# data[].attributes.attachment_caption
Wouter Hart en Thom Verheggen: 'Hoe oplossingen het grootste probleem kunnen zijn' - Managementboek.nl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De oplossingenmachine: het zal menigeen als muziek in de oren klinken. Heb je een probleem, stop het in de oplossingenmachine en aan de andere kant floept er een oplossing uit. Weg probleem. 'Doe mij er maar ééntje, zeiden de mensen die wij vertelden over ons nieuwe boek', zegt Thom Verheggen met een glimlach. 'Zo gaat het natuurlijk ook in de praktijk. Iedereen wil graag een oplossing als zich een spannend vraagstuk voordoet. Maar we beseffen niet dat we met zo'n oplossingenmachine juist ook iets stukmaken of afpakken. Dat is het eigenlijke onderwerp dat we aan de kaak stellen: dat het vaak goed is de oplossingenmachine wat af te remmen.'

Zoals Wouter Hart in zijn vorige boeken Verdraaide organisaties en Anders Vasthouden af en toe anekdotes over zijn zoon Jasper gebruikte om patronen in ons werk te verduidelijken, is in dit nieuwe boek zijn inmiddels tienjarige dochter Sterre de heldin van het verhaal. Met een uitgebreide beschrijving van haar ochtendrituelen doet Hart uit de doeken hoe de oplossingenmachine werkt. Aanvankelijk kostte het hem ongelooflijk veel moeite om haar te laten opstaan, zodat ze op tijd op school zou komen. Maar toen hij ontdekte hoe hij Sterre duidelijk kon maken wat zij er zelf mee te winnen had, en welke voordelen ermee gepaard gingen, nam zij zelf verantwoordelijkheid. Het moeten opstaan werd willen opstaan. Sindsdien is er 's ochtends geen gedoe meer thuis.

Achter de bureaucratie

Sinds een jaar of vijf werken Hart en Verheggen nauw samen, in alles wat ze doen. Weliswaar is de tekst in de eerste persoon enkelvoud geschreven, waardoor je het gevoel krijgt dat Hart aan het woord is, maar het boek is nadrukkelijk een coproductie. Verheggen, die van oorsprong ontwerper is, maakte net als bij Anders Vasthouden de illustraties, maar is net zo goed verantwoordelijk voor de inhoud. En door de tweehonderd lezingen die zij jaarlijks voor organisaties geven raakten zij beiden gefascineerd door de mate waarin mensen last hebben van de regels van anderen. 'Tijdens die lezingen zijn we natuurlijk altijd aan het proeven wat er speelt', vertelt Hart. 'Eén van de dingen die ons opvielen, is dat hoewel iedereen zo langzamerhand wel weet dat bureaucratie verstikkend werkt, er steeds weer nieuwe regeltjes ontstaan. We zijn op de een of andere manier geneigd de ruimte voor anderen in te perken. Maar in plaats van dat wij ons op de effecten van die bureaucratie hebben gericht, hebben Thom en ik ons afgevraagd: wat doen wij zelf waardoor dat patroon in stand blijft? Waarom ontstaat die bureaucratie steeds opnieuw? Waarom slagen wij er niet in de hiërarchie te doorbreken? Dit boek gaat eigenlijk over het verhaal achter de bureaucratie en de hiërarchie.'

Waarom hebben de twee eigenlijk voor de metafoor van de machine gekozen? 'Het woord machine associëren we met iets automatisch', legt Verheggen uit. 'Als er een probleem is, worden we onzeker, verplaatsen we de regie en komt er een oplossing. Dat gebeurt als in een reflex, bijna machinematig. Het gaat maar door, de hele tijd. Er gaan vraagstukken in, er komen oplossingen uit. In de regel ook oplossingen voor de ander. En daar zit de pijn. Er is niets mis met oplossingen, maar ze zijn vaak voor anderen bedacht.'

En daar krijgen we te maken met verschillende negatieve bijeffecten. Als iemand anders een oplossing voor ons bedenkt, krijgen we het gevoel iets te moeten. We hoeven niets meer te bedenken, omdat ons eigen kompas wordt uitgezet. We krijgen te maken met conflicterende belangen en het werkelijke vraagstuk verdwijnt uit beeld. Een gevaarlijke ontwikkeling, die niet aansluit bij wat organisaties graag zien van hun mensen, stelt Hart. 'In een oplossing zit geen wendbaarheid of vrijheid. Als je het antwoord krijgt aangereikt, hoef je geen beroep te doen op je eigen kompas. In de oplossing zit moeten. Dat is heel paradoxaal: in alle bedrijfsplannen staat dat de wereld sneller verandert dan ooit, dat er steeds meer complexiteit op ons afkomt en dat we flexibeler en wendbaarder moeten worden. Maar wat we doen, is al die eigenschappen met oplossingen wegorganiseren. Dan ga je het niet redden. Als jij flexibel en wendbaar wilt worden, kun je niet alles oplossen met bureaucratie en hiërarchie.'

Klassieke verdachten

Hart en Verheggen zien het aan beide kanten van het spectrum misgaan. Zowel de mensen die altijd maar oplossingen aanreiken als de mensen die dat over zich heen laten komen houden de oplossingenmachine in stand. 'De machine bevestigt voortdurend zijn eigen noodzaak', verduidelijkt Verheggen. 'Op het moment dat ik met oplossingen kom, gaat de ander minder nadenken. En omdat de ander minder nadenkt, moet ik steeds opnieuw met oplossingen komen. Dat hopen we met dit boek te doorbreken. Het gaat je nooit lukken om het helemaal om te gooien, maar op het moment dat mensen verantwoordelijkheid nemen, hebben ze minder oplossingen nodig en gaan ze meer zelf doen.'

Dat ligt vaak niet eens aan de mensen zelf, vervolgt Verheggen. 'Niet lang geleden sprak ik een docent van een hogeschool, die een aantal studenten begeleidde bij een vrijwillig studietraject. Hij was verrast over de manier waarop die studenten functioneerden. Bij de reguliere vakken sprongen die studenten keurig door alle hoepeltjes, zonder een stap te veel te zetten. Als ze ergens geen punten voor kregen, deden ze het niet. Die docent dacht dat dat een karaktereigenschap was. Maar bij dat vrijwillige vak waren ze extreem gemotiveerd. Hij zag dezelfde studenten zich in een andere context volledig anders gedragen.'

