# data[].attributes.body
Plek
De beschaving van de Maya’s lag in Midden-Amerika (delen van het Mexicaanse schiereiland Yucatán, delen van het zuiden van Mexico en een aantal Midden-Amerikaanse landen (Guatemala, Honduras, El Salvador).

De jaartallen van de bloei en de belangrijke gebeurtenissen binnen deze beschavingen
De grootste welvaart werd bereikt rond het jaar 700. De stadstaat Tikal in Guatemala had zo’n 60.000 inwoners en was daarmee de grootste stad. De Mayacultuur ontstond aanvankelijk in de formatieve periode (circa 2000 v.Chr. tot 250 A.D.), maar veel Mayasteden kenden hun hoogtepunt tijdens de klassieke periode (250 tot 900). Na 900 bleef de Mayabeschaving nog eeuwen bestaan, zelfs nu zijn er nog Maya’s, maar het hoogtepunt van de cultuur was voorbij.

Hun manier van leven: samenleving, uiterlijk, geloofsovertuigingen, goden, rituelen, manier van oorlog voeren, opvoeding en rolverdeling

- Samenleving:

Hun rijk bestond uit een reeks min of meer zelfstandige steden die elk hun eigen koning hadden.

Van tijd tot tijd werd een stad echter zo machtig dat de koning ervan de baas werd over de andere steden.

Vanaf de koningen naar beneden was de maatschappij trapsgewijs ingedeeld in sociale lagen van geestelijken, handelaren, boeren en slaven.

- Uiterlijk: Ze waren erg ijdel, ze wilde een plat voorhoofd (bij baby's), dit deden ze door middel van een pers van een houten plaat. Mode om de tanden te vijlen.

Iets loensende ogen waren ook populair. Ouders lieten daarom kettinkjes voor het gezicht van hun baby bungelen om ze scheel te maken.

Edelen wilden graag een kromme neus. Zij probeerden de vorm van de neus van hun kinderen met klei te veranderen.

- Geloofsovertuigingen, goden en rituelen:
Goden voor zon, vuur, water en oorlog bestuurden het leven van de drie culturen. De hogere machten waren bloeddorstig en eisten veel mensenlevens.

De goden van de Azteken, de Inca’s en de Maya’s waren verbonden met natuurverschijnselen als regen en vuur.
De Maya’s en Azteken geloofden in een leven na de dood.
Alle drie de culturen bouwden grote tempels en offerden dieren en mensen.

Hoofdgoden
Itzamna: God van vuur, hemel, dag en nacht
Kukulkán: Boodschapper tussen koning en goden
Chaac: God van regen en bliksem

Manier van oorlog voeren:
De Maya’s voerden oorlog met volkeren in omliggende gebieden. De onderworpen volkeren werden verplicht om goederen te betalen en diensten te leveren aan hun overheersers. Daarnaast leverden de Maya’s ook onderling strijd. De bevolking leefde namelijk in stadstaten die elk een eigen leider hadden. Er waren vele stadstaten, zoals Chichén Itzá, Tikal, Uxmal en Copán. De heersers van deze stadstaten voerden weer oorlog met elkaar.

De Inca’s, Azteken en Maya’s beschikten geen van drieën over een cavalerie. Ze hadden geen paarden en vielen daarom altijd te voet aan.

Daarnaast waren ze volledig afhankelijk van hun generaal. Als hij sneuvelde, sloeg de rest van de krijgers op de vlucht.

Een aanval begon met een regen van pijlen, speren en stenen. Dat gold zowel voor de Azteken en de Inca’s als de Maya’s.

Opvoeding en rolverdeling:
De Maya’s hadden geen scholen, maar kinderen van de adel werden door priesters onderwezen.

Gewone Mayakinderen kregen les van hun ouders, en de verwachting was dat meisjes huisvrouw werden en jongens in hun vaders voetsporen traden.

Wie de zoon was van een pottenbakker, hoefde dus niet te hopen op een carrière als timmerman.

De drie volkeren kenden een traditionele rolverdeling tussen mannen en vrouwen. Vrouwen maakten het huis schoon en kookten, mannen werkten op het land en moesten komen opdraven als de vorst hen nodig had als bouwvakker of soldaat.

Zowel bij de Azteken als bij de Maya’s werden jongens als meisje opgevoed indien er in een gezin veel zonen geboren werden. De vierde zoon werd dan gekleed als meisje en moest zijn leven lang vrouwentaken doen. Hij kon ook aan een tempel worden geschonken, waar hij op feestdagen ceremoniële seks had met priesters. Zowel vrouwen als mannen die niet gelukkig waren met hun rol als vrouw, hadden de mogelijkheid om carrière te maken.

Ook kon ze handel drijven of priesteres worden. Maar een bestaan als krijger was niet voor haar weggelegd.

Voorbeelden van overblijfselen (bouwwerken, uitvindingen, eten en drinken, etc.) van deze beschavingen in de actualiteit
Voorbeelden van overblijfselen: De vele piramides die zijn blijven staan en nog steeds worden ontdekt: Palenque en Chichén Itzá (Mexico), Tikal (Guatemala).

Uitvindingen:
- Het getal O
- Geavanceerde kalender
- Vooral de Maya’s waren ver qua geneeskunde.

Ze hechtten wonden met behulp van mensenhaar en maakten tand-, been- en armprothesen. Bij operaties gebruikten ze lokale planten ter verdoving – dezelfde die als drugs werden toegepast bij religieuze ceremoniën.
- gevulkaniseerd rubber
- Gezamenlijk rechtsstelsel – de Maya’s hadden een juridisch systeem met rechters, die de nadruk legden op rechtvaardigheid.

# data[].attributes.attachment_caption
Afbeelding van de Mexicaanse vlag waarop te zien is dat een adelaar een slang verslindt op een cactus (begin Azteekse rijk). 

# data[].attributes.body
Plek
Huidige centraal-Mexico. Het huidige Mexico-Stad was de hoofdstad van het Azteekse rijk (heette toen Tenochtitlán).

De jaartallen van de bloei en de belangrijke gebeurtenissen binnen deze beschavingen
1300-1500. Door de komst van de Spanjaarden kwam er een einde aan het Azteekse rijk.
De Azteken of Mexica waren de dragers van een militaristische Meso-Amerikaanse beschaving die bestond tussen circa 1300 en 1521 in het huidige Mexico.

Hun manier van leven: samenleving, uiterlijk, geloofsovertuigingen, goden, rituelen, manier van oorlog voeren, opvoeding en rolverdeling
- Samenleving:
De Azteken hadden een koning, maar stonden niet onder één regering.

Het rijk was in korte tijd enorm gegroeid, en de makkelijkste manier om het te organiseren was de veroverde staten zichzelf te laten besturen als vazalstaten. Ze moesten wel belasting betalen en in tijden van oorlog soldaten leveren.

Het systeem functioneerde zolang de vazalstaten geen allianties met elkaar sloten. De belasting werd betaald in o.a. cacaobonen en zeldzame veren.

- Uiterlijk:
Wie zich boven zijn stand kleedde, werd streng gestraft.

Net als bij de Inca’s waren bij de Azteken rijk en arm van elkaar te onderscheiden door de kwaliteit van hun kleding.

