# data[].attributes.attachment_link.readable_text
OMAR, unutulmaz kahramanlık destanlarının yazıldığı Çanakkale Zaferi'nin 105. yıl dönümünde sanat adına güzel bir başarıya imza attı. OMAR sanatçıları, Çanakkale Zaferi ile özdeşleşen ve dillere pelesenk olan Çanakkale Türküsü'nün arşivlerden çıkan iki farklı versiyonunu kaydetti.  Bilinen büyük müzik yayıncılarının yanı sıra İstanbul'da müzik yayıncılığı yapan Ali Rıza Muzıka Mağazası adındaki kuruluşun, Gıda-yı Ruh başlıklı, küçük boy ve Müntehab Şarkı ve Kantolar ibaresiyle yayımladığı çok sayıda nota bulunuyor. Yayın tarihi belli olmayan ve her on beş günde bir neşr olunan notalar, Babıali civarında Hakkak Ütüciyan Matbaası'nda basılıyor.

OMAR tarafından ses kaydı gerçekleştirilen ilk türkünün notaları, bu seri içinde 19 numarada "Edirne'den çıktım başım selamet / Çanakkale'ye vardım koptu kıyamet / Ah gençliğim eyvah / Çanakkale içinde aynalı çarşı / Anne ben gidiyorum düşmane karşı / Ah gençliğim eyvah / Çanakkale içinde duman bürüdü / On birinci fırka harbe yürüdü /Ah gençliğim eyvah" dizeleriyle yer alıyor.

İkinci türkünün notaları ise aslen Yafa doğumlu olan ve 20. asır başlarında İstanbul'da müzik yayıncılığı yapan Şamlı Selim'in geniş yayın yelpazesi içinde bulunuyor.

Risale-i Musıkiye veya Musıki Gazetesi - Chant Turc veya Risale-i Musıkiye veya Müntehib Nota Parçaları - Chant Turc başlığıyla yayımlanan küçük boy bir yaprak nota serisinin 13. notasında yer alan düyek usulündeki türkünün bestecisi Kemani Kevser Hanım olarak yazılı.

Çanakkale Marşı adı ile yayımlanan türkünün sözleri, "Edirne'den çıktım başım selamet /  Harbe dahil olmadan koptu kıyamet / Of gençliğim eyvah / Çanakkale'sinde vurdular beni / Nişanlımın mendiline sardılar beni / Of gençliğim eyvah / İstanbul'dan çıktım başım selamet / Çanakkale'ye varmadan koptu kıyamet / Of gençliğim eyvah / Çanakkale içini duman bürüdü / Kırk altıncı fırkanın namı yürüdü / Of gençliğim eyvah / Çanakkale içinde bir dolu testi / Analar babalar ümidi kesti / Of gençliğim eyvah" dizelerinden oluşuyor.

2 BİNDEN FAZLA ESER ERİŞİME AÇILDI

Türkülerin kaydını gerçekleştiren İÜ OMAR'ın Kurucu Müdürü Gönül Paçacı Tunçay, yaptığı açıklamada, eserlerin eski versiyonlarının görülebileceği Osmanlı Dönemi Müziği Arama Karşılaştırma Portalı'nı hayata geçirdiklerini söyledi. Farklı koleksiyonlardan temin ettikleri eserleri yan yana görülebilecek şekilde taradıklarını, makam, usul, form, kaynak, alfabe-notasyon cinsi ve yazıldığı dönemlere ilişkin bilgileri ilişkilendirerek erişime açtıklarını anlatan Tunçay, 2 bini aşkın eserin şu anda erişime açıldığını aktardı. Sitede yayımlanmak üzere hazırlanan 8 binden fazla tarama yapıldığını da ekledi.

1928 ÖNCESİNE AİT

Bu eserlerin büyük bölümünün 1928 yılı öncesi ve Osmanlıca olduğunu belirten Tunçay, "Üzerinde çalıştığımız alan Osmanlı dönemi müziği olduğu için bağlantıyı kuralım istiyoruz. Bugün de bilinen eserlerin daha eskiden yazılmış matbu ya da yazma halleri." dedi.

"BU İKİ NOTA EN ESKİLERİ"

Özel günlerde, o tarihe ilişkin eski eserleri seslendirip yayınladıklarını ifade eden Tunçay, sözlerine şöyle devam etti:

"Yaptığımız çalışmalar sırasında Çanakkale Türküsü'nün bu iki versiyonu dikkatimi çekti. Çanakkale Türküsü çok özel bir eser. Bir notada Kemani Kevser Hanım eserin bestekarı olarak görülüyor. Kemani Kevser Hanım dönemin önemli bir müzisyeni ve bizim kurumumuzun en eski keman hocalarından, Darülelhan'da 1917'de ders vermeye başlayan ilk kadrodan. Hatta çok bilinen Nihaved Longa'nın bestekarıdır.

Notayı yazıldığı haliyle stüdyoda seslendirdik. Benim ilgimi çeken Kemani Kevser Hanım'ın bestelediği güftenin içinde 'Kırk altıncı fırkanın namı yürüdü' diyor.  Ali Rıza Muzıka Mağazası'nın versiyonunda ise 'On birinci fırka harbe yürüdü' diyor. Bu nedenle harp tarihi açısından da çalışılması gereken bir tarafı var. Burada müzik üzerinden farklı bilgiler var. 'Edirne'den çıktım, başım selamet' diye başlıyor iki nota da. Bence yazılı kaynakların içinde -el yazıları varsa onlar hariç- bu iki nokta en eskileri."

"GÜFTESİ ANONİM"

Türkünün güftesinin anonim olduğunu belirten Tunçay, "Bugün bu türkü, Kastamonu türküsü olarak biliniyor. Kastamonu Çanakkale Savaşları'nda en çok şehit veren illerden biri olduğu için bağlantılandırılmış. Halbuki bunun sebebi, Kastamonulu İhsan Ozanoğlu adlı bir zat. Bu konuyu biraz araştırdım. Bu kişi 1907 doğumlu ve 1981'de ölmüş. Dolayısıyla türkünün oluşmaya başladığı, notaların yazıldığı dönemde kendisi çocuk. Bu türküyü tevarüs eden ilk ağız olamaz. Belli ki harbe gidip dönenler veya destancılar, aşıklar aracılığıyla yayıldı. Ama genelde Kastamonulu İhsan Ozanoğlu'nun kaynak kişi, derleyenin de Ankaralı Muzaffer Sarısözen olduğu belirtiliyor. Günümüzde bilinen, TRT ve Kültür ve Turizm Bakanlığındaki bu varyant" değerlendirmesinde bulundu.

Osmanlı'nın çok dinli, milletli bir toplum olduğunu hatırlatan Tunçay, "Savaşa katılıp ölen Ermeniler, Rumlar var. Bu türkü Arnavutça, Rumca seslendirilmiş. Hatta başka kaynaklarda Amerika'da basılan plaklarda seslendirildiği videolar da hazırlanmış. Ama orijinal yazılı kaynak olarak bu iki nota var elimizde, ana melodinin aynı ama ufak tefek değişikliklerin olduğu" diye konuştu.

Notaların birinde ara nağme de olduğunu belirten Tunçay, "Belli ki belli birtakım yollarla türkünün varyantı oluşmuş. Arşivlere Kastamonu Türküsü olarak girmiş. Güfte de biraz değişmiş. Bizdeki notaları sade ve olduğu gibi seslendirdik. Orada 'Anne ben gidiyorum' diyor ama bugün bilinen varyantta 'Ana ben gidiyom' diyor. Burada zaten sözlü kültürün devamını, folklorun anonimleştiren özelliğini açıkça görüyoruz. Bu açıdan çok ilginç" dedi.

Tunçay, her iki notanın üzerinde tarih bulunmadığını ama türkünün 1915- 1920'de söylenmeye başladığını, oradan da giderek yayıldığını tahmin ettiklerini sözlerine ekledi.

# data[].attributes.attachment_link.title
Çanakkale Türküsü'nün, iki farklı versiyonu arşivlerden çıktı

# data[].attributes.attachment_link.description
OMAR, unutulmaz kahramanlık destanlarının yazıldığı Çanakkale Zaferi'nin 105. yıl dönümünde sanat adına güzel bir başarıya imza attı. OMAR sanatçıları, Çanakkale Zaferi ile özdeşleşen ve dillere pelesenk olan Çanakkale Türküsü'nün arşivlerden çıkan iki farklı versiyonunu kaydetti.  Bilinen büyük müzik yayıncılarının yanı sıra İstanbul'da müzik yayıncılığı yapan Ali Rıza Muzıka Mağazası adındaki kuruluşun, Gıda-yı Ruh başlıklı, küçük boy ve Müntehab Şarkı ve Kantolar ibaresiyle yayımladığı çok sayıda nota bulunuyor.

# data[].attributes.attachment_link.title
İBRETLİK ÇANAKKALE SAVAŞI HİKAYELERİ | 57. ALAY

# data[].attributes.headline
KINALI KUZULAR                                                                    Onlar, kınalı kuzulardı, gittiler,                                                    Bir daha dönmediler.                                                             Onbeş günlük eş, onbeş günlük yavuklu, onbeş günlük yavru, Bıraktılar ...                                                                             Geriye dönmeyenler de, geride kalanlar da,                       Vatan Sağolsun dedi.                                                              Kına, kurbana yakılırdı, analar kuzularını kınaladı,         Vatana feda olsun dediler, kınalı kuzular feda oldular.      Birer birer düşerken, biner biner çoğaldılar,                        Allah için hücum edip, Allah için şehit oldular.                  Onlar şehit ‘ti elbette, ölü değil,                                               Asıl ölü bizler, değerini bilmeyenler.                                        Bin yıl da geçse, destanların yazılacak,                       Bıraktığın eser, yüreğimize kazınacak.                  Çanakkalem, toprağında şehidim, denizinde kanı var, Ovalarında şanı, dağlarında canı var.                                       Ne zaman adın geçse, gözlerim yaşarır,                       Boğazım düğümlenir,                                                               Ama ...                                                                                  göğsüm kabarır, başım dik, alnım açık.                              Onlar, kınalı kuzulardı, gittiler,                                                    Bir daha dönmediler.                                                             Geriye dönmeyenler de,                                                       Geride kalanlar da,                                                                 Vatan Sağolsun dedi.                                                                                                                                                                                 

# data[].attributes.subject
KINALI KUZULAR                                                                    Onlar, kınalı kuzulardı, gittiler,                                                    Bir daha dönmediler.                                                             Onbeş günlük eş, onbeş günlük yavuklu, onbeş günlük yavru, Bıraktılar ...                                                                             Geriye dönmeyenler de, geride kalanlar da,                       Vatan Sağolsun dedi.                                                              Kına, kurbana yakılırdı, analar kuzularını kınaladı,         Vatana feda olsun dediler, kınalı kuzular feda oldular.      Birer birer düşerken, biner biner çoğaldılar,                        Allah için hücum edip, Allah için şehit oldular.                  Onlar şehit ‘ti elbette, ölü değil,                                               Asıl ölü bizler, değerini bilmeyenler.                                        Bin yıl da geçse, destanların yazılacak,                       Bıraktığın eser, yüreğimize kazınacak.                  Çanakkalem, toprağında şehidim, denizinde kanı var, Ovalarında şanı, dağlarında canı var.                                       Ne zaman adın geçse, gözlerim yaşarır,                       Boğazım düğümlenir,                                                               Ama ...                                                                                  göğsüm kabarır, başım dik, alnım açık.                              Onlar, kınalı kuzulardı, gittiler,                                                    Bir daha dönmediler.                                                             Geriye dönmeyenler de,                                                       Geride kalanlar da,                                                                 Vatan Sağolsun dedi.                                                                                                                                                                                 

# data[].attributes.body
SEDAT BALOĞLU

# data[].attributes.headline
ŞERİFE BACI                             Limana gelmiş gemiyle mermi,                    Şerife Bacı çavuş mu er mi?                 Bu kadar yolu giderim der mi?                      Gönüllü gidiyor Şerife Bacı.                       Aralık ayı hava çok soğuk,    Kağnılar gidemez yolları bozuk, Elinde sopa sırtında çocuk, Cepheye yürüyor Şerife Bacı.    Ayağı çıplak giysisi ince,            Ecele ışıyor karanlık gece,       Ölümü katmıyor sayıyor hiçe, Kahraman kadın Şerife Bacı. Üstünden örtüyü mermiye sarmış, Çocuğunun üstüne yatmış abanmış, Şerife soğuktan donmuş morarmış, Çocuğu mermiyi kurtarmış bacım. Ünal GÜNEŞDOĞDU                                                                       

# data[].attributes.subject
ŞERİFE BACI                             Limana gelmiş gemiyle mermi,                    Şerife Bacı çavuş mu er mi?                 Bu kadar yolu giderim der mi?                      Gönüllü gidiyor Şerife Bacı.                       Aralık ayı hava çok soğuk,    Kağnılar gidemez yolları bozuk, Elinde sopa sırtında çocuk, Cepheye yürüyor Şerife Bacı.    Ayağı çıplak giysisi ince,            Ecele ışıyor karanlık gece,       Ölümü katmıyor sayıyor hiçe, Kahraman kadın Şerife Bacı. Üstünden örtüyü mermiye sarmış, Çocuğunun üstüne yatmış abanmış, Şerife soğuktan donmuş morarmış, Çocuğu mermiyi kurtarmış bacım. Ünal GÜNEŞDOĞDU                                                                       

# data[].attributes.headline
                                     KOCA SEYİT’İN HİKAYESİ                                                                       Seyit Çabuk (Koca seyit), 01889 yılı eylül ayında Havran ilçesi Çamlık (Manastır) köyünde doğdu. 1909 yılı nisan ayı başlarında askere alınan Çabuk, 1912′de Balkan Savaşları’na katıldı. Savaş bittiğinde terhis edilmedi ve topçu eri olarak Çanakkale cephesinde görev aldı. Çanakkale Savaşları’nda Mecidiye bataryasında Atatürk’ün topçu askeri olan Seyit Onbaşı’nın (1889-1939) tarihe adını yazdıran olay şöyle anlatılır:“1915 Çanakkale Deniz Savaşı sırasında Rumeli Mecidiye Tabyasında ayakta kalabilen tek top vardı, onun da mermi kaldıran vinci bozulmuştu. Seyit Onbaşı, 276 kiloluk mermiyi tek başına kaldırıp, Niğdeli asker arkadaşıyla birlikte topa sürerek ateşledi, bu kahramanlığıyla İngilizlerin en büyük ve batırılamaz dedikleri ‘Ocean’ savaş gemisine büyük yara aldırdı.”

# data[].attributes.subject
                                     KOCA SEYİT’İN HİKAYESİ                                                                       Seyit Çabuk (Koca seyit), 01889 yılı eylül ayında Havran ilçesi Çamlık (Manastır) köyünde doğdu. 1909 yılı nisan ayı başlarında askere alınan Çabuk, 1912′de Balkan Savaşları’na katıldı. Savaş bittiğinde terhis edilmedi ve topçu eri olarak Çanakkale cephesinde görev aldı. Çanakkale Savaşları’nda Mecidiye bataryasında Atatürk’ün topçu askeri olan Seyit Onbaşı’nın (1889-1939) tarihe adını yazdıran olay şöyle anlatılır:“1915 Çanakkale Deniz Savaşı sırasında Rumeli Mecidiye Tabyasında ayakta kalabilen tek top vardı, onun da mermi kaldıran vinci bozulmuştu. Seyit Onbaşı, 276 kiloluk mermiyi tek başına kaldırıp, Niğdeli asker arkadaşıyla birlikte topa sürerek ateşledi, bu kahramanlığıyla İngilizlerin en büyük ve batırılamaz dedikleri ‘Ocean’ savaş gemisine büyük yara aldırdı.”

# data[].attributes.headline
ÇANAKKALE ŞEHİTLERİ            Bomba şimşekleri beyninden inip her siperin                                        Sönüyor göğsünün üstünde o arslan neferin.                                            Ölüm indirmede gökler, ölü püskürmede yer,                                   O ne müthiş tipidir, savrulur enkazı beşer.                                          Boşanır sırtlara, vadilere, sağnak sağnak.                                            Kafa göz, gövde, bacak, kol, çene, parmak, el ayak                        Vurulup, tertemiz alnından, uzanmış yatıyor,                                                 Bir hilal uğruna yarap ne güneşler batıyor.                                                 Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker                                            Gökten ecdat inerek öpse o pak alnı değer.                                               Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın?                                     Gömelim gel seni tarihe desem sığmazsın.                       M.AkifERSOY                                                                

# data[].attributes.subject
ÇANAKKALE ŞEHİTLERİ            Bomba şimşekleri beyninden inip her siperin                                        Sönüyor göğsünün üstünde o arslan neferin.                                            Ölüm indirmede gökler, ölü püskürmede yer,                                   O ne müthiş tipidir, savrulur enkazı beşer.                                          Boşanır sırtlara, vadilere, sağnak sağnak.                                            Kafa göz, gövde, bacak, kol, çene, parmak, el ayak                        Vurulup, tertemiz alnından, uzanmış yatıyor,                                                 Bir hilal uğruna yarap ne güneşler batıyor.                                                 Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker                                            Gökten ecdat inerek öpse o pak alnı değer.                                               Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın?                                     Gömelim gel seni tarihe desem sığmazsın.                       M.AkifERSOY                                                                

# data[].attributes.headline
Zafer Hakkında Söylenenler              *Benimle beraber burada muharebe eden bütün askerler kesin olarak bilmelidir ki bize verilen namus görevini eksiksiz yapmak için bir adım geri gitmek yoktur. Uyku, dinlenme aramanın, bu dinlenmeden yalnız bizim değil, bütün milletimizin sonsuza kadar mahrum kalmasına sebep olacağını hepinize hatırlatırım. (Mustafa Kemal Atatürk)                                                * Çanakkale Zaferi, Türk askerinin ruh kudretini gösteren şayanı hayret ve tebrik bir misaldir. Emin olmalısınız ki, Çanakkale Muharebelerini kazandıran bu yüksek ruhtur. (Mustafa Kemal Atatürk)                  * Harpte iki meş’um (uğursuz) şey vardır. Bunlardan biri taş duvara körü körüne yüklenmek, diğeri kuvvetleri birtakım ayrı ve bağlantısız harekata dağıtıp körletmektir. Biz bu iki ahmaklığı yapmanın tehlikesiyle karşı karşıyayız. (İngiliz Başbakanı Asquith(Askuyit))           * Ordunun yardımı olmaksızın Filo’nun başarı sağlayabileceği ümidine kapılmıştım; fakat şimdi bu işte müşterek bir harekatın zorunlu olduğunu anlıyorum. (Churchill( Çörçil))                                          * Türkler, Çanakkale’yi zorlayan çağının en ileri tekniğine sahip güçler karşısına adeta bir kale gibi dikilmişlerdir. (Churchill(Çörçil))                                           * Bu Türk kıtaatının cesaret, metanet ve se’bat cihetiyle takdir ve senaya liyakatı, her şüphenin fevkinde bulunmuştur. Donanmasının ateşiyle de, en müessir surette muavenet gören pek cesur bir düşman taarruzlarına karşı sayısız muharebelerde bu kıtaat mevkilerini muhafaza etmişlerdir. (Alman Generali Liman von Sanders)                        * Avrupa’da hiçbir asker yoktur ki, bu ifadenin altını çiziyorum, Türklerle mukayese edilebilsin. Almanların müdafaada gayet iyi oldukları kabul olunabilir. Fakat siperlerde onlar dahi Türklerle kıyas edilemez. Misal olarak Gelibolu’yu zikretmek isterim. Orada bizim gemi ateşlerimizle büyük zayiata uğrayan kıtalar, Türk olmasalardı. Yerlerinde kalamaz ve derhal değiştirilirlerdi. Halbuki, Türkler, bütün muharebe müddetince yerlerinde kaldılar. (General Tawshend(Tavşen)                                          * Çanakkale Boğazı’ndaki Türkler ve Almanlar da 18 Mart’ı aralıksız takip eden sessiz günler, şaşkınlık ve sonra da, büyük bir sevinç uyandırdı. Moral, son derece yüksekti. Kaleler ve tabyalardaki hasar da kolaylıkla giderilmiş olmakla beraber, ağır bataryaların cephane durumu ciddiyetini koruyordu. (Robert Rhodes James( Rabır Rot Ceyms)                                                      * Çanakkale müdafaası, üç mucizeler muharebesidir Hali kurtardı; maziye hamaset ve azametini iade etti; vatanımızı bir vatanı ebedi yaptı. (Sami Paşazade Sezai)                                                                * Çanakkale’de her şeyimiz kusursuzdur. Fakat başarılı olmadık. Zira Türkler, yuvalarına girilmiş aslanların hiddet, cesaret ve kahramanlığı ile savaşıyorlardı. Böyle bir millet görmedim. ( Sör Kombet )              

# data[].attributes.subject
Zafer Hakkında Söylenenler              *Benimle beraber burada muharebe eden bütün askerler kesin olarak bilmelidir ki bize verilen namus görevini eksiksiz yapmak için bir adım geri gitmek yoktur. Uyku, dinlenme aramanın, bu dinlenmeden yalnız bizim değil, bütün milletimizin sonsuza kadar mahrum kalmasına sebep olacağını hepinize hatırlatırım. (Mustafa Kemal Atatürk)                                                * Çanakkale Zaferi, Türk askerinin ruh kudretini gösteren şayanı hayret ve tebrik bir misaldir. Emin olmalısınız ki, Çanakkale Muharebelerini kazandıran bu yüksek ruhtur. (Mustafa Kemal Atatürk)                  * Harpte iki meş’um (uğursuz) şey vardır. Bunlardan biri taş duvara körü körüne yüklenmek, diğeri kuvvetleri birtakım ayrı ve bağlantısız harekata dağıtıp körletmektir. Biz bu iki ahmaklığı yapmanın tehlikesiyle karşı karşıyayız. (İngiliz Başbakanı Asquith(Askuyit))           * Ordunun yardımı olmaksızın Filo’nun başarı sağlayabileceği ümidine kapılmıştım; fakat şimdi bu işte müşterek bir harekatın zorunlu olduğunu anlıyorum. (Churchill( Çörçil))                                          * Türkler, Çanakkale’yi zorlayan çağının en ileri tekniğine sahip güçler karşısına adeta bir kale gibi dikilmişlerdir. (Churchill(Çörçil))                                           * Bu Türk kıtaatının cesaret, metanet ve se’bat cihetiyle takdir ve senaya liyakatı, her şüphenin fevkinde bulunmuştur. Donanmasının ateşiyle de, en müessir surette muavenet gören pek cesur bir düşman taarruzlarına karşı sayısız muharebelerde bu kıtaat mevkilerini muhafaza etmişlerdir. (Alman Generali Liman von Sanders)                        * Avrupa’da hiçbir asker yoktur ki, bu ifadenin altını çiziyorum, Türklerle mukayese edilebilsin. Almanların müdafaada gayet iyi oldukları kabul olunabilir. Fakat siperlerde onlar dahi Türklerle kıyas edilemez. Misal olarak Gelibolu’yu zikretmek isterim. Orada bizim gemi ateşlerimizle büyük zayiata uğrayan kıtalar, Türk olmasalardı. Yerlerinde kalamaz ve derhal değiştirilirlerdi. Halbuki, Türkler, bütün muharebe müddetince yerlerinde kaldılar. (General Tawshend(Tavşen)                                          * Çanakkale Boğazı’ndaki Türkler ve Almanlar da 18 Mart’ı aralıksız takip eden sessiz günler, şaşkınlık ve sonra da, büyük bir sevinç uyandırdı. Moral, son derece yüksekti. Kaleler ve tabyalardaki hasar da kolaylıkla giderilmiş olmakla beraber, ağır bataryaların cephane durumu ciddiyetini koruyordu. (Robert Rhodes James( Rabır Rot Ceyms)                                                      * Çanakkale müdafaası, üç mucizeler muharebesidir Hali kurtardı; maziye hamaset ve azametini iade etti; vatanımızı bir vatanı ebedi yaptı. (Sami Paşazade Sezai)                                                                * Çanakkale’de her şeyimiz kusursuzdur. Fakat başarılı olmadık. Zira Türkler, yuvalarına girilmiş aslanların hiddet, cesaret ve kahramanlığı ile savaşıyorlardı. Böyle bir millet görmedim. ( Sör Kombet )              

# data[].attributes.body
18 MART ÇANAKKALE ZAFERİ VE ŞEHİTLERİ ANMA