion było bardzo ważną zmianą. Nasiona potrafią skuteczniej niż zarodniki zapewnić trwanie i rozprzestrzenianie gatunków. Sprawiły, że przed wytwarzającymi je roślinami nasiennymi otworzyły się nowe środowiska.

opisywać miejsca występowania roślin nagonasiennych na Ziemi i ich przystosowania do warunków życia;

opisywać charakterystyczne cechy roślin nagonasiennych;

rozpoznawać najczęściej spotykane gatunki nagonasiennych;

przedstawiać znaczenie nagonasiennych.

to rośliny naczyniowe, które, choć nie wytwarzają owoców, rozsiewają się za pomocą nasion. Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, nazywane tak ze względu na budowę liści, które przybierają kształt igieł.

Nagonasienne to drzewa i krzewy żyjące wyłącznie na lądzie. Rosną od równika po koła podbiegunowe, na górskich zboczach, wilgotnych nizinach i półpustyniach. W Ameryce Północnej i Eurazji w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego tworzą duże kompleksy leśne nazywane tajgą. W strefie klimatu umiarkowanego, tam, gdzie nie wstępuje wieczna zmarzlina, tworzą lasy iglaste (bory) lub mieszane. Odpowiednie warunki życia znajdują również w łagodnym i ciepłym klimacie strefy Morza Śródziemnego. Żyjącymi na półkuli północnej drzewami iglastymi są m.in. sosna, jodła, świerk, modrzew. W ciepłych i wilgotnych strefach klimatycznych rosną na przykład cedry, cyprysy, sekwoje.

Sosna to pospolita roślina nagonasienna. Tworzy bory sosnowe na piaszczystych ubogich glebach środkowej i północnej Polski. Dzięki masywnym, wrastającym głęboko w podłoże korzeniom i grubym zdrewniałym łodygom może rosnąć wysoko i jest odporna na działanie wiatrów. Łodyga sosny, nazywana pniem, unosi wyrastające w regularnych odstępach gałęzie. Razem tworzą one koronę drzewa. Kształt pnia i korony (pokrój drzewa) zależą od ilości światła docierającego do rośliny. Sosny występujące w zwartym drzewostanie mają wysokie, smukłe pnie i niewielkie korony. Są to osobniki, które dzięki zdolności do szybkiego wzrostu pokonały wolniej rosnących konkurentów do światła. Inne drzewa, a nawet ich własne gałęzie, zostały przez nie zacienione, straciły igły i obumarły. W przeciwieństwie do drzew rosnących we wnętrzu lasu sosny rosnące samotnie w pełnym oświetleniu nie są wysokie i mają rozłożyste, gęste korony osadzone na krótkim, grubym pniu.

Liście sosny zwyczajnej mają postać wąskich i dosyć długich szaroniebieskich , które wyrastają po dwie ze skróconych pędów (krótkopędów). Długość i liczba igieł to ważne cechy, na podstawie których rozróżnia się gatunki sosny. Igły sosny są zimozielone, dlatego także w zimie mogą prowadzić fotosyntezę. Budowa igieł większości drzew nagonasiennych klimatu umiarkowanego i chłodnego stanowi przystosowanie do warunków suszy i mrozu. Ich kształt to wynik redukcji powierzchni, co ogranicza parowanie wody z liści. Pokrywa je gruba skórka osłonięta warstwą wosku, chroniąca liście przed nadmierną utratą wody. Pomaga to roślinom przetrwać długie zimowe miesiące, gdy zamarznięta gleba uniemożliwia pobieranie wody.

Gruba kora chroni pnie przed działaniem silnych mrozów i wysychaniem oraz przed uszkodzeniami mechanicznymi. Przez pnie roślin iglastych, a także przez ich igły, przebiegają liczne kanały wytwarzające żywicę - substancję, która służy roślinom do zasklepiania ran. Rośliny nagonasienne, jak sosna, mogą osiągać duże rozmiary dzięki dobrze wykształconym, usztywniającym wysokie łodygi tkankom mechanicznym oraz dzięki zdolnym do transportu wody na sam szczyt drzewa tkankom przewodzącym.