Edelen droegen vaak katoen, terwijl de kleding van arme mensen van grover textiel was.

Ook droeg de adel graag geverfde stoffen – hoe kleurrijker, hoe hoger de rang.

Hetzelfde gold voor sieraden. Het aantal, de grootte en de detaillering weerspiegelden de klasse.

- Geloofsovertuiging, goden en rituelen:
Goden voor zon, vuur, water en oorlog bestuurden het leven van de drie culturen. De hogere machten waren bloeddorstig en eisten veel mensenlevens.

De goden van de Azteken, de Inca’s en de Maya’s waren verbonden met natuurverschijnselen als regen en vuur.

De Maya’s en Azteken geloofden in een leven na de dood. Bij de Azteken bestond het hiernamaals uit verschillende rijken.

Stierf een man in de strijd, dan ging hij naar een belangrijk dodenrijk voor krijgers. Hier kwamen ook vrouwen terecht die in het kraambed waren gestorven, want dat was eveneens een eervolle dood.

Alle drie de culturen bouwden grote tempels en offerden dieren en mensen.

Vooral de Azteken waren berucht om hun mensenoffers, waarbij priesters het hart uit het nog levende offer sneden, de huid vilden en die droegen als een kleed.

Als ze offers tekortkwamen, organiseerden ze een ‘bloemenoorlog’, waarin vrijwilligers met elkaar vochten en de verliezers aan de goden werden geschonken.

Offers aan de vuurgod werden levend verbrand, terwijl voor de watergod kindertranen moesten vloeien.

Hoofdgoden:
Huitzilopochtli – oorlogs- en zonnegod. Hij bepaalde wie won en verloor en veel mensen stierven op het altaar opdat de Azteken bij hem in de gunst bleven staan.

Quetzalcoatl – god van de wind, de wijsheid en de creativiteit. Hij werd afgebeeld als een gevederde slang en had als enige god een ronde tempel.

Tlaloc – god van regen, water, vruchtbaarheid en landbouw. Hij gaf leven aan de gewassen, maar kon ook verwoestende stormen en overstromingen bewerkstelligen.

- Manier van oorlog voeren
De Inca’s, Azteken en Maya’s beschikten geen van drieën over een cavalerie. Ze hadden geen paarden en vielen daarom altijd te voet aan.

Daarnaast waren ze volledig afhankelijk van hun generaal. Als hij sneuvelde, sloeg de rest van de krijgers op de vlucht.

Daar maakten de Spanjaarden gebruik van door met hun cavalerie doelgericht de generaals aan te vallen.

Met name de Azteken doodden hun vijanden bij voorkeur niet, maar schakelden ze uit en namen ze gevangen.

De reden was dat de krijgsgevangenen later konden worden gebruikt als slaaf of als offer voor de goden.

Een aanval begon met een regen van pijlen, speren en stenen. Dat gold zowel voor de Azteken en de Inca’s als de Maya’s.

Een derde van het leger viel het front aan, een derde probeerde via een omtrekkende beweging een flank te grazen te nemen en een derde was reserve.

Ze vielen het liefst aan in moerasgebied, bos en ander terrein dat lastig was voor de Spaanse paarden.

- Opvoeding en rolverdeling
Opvoeding: Azteekse kinderen kregen een strenge opvoeding. Van kleins af aan moesten ze al meehelpen in het huishouden. Ook gingen ze naar school. Het onderwijs was gratis en stond open voor jongens en meisjes.

Zonen van eenvoudige mensen werden opgeleid tot krijgers of boeren en leerden een ambacht naar keuze. Jongens van de elite werden priester of kregen een functie als ambtenaar in het grote rijk.

Meisjes leerden eten koken, weven en zingen om een goede echtgenote te kunnen worden.

Vanaf hun 11e moesten ongehoorzame kinderen als straf onder andere vastgebonden op de koude grond slapen of de rook inademen van hete chili, of ze werden met doorns geprikt.

Rolverdeling:
De drie volkeren kenden een traditionele rolverdeling tussen mannen en vrouwen.

Vrouwen maakten het huis schoon en kookten, mannen werkten op het land en moesten komen opdraven als de vorst hen nodig had als bouwvakker of soldaat.

Zowel bij de Azteken als bij de Maya’s werden jongens als meisje opgevoed indien er in een gezin veel zonen geboren werden.

De vierde zoon werd dan gekleed als meisje en moest zijn leven lang vrouwentaken doen. Hij kon ook aan een tempel worden geschonken, waar hij op feestdagen ceremoniële seks had met priesters.

Zowel vrouwen als mannen die niet gelukkig waren met hun rol als vrouw, hadden de mogelijkheid om carrière te maken.

Een Azteekse vrouw kon bijvoorbeeld een hoge bestuurlijke functie in de regering bekleden.

Ook kon ze handel drijven of priesteres worden. Maar een bestaan als krijger was niet voor haar weggelegd.

voorbeelden van overblijfselen (bouwwerken, uitvindingen, eten en drinken, etc.) van deze beschavingen in de actualiteit

- Bouwwerken:
Templo Mayor
Deze dubbeltempel van bijna 100 bij 80 meter en 60 meter hoog in Tenochtitlan (hoofdstad van de Azteken, huidige Mexico-Stad) was het centrum van de religie van de Azteken.
- Uitvindingen
Zowel de Maya’s als de Azteken hadden een geavanceerde kalender, die beter was dan de Europese.

De Azteken hadden er zelfs twee. De gewone kalender deelde het jaar in in 365 dagen, verdeeld over 18 maanden van 20 dagen – de overige vijf werden gezien als ongeluksdagen.

Daarnaast hadden ze een religieuze kalender van 260 dagen, verdeeld over 20 maanden.

Warme chocola – de Azteken wonnen cacao uit cacaobonen, die ze vermengd met water gebruikten bij religieuze ceremoniën.

Kauwgom – kauwgom gemaakt van de hars van bepaalde bomen werd gebruikt om de tanden mee schoon te maken.

Popcorn – de Azteken waren dol op popcorn, dat ze boven een open vuur bereidden. De snack werd ook aan de goden geofferd.

Voertaal = Náhuatl (deze taal wordt nog steeds gesproken door 1,5 miljoen mensen in Mexico).

# data[].attributes.body
Plek
Het huidige Zuid-Amerka (Colombia, Ecuador, Peru, Bolivia, Chili en Argentinie). De hoofdstad van het Inca-rijk was Cusco.

De jaartallen van de bloei en de belangrijke gebeurtenissen binnen deze beschavingen
Vanaf 1438, toen Pachacuti als negende Sapa Inca (de benaming voor de Inca-heerser) de troon besteeg, begonnen de Inca's aan een ongekende expansie in het moeilijk begaanbare Andesgebied.

Hun manier van leven: samenleving, uiterlijk, geloofsovertuigingen, goden, rituelen, manier van oorlog voeren, opvoeding en rolverdeling
- Samenleving:
Een chunca camayok was verantwoordelijk voor 10 gezinnen. Zo ging het systeem verder met de koning als hoogste verantwoordelijke. Hij heerste over alle Incagezinnen.