Je zou bijna geneigd zijn een oplossing voor de oplossingenmachine te bedenken, maar dat weten Hart en Verheggen knap te vermijden. Onderwerpen als bureaucratie en controledwang zijn in het verleden uitstekend beschreven door auteurs als Mathieu Weggeman en Thijs Homan, maar daar is het de twee niet om te doen. 'Bureaucratie, hiërarchie en controle zijn de klassieke verdachten, maar het vraagstuk is groter', zegt Hart. 'De vraag is: herkennen we de oplossingenmachine? Herkennen we het gevoel dat we, elke keer als iemand ons advies vraagt, de oplossingenmachine in stand houden? Dat we daarmee mensen kleiner maken terwijl we het belangrijk vinden dat ze groter worden? Daarom denk ik dat dit boek wezenlijk iets toevoegt aan wat andere auteurs in het verleden al hebben geschreven. Zolang wij de oplossing aantrekkelijk blijven vinden, handhaven we dezelfde manier van denken. Dan doen we zelf wat wij proberen te bestrijden.'

Klein houden

Verheggen en Hart houden het verhaal bewust klein. 'Als je naar de grote beweging kijkt, zou je kunnen denken: de leidinggevenden moeten het stuur wat meer afstaan aan de professionals, dan komt het goed', zegt Verheggen. 'Maar de professional heeft zijn eigen oplossingen. Dan is de vraag: wat brengt hij op zijn beurt met zijn oplossingen teweeg bij de bewoner, de leerling, de patiënt of wie dan ook? De professional zou ook zijn eigen oplossingenmachine wat kunnen afremmen, zodat zijn leerling of klant in beweging komt.'

Kleine veranderingen kunnen bovendien veel in beweging brengen, is hun overtuiging. 'Mensen die hierdoor getriggerd worden en zelf in hun zoektocht de machine wat beter weten te hanteren, kunnen veel invloed uitoefenen', vervolgt Hart. 'Kijk hoe de ochtenden bij ons thuis veranderd zijn. Dat is echt ongelooflijk. Ik heb in twee jaar geen enkele keer hoeven zeggen hoe laat het is en dat Sterre uit bed moet. Niet één keer. Het is zoveel leuker geworden.' Verheggen: 'Als we het kleine niet herkennen, dan gaat het grote niet gebeuren. En daar zit ook de lol: je kunt invloed uitoefenen op het kleine. Dat is veel leuker dan het grote, waar je geen invloed op hebt.'

Mensen herkennen het onderwerp van De oplossingenmachine, heeft Verheggen gemerkt tijdens de lezingen die hij geeft. 'Het boek was er al voordat we het schreven, bij wijze van spreken. En door het te schrijven en door het te verbeelden, merken we nog beter wat resoneert. Mensen kennen het dubbele gevoel: ja, ik doe het ook, zeggen ze, maar wat gaaf dat ik het nu besef. Zelf heb ik dat gevoel ook: ik word er op een prettige manier een beetje onrustig van. Hè, doe ik het weer, zeg ik dan tegen mezelf.'

Voor Hart werkt het besef eerder als een lachspiegel. 'Ik geef al twaalf jaar lezingen over het mechanisme waarmee we oplossingen bedenken voor anderen. Toch kwam ik er pas twee jaar geleden achter dat ik bij mijn dochter te ver ging. Je hoeft het heus niet altijd goed te doen. Het gaat erom dat het een leuk perspectief is, waar je je soms over kunt verbazen. In feite gaat dit boek voor mij ook over persoonlijke effectiviteit. Je wordt zoveel effectiever als je het haakje bij anderen weet vinden. Niemand wordt er blij van als je gaat sleuren. Dat werkt gewoon niet.'

# data[].attributes.attachment_link.title
Wouter Hart en Thom Verheggen: 'Hoe oplossingen het grootste probleem kunnen zijn' - Managementboek.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Als we intrinsieke motivatie, eigenaarschap, plezier en willen zo belangrijk vinden, waarom zijn we dan altijd geneigd zelf de regie te nemen? In hun nieuwe boek ‘De oplossingenmachine’ maken Wouter Hart en Thom Verheggen duidelijk wat onze oplossingen en goedbedoelde adviezen bij anderen teweeg brengen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat is nodig om de ondersteuning en zorg toekomstbestendig te maken bij locaties, organisaties en in de keten? Het ministerie van VWS wil het leer- en verandervermogen van de sector versterken om het passende antwoord op deze vraag te vinden en flexibel te kunnen inspelen op ontwikkelingen. Hiervoor is het, in navolging van de eerdere programma's Waardigheid en trots en Waardigheid en trots op locatie nu het programma Waardigheid en trots voor de toekomst gestart.

Een van de deelsessies tijdens het eerste congres dat in het kader van dit programma werd georganiseerd, begin juli, wierp een voor de toekomst van ondersteuning en zorg uiterst relevante vraag op: hoe komen we tot gelijkwaardige samenwerking tussen formele en informele zorg? De combinatie van een toenemende vraag naar zorg en een steeds groter wordende krapte op de arbeidsmarkt maakt gelijkwaardig samenwerken met informele zorgverleners steeds belangrijker voor zorgaanbieders.

Bij die informele zorgverleners denken de meeste mensen in eerste instantie aan naasten, de mantelzorgers dus. Maar het is breder, het zijn ook mensen uit het sociale netwerk van familie, vrienden en vrijwilligers.

Ondersteunende rol

In de deelsessie tijdens het congres vertelden een mantelzorger, een zorgmedewerker, een vrijwilliger en een vrijwilligerscoördinator hoe zij samenwerken en wat nodig is om dit te kunnen doen. Wat zij vertelden, speelde zich af binnen het werkveld van twee intramurale organisaties: Zorggroep Groningen en Atlant. Maar de kern van wat daar aan bod kwam, is in de extramurale setting even relevant en toepasbaar. Het meest sprekende voorbeeld om dit te illustreren kwam van mantelzorger Jan Perlee. Hij verleende jarenlang thuis zorg en ondersteuning aan zijn vrouw, eerst vanwege haar diabetes type I en vervolgens ook toen dementie bij haar werd vastgesteld. In een korte film geeft hij uitleg over hoe hij zijn ondersteunende rol jarenlang thuis heeft vervuld voor zijn Tineke, en hoe belangrijk hij het vond dit te blijven doen toen voortzetting van de zorg thuis niet langer haalbaar was en zij dus moestworden opgenomen in een verpleeghuis van Zorggroep Groningen.

Wennen aan elkaar

Dat de mantelzorger meereist als iemand naar het verpleeghuis gaat, is niet vanzelfsprekend maar wel waardevol, is de duidelijke boodschap van Perlee's verhaal. Er komt echter wel wat bij kijken: het vraagt anders denken en doen van de organisatie en van de medewerkers. Dit moet geborgd zijn in de werkprocessen. De basis hiervoor is dat de medewerkers en de mantelzorger met elkaar in gesprek gaan over de wensen, verwachtingen en beperkingen van beide partijen. Het is goed als dit al in de thuissituatie gebeurt, benadrukten beide partijen tijdens de deelsessie.