Sosna rozmnaża się płciowo. Gamety są wytwarzane w szyszkach żeńskich i męskich. W maju na szczycie młodych pędów pojawiają się małe, czerwonawe szyszeczki, złożone z drobnych łusek. Na każdej łusce leżą dwa zalążki. W zalążkach znajdują się gamety żeńskie. U podstawy innych młodych gałązek umieszczone są niewielkie, jajowate szyszki męskie. Produkują one ogromne ilości lekkiego, żółtego pyłku, w którym ukryte są gamety męskie. Po wysypaniu pyłku szyszki męskie zasychają i odpadają.

Rośliny nagonasienne rozmnażają się płciowo. Nie wytwarzają owoców.

RlB3Ys9ZXiNIN 1

Ilustracja przedstawia pęd sosny z igłami i szyszkami. Po lewej dwa nasiona sosny. U góry szyszka żeńska. Po prawej dwa ziarna pyłku. Obok żółta szyszka męska.

Podaj przynajmniej dwa powody, dla których szyszki męskie wyrastają w pobliżu końca gałązek dolnej części korony drzewa, a nie w głębi korony.

Ziarna pyłku podczas pylenia sosny osiadają na wszystkich powierzchniach, czasem w dużej odległości od drzewa. Niektóre z nich trafiają na zalążki. Wtedy gamety męskie mogą połączyć się z gametami żeńskimi i dochodzi do zapłodnienia. Z zapłodnionej komórki jajowej rozwija się zarodek nowej rośliny. Odbywa się to w zalążku, który z czasem przekształca się w nasiono. Szyszki żeńskie w tym czasie rosną i drewnieją, a nasiona rozwijają się i dojrzewają. Proces ten trwa trzy lata. Zarówno zalążki, jak i nasiona są nagie - leżą na łuskach szyszek, nie są okryte żadną osłoną. Z tego powodu rośliny takie, jak sosna, noszą nazwę nagozalążkowych i nagonasiennych.

Sosna jest rośliną wiatropylną, ponieważ ziarna pyłku są przenoszone przez wiatr. Rośliny wiatropylne produkują ogromne ilości pyłku, który na zalążki pada przypadkiem. Taki sposób zapylania jest skuteczny dzięki temu, że pyłek ma niewielkie rozmiary oraz struktury ułatwiające jego unoszenie. U sosny ziarna pyłku mają dwa pęcherze wypełnione powietrzem. Szansę na przeniesienie na duże odległości ma pyłek wytwarzany wysoko na drzewie. Przystosowaniem do wiatropylności jest także rozmieszczenie szyszek żeńskich w zewnętrznej części korony drzewa.

Nasiona sosny zwyczajnej także są przenoszone przez wiatr, dlatego określamy ją jako roślinę . Nasiona są drobne, lekkie i mają skrzydełka, które wydłużają czas opadania na ziemię. Podmuchy wiatru mogą je przenieść na duże odległości od drzewa, na którym powstały. Wtedy kiełkujące z nich siewki nie muszą konkurować z rośliną macierzystą o światło czy wodę.

Nasiona chronią swoją cenną zawartość lepiej niż zarodniki. Zarodnik jest pojedynczą komórką przystosowaną do przetrwania trudnych warunków. W skład nasiona natomiast oprócz zarodka wchodzi tkanka zapasowa, z której on korzysta, oraz gruba, odporna łupina nasienna.

Obserwacja przystosowań nasion do przenoszenia przez wiatr.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Upuść z uniesionej w górę ręki kilka nasion sosny ze skrzydełkami lotnymi i kilka nasion pozbawionych skrzydełek. Obserwuj ich lot i porównaj szybkość opadania. Dmuchając, spróbuj utrzymać je w powietrzu jak najdłużej.

2. Narysuj tor opadania nasion ze skrzydełkami i bez.

3. Sformułuj i zapisz wniosek.

Podsumowanie

Te nasiona, które wolniej opadają, podczas wietrznej pogody dłużej pozostaną w powietrzu i dalej polecą.