- Uiterlijk:
Rijke en armen Inca's hadden vrijwel dezelfde kleding. Het klasse verschil was te zien op de decoraties op de stof en rijke droegen schoudersierraden. De koning van de Inca's had elk kledingstuk maar 1x aan en daarna werd het verbrand.

- Geloofsovertuigingen, goeden en rituelen:
Goden voor zon, vuur, water en oorlog bestuurden het leven van de drie culturen. De hogere machten waren bloeddorstig en eisten veel mensenlevens. De goden van de Azteken, de Inca’s en de Maya’s waren verbonden met natuurverschijnselen als regen en vuur. De volkeren geloofden dat koningen en goden met elkaar konden praten, en de Inca’s dachten dat hun koning rechtstreeks afstamde van de goden. Zij geloofden ook in hulp van hun overleden voorouders en daarom begroeven ze hun doden niet altijd. Zo namen ze graag een dode, gebalsemde Incakoning mee naar het slagveld.

Alle drie de culturen bouwden grote tempels en offerden dieren en mensen.

De Inca’s offerden kinderen en mummificeerden ze. Als een Incakoning stierf, kreeg hij slaven mee in het graf.

Hoofdgoden:
Inti – zonnegod en voorvader van de menselijke Incakoning. Hij was getrouwd met de godin van de maan, Mama Quilla.
Mama Quilla – godin van de maan en het huwelijk en voorvechter van vrouwen. Volgens de Inca’s werd ze bij maansverduisteringen aangevallen door een dier.
Pachamama – godin van de aarde, vruchtbaarheid, liefde, landbouw en oogst. Ze kon als ze boos werd een aardbeving veroorzaken.

- Manier van oorlog voeren:
De Inca’s, Azteken en Maya’s beschikten geen van drieën over een cavalerie. Ze hadden geen paarden en vielen daarom altijd te voet aan. Daarnaast waren ze volledig afhankelijk van hun generaal. Als hij sneuvelde, sloeg de rest van de krijgers op de vlucht. Daar maakten de Spanjaarden gebruik van door met hun cavalerie doelgericht de generaals aan te vallen.

Een aanval begon met een regen van pijlen, speren en stenen. Dat gold zowel voor de Azteken en de Inca’s als de Maya’s.

Een derde van het leger viel het front aan, een derde probeerde via een omtrekkende beweging een flank te grazen te nemen en een derde was reserve.

Ze vielen het liefst aan in moerasgebied, bos en ander terrein dat lastig was voor de Spaanse paarden.

- Opvoeding en rolverdeling:
Opvoeding
Alleen jongens uit rijke families gingen naar school, maar als een meisje geluk had, werd ze op haar tiende gekozen tot aclla of zonnemaagd.

Dan kreeg ze samen met andere geselecteerde meisjes vier jaar les in weven en bierbrouwen en het uitvoeren van religieuze rituelen.

De rest van haar leven woonde ze in een klooster, tenzij ze werd uitgehuwelijkt aan een man die de koning wilde belonen.

Alleen de allerbeste aclla’s werden uitverkoren om bij een religieuze ceremonie te worden geofferd aan de goden.

Rolverdeling
De drie volkeren kenden een traditionele rolverdeling tussen mannen en vrouwen. Vrouwen maakten het huis schoon en kookten, mannen werkten op het land en moesten komen opdraven als de vorst hen nodig had als bouwvakker of soldaat.

Voorbeelden van overblijfselen (bouwwerken, uitvindingen, eten en drinken, etc.) van deze beschavingen in de actualiteit

Machu Pichu:
Hoog in het Andesgebergte bouwden de Inca’s een stad voor de koning, diens hof en hoogstaande Inca’s.

De stad werd al voor de val van het Incarijk verlaten, maar lag zo afgelegen dat hij pas honderden jaren later werd ontdekt. Machu Picchu was tegen een berghelling gebouwd op door mensen gemaakte terrassen, die het metselwerk ondersteunden. De vele stenen voor de bouw van de stad en de zonnetempel werden met behulp van lama’s via smalle paden bijna 2500 meter omhoog gedragen.

Uitvindingen:

Postwezen – koeriers brachten goederen en informatie naar poststations die langs het uitgebreide wegennetwerk van het rijk stonden.

Gevriesdroogd eten – in de koude Andes lieten de Inca’s ’s nachts aardappelen bevriezen onder een doek, om de volgende ochtend het vocht eruit te stampen. Op die manier bleven de aardappelen langer goed.

Hersenoperaties – Ze voerden complexe hersenoperaties uit, die de patiënt meestal overleefde.uit gevonden schedels blijkt dat de Inca’s de druk in de hersenen konden verlichten en misschien zelfs tumoren konden verwijderen met een vrij hoog slagingspercentage.

Voertaal = Quechua (wordt nog steeds gesproken door 8-10 miljoen mensen in Zuid-Colombia, Peru, Ecuador, Bolivia en Argentinië).

# data[].attributes.headline
1492: Eerste reis van Columbus naar Amerika.

# data[].attributes.subject
1492: Eerste reis van Columbus naar Amerika.

# data[].attributes.body
Met de term "ontdekking" van Amerika wordt meestal de landing van Christoffel Columbus op een van de eilanden van de Bahama's in het Caraïbisch gebied op 12 oktober 1492 bedoeld, welk eiland precies is onduidelijk. Dit gebeurde tijdens zijn eerste reis over de Atlantische Oceaan, waarbij hij en zijn bemanning onverwacht op een nieuw continent stuitten, dat eerst de 'Nieuwe Wereld' en later 'Amerika' genoemd zou worden. De bedoeling van Columbus was om vanuit Europa (dat samen met Afrika en Azië gezien werd als de 'Oude Wereld') een westelijke route naar Indië te vinden, en hij veronderstelde aanvankelijk die inderdaad gevonden te hebben. De plaatselijke bevolking die hij daar aantrof, noemde hij dan ook "indianen" − een woord dat sindsdien de verzamelnaam is geworden van de inheemse Amerikaanse bevolking. Aangezien deze mensen de nazaten waren van eerdere ontdekkers van het continent, gaat de term 'ontdekking van Amerika' in verband met de landing in 1492 uit van een Europees perspectief.

# data[].attributes.body
Na de ontdekkingen van Columbus ontstond er behoefte om de nieuw ontdekte gebieden te verdelen. De niet Europese wereld werd verdeeld tussen Spanje en Portugal.

# data[].attributes.body
Dit eindigde in de hoofdstad van het Azteekse rijk: Tenochtitlán (huidige Mexico-Stad).

# data[].attributes.body
La Malinche was een Azteekse vrouw die als tolk en adviseur optrad tijdens de Spaanse veroveringsoorlog. Zij wordt door sommigen gezien als moeder van de Mexicaanse natie. La Malinche was een slavin van de Spaanse veroveraar Hernán Cortés. Tijdens haar jeugd was ze al meerdere keren verhandeld. Ze sprak hierdoor vele talen zoals Yucateeks, Maya en Nahúatl.

Als slaaf van de Spaanse kolonisten leerde ze ook Spaans. Tijdens de oorlog tegen de Azteken trad La Malinche op als tolk en adviseur. Mede doordat zij hun talen
sprak, wist zij verschillende volken te overtuigen de Spanjaarden te helpen.