Maar dat is slechts een deel van het verhaal, want het heeft net zo goed betrekking op de situatie waarin de persoon die zorg en ondersteuning nodig heeft nog thuis woont. Dat is nu al het geval en het zal in de nabije toekomst nog veel vaker het geval zijn, kijken naar de doelstellingen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO).

In dit verband is het SOFA-model interessant. SOFA staat voor Samenwerken, Ondersteunen, Faciliteren en Afstemmen. Het beschrijft de vier rollen die een mantelzorger heeft en de manier waarop de professional hiermee om kan gaan. In de intramurale setting is die professional het team en de coördinator vrijwilligerswerk. In de thuissituatie kan het de thuiszorg of wijkverpleging zijn, maar ook de professional in het sociaal domein. De vier rollen van de mantelzorger die het SOFA-model benoemt, zijn: partner in de zorg, hulpvrager bij overbelasting, de persoonlijke relatie van de hulpvrager en de expert die alles weet van de hulpvrager. Per situatie en per mantelzorger kan verschillen welke van deze vier rollen de overhand heeft. Maar één rol is altijd aanwezig en dat is die van de persoonlijke relatie. De mantelzorger is in alle situaties de partner, het kind of het kleinkind van de hulpvrager. Op basis van de vier rollen kunnen de professionals en de mantelzorger afspraken maken over hun rollen en de grenzen daarvan. Die grenzen kunnen per situatie verschillen. Bij Jan Perlee bijvoorbeeld kwamen er ook verpleegtechnisch voorbehouden handelingen bij in het kader van de diabetes type I van zijn vrouw. Maar of hiervan nu wel of niet sprake is, het is altijd een kwestie van aftasten. De twee partijen moeten elkaars rollen leren erkennen en vertrouwen en dat is aftasten. Perlee zei hierover: "Mijn gouden tip is: blijf communiceren met elkaar. En als je vragen hebt, stel die dan ook. De professionals kunnen leren van de mantelzorger als expert, maar omgekeerd is hetzelfde het geval."

Tot goede samenwerking komen

Naast het SOFA-model bestaat ook het WIFA-model. Dit staat voor Waarderen, Informeren, Faciliteren, Afstemmen. In dit model komen de verschillende aspecten aan bod die nodig zijn om tot goede samenwerking te kunnen komen tussen professionals en vrijwilligers. Ook dit onderwerp werd in de deelsessie van het congres besproken in relatie tot de intramurale setting, in dit geval zorgaanbieder Atlant. Maar het is duidelijk dat ook dit model net zo goed betrekking heeft op de extramurale setting, waarbij de professionals wederom de thuiszorg, de wijkverpleging of de professional in het sociaal domein kunnen zijn. Ook hier weer is goede afstemming tussen beide partijen essentieel. En voortdurende communicatie. Neem bijvoorbeeld de situatie waarin een vrijwilliger wordt ingezet om op gezette tijden te gaan wandelen met een thuiswonende hulpvrager met dementie. Dit betekent dat deze persoon blijft bewegen, en dat de mantelzorger even wordt ontlast van diens taak. Maar als de persoon met dementie net voorafgaand aan het moment dat de vrijwilliger komt voortdurend onrustig is geweest, is het wel zaak dat die vrijwilliger dit weet, omdat anders tijdens die wandeling problemen kunnen optreden. De gouden tip van Perlee is hier dus evenzeer van toepassing.

Nabrander

Tijdens de deelsessie van het congres kwam nog een kritische noot van een deelnemer uit de zaal. Diegene was teleurgesteld uit het vrijwilligerswerk gestapt omdat in de zorg en ondersteuning zoveel tijdelijke krachten werken dat het veel te moeilijk was om tot continuïteit in de samenwerking te komen tussen de professionals en vrijwilligers. Een geluid dat helaas overal in de zorg - en ook ten aanzien van professionals in het sociaal domein - herkenbaar zal zijn.

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe kunnen formele en informele zorg en ondersteuning hand in hand gaan voor de ouderen in onze samenleving? Deze vraag staat momenteel in de belangstelling.

# data[].attributes.attachment_link.title
The Participation Culture : Pascal Finette at TEDxOrangeCoast

# data[].attributes.attachment_caption
Woonzorgcentrum in Ardooie biedt zelf opvang voor kinderen van personeelsleden: "Bewoners en kinderen spelen samen spelletjes"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Voor ouders is het niet altijd makkelijk om opvang te voorzien tijdens de zomermaanden. Voor de personeelsleden van woonzorgcentrum Hardoy in Ardooie is het alvast een stukje eenvoudiger. Zij kunnen hun kinderen gewoon meenemen naar het werk, want het woonzorgcentrum voorziet opvang voor de kinderen tussen drie en twaalf jaar. De kinderen vertoeven gewoon tussen de bewoners van het centrum.

# data[].attributes.attachment_link.title
Woonzorgcentrum in Ardooie biedt zelf opvang voor kinderen van personeelsleden: "Bewoners en kinderen spelen samen spelletjes"

# data[].attributes.attachment_link.description
Het woonzorgcentrum Hardoy in Ardooie biedt tijdens de zomermaanden opvang voor de kinderen van de personeelsleden.

# data[].attributes.attachment_caption
'Door oplossingenmachines ontstaan er meer problemen'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als iemand in een organisatie een vraag stelt, bedenken we een algemene oplossing en hebben dan de illusie dat het probleem is opgelost. En dat noemen Wouter Hart en Thom Verheggen een Oplossingenmachine. Maar het kan ook anders, vinden zij. Een interview over menselijke gedragspatronen, oplossingen en eigenaarschap.

Volgens Verheggen en Hart hebben we in organisaties allemaal oplossingenmachines gecreëerd die ervoor zorgen dat er geen eigenaarschap meer is. Om dat te verduidelijken geeft Hart een voorbeeld: "Organisaties bedenken wat iemand cadeau moet krijgen als hij jarig is. Dan zie je verschillen ontstaan. De ene afdeling geeft een groot cadeau en de andere geeft helemaal niks. Dat voelt oneerlijk en vervolgens laat men het door de HR-afdeling regelen. Deze pakt dus in feite de regie af, waardoor het oorspronkelijke idee verloren gaat door het vast te leggen in een regeling. Dus zo gauw iemand een vraag stelt, bedenken we een algemene oplossing en dan hebben we de illusie dat daarmee het probleem werkelijk opgelost is."