Rośliny iglaste są charakterystycznym elementem krajobrazów Polski. Można je łatwo rozpoznać po obecności igieł i szyszek. Wśród rodzimych gatunków najczęściej spotykane są: świerk pospolity, jodła pospolita, modrzew europejski, cis pospolity, jałowiec pospolity oraz różne gatunki sosen. Wiele spotykanych w Polsce gatunków drzew iglastych to rośliny niewystępujące naturalnie w naszym środowisku, sprowadzone głównie jako rośliny ozdobne i użytkowe.

Świerk pospolity rośnie w północno‑wschodniej Polsce oraz w wyższych partiach gór. Osiąga około 45 m wysokości. Ma krótkie, ostro zakończone, graniaste i kłujące igły, które pojedynczo wyrastają z pędu i utrzymują się na nim przez 5‑7 lat. Jego długie i walcowate szyszki zwisają z gałązek, a po dojrzeniu w całości opadają na ziemię.

Jodła pospolita występuje na południu Polski w niższych partiach gór. Jest potężnym drzewem o gęstej koronie dorastającym do 50 m wysokości. Jej płaskie igły wyrastają pojedynczo. Są zaokrąglone na szczycie i nie kłują tak, jak igły świerka. Z wierzchu są ciemnozielone, a od spodu mają dwa białe paski. Szyszki jodły są walcowate, a zanim dojrzeją, stoją na gałęziach, zaś po dojrzeniu rozpadają się na pojedyncze łuski.

Modrzew europejski dorasta do 35 m wysokości. Ma jasnozielone, miękkie igły, które rosną w pęczkach, a jesienią żółkną i opadają. Szyszki są niewielkie, jajowate, skierowane do góry.

Cis pospolity można spotkać w naturalnych siedliskach w górach i północno‑zachodniej Polsce. Zwykle jest krzewem lub niewielkim drzewem. Ma płaskie, miękkie, ostro zakończone ciemnozielone igły o jasnozielonym spodzie. Cis nie wytwarza szyszek, jego nasiona otoczone są czerwoną soczystą osłoną - osnówką. Cała roślina z wyjątkiem osnówki, którą żywią się ptaki, posiada właściwości trujące. Uprawne odmiany cisa często sadzi się w parkach i ogrodach. Cisy należą do roślin długowiecznych. Ocenia się, że mogą żyć nawet do 3 tys. lat.

Wyobraź sobie, że kupujesz choinkę na święta. Dostępne są tanie świerki i drogie jodły. Wyjaśnij, w jaki sposób poznasz, czy nie zaoferowo ci świerka w cenie jodły.

Porównanie igieł różnych gatunków roślin iglastych.

Co będzie potrzebne Instrukcja

1. Porównaj igły na gałązce

1. cisa, jodły i świerku;

2. sosny zwyczajnej i kosodrzewiny.

2. Policz, ile igieł wyrasta z każdego pęczka (krótkopędu), i stwierdź, czym różni się nasada igieł.

3. Zmierz igły.

4. Określ dotykiem, czy ich kształt jest płaski, graniasty, okrągły, trójkątny lub inny.

5. Porównaj czubki igieł.

6. Wykonaj rysunkową dokumentację obserwacji.

Podsumowanie

Obserwacja igieł pozwala na szybkie rozróżnienie drzew iglastych. Pomagają w tym takie cechy, jak liczba igieł wyrastających z krótkopędu, ich kształt, barwa, twardość, kształt czubka igły.

Jałowiec pospolity jest krzewem występującym powszechnie w borach sosnowych. Ma krótkie, sinozielone, ostre i kłujące igły, wyrastające po trzy wokół pędu. Jesienią powstają na nich mięsiste, granatowe .

Sosna limba występuje w Tatrach. Jest drzewem osiągającym 20 m wysokości. Można ją rozpoznać po pięciu długich i sztywnych igłach wyrastających ze skróconego pędu. Jej jajowate szyszki rozpadają się, uwalniając nasiona pozbawione skrzydełek.