Zo hielp ze Cortés bij de verovering van Azteekse hoofdstad Tenochtitlan. Ze overleefde grote slachtpartijen. La Malinche kreeg twee kinderen met HernánCortés. Hun kinderen waren ‘Mestizos’, dit zijn kinderen van gemengde afkomst. De meeste Mexicaanse mensen vandaag de dag stammen van mestiezen af.

Over La Malinche is niet veel bekend maar er is wel veel óver haar geschreven.Ze wordt gezien als de moeder van de Mexico maar ook als een verrader omdat ze de Spanjaarden hielp. Feministen zien haar als briljante vrouw die als zondebok de boeken is ingegaan.

# data[].attributes.body
Moctezuma (1466 - 29 juni 1520) was de negende heerser van het Azteekse rijk. Hij regeerde van 1502/1503 tot 1520.

Het eerste contact tussen de inheemse beschavingen van Meso-Amerika en de Europeanen vond plaats in de tijd dat hij regeerde. Hij werd gedood tijdens de beginfase van de Spaanse verovering van het Azteekse rijk, toen Cortés de Azteekse hoofdstad overnam.

# data[].attributes.body
1519: Cortés kwam México binnen. Daar vocht hij samen met 20.000 mensen van een andere inheemse groep, de Tlaxcalteken, tegen de Azteken.

Eerst had de leider van de Azteken (Moctezuma) een goede band met Cortés. De Azteken dachten dat Cortés een van hun goden (Quetzalcóatl) was.

1521: De hoofdstad van het Azteekse rijk, Tenochtitlan, was veroverd, Spanjaarden stichtten México-Stad.

# data[].attributes.body
De hoofdstad van het Inca-rijk was Cusco.

# data[].attributes.body
Pizarro was een conquistador (veroveraar).
Afkomstig uit de dorre Spaanse streek, Extremadura.

Pizarro en Almagro zeilde in 1526 langs de westkust van Zuid-Amerika en legde aan in Tumbus, een Incastad. Daar vonden ze goud, zilver, geverfde wol en katoen.

Ze waren onder de indruk van de gebouwen in het Incarijk, denk aan de terrassen op berghellingen en huizen zonder cement.

1530 vertrok Pizarro weer naar Peru, toen hij hieraan kwam was er in het Incarijk een burgeroorlog aan de gang, twee broers streden om de macht.

In 1532, ontmoete Pizarro de winnaar, Atahualpa.

Een jaar later kwam Pizarro aan in de hoofdstad Cusco. De verovering van het Incarijk had net zo weinig moeite gekocht als die van de Azteken.

# data[].attributes.attachment_caption
Atahualpa was de laatste keizer van de Inca's. Atahualpa werd in 1533 in gevangenschap vermoord. Hierdoor verdween het troonopvolgingsgebruik.

# data[].attributes.body
Atahualpa (1498-1533) werd gezien als het hoofd van het grootste en rijkste emperium. Het leger van Atahualpa bestond uit ongeveer 80.000 leden. Hij was de jongere zoon van Inca leider Huayana Capac. Rond de dood van Capac was het rijk verdeeld onder zijn zonen. Uiteindelijk won Atahualpa in 1532. Atahualpa is gevangen genomen door de Spaanse veroveraar Francisco Pizarro. Hij was veroordeeld om op de brandstapel verbrand te worden. Maar Atahualpa stemde in voor doping, waardoor zijn dood wurging werd.

# data[].attributes.body
In 1600 was de inheemse bevolking in Mexico verkleind van 20 miljoen naar 2 miljoen door pokken, buiktyfus, Spaans geweld (want zij hadden betere wapens) en de slechte arbeidsomstandigheden in de encomiendas.

# data[].attributes.body
In de 50 jaar na de aankomst van Columbus ontdekten de Europeanen steeds meer land in Latijns-Amerika. De motivatie hiervoor waren de drie G's:
- Goud
- Glorie
- God

# data[].attributes.body
De Spaanse koning was gretig om wat controle uit te voeren over de nieuwe Spaanse territorium: een manier hoe ze dat deden was door de Encomiendas System = een arbeids systeem. Het was een combinatie van feodalisme en slaverij. Het idee was dat de Spaanse kroon: het recht op ‘de arbeid van indianen en alles wat zij produceren’ verlenen aan land houders (= encomenderos). De Indianen werden bekeerd tot het katholieke geloof en kregen bescherming tegen geweld van oorlogen.

# data[].attributes.body
"El quinto" verwijst naar het vijfde deel van wat de encomenderos aan de Spaanse kroon moesten afdragen (verdiensten goud, zilver, koffie).

# data[].attributes.body
In 1523 werd Martín Cortés geboren. Historisch wordt hij als de eerste "mestizo" gezien. Een gemixt persoon van Spaans en Inheemse afkomst. Mestizaje kwam daarna veelvuldig voor door huwelijken tussen de twee volkeren of de verkrachting van de vrouwelijke inheemse bevolking.
Mestizaje: het mixen van het Spaanse volk (uit Spanje) met de inheemse volkeren en daarvan de culturele uitingen.
Voorbeelden van culturele uitingen: de piñata, tortillas (Mexico) met rundvlees (Spanje),  Mariachi muziek, El día de muertos, cumbia.

# data[].attributes.body
In het kastensysteem hadden de Criollos (Spanjaarden geboren in Spaans-Amerika) na de Spanjaarden (peninsulares) de hoogste positie.
Daaronder kwamen de mestizos (mix Europees/Inheems) en mulatos (mix Europees/Afrikaans). Daaronder kwamen de inheemsen en de Afrikaanse tot slaaf gemaakten.
Het was een uiterst racistisch en discriminerend systeem.

# data[].attributes.body
De inheemsen werden gedwongen hun geloofsovertuigingen op te geven, hoewel velen het helemaal niet verlieten, bijvoorbeeld in landen met een overwegend Indiaanse bevolking zoals Bolivia en Peru is er een syncretisme tussen inheemse religies en de katholieke religie, dat zich sinds de koloniale tijd heeft voorgedaan.

# data[].attributes.body
De zwarte legende (Spaans: Leyenda negra) is de weergave van Spanje en de Spanjaarden als wreed, fanatiek, bloeddorstig en intolerant. In hoeverre deze weergave, die vooral op de periode tussen circa 1450 en 1700 betrekking heeft, op waarheid berust, is nog altijd onderdeel van discussie onder historici. Thema's van de zwarte legende zijn de behandeling van de indianen door de Spaanse conquistadores, de Spaanse Inquisitie, de behandeling van protestanten in het Spaanse Rijk, het antisemitisme en extremen, zoals inteelt, in het leven van vele koningsfiguren.

# data[].attributes.body
1542: schreef zijn bekendste stuk (Brevísma relación de la destrucción de las Indias). Dit was een aanklacht tegen de mishandeling van de Indianen.
1550: Bartelomé de las Casas kreeg het voor elkaar dat de indianen erkend werden als mensen.

# data[].attributes.body
Jose Gabriel Condorcanqui beter bekend als Tupac Amaru II leidde in 1780 de eerste grote incaopstand tegen de Spaanse overheersers sinds 2 eeuwen.