Bijwerkingen

In plaats van dat problemen worden opgelost, ontstaan er eigenlijk meer problemen. Bijwerkingen van de Oplossingenmachine noemen ze dat. Verheggen vertelt: "In het boek hebben we er vier beschreven. Een daarvan is dat er heel snel een gevoel van moeten ontstaat. Als je als leidinggevende iemand advies geeft, wordt dit vaak als bindend beschouwd. Het tweede bijeffect is, dat het eigen kompas uitgaat. Mensen gaan niet meer zelf nadenken. Er komt ook eerder weerstand, dat is het derde bijeffect. Je moet iets doen met een oplossing die iemand anders bedacht heeft. Het vierde effect is dat het werkelijke vraagstuk eigenlijk uit beeld verdwijnt."

Praktijkvoorbeelden

Wouter Hart vult dit aan met een voorbeeld van zijn dochter: "Toen mijn dochtertje Sterre wat ouder werd en een eigen wil kreeg, was er 's ochtends vaak een strijd om haar op tijd uit bed te krijgen. Op een gegeven moment hebben we het proces omgedraaid en haar gevraagd of ze het belangrijk vond om op tijd op school te zijn." En toen ontstond er een heel andere dynamiek waarbij Hart weer naast zijn dochter kwam te staan. Ook werd duidelijk dat zijn dochter het belangrijk vond dat de juffrouw niet boos zou worden en dat ze daarom op tijd op school wilde zijn.

Toen Hart deze anekdote in een ziekenhuis vertelde, bleek die ook daar heel herkenbaar te zijn: "Een gynaecoloog bemerkte dat jonge vrouwen steeds vaker een keizersnede wilden hebben. Artsen adviseerden dan vrijwel direct een andere oplossing, aangezien een keizersnede nogal wat schade zou kunnen veroorzaken. De jonge vrouwen kregen echter op deze manier het gevoel dat het niet mocht. Toen werd het omgedraaid. Wanneer een jonge vrouw om een keizersnede vroeg, werd in eerste instantie gezegd dat dat prima was. Vervolgens werd haar uitgelegd wat de voor- en nadelen zijn. Op deze manier werd het dilemma zichtbaar gemaakt. Het resultaat was dat veel jonge vrouwen het helemaal niet meer wilden. Niet omdat het niet mocht, maar vanwege de kans op schade voor hun lichaam."

Kern van het probleem

Thom Verheggen geeft aan dat de kern van het probleem is dat de een de oplossing bedenkt voor de ander: "Er is niks tegen oplossingen, maar wel tegen de reflex om snel met een oplossing te komen voor de ander. De bijeffecten daarvan zijn tegengesteld aan wat we hopen te bereiken. Mensen hebben het gevoel dat ze iets moeten, terwijl we willen dat ze intrinsiek gemotiveerd zijn en lol hebben in hun werk. Dat gaat niet samen, zeker niet voor de jongere generatie."

Ook de andere bijeffecten leiden volgens Verheggen tot ongewenste situaties: "Het gegeven dat het eigen kompas uitgaat is in strijd met het belang van eigenaarschap: mensen zelf verantwoordelijkheid laten nemen en zelf laten nadenken in plaats van de oplossing te geven. Het derde bijeffect, waarbij je tegenover elkaar komt te staan, staat haaks op het belang van dingen samen doen."

Nuance

De heren brengen wel een nuance aan. Wouter Hart: "Er zijn zeker situaties denkbaar waarin direct een oplossing nodig is. De Oplossingenmachine moet daarom beslist niet in zijn geheel worden afgedankt. Beschouw het als een apparaat met een soort volumeknop, die je harder en zachter kunt zetten. Dat betekent in de praktijk: niet loslaten, maar kijken wat de ander nodig heeft."

Vier rollen

Hart en Verheggen hebben onderzocht welke mentaliteit ervoor verantwoordelijk is dat de bestaande bedrijfscultuur in stand wordt gehouden. Daarvoor hebben zij gedragingen van mensen gecategoriseerd aan de hand van vier rollen: de afpakker, de brave hendrik, de calimero en de oppakker.

De eerste rol, de afpakker, pakt het eigenaarschap van iemand af en draagt de oplossing aan. Hart licht die rol toe aan de hand van voornoemd voorbeeld over zijn dochtertje Sterre, waarbij hij zelf de rol van afpakker vervulde: "Tijdens ons ochtendritueel dacht ik Sterre te helpen, terwijl ik haar in feite iets heel fundamenteels afpakte, namelijk de gelegenheid om zelf de keus te maken om op tijd op school te willen komen.

Beluister de podcast met Thom Verheggen en Wouter Hart

Om het beeld compleet te maken schetst Verheggen ook de drie andere rollen: "Na de afpakker volgt de brave hendrik. Een brave hendrik volgt de oplossing. Uiteindelijk wordt hij dan vanzelf een calimero, de derde rol. Een calimero wacht niet tot er oplossingen komen, maar vraagt erom. Die wordt echt afhankelijk van degene die de oplossingen aanbiedt. Daarna volgt de oppakker, die daarmee aan het werk gaat."

Al die rollen hebben gemeen, dat ze heel direct reageren op de oplossing en het vraagstuk niet meer zien. Verheggen spreekt in dit verband over 'ervaringsdiefstal'. "Dat is eigenlijk wat de oppakker en de afpakker doen. Ze geven iets, maar ze ontnemen iemand ook de kans om iets te ervaren en zelf te ontdekken."

Verschillend perspectief

In een werksituatie zijn leiders en managers vaak degenen die met oplossingen aankomen. De teams, de grote mensenmassa's, moeten daarmee aan de slag. Toch bestaat deze grote massa niet uitsluitend uit brave hendriken en calimero's. Volgens Wouter Hart is dat nu juist het leuke van die vier rollen: "Die zitten in eenieder van ons. Die grote massa heeft dus zowel de rol van de brave hendrik en de calimero als van de afpakker en de oppakker."

Hart legt uit dat vaak naar situaties gekeken wordt vanuit de positie van de afpakker en de oppakker, maar dat het zaak is om ook oog te hebben voor het andere perspectief: "Vanuit het perspectief van de brave hendrik en de calimero gaat het erom niet de oplossing te accepteren, maar op zoek te gaan naar het vraagstuk erachter. Brave hendriken zouden moeten 'ontbraven', zich niet gek moeten laten maken door de oplossing, maar op zoek moeten gaan naar de legitimiteit om iets anders te doen dan die oplossing voorschrijft."