Kosodrzewina jest gatunkiem sosny. Tworzy krzewiaste zarośla w górnych partiach gór. Jej krótkie i bardzo sztywne igły wyrastają po dwie ze skróconego pędu. Szyszki są małe, okrągławe.

Wiele gatunków roślin iglastych żyjących na półkuli północnej to ogromne drzewa. Należą do nich na przykład mamutowce, które dożywają sędziwego wieku około 2,5‑3 tys. lat. Kiedyś występowały w Ameryce Północnej, zachodniej Europie i wschodniej Azji. Obecnie w stanie dzikim spotykane są jedynie w Kalifornii. W Europie uprawia się je jako drzewa ozdobne. Mamutowiec olbrzymi (sekwoja) jest największą rośliną iglastą na świecie, osiąga wysokość ponad 100 m i średnicę pnia 12 m. Równie imponujące rozmiary ma daglezja zielona dorastająca nawet do 110 m wysokości. Żyje kilkaset lat. W naturalnych siedliskach występuje w zachodniej części Ameryki Północnej.

Drzewa iglaste dostarczają wielu wrażeń estetycznych, mogą być również natchnieniem dla artystów. Rzymskie sosny były inspiracją włoskiego kompozytora Ottorina Respighiego do napisania dzieła, którego jedną z części jest symfonia Pinie rzymskie. Część tego utworu jest ilustracją Villi Borghese w Rzymie.

Nagonasienne to rośliny typowo lądowe zasiedlające środowiska na całej Ziemi, będące głównym składnikiem tajgi, borów iglastych i domieszką w lasach mieszanych.

Rośliny nagonasienne wytwarzają korzenie, łodygi i liście oraz nasiona, które rozwijają się na nieosłoniętych łuskach szyszek żeńskich.

Nasiona to organy przetrwalne chroniące zarodek i zapewniające mu substancje odżywcze w pierwszym etapie życia. Służą również do rozprzestrzeniania roślin.

Większość nagonasiennych to rośliny iglaste, wiatropylne i wiatrosiewne.

Pinie, cyprysy i cedry to rośliny charakterystyczne dla rejonów śródziemnomorskich. Sosna pinia tworzy malownicze gaje na północnym wybrzeżu Morza Śródziemnego. Jest drzewem o dużej, parasolowatej koronie. Cyprys wiecznie zielony to wysokie, strzeliste drzewo, często sadzone w parkowych alejach ze względu na wąską i stożkowatą koronę. Cedr libański naturalnie występuje na terenie Syrii, Libanu i Turcji. Jest dużym drzewem o rozłożystej, płaskiej koronie.

Miłorząb japoński przed milionami lat występował na znacznych obszarach Ziemi. Obecnie w naturze spotkać go można jedynie w Chinach. Osiąga wysokość do 30 m. Jest rośliną dwupienną. Sadzony jest w parkach i ogrodach na całym świecie. Do takich nasadzeń lepiej wybierać tylko osobniki męskie, gdyż dojrzałe nasiona wytwarzane przez osobniki żeńskie wydzielają bardzo nieprzyjemną woń.

Rośliny nagonasienne mają duży wpływ na funkcjonowanie przyrody, a tym samym na życie człowieka. Produkują tlen, oczyszczają powietrze, pochłaniając dwutlenek węgla i zatrzymując pyły, spowalniają parowanie wody z powierzchni Ziemi. Tworzą lasy i zarośla, które stanowią środowisko życia dla ogromnej liczby gatunków zwierząt i innych organizmów. Ich nasiona i igły są pokarmem owadów, ssaków, ptaków. Lasy kształtują mikroklimat, chroniąc przed silnymi wiatrami, łagodząc upały. Górskie lasy są naturalną ochroną przed powodziami, lawinami i osuwiskami ziemi. Chronią glebę przed wysuszeniem i wymywaniem.