Tupac Amarú verzette zich tegen het systeem van dwangarbeid dat de Spanjaarden in het gebied hadden ingevoerd. Zijn frustratie over deze dwangarbeid kwam 1870 tot een hoogtepunt toen hij een provinciale ambtenaar, Antonio Arriaga, arresteerde en vervolgens op beschuldiging van wreedheid om het leven bracht.
Deze daad luidde het begin in van een door Amarú geleide indiaanse opstand tegen de Spaanse overheersing. Aanvankelijk werd de opstand, die zich al snel verspreidde naar Bolivia en Argentinië, gesteund door veel Spanjaarden die in Peru waren geboren.

Zijn rebellie werd onderdrukt en hij werd gevangengezet en veroordeeld om gefolterd te worden met de dood tot gevolg. hij werd gevierendeeld op de hoofdplaats in Cuzco in 1781, op dezelfde plek waar zijn naamgenoot was onthoofd.

# data[].attributes.body
1 Hij was een leider van opstandige tot slaafgemaakten in Colombia in de 17e eeuw. Hij claimde het recht op territorium, cultuur, vrijheid en vrede voor Afrikanen.
2 Hij stichtte Palenque, de eerste vrije stad in Amerika, bij koninklijk besluit van de koning van Spanje in 1713. De Spanjaarden schonden de autonomie van Palenque en vermoordden Benkos.
3 Tegenwoordig is Benkos Biohó een symbool van etnische diversiteit, het eisen van gelijke rechten van het Afro-volk en een referentie voor hele ontwortelde of vergeten volkeren.

# data[].attributes.body
José de San Martín: Spaanse Argentijnse Generaal die leefde tussen 1778-1850. Leider van de Zuid-Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd. In 1821 werd hij uitgeroepen tot de beschermer van Perú. Hij wordt gezien als de nationale held van Argentinie.

# data[].attributes.body
(Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios)

Zuid-Amerikaanse vrijheidsstrijder. Ook wel bekend als El Libertador ofwel de bevrijder.
Hij is een verzetsstrijder tegen Spanje en daarom stond ie aan de wieg van de vorming van de landen Panama Colombia Ecuador Peru Venezuela en Bolivia, dat laatste land is naar hem vernoemd. Zijn politieke carrière was van 1807-1824. Zijn ideaal was om van Zuid-America 1 groot land te maken met 1 taal.

# data[].attributes.body
De oorlog van onafhankelijk voor Mexico startte in 1810. Mexico werd onafhankelijk vanaf 1821. Maar dit ging gepaard met de een oorlog in Centraal Amerika. Een koninkrijk lag voor het grijpen en daardoor ontstond er een strijd. Rond de onafhankelijkheid waren er invasies van Frankrijk, Spanje en de VS.
Miguel Hidalgo
Hildalgo was een priester uit Spanje die in 1792 naar Amerika was gegaan. Hij heeft de mensen de aangespoord om in opstand te komen tegen de tirannie van de Europese Spanjaarden. Hij is een leider geweest in de oorlog van onafhankelijkheid.

# data[].attributes.body
Simón Bolivar en José de San Martín worden beschouwd als de belangrijkste libertadores (bevrijders) van Spaans Zuid-Amerika.
De strijd tot onafhankelijkheid was kort.

Simón Bolivar bevrijdde meerdere landen in  Zuid- Amerika. Zijn ideaal van was:

Één groot Zuid-Amerika want de de landen spreken dezelfde taal

en hebben hetzelfde geloof.

De onafhankelijkheidstrijd ontstond begin 19de eeuw vooral omdat ...de criollos ontevreden waren met de Spaanse kroon.

# data[].attributes.headline
19e eeuw: Wat veranderde er in Latijns-Amerika na de onafhankelijkheid?

# data[].attributes.subject
19e eeuw: Wat veranderde er in Latijns-Amerika na de onafhankelijkheid?

# data[].attributes.body
- Er was veel strijd rond het vormen van nieuwe naties;

- Caudillo’s grepen de macht (regionale dictators);

- De sociale omstandigheden veranderden niet, de werkelijkheid werd alleen bedekt met liberale en democratische retoriek.

- De rijke criollo’s hadden hun positie versterkt, die van de castas enigszins, voor de inheemse bevolking en de Afrikaanse tot slaaf gemaakten verbeterde er niets;

- De slavernij werd afgeschaft;

- De macht van de kerk werd minder (Inquisitie werd afgeschaft en er kwam vrijheid van godsdienst).

- 1823: Monroe doctrine: Aanloop voor interventie VS

# data[].attributes.body
De Monroe-doctrine was een Amerikaanse politiek beginsel dat zich keerde tegen het Europese kolonialisme in Amerika, en dan met name in Zuid-Amerika. De term is ontleend aan de politiek leider die dit politieke statement op 2 december 1823 maakte, namelijk de vijfde Amerikaanse president James Monroe (1758-1831). Hij verklaarde dat elk Europees streven om landen en gebieden op het westelijk halfrond, specifiek op de twee Amerikaanse continenten, niet geaccepteerd zou worden door de Verenigde Staten. Met name in Zuid-Amerika waren namelijk diverse landen onafhankelijk geworden. En de Europese landen dienden dit te respecteren.

# data[].attributes.body
Fulgencio Batista y Zaldivar was de president/dictator van Cuba van 1934 tot 1959.

Hij kwam aan de macht door stromannen (=iemand die officieel de macht heeft, maar eigenlijk ondergeschikt is aan de werkelijke machthebber) te laten aantreden als president, om vervolgens zichzelf als president te laten verkiezen.

In 1959 greep Fidel Castro de macht en viel het regime van Fulgencio Batista uiteen.

# data[].attributes.body
- Na de onafhankelijkheid (1898)

is er een democratie met verschillende partijen (veel geweld, terreur en corruptie)

- Daarna komt Fidel Castro in opstand tegen de dictator Fulgencio Batista. Hij wil de macht van Batista ontnemen en de kwaliteit van het leven van de gemiddelde Cubaan verbeteren.

- 1956: In Mexico bereidt Fidel Castro met o.a. Ernesto "Che" Guevara zicht voor op de revolutie. Met de boot “Granma” komen ze aan op Cuba. Vanuit de Sierra Maestra opereert de guerrillagroep

- 1959: De rebellen marcheren richting La Habana.
- 1961: Invasie in Playa Girón of de Varkensbaai: Uitgevoerd door gewapende Cubaanse ballingen, getraind door de CIA. De revolutiestrijders winnen.

- Castro gebruikt de winst om de steun van het volk te testen voor zijn revolutionaire project.

- 1962: Nucleaire Sovjet militaire basis op Cuba, veroorzaakt “la crisis de los misiles”, een van de meest kritieke momenten in de koude oorlog.

- Cuba wordt economisch afhankelijk van de URSS.

Een belangrijke slogan van de Cubaanse revolutie is: Patria o muerte.

- Video: 5 kenmerken van de regering van Fidel Castro

1. Fidel overleefde meer dan 600 pogingen tot moord door de CIA.

2. Hij nam de wereld mee naar de rand van een nucleaire oorlog tijdens de raketcrisis. In 1962 vroeg hij de URSS om raketten te installeren op Cuba om op deze manier de bemoeienis van de VS op Cuba te stoppen.