Moment herkennen

"De Oplossingenmachine is voor iedereen herkenbaar en lijkt vaak nuttig. Om toch minder snel in de oplossingenmodus te geraken, is het zaak om het moment te herkennen en te bedenken wat het werkelijke vraagstuk is," legt Thom Verheggen uit. Hij licht dit toe aan de hand van een eigen ervaring: "Na een lange werkdag reed ik naar huis en ik had honger. Ik dacht erover mijn dochter te bellen en haar te vragen de oven vast aan te zetten. Toen realiseerde ik me dat zij daar misschien zelf wel aan dacht. Het zou jammer zijn als ik haar dat vroeg, terwijl zij het zelf al van plan was. Toen ik haar belde bleek dit inderdaad het geval te zijn. Het zijn kleine momentjes, maar het is zo leuk om ze te herkennen. Het gaat niet om direct de juiste interventie, maar om het afstemmen van je handelwijze op de reactie op jouw vraag."

Oplossend vermogen

Voor veel managers en leiders klinkt dit alles waarschijnlijk hoogst interessant, maar zij vragen zich misschien af of deze werkwijze meer tijd zal gaan kosten. Thom Verheggen verklaart: "In het begin wel, maar uiteindelijk niet. De vraag is of je als leider wilt werken aan het implementeren van de oplossing of aan het oplossend vermogen van het team. Op korte termijn zie je van werken aan het oplossend vermogen niet direct resultaat, maar op lange termijn juist wel. Het is zaak om te investeren in dat oplossend vermogen."

Tot slot

Naast talloze praktijkvoorbeelden, illustraties en handreikingen om de nieuwe inzichten te verkennen, staan er in het boek ook opdrachten om zelf mee aan de slag te gaan. Het besproken boek is te bestellen via Boom.nl.

Thom Verheggen en Wouter Hart verzorgen desgewenst ook trainingen voor organisaties, met als doel veranderingen van binnenuit te laten ontstaan.
Bron: Door: Carolien Rijsdijk Boom Management Podcast met Ronnie Overgoor in gesprek met Thom Verheggen en Wouter Hart over hun boek De Oplossingenmachine.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Door oplossingenmachines ontstaan er meer problemen'

# data[].attributes.attachment_link.description
Als iemand in een organisatie een vraag stelt, bedenken we een algemene oplossing en hebben dan de illusie dat het [...]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Toekomstbestendige zorg blijven geven die aansluit bij behoeftes van cliënten? Gelijkwaardig samenwerken met naasten en vrijwilligers biedt mogelijkheden om de krapte op de arbeidsmarkt het hoofd te bieden. Maar daar is wel een structuur- en cultuurverandering voor nodig binnen zorgorganisaties. Hoe pak je dat aan?

'Richten, inrichten en verrichten,' schrijft Yvonne de Jong, adviseur Familie- en Netwerkparticipatie, in tijdschrift Geron. 'Organisaties moeten goed kijken welke veranderingen nodig zijn in structuur en cultuur, en zich dan op die drie niveaus richten.'

Richten: in visie en beleid van zorgen vóór naar zorgen mét

Met 'richten' doelt ze op visie en beleid. Je moet van 'zorgen vóór' naar 'zorgen mét', en dat vraagt om een herijking van visie en beleid. In een heldere visie leg je de uitgangspunten vast van de zorg in jouw organisatie. En bijpassend beleid biedt de kaders, en hoe je die vertaalt naar de praktijk. 'Inhoudelijk is het nodig dat er aandacht is voor een visie op gelijkwaardige samenwerking met informele zorgverleners,' schrijft Yvonne. 'Kies een positieve insteek, en leg de nadruk niet op het personeelstekort, maar op een betekenisvol leven voor de cliënt. Sta in de beleidsfase ook stil bij de beleving van cliënt, mantelzorger, vrijwilliger en medewerker in de nieuwe zorgsituatie. Zo identificeer je tegenstrijdigheden, en kun je daar al rekening mee houden in je beleid.'

Inrichten: bewustwording en blikverruiming medewerkers

'Inrichten' gaat over de manier waarop je je medewerkers in staat stelt met naasten samen te werken. En dan niet alleen de eerste contactpersoon, maar het sociale netwerk rondom de cliënt dat aan het welzijn bijdraagt. Zet in op bewustwording onder medewerkers dat dat netwerk belangrijk is, en help ze dat in het oog te houden. Bijvoorbeeld door ze vertrouwd te maken met het ecogram om het netwerk in kaart te brengen, of door ze te leren werken vanuit het SOFA-model: Samenwerken, Ondersteunen, Faciliteren, Afstemmen. 'Het lijkt in het begin meer werk om aandacht te hebben voor dat grotere netwerk, maar uiteindelijk levert het juist tijd op omdat je ook mensen betrekt die mogelijk kunnen helpen en ondersteunen,' aldus Yvonne in tijdschrift Geron.

Verrichten: een duurzame relatie & verwachtingsmanagement

Tot slot draait 'verrichten' om het daadwerkelijk opbouwen van een duurzame, goede relatie tussen medewerker en naasten. 'Die goede relatie maakt dat betrokkenen wat voor elkaar over hebben, elkaar kunnen helpen. Mocht er iets misgaan, dan is er bovendien meer begrip voor elkaar', schrijft Yvonne verder. Een mooie basis om die relatie op te bouwen is de COUP-methode: Contact leggen, Ondersteunen, Uitnodigen, Participeren. 'Bij het aangaan van de zorgrelatie is het verder belangrijk dat de zorgmedewerkers goed in gesprek gaan met naasten over wensen, grenzen en verwachtingen,' aldus Yvonne. 'Steeds vaker worden mensen pas opgenomen in een verpleeghuis als het thuis echt niet meer gaat. Mantelzorgers zijn dan vaak al vermoeid van alle zorg thuis. Zorgmedewerkers durven dan bijna dat gesprek niet te voeren en te vragen: "wat bent u van plan te blijven doen?" Terwijl er ook naar andere mogelijkheden gezocht kan worden,' schrijft ze verder. 'Het is belangrijk dat zorgorganisaties hun medewerkers daarin faciliteren. Zeker omdat de vanzelfsprekendheid van zorg steeds minder wordt, maar mantelzorgers met hun verwachtingen nog wel uitgaan van de oude situatie.'

Meer leren?

Lees dan het hele artikel in Tijdschrift Geron Samenwerken met informele zorg - Geron (gerontijdschrift.nl)

# data[].attributes.attachment_link.title
Volwaardige plek informele zorg vraagt omslag organisaties

# data[].attributes.attachment_link.description
Yvonne de Jong, adviseur Familie- en Netwerkparticipatie, geeft haar visie over gelijkwaardig samenwerken met naasten en vrijwilligers.