Drewno pozyskiwane z drzew iglastych jest cennym surowcem w wielu dziedzinach gospodarki. Wykorzystuje się je do budowy domów, konstrukcji okien i ogrodzeń, produkcji mebli i papieru. Drzewa iglaste dostarczają żywicy niezbędnej do produkcji terpentyny. Zastygła drzew iglastych żyjących około 50 mln lat temu utworzyła bursztyn - surowiec, z którego wyrabia się biżuterię, ozdoby i przedmioty użytkowe. Substancje pozyskiwane z liści miłorzębu i cisa są wykorzystywane do produkcji leków. Nasiona niektórych roślin iglastych, np. orzeszki piniowe i „owoce" jałowca, stosuje się w kuchni jako przyprawy i składniki potraw. Ze względu na atrakcyjny wygląd wiele gatunków roślin nagonasiennych to rośliny ozdobne.

# data[].attributes.body
- zwróć uwagę na punkt 5. Krajowe rośliny nagonasienne- przeczytaj informacje i obejrzyj zdjęcia.
Na zakończenie wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń- str. 87-90
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
Kolejna lekcja za tydzień!

# data[].attributes.body
- zwróć uwagę na punkt 5. Krajowe rośliny nagonasienne- przeczytaj informacje i obejrzyj zdjęcia.
Na zakończenie wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń- str. 87-90
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
Kolejna lekcja za tydzień!

# data[].attributes.headline
Temat : Rośliny okrytonasienne- z nasionem "zapakowanym" w owocu.

# data[].attributes.subject
Temat : Rośliny okrytonasienne- z nasionem "zapakowanym" w owocu.

# data[].attributes.body
Dzień dobry!
Zapraszam Was na początek do wykonania kilku ćwiczeń interaktywnych:

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W kwiatach męskich powstają ziarna pyłku., Na kwiatach żeńskich rozwijają się zalążki., Ziarno pyłku wytwarza łagiewkę pyłkową i komórki plemnikowe., Komórka plemnikowa łączy się z komórką jajową., Połączenie gamet męskiej i żeńskiej to zapłodnienie., Po zapłodnieniu z zalążka powstaje nasienie., Kwiatostan żeński przekształca się w szyszkę., Dojrzała szyszka otwiera się., Nasiona rozsiewane są przez wiatr., W sprzyjających warunkach z nasiona wyrasta młoda roślina..

# data[].attributes.attachment_link.description
W kwiatach męskich powstają ziarna pyłku., Na kwiatach żeńskich rozwijają się zalążki., Ziarno pyłku wytwarza łagiewkę pyłkową i komórki plemnikowe., Komórka plemnikowa łączy się z komórką jajową., Połączenie gamet męskiej i żeńskiej to zapłodnienie., Po zapłodnieniu z zalążka powstaje nasienie., Kwiatostan żeński przekształca się w szyszkę., Dojrzała szyszka otwiera się., Nasiona rozsiewane są przez wiatr., W sprzyjających warunkach z nasiona wyrasta młoda roślina..

# data[].attributes.headline
Temat : Rośliny okrytonasienne- z nasionem "zapakowanym" w owocu.

# data[].attributes.subject
Temat : Rośliny okrytonasienne- z nasionem "zapakowanym" w owocu.

# data[].attributes.body
Dzień dobry!
Zapraszam Was na początek do wykonania kilku ćwiczeń interaktywnych:

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W kwiatach męskich powstają ziarna pyłku., Na kwiatach żeńskich rozwijają się zalążki., Ziarno pyłku wytwarza łagiewkę pyłkową i komórki plemnikowe., Komórka plemnikowa łączy się z komórką jajową., Połączenie gamet męskiej i żeńskiej to zapłodnienie., Po zapłodnieniu z zalążka powstaje nasienie., Kwiatostan żeński przekształca się w szyszkę., Dojrzała szyszka otwiera się., Nasiona rozsiewane są przez wiatr., W sprzyjających warunkach z nasiona wyrasta młoda roślina..