3. Gedurende zijn regeerperiode kon in Cuba 99.7 % lezen en schrijven. Een van de hoogste percentages ter wereld. In de VS bijv. is dit 86%.

4. Fidel onderdrukte leden van de oppositie. Hij wordt ervan beschuldigd politieke tegenstanders en journalisten te hebben vermoord en gevangen gezet.

5. Hij gaf alle Cubanen gratis toegang tot gezondheidszorg. Hij verhoogde op radicale wijze het aantal medici in Cuba. Cuba stuurt meer medici naar ontwikkelingslanden dan alle landen van de G8 bij elkaar.

Een andere positieve verworvenheid van de Cubaanse revolutie (naast gratis onderwijs en gezondheidszorg) zou volgens Sunny Bergman het positieve effect van het ontbreken van reclame op het zelfvertrouwen zijn. In dit fragment wordt het uitgelegd.

# data[].attributes.body
Eerst een Minister-President van Cuba (1959-1976) en vervolgens president (1976-2008). Hij was communistisch, zoals Stalin. Om de bedreiging om zijn eigen leven tegen te gaan smeedde hij een alliantie met de Sovjet-Unie en kon deze nucleaire wapens opslaan op het eiland. Dit leidde tot de Cubaanse rakettencrisis in 1962. In 2016 stierf hij.

Een belangrijke kreet van Fidel Castro was: "Hasta la victoria siempre!" (tot de overwinning, altijd!) en "Patria o muerte" (vaderland of dood).

# data[].attributes.body
Ernesto Guevara,
was een Argentijn marxistich revolutionair en Cubaans guerrillaleider. zijn bijnaam was el Che, die kreeg hij tijdens zijn verblijf in Guatemala vanwege zijn veelvoudig gebruik van het stopwoord. Het is een kreet die men gebruikt om aandacht te trekken.
Che Guevara was lid van Fidel Castro's revolutionaire Beweging die in 1959 aan de macht kwam. Op 8 oktober 1967 werd Ernesto opgepakt door de CIA, waarna hij een dag na zijn gevangennamen geëxecuteerd werd.

Quotes:
- Prefiero morir de pie, a vivir arrodillado.
- La revolución - no se lleva en los labios para vivir de ella, se lleva en el corazón para morir por ella.
Seamos realistas.  ¡Hagamos lo imposible!

# data[].attributes.body
De Beweging van de 26ste juli (Movimiento 26 de Julio, afkorting M-26-7) was de benaming van een door Fidel Castro geleide revolutionaire organisatie ten tijde van de Cubaanse Revolutie

# data[].attributes.body
De invasie in de Varkensbaai in Cuba is de mislukte invasie door rechtse Cubaanse ballingen in april 1961, gesteund door de Amerikaanse CIA. Fidel Castro was op Cuba op 1959 aan de macht gekomen. De invasie had het doel het linkse bewind van Fidel Castro omver te werpen. De aanval werd afgeslagen daarna gingen Fidel Castro en zijn bewind zich sterker richten op de Sovjetunie en het communisme.

# data[].attributes.body
Oorzaken:
- Door het repressieve karakter van de koloniale tijd slagen veel landen in Latijns Amerika er niet in om problemen op een democratische manier op te lossen;

- De economische crisis van de voorgaande populistische regeringen;

- Vanaf de jaren 50 ontstonden er in veel landen linkse guerrilla groepen om de rechtse oligarchische (elite regimes) omver te werpen;

- De militairen hebben van oudsher veel macht en grijpen in als er onrust is;

- De VS ziet zich gemachtigd om in te grijpen (Monroe-doctrine) vanwege hun strijd tegen het communisme;

- De VS gingen ingrijpen (geen tweede Cuba!) d.m.v. van het steunen van staatsgrepen en het financieren van contrarevolutionaire groepen.

# data[].attributes.headline
1976-1983: Militaire dictatuur in Argentinië

# data[].attributes.subject
1976-1983: Militaire dictatuur in Argentinië

# data[].attributes.body
- Wat vooraf ging: Populistische regimes (Evita Perón), economische instabiliteit, dreiging van linkse guerrilla groepen

- In deze periode woedde er een burgeroorlog “guerra sucia” (tussen militaire regering en linkse guerrilla)
- Iedereen die er links uitzag kon opgepakt, gemarteld en vermoord worden (30.000)

- Martelingen, verdwijningen, ontvoeringen, verkrachtingen, psychologische oorlogstechnieken, etc.

- +- 30.000 vermoord, 10.000 verdwenen.

# data[].attributes.headline
ESMA (Escuela de Mecanica de la Armada ) 1976-1983

# data[].attributes.subject
ESMA (Escuela de Mecanica de la Armada ) 1976-1983

# data[].attributes.body
1976-1983 martelcenteum junta
2004 herdenkingsmuseum

Duizenden linkse dissidenten werden gevangen gehouden van wie slechts enkele hinderden het overleefden. Dit werd gedaan door de Argentijnen maar werd gedeeltelijk gefinancierd door  de Amerikanen. Het museum staat in Buenos Aires.

# data[].attributes.body
De Dwaze Moeders (Asociación Madres de Plaza de Mayo, Vereniging van Moeders van het Meiplein) is een groepering van Argentijnse moeders van desaparecidos, verdwenen personen tijdens de militaire dictatuur in Argentinie. Een witte sjaal/zakdoek (pañuelo) is het symbool van de moeders. Deze beweging is spontaan ontstaan toen een groep moeders opheldering ging vragen aan de autoriteiten over hun vermiste kinderen. Ze werden niet ontvangen, en gingen toen maar zwijgend over het plein lopen (30 jaar lang). De volgende week kwamen ze terug, en zo elke week, bijna dertig jaar lang.

Iedere donderdag om 15.30 zijn ze present op het Plaza de Mayo, waar zij een stille demonstratie houden, met witte hoofddoeken. Het zijn de "dwaze (groot)moeders" die aandacht vragen voor hun verdwenen zonen en dochters tijdens het Argentijnse militaire bewind. (1976-1983)

Zij riepen/roepen veelvuldig:
¿Dónde están nuestros hijos?

# data[].attributes.body
De naam voor de mensen die vermoord, gemarteld of ontvoerd zijn door de staatsgroepen. Betekent letterlijk de verdwenenen. De militaire dictatuur in Argentinië werd ook wel de vuile oorlog genoemd en duurde van 1976 tot 1983. De doelwitten waren de maatschappelijk werkers, studenten, sociaal werkers, militanten, vaksbondmensen, schrijvers en kunstenaars en iedereen die verdacht werd een linkse activist te zijn. (Guerillastrijders) Dit was onderdeel van operatie condor. Er zijn 9000 tot 30.000 mensen verdwenen of vermoord.

# data[].attributes.body
Jorge Videla was van 1976 tot en met 1981 president van Argentinië. Het dictatoriale regime van Videla staat bekend om de talloze gedwongen verdwijningen, babyontvoeringen en martelingen in de zogenaamde vuile oorlog. Hierbij zijn tussen de 9.000 en 30.000 mensen omgekomen.