# data[].attributes.attachment_caption
Kwaliteitszorg: dit psychiatrisch centrum betrekt medewerkers, patiënten en familie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Steiger is een gesloten afdeling voor crisisopname en acute behandeling. Het wil een rustplek zijn waar mensen met een psychische kwetsbaarheid op adem komen, waar ze als mens gezien worden en waar ze mogen zijn wie ze zijn. Het is een plek waar medewerkers zorgen voor een luisterend oor en ondersteuning.

'In Steiger eten we met gewoon bestek en drinken we uit glazen en porseleinen tassen. Er is een piano, kickertafel en een biljart.'

Mensen in crisis begeleiden is best pittig. Toch kan je als hulpverlener ook veel betekenen. Dat zit in kleine dingen, zoals een goed onthaal en het herstellen van contacten met de wereld buiten de afdeling. In Steiger krijgen mensen verantwoorde kansen.

Psychiater Greet Lemmens licht toe: "Het gaat telkens over opnieuw beginnen en investeren op lange termijn, ondanks het acute karakter van de kwetsbaarheid. We vertrekken niet vanuit de idee om alles op te lossen, wel dat wat vandaag geen verschil maakt, dat morgen misschien wel doet. Het gaat over contact proberen te maken. Mensen die meermaals gedwongen opgenomen worden, hoop je een volgende keer vrijwillig te kunnen ontvangen."

Een individuele benadering is daarbij van belang, vult psycholoog Kathleen Van den Broeck aan. "We gaan samen met de patiënt na wat de beste zorg kan zijn. Daarbij kiezen we niet altijd voor de gemakkelijkste weg, wel voor de meest menselijke." Ergotherapeut Renilde geeft enkele voorbeelden: "Soms rijden we met een patiënt naar huis om nog wat spullen op te halen. Daarnaast bekijken we voortdurend of patiënten al dan niet met begeleiding de afdeling kunnen verlaten. We trachten immers zo snel mogelijk te normaliseren."

Die normalisatie is erg belangrijk, zegt ook verpleegkundige Jolien: "In tegenstelling tot wat mensen soms denken, eten we met gewoon bestek en drinken we uit glazen en porseleinen tassen. Verder is er een piano, kickertafel en een biljart. Een gedwongen opname is niet hetzelfde als veertig dagen opgesloten worden om daarna gewoon terug te vertrekken."

Minder vrijheidsbeperking

Steiger streeft als gesloten afdeling naar humane zorg met minder vrijheidsbeperking. Hoe omgaan met dwang en afzondering werd dan ook het vraagstuk voor het reflectief kwaliteitsproces dat de afdeling opstartte.

'De laatste jaren is het aantal afzonderingen opmerkelijk gedaald.'

Het thema drong zich op door een toename van het aantal gedwongen opnames en een stijging van de complexiteit van de problematieken. Ook patiënten schoven het thema naar voor. Sommige patiënten gaven immers aan dat afzondering net tot meer verzet en onrust leidde. "Ik ervaarde de afzonderingskamer net heel triggerend. In die kamer lijkt het of mensen me niet vertrouwen en bang van me zijn", vertelde een patiënt.

"De laatste jaren zijn het aantal afzonderingen en fixaties in Steiger al opmerkelijk gedaald, net als de duur ervan. Vroeger kwamen bijvoorbeeld patiënten die gekend waren voor agressief gedrag bij heropname standaard terecht op de afzonderingskamer. Vandaag is er enkel nog een verhoogde alertheid. We blijven kansen geven", zegt afdelingshoofd Nancy Heijligen.`

Recent werd in Steiger ook een afzonderingskamer afgebouwd, de andere afzonderingskamer kreeg een binnentuin. De mogelijkheid om buiten te gaan geeft vaak rust aan patiënten. Dat er daarnaast een zorgkamer en een comfortroom kwamen, was voor het team ook een aanzet om na te denken over het gebruik van deze ruimtes. "Hoewel de gedachte eerst best beangstigend was, vond ik het soms ook goed dat er geen afzonderingskamer ter beschikking was. Van zodra je er één hebt, ben je immers geneigd om ze te gebruiken", aldus Tauneesa, sociotherapeut op de afdeling.

Hoe werkt het reflectief proces?

Het kader voor het reflectief proces van Bethanië ggz volgde uit een gedeelde visie met drie andere Vlaamse psychiatrische ziekenhuizen: UPC Duffel, PC Gent-Sleidinge en PC Sint-Hiëronymus. Het reflectief kader is geïnspireerd op de kwaliteitszorgmethode Cobra (KU Leuven) en het reflexief metamodel dat werd ontwikkeld door onderzoeker Johan Boxstaens. Die ontwikkeling past in het intersectoraal onderzoeksproject naar kwaliteitszorg binnen zorggroep Emmaüs.

'De kritische vriend durft blinde vlekken benoemen.'

In Bethanië ggz kregen alle afdelingen begin 2022 de vraag om een keuze te maken uit zes thema's waar ze gedurende twee jaar extra aandacht op zouden vestigen: preventie van agressie en vrijheidsbeperking, omgaan met suïcidaliteit, betrekken van de context, patiëntparticipatie, lichamelijk welzijn en zorg voor medewerkers.

De teams gingen in gesprek en bepaalden zelf een focus. Ze dachten na over de manier waarop zij het perspectief van medewerkers, patiënten, context en professionele partners in kaart wilden brengen. Eens die perspectieven verzameld, namen teams de tijd voor een reflectiemoment waarbij vertegenwoordigers van de verschillende perspectieven aanwezig waren.

Dit moment werd begeleid door een kritische vriend die door de afdeling werd gekozen. Zo'n kritische vriend is voldoende vertrouwd met de afdeling, maar is er niet rechtstreeks bij betrokken. De kritische vriend stelt tijdens het reflectiemoment kritische vragen en durft blinde vlekken benoemen.

Permanente zelfreflectie

Met deze aanpak willen we bij medewerkers meer bewustzijn creëren rond het belang van kwaliteitszorg. Het is de bedoeling dat reflectief denken deel wordt van de organisatiecultuur. Daarom kiezen we om dit niet projectmatig in te zetten, maar structureel in te bedden in het kwaliteits- en klinisch beleid.

'Het is de bedoeling dat reflectief denken deel wordt van de organisatiecultuur.'

We gaan in Bethanië ggz hier organisatiebreed mee aan de slag. Alle afdelingen, mobiele teams, ondersteunende diensten en deelvoorzieningen werken op dezelfde manier rond kwaliteit van zorg. We volgen daarin waarvoor psychiater Wim Simons eerder pleit te op Sociaal.Net, een structureel kader voor permanente zelfreflectie en intervisie voor alle medewerkers.