# data[].attributes.attachment_link.description
W kwiatach męskich powstają ziarna pyłku., Na kwiatach żeńskich rozwijają się zalążki., Ziarno pyłku wytwarza łagiewkę pyłkową i komórki plemnikowe., Komórka plemnikowa łączy się z komórką jajową., Połączenie gamet męskiej i żeńskiej to zapłodnienie., Po zapłodnieniu z zalążka powstaje nasienie., Kwiatostan żeński przekształca się w szyszkę., Dojrzała szyszka otwiera się., Nasiona rozsiewane są przez wiatr., W sprzyjających warunkach z nasiona wyrasta młoda roślina..

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.description
1) sosna zwyczajna 2) świerk pospolity 3) modrzew europejski 4) jodła pospolita 5) żywotnik wschodni

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Wordwall - Twórz lepsze zajęcia w krótszym czasie

# data[].attributes.attachment_link.description
1) sosna zwyczajna 2) świerk pospolity 3) modrzew europejski 4) jodła pospolita 5) żywotnik wschodni

# data[].attributes.body
Jak Wam poszło?
A teraz przechodzimy do nowego tematu. Dzisiaj poznajemy ostatnią grupę roślin- okrytonasienne.
W zeszycie krótką notatkę pod hasłem:
1. Cechy roślin okrytonasiennych.
W notatce użyj terminów: kwiat, owoc
W notatce pomogą Ci materiały z e- podręcznika oraz strony 137-142 w Waszym podręczniku. Obejrzyj zamieszczony film i materiały zgromadzone pod linkiem:

# data[].attributes.body
Jak Wam poszło?
A teraz przechodzimy do nowego tematu. Dzisiaj poznajemy ostatnią grupę roślin- okrytonasienne.
W zeszycie krótką notatkę pod hasłem:
1. Cechy roślin okrytonasiennych.
W notatce użyj terminów: kwiat, owoc
W notatce pomogą Ci materiały z e- podręcznika oraz strony 137-142 w Waszym podręczniku. Obejrzyj zamieszczony film i materiały zgromadzone pod linkiem:

# data[].attributes.body
Zapisz następnie punkt:
2. Formy okrytonasiennych:
Wypisz, w jakiej postaci mogą występować te rośliny.
3. Budowa kwiatu rośliny okrytonasiennej.
Narysuj w zeszycie schemat ze strony 138. Opisz go.
Obejrzyj jak powstaje owoc:

# data[].attributes.body
Zapisz następnie punkt:
2. Formy okrytonasiennych:
Wypisz, w jakiej postaci mogą występować te rośliny.
3. Budowa kwiatu rośliny okrytonasiennej.
Narysuj w zeszycie schemat ze strony 138. Opisz go.
Obejrzyj jak powstaje owoc:

# data[].attributes.body
Na zakończenie wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń- str. 91- 94.
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
Kolejna lekcja za tydzień!

# data[].attributes.body
Na zakończenie wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń- str. 91- 94.
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
Kolejna lekcja za tydzień!

# data[].attributes.headline
Temat : Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych.

# data[].attributes.subject
Temat : Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych.

# data[].attributes.body
Dzień dobry!
Witajcie po tygodniowej przerwie.
Zapraszam Was dzisiaj na lekcję z telewizją. Proszę oglądać uważnie, gdyż w czasie projekcji musicie znaleźć odpowiedzi na kilka pytań. Odpowiedzi zapisz pod tematem w zeszycie.
1. Podaj , które organy rośliny nazywają się wegetatywne, a które generatywne.
2. W jaki sposób mogą się rozprzestrzeniać rośliny?
3. Gdzie wykorzystuje się rozmnażanie wegetatywne roślin?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych.

Moja lista Usuń z mojej listy

Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych.

Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych. ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.title
Szkoła z TVP: klasa 5 - Biologia, Lekcja 1, 19.05.2020

# data[].attributes.attachment_link.description
Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy. Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie. Dziękujemy! Redakcja TVP VOD WYŁĄCZ BLOKADĘ Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych. Moja lista Usuń z mojej listy Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych. Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych.