Videla heeft nooit uitleg willen geven over doden van de staatsterreur:
"Los desaparecidos son eso, desaparecidos; no están ni vivos ni muertos; están desaparecidos"

# data[].attributes.headline
24 marcho - Día Nacional de la Memoria por la Verdad y la Justicia

# data[].attributes.subject
24 marcho - Día Nacional de la Memoria por la Verdad y la Justicia

# data[].attributes.body
Nationale dag van de waarheid en de gerechtigheid. Een jaarlijkse herdenkingsdag op 24 maart in Argentinië. Ter herinnering aan de slachtoffers van de 'Vuile Oorlog' (Guerra Sucia), de periode van staatsterrorisme door de militaire dictatuur in Argentinië van 1976 tot 1983.

# data[].attributes.body
Operatie Condor is de codenaam van het samenwerkingsverband van Latijns-Amerikaanse regimes in de jaren zeventig en begin jaren tachtig. Belangrijkste gevolg van de samenwerking was de uitlevering door politie, geheime diensten en legeronderdelen van voortvluchtige "subversieve elementen" aan hun land van herkomst. Zo heeft Operatie Condor hoogstwaarschijnlijk duizenden andersdenkenden het leven gekost.

# data[].attributes.body
Oscar Romero was een katholieke aartsbisschop van El Salvador die opkwam voor de rechten van de armen en de onderdrukten. Hij werd vermoord tijdens de burgeroorlog in El Salvador vanwege zijn kritiek op de regering en de paramilitaire groeperingen. Romero is een symbool geworden van de strijd voor sociale rechtvaardigheid en vrede in El Salvador en daarbuiten.

1917: Geboren in El Salvador
1980: Vermoord door sluipschutter

Oscar Romero stond bekend om zijn inzet voor de armen en de onderdrukten in El Salvador. Hij beschouwde het als zijn plicht als priester en aartsbisschop om op te komen voor de rechten van de armen en te pleiten voor sociale rechtvaardigheid. Hij zei ooit:

"Quiero dejar bien claro que en este país no pueden haber dos iglesias, una para los ricos y otra para los pobres. La iglesia es una sola, y su compromiso es con los pobres."

In het Nederlands betekent dit: "Ik wil duidelijk maken dat er in dit land geen twee kerken kunnen zijn, een voor de rijken en een voor de armen. De kerk is één, en haar toewijding is aan de armen."

# data[].attributes.body
Nu Chiquita brands international. Het was een Amerikaans bedrijf dat handelde in tropisch fruit, voornamelijk bananen. Dit werd verbouwd op Latijns-Amerikaans plantages en verkocht aan VS en Europa. Het werd opgericht in 1899. Ze hadden veel invloed en dus zelfs dominant. United fruit had een langdurige invloed op de economische en politieke ontwikkeling van verschillende Latijns-Amerikaanse landen.

# data[].attributes.body
Het Sandinistisch Nationaal Bevrijdingsfront ook de sandinisten, is een socialistische politieke partij en voormalige revolutionaire beweging uit Nicaragua. Het FSLN  (Sandinista National Liberation Front Nicaragua) regeerde Nicaragua van 1979 tot 1990 en is sinds 2006 weer aan de macht.

# data[].attributes.headline
LGBTQ+: Meer rechten, maar ook meer gewelddadige tegenstand

# data[].attributes.subject
LGBTQ+: Meer rechten, maar ook meer gewelddadige tegenstand

# data[].attributes.body
Sinds 2010 zijn de rechten van lgbt toegenomen. Van het homohuwelijk tot de mogelijkheid tot geslachtsveranderende operaties.
Het homohuwelijk is niet nieuw in Latijns-Amerika. In meer dan de helft van de Mexicaanse deelstaten kunnen homo’s trouwen. In Zuid-Amerika is het homohuwelijk in een aantal landen wettelijk vastgelegd. In Argentinië voor het eerst (2010). Daarna volgden ook Brazilië, Colombia, Ecuador en Uruguay. In 2020 volgde Costa Rica als eerste land in Midden-Amerika waar het homohuwelijk erkend wordt. Chili erkent een partnerschap tussen homo’s.

Enkele voorbeelden van de recente verbetering van de bescherming van genderidentiteit, anti-discriminatie wetgeving en decriminalisering van seksuele activiteit tussen mensen van hetzelfde geslacht. Tegelijkertijd is er grote weerstand en intolerantie in de Latijns-Amerikaanse samenleving.

# data[].attributes.body
Een muxe (uitspr: moesje) is, in de cultuur van de Zapoteken rondom de Mexicaanse stad Juchitán, een persoon die fysiek man is, maar zich als vrouw kleedt en gedraagt. In andere Zapoteekse plaatsen komen varianten van de muxe voor onder andere namen.

De oorspronkelijke bevolking van het zuiden van Mexico heeft ‘muxes’ al lang erkend als een "derde geslacht" van personen die bij de geboorte als mannelijk zijn aangemerkt, maar tijdens hun ontwikkeling uiteindelijk aangetrokken worden tot traditioneel vrouwelijke rollen. Antropologen vermoeden dat de aanvaarding door de cultuur van gendermenging dateert van vóór het eerste Europees contact en dat deze de strikte genderdichotomie heeft overleefd die is opgelegd door Spaans-katholieke kolonisten.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Muxe

# data[].attributes.body
2020: ‘Een verkrachter op jouw weg’, een lied van Chileense feministen, gaat de wereld over. Van Mexico tot Parijs en Beiroet: vrouwen wereldwijd halen inspiratie uit het nummer, dat aandacht vraagt voor femicide en seksueel geweld, en afrekent met victim blaming. ‘Het is de staat die ons verkracht.’
Belangrijke termen: machismo, feminismo, marianismo, feminicidio

# data[].attributes.body
•Mestizaje als politieke ideologie om inheemse en afrolatino gemeenschappen te ontkennen

•Vele racistische bijnamen voor afrolatinos

•Afrolatinos die vochten voor Simón Bolívar kregen pas na 40 jaar vrijheid

•Castas systeem werd ook na de onafhankelijkheid door witte elite in stand gehouden uit angst om macht te verliezen

•1880-1930: Europese massa immigratie (vooral Argentinië en Uruguay om bevolking wit te maken (blanqueamiento)

•Francia Márquez, eerste afrocolombiaanse vicepresident. Strijdt o.a. voor landrechten afrocolombiaanse gemeenschappen.

# data[].attributes.body
1 De Zapatistas zijn inheemse volkeren, Maya’s en boeren uit Chiapas, Mexico. Sinds 1983 begonnen ze zich in het geheim voor te bereiden om het land terug te krijgen dat ze nodig hadden om te overleven, land dat van hun voorouders was gestolen, land dat door de rijken werd gestolen, terwijl de armen stierven door honger en geneesbare ziekten.

2 In 1994 begonnen ze een revolutie. Ze verklaarden de oorlog aan de Mexicaanse regering en kregen het land terug dat van hen was gestolen. Er waren zoveel mensen die hun strijd steunden dat het Mexicaanse Congres een wet goedkeurde die de Zapatista-beweging erkende en er een staakt-het-vuren werd ingesteld. De Mexicaanse regering en haar leger zetten hun aanvallen op de Zapatistas echter voort, ondanks dat ze een vredesakkoord hebben ondertekend.