Zoeken naar alternatieven

Terug naar Steiger. In het reflectief proces van deze afdeling richtten de teamleden zich vooral op preventie van agressie en alternatieven voor afzondering.

"Dat start heel laagdrempelig", vertelt verpleegkundige Jolien. "Met gesprekken, een wandeling op het domein, een deur sluiten op vraag van de patiënt of medicatie geven. We gaan na wat er nodig is zodat de patiënt zich veilig kan voelen en rust kan vinden."

'Sommige patiënten vinden dat er heel wat veranderd is. Ze vinden dat hulpverleners meer luisteren naar de patiënt. De sfeer is beter.'

Die gehanteerde alternatieven zijn zeker niet nieuw, zegt Renilde. "Maar het evolueert wel en maakt ons als team meer bewust van hoe vrijheidsbeperkend we werken. Er wordt heel veel voor patiënten bepaald. Door er kritisch over na te denken, beschouwen we sommige dingen nu als minder vanzelfsprekend. Elke kast of deur die gesloten is, is een vrijheidsbeperkende maatregel. Het is niet omdat er ooit een maatregel kwam, dat die eeuwig moet voortbestaan. Het reflectief proces bood ons de kans om hierover te praten."

Voor het gebruik van dwang verwees psychologe Evi Verbeke eerder naar filosofe Hannah Arendt. Arendt benadrukt het belang van ethische reflectie en vooral dat je tot vreselijke dingen in staat bent wanneer er geen ethische reflectie meer is.

Ervaringsdeskundige Geert Kestens koppelt terug wat patiënten bij een heropname vertelden. Zij konden vergelijken over de situatie voor en na het reflectief proces. "Sommige patiënten geven aan dat een vorige opname traumatiserend was, maar dat er heel wat veranderd is. Ze vinden dat hulpverleners meer luisteren naar de patiënt. De sfeer is beter. Dat neemt niet weg dat er soms nog wordt overgegaan tot afzondering. Sommige patiënten begrijpen waarom, voor anderen blijft dat een traumatische ervaring."

Nabijheid en presentie

Het Steiger-team dacht ook na over 'nabijheid en presentie'. Patiënten gaven aan dat ze angst en onveiligheid ervaarden, vooral op het urgente deel van de afdeling. Dat gevoel wordt gekoppeld aan de onrust tussen patiënten, de psychiatrische kwetsbaarheid van andere patiënten, het niet kunnen sluiten van een kamerdeur en de beperkte ruimte op de afdeling. Ook teamleden voelden zich wel eens onveilig op deze afdeling.

'Het team is zich meer bewust van het belang van nabijheid.'

"Na het reflectiemoment lijkt het alsof het team zich meer bewust is van het belang van nabijheid. Ik zag collega's naar buiten gaan met patiënten, deelnemen aan therapiesessies en samen pannenkoeken bakken", zo vertelt verpleegkundig-specialist Emily Walgrave.

Toch blijft het zoeken. "Ik denk dat het soms moeilijk is om contact te maken met mensen in crisis die verward, vijandig of psychotisch zijn", zegt ervaringswerker Geert Kestens. "Al zie ik de laatste tijd meer verpleegkundigen een gesprekje doen met patiënten. Nabijheid wint aan terrein, al zal het altijd een uitdaging blijven."

Patiënten die het niet toelaten, een personeelstekort en de grote hoeveelheid praktische taken zijn voor medewerkers drempels om nabij te zijn. Toch liggen er nog veel mogelijkheden rond nabijheid en presentie en daarom wil de afdeling dit thema meenemen in een volgende reflectiecyclus. Ze willen zich hierbij verder laten inspireren door de presentiebenadering van de Nederlandse professor Andries Baart.

Betrekken van familie

Naast medewerkers en patiënten werd er ook met familie en naasten van patiënten gesproken over preventie van agressie en alternatieven voor afzondering. Hun verhalen maakten duidelijk dat sommigen wel wat gemist hebben tijdens een opname.

Familie-ervaringsdeskundige Leen Michiels: "Je hoort schrijnende verhalen van familieleden die al veel hebben meegemaakt. Iedereen worstelt met onmacht, heeft nood aan informatie en goede communicatie. Het zijn allemaal mensen met dezelfde behoeften. Hier ligt een kans tot verbinding."

Het team ging met deze inzichten aan de slag. "Je kan familie ook informeren zonder het beroepsgeheim te schenden. Daarnaast beseffen collega's dat contact met familie niet groot moet zijn. Vaak is het voldoende om te vragen hoe het met hen gaat en wat zij nodig hebben", aldus afdelingshoofd Nancy Heijligen. Therapeut Tauneesa merkt de verandering op: "Ik bel familieleden nu vaker op om te vragen hoe het met hen gaat of waarom ze niet meer op bezoek zijn geweest."

Communicatie, verbinding en vertrouwen

Het reflectief denken heeft ook impact op teamdynamieken. Bij de start waren er net veel nieuwe collega's op Steiger. "Door de drukte was er maar weinig tijd om elkaar als collega's te leren kennen. Soms kom je binnen in een wervelwind en heb je niet eens met elkaar kunnen spreken, terwijl het net belangrijk is om op elkaar te kunnen rekenen. Goede communicatie zorgt in het team voor minder misnoegdheid, en bij patiënten voor minder agressie", zegt Tauneesa.

'Er kwam een betere samenwerking met de ervaringsdeskundigen.'

Die betere communicatie kwam er na enkele bijeenkomsten, zegt psycholoog Kathleen Van den Broeck. "Je merkt dat er dan makkelijker kan worden gereflecteerd. Er is meer verbinding met elkaar, patiënten, familie en de visie van de afdeling. Het heeft ook ingewerkt op de identiteit van de afdeling. We weten nu veel beter waar we voor staan, wat we belangrijk vinden en waar we naartoe willen."

Er kwam ook een betere inbedding en samenwerking met de ervaringsdeskundigen. "Door mee aan te sluiten bij de uitwisselingsmomenten evolueerden we van een onwennig gevoel naar een samen spreken en een bereidheid om rekening te houden met het perspectief van de patiënt", aldus ervaringswerker Geert Kestens.

Verhoogd bewustzijn

Teamleden blikken positief terug op deze eerste reflectiecyclus.