# data[].attributes.headline
Temat : Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych.

# data[].attributes.subject
Temat : Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych.

# data[].attributes.body
Dzień dobry!
Witajcie po tygodniowej przerwie.
Zapraszam Was dzisiaj na lekcję z telewizją. Proszę oglądać uważnie, gdyż w czasie projekcji musicie znaleźć odpowiedzi na kilka pytań. Odpowiedzi zapisz pod tematem w zeszycie.
1. Podaj , które organy rośliny nazywają się wegetatywne, a które generatywne.
2. W jaki sposób mogą się rozprzestrzeniać rośliny?
3. Gdzie wykorzystuje się rozmnażanie wegetatywne roślin?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Użytkowniku,

Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy.
Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie.
Dziękujemy! Redakcja TVP VOD

WYŁĄCZ BLOKADĘ

Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych.

Moja lista Usuń z mojej listy

Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych.

Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych. ZWIŃ

Moja lista Usuń z mojej listy

Moja lista Usuń z mojej listy

# data[].attributes.attachment_link.title
Szkoła z TVP: klasa 5 - Biologia, Lekcja 1, 19.05.2020

# data[].attributes.attachment_link.description
Wygląda na to, że używasz dodatku do swojej przeglądarki, który blokuje reklamy. Aby móc oglądać materiał prosimy o jego wyłączenie. Dziękujemy! Redakcja TVP VOD WYŁĄCZ BLOKADĘ Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych. Moja lista Usuń z mojej listy Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych. Temat lekcji: Rozprzestrzenianie się roślin okrytonasiennych.

# data[].attributes.body
Wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń (str.95-96)
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
Kolejna lekcja za tydzień!

# data[].attributes.body
Wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń (str.95-96)
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
Kolejna lekcja za tydzień!

# data[].attributes.headline
Temat : Znaczenie i przegląd roślin okrytonasiennych.

# data[].attributes.subject
Temat : Znaczenie i przegląd roślin okrytonasiennych.

# data[].attributes.body
Witam Was serdecznie po tygodniowej przerwie!
Poznaliśmy rośliny okrytonasienne. Otaczają nas, jest ich mnóstwo dookoła. Mają ogromne znaczenie w przyrodzie i dla człowieka. Jakie?
Przeczytaj tekst z podręcznika na str. 148- 149
Pomoże Ci także materiał pod linkiem:

# data[].attributes.body
Następnie wypisz w zeszycie przedstawicieli drzew liściastych, krzewów liściastych i krzewinek.
Wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń (str.98-100)
W razie pytań/ wątpliwości pisz: e.gawel99@gmail.com
Kolejna lekcja za dwa tygodnie!

# data[].attributes.body
Witam Was na ostatniej lekcji biologii w klasie 5.
Dzisiaj powtarzamy dział o roślinach.
Wykonaj proszę w zeszycie ćwiczeń zadania powtórzeniowe: str. 101-103
Życzę Wam wielu wspaniałych wypraw wakacyjnych. I pamiętajcie- miejcie oczy szeroko otwarte na cuda przyrody!
Wracajcie po wakacjach zdrowi i wypoczęci!
Do zobaczenia!

# data[].attributes.headline
Temat : Znaczenie i przegląd roślin okrytonasiennych.

# data[].attributes.subject
Temat : Znaczenie i przegląd roślin okrytonasiennych.

# data[].attributes.body
Witam Was serdecznie po dwutygodniowej przerwie!
Poznaliśmy rośliny okrytonasienne. Otaczają nas, jest ich mnóstwo dookoła. Mają ogromne znaczenie w przyrodzie i dla człowieka. Jakie?
Pomoże Ci także materiał pod linkiem:

# data[].attributes.body
Następnie wypisz w zeszycie kilku przedstawicieli drzew liściastych, krzewów liściastych i krzewinek.
Wykonaj ćwiczenia w zeszycie ćwiczeń (str.98-103)
Życzę Wam wielu wspaniałych wypraw wakacyjnych. I pamiętajcie- miejcie oczy szeroko otwarte na cuda przyrody!
Wracajcie po wakacjach zdrowi i wypoczęci!
Do zobaczenia!