3 De Zapatistas bouwden hun eigen huizen, ziekenhuizen, scholen en hun eigen regering. Ze noemen het “De Goede Regering” (Buen Gobierno), omdat het de mensen zijn die de leiding hebben. Ze werken collectief: zonder bazen, zonder dat iemand hen vertelt wat ze moeten doen. Ze begonnen mensen uit andere delen van Mexico en andere delen van de wereld te ontmoeten. Ze organiseerden grote bijeenkomsten en vieringen om lessen en ideeën uit te wisselen over hoe je een wereld kunt creëren waarin veel werelden passen.

# data[].attributes.headline
Kenmerken politiek en economie in Spaans-Amerika

# data[].attributes.subject
Kenmerken politiek en economie in Spaans-Amerika

# data[].attributes.body
Kenmerken economie:

Ongelijke verdeling van de rijkdom (gini-index)

Grote informele economie

Neoliberaal beleid in veel landen

Export economieën

Einde 20ste eeuw: “Pink tide”

Kenmerken politiek

-Corruptie (vele schandalen mbt zakkenvullen door politieke leiders)

-Personalismo (leiders blijven heel lang aan de macht)

-"De achtertuin van de Verenigde Staten“: De Verenigde Staten beschouwen Latijns-Amerika als hun ‘achtertuin’, waar zij zelf de meeste invloed hebben en daardoor menen zij zich continu met de verschillende landen aldaar te mogen bemoeien.

-Mexico: Narco-estado. Drugskartels en de regering zijn met elkaar verweven.

-Mensenrechten schendingen

# data[].attributes.body
De economische rijkdom is vooral in handen van een kleine groep mensen. Ondanks alle rijkdom aan grondstoffen in Latijns-Amerika is er weinig economische ontwikkeling vanwege corruptie en labiele regeringen.
Hoe scoort Latijns Amerika op de gini-index in vergelijking met andere regio's in de wereld? Heel hoog. Er zijn grote inkomensverschillen. De verdeling van de rijkdom is heel ongelijk.
Latijns-Amerika heeft volgens IMF-schattingen naar rato de grootste informele economie ter wereld. Meer dan 40 procent van de werkende latino’s werkt zwart, van zo’n 30 procent in Costa Rica tot wel 70 procent in Guatemala. Miljoenen mensen leven van het geld dat zij per dag verdienen. Dat is net genoeg om van te leven, niet om maandenlang binnen te kunnen blijven.
Ook door de export economieën (vaak één product) zijn ze afhankelijk van grondstofprijzen en daardoor instabiel wat economie betreft. En dat er een neoliberaal beleid is in veel landen: overheid bepaalt de markt, extreme uitholling sociale zekerheid.

# data[].attributes.body
-        Een Hondurese activist die twintig jaar heeft gestreden voor de rechten van inheemse volken en de bescherming van de natuur (tegen de bouw van een stuwdam). Een van de meest prominente mensenrechtenverdedigers in Honduras en een inheemse Lenca-vrouw.

- Als student richtte Berta in 1993 de Council of Popular and Indigenous Organisations of Honduras (COPINH) op, een organisatie die tot op de dag van vandaag vecht voor de rechten van de inheemse Lenca-gemeenschap in Honduras, en multinationale bedrijven verantwoordelijk houdt voor de schade die zij aanrichten aan de natuur.

- In 2015 won ze de Goldman Environmental prize voor het leiden van een grassroot campagne. Het doel hiervan was het voorkomen van de bouw van een hydro-elektrische dam in een inheems land door een particulier bedrijf (DESA).

- In 2016 werd Berta Cáceres vermoord door een groep mensen die in haar huis hebben ingebroken.

- David Castillo is schuldig bevonden aan

medeplichtigheid bij de moord op de Hondurese mensenrechtenverdediger Berta Cáceres in 2016.

# data[].attributes.headline
Los 43 estudiantes de Ayotzinapa (Mexico)

# data[].attributes.subject
Los 43 estudiantes de Ayotzinapa (Mexico)

# data[].attributes.body
2014: een grote groep studenten aan de lerarenopleiding van Ayotzinapa gingen naar een betoging.

Bus aangehouden door politieagenten. 43 anderen werden weggevoerd. Waarheen, is tien jaar later nog steeds de vraag.

Getuigen: agenten, militairen en andere autoriteiten werkten nauw samen met plaatselijke drugskartels en hielpen hen misdaden te plegen en berechting te ontlopen.

-Criminele bende Guerreros Unidos zou de studenten hebben geëxecuteerd en later hebben verbrand in een plaatselijk crematorium.

-Rol voor militairen, die de studenten eerst zouden hebben ondervraagd.

Met name rond de rol van het leger zijn onderzoekers tegen een muur aangelopen. Hooggeplaatste militairen weigeren mee te werken aan het onderzoek, verdachten vluchtten naar het buitenland of worden vermoord.

https://nos.nl/artikel/2538631-ouders-van-verdwenen-mexicaanse-studenten-wachten-al-10-jaar-op-antwoorden

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/mexico-arresteert-hoge-militair-in-zaak-vermiste-studenten~bd2b4174/

# data[].attributes.headline
Latijns-Amerika als "achtertuin" van de VS

# data[].attributes.subject
Latijns-Amerika als "achtertuin" van de VS

# data[].attributes.body
De uitdrukking “Latijns-Amerika als achtertuin van de VS” verwijst naar het idee dat de Verenigde Staten een dominante invloed hebben gehad—en vaak nog hebben—op Latijns-Amerikaanse landen, zowel politiek, economisch als cultureel. Het beeld van een “achtertuin” suggereert een gebied waar je overheen waakt en waarin je je eigen belangen vooral wilt beschermen. Historische context

1. Monroe-doctrine (1823)
Deze doctrine stelde dat Europa zich niet moest mengen in de Amerikaanse continenten, en impliciet suggereerde het dat de VS de hoofdrol zouden spelen in hun “achtertuin”.

2. Roaring Twenties tot Koude Oorlog
Tijdens de 20e eeuw grepen de VS regelmatig in in Latijns-Amerika om hun politieke en economische belangen te beschermen, bijvoorbeeld:

CIA-steun aan staatsgrepen in Guatemala (1954) en Chili (1973).

Economische invloed via bedrijven zoals United Fruit Company.

3. Neoliberale invloed en globalisering
Vanaf de jaren ’80 en ’90 stimuleerden de VS vrijhandel en markthervormingen via organisaties als de Wereldbank en het IMF, wat vaak leidde tot politieke afhankelijkheid.

Gevolgen voor Latijns-Amerika

Politieke instabiliteit en dictaturen in sommige landen.

Economische afhankelijkheid en uitbuiting van grondstoffen.

Culturele invloed via media, fastfood, muziek en films.

Kritische notie

Veel Latijns-Amerikaanse denkers zien deze rol van de VS als een vorm van neokolonialisme: geen directe kolonisatie, maar wel sterke controle over economische en politieke processen.

# data[].attributes.body
De invloed van de VS leidt ook tot een sterkere gedeelde Latino-identiteit. Een voorbeeld is het optreden van Bad Bunny tijdens de Super Bowl in januari 2026.