Afdelingshoofd Nancy Heijligen heeft het over een verhoogde bewustwording. "Wij kijken met een bepaalde bril naar onze werking. Het perspectief van buitenaf zorgde voor een bevestiging van waar we goed in zijn en inzicht in zaken die we kunnen verbeteren. Bovendien voelt deze werkwijze niet als een oordeel over het functioneren van medewerkers. Het is de kritische vriend die de verschillende perspectieven terugkoppelt, het is dus geen boodschap van het kernteam. We staan stil bij ons eigen handelen en krijgen ruimte om anders te denken."

'Er zijn patiënten die tien keer terugkomen en niet genezen. Toch is ons werk zinvol.'

De teamleden geven ook aan dat visiedagen een grote meerwaarde zijn. "Het team voelt zich eigenaar van het proces, wat positief wordt geëvalueerd. Daarnaast stel je een evolutie vast naar meer bewust omgaan met kwaliteit van zorg," zo eindigt Nancy Heijligen.

Team in beweging

Volgens psychiater Greet Lemmens heeft deze aanpak het jonge team van Steiger in beweging gebracht. "In de geestelijke gezondheidszorg moeten medewerkers kunnen omgaan met het feit dat de vragen veel groter zijn dan de antwoorden die ze kunnen geven. Vroeger hadden we het moeilijker om dat te aanvaarden. Als verandering achterwege bleef, gaf dat veel frustratie."

"Nu is er meer besef dat ons werk van belang is, hoewel we niet alles kunnen doen. Gedwongen opnames zijn niet te stoppen en zijn soms onterecht. Er zijn patiënten die tien keer terugkomen en niet genezen. Toch is ons werk zinvol. Die positieve gedachte is meer deel van het team geworden."

Wat zijn belangrijke voorwaarden?

Intussen kwam de afdeling en het ziekenhuis ook wel wat uitdagingen tegen. Zo was voor Steiger een goede planning onontbeerlijk. Voor het team was het noodzakelijk om letterlijk tijd en ruimte te nemen om samen te kunnen reflecteren, weg van de afdeling.

'Elke hulpverlener wil goede zorg bieden. Dan kan het heftig zijn te horen dat patiënten of familieleden iets hebben gemist.'

Verder kan je maar ten gronde tot reflectie overgaan wanneer het veilig voelt om samen te spreken. Een nieuw team en de nieuwe werkwijze zorgden eerst voor onveiligheid. Spreken in grote groep was voor veel teamleden een drempel. Daarom werd de groep tijdens teammomenten opgedeeld in kleine groepen.

Ook mentale ruimte is belangrijk. Leen Michiels omschrijft het als volgt: "De voorwaarden moeten optimaal zijn om tot reflectie te komen en die kritische blik te ontvangen. Elke hulpverlener wil dag in dag uit goede zorg bieden. Dan kan het heftig zijn te horen dat patiënten of familieleden iets hebben gemist."

Goed leiderschap

Het reflectief proces is voor een team ook enkel zinvol bij goed leiderschap. Op het moment dat het reflectieproces van start ging, was Nancy Heijligen nog maar net gestart als leidinggevende. "Ik vond het in het begin moeilijk. Wanneer dingen niet lopen zoals je had gehoopt, is het verleidelijk om beslissingen te nemen in de plaats van een jong team. Het is als een moeder die haar kuikens wil beschermen, maar beseft dat je hen niet laat groeien door erop te gaan zitten. Medewerkers verwachten vooral een leider die hen vertrouwen geeft."

Deze aanpak is een duidelijk voorbeeld van authentiek leiderschap, zoals professor Erik Franck (Universiteit Antwerpen) stelde in het tijdschrift Zorgwijzer. Echte beslissingsruimte en medezeggenschap zijn cruciaal. Hij benadrukt daarnaast het belang van een bottom-up-organisatiecultuur.

De uitdaging is ook om wat in beweging komt, vast te houden. "Na een uitwisselingsmoment ga je terug naar de crisis op de afdeling. Dan is het niet evident om vast te houden wat er besproken werd. Om te groeien, moet je knoeien. Je bent goed bezig als je afstand neemt en opnieuw gaat nadenken wanneer iets niet de beoogde uitkomst biedt. Een toveroplossing is er niet, maar het is goed om te blijven nadenken, kritisch te kijken, te spreken en dingen te proberen", aldus Leen Michiels.

Een blik op de toekomst

In Bethanië ggz loopt de eerste cyclus van deze nieuwe reflectieve kwaliteitsaanpak nog tot eind 2023. We nemen de tijd om samen met de teams, patiënt- en familie-ervaringsdeskundigen de processen te evalueren en waar nodig bij te sturen. Pas dan vangen we een tweede cyclus aan.

Om onze processen en acties die we ondernemen rond kwaliteit van zorg zichtbaar te maken, gebruiken we de inzichten van organisatiedenker Wouter Hart. Verder gaan we op zoek naar manieren om reflectie ook op organisatieniveau uit te bouwen, bijvoorbeeld via thematische inspiratietafels en ontmoetingen op het domein van het ziekenhuis. Daarnaast nodigen we een groep kritische vrienden uit die vanuit verschillende perspectieven feedback geven op de bouwstenen van de gedeelde visie: lerende cultuur, de uitbouw van expertise en het perspectief van patiënten en de context.

Hoe de toekomst van ons kwaliteitsverhaal er concreet zal uitzien staat niet vast. We blijven verbinden, samen spreken en zoeken. We kijken uit naar het vervolg.

# data[].attributes.attachment_link.title
Kwaliteitszorg: dit psychiatrisch centrum betrekt medewerkers, patiënten en familie

# data[].attributes.attachment_link.description
Bethanië ggz kiest voor kwaliteitszorg waarbij medewerkers, patiënten en familie hun zeg kunnen doen. Kwaliteitscoördinator Mariska Vaes geeft een inkijk.

# data[].attributes.headline
Herstelgerichte benadering en krachtgericht werken als fundament van wat wij ook doen.

# data[].attributes.subject
Herstelgerichte benadering en krachtgericht werken als fundament van wat wij ook doen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Herstelgericht kijken naar psychische problemen

# data[].attributes.attachment_link.description
Het hersteldenken wint aan belang in de geestelijke gezondheidszorg in Vlaanderen.

# data[].attributes.attachment_link.title
75-plussers in verzet: 'Er is iets mis met de manier waarop we met ouderen omgaan'

# data[].attributes.attachment_link.description
Ann Peuteman (49) is journaliste bij het weekblad Knack. De voorbije jaren heeft ze zich ook verdiept in het thema ouderen. Ze schreef er tientallen artikels en drie boeken over. ' Grijsgedraaid' gaat over de rechten van ouderen , ' Verplant' over de woonzorgcentra en nu is er dus ook ' Rebels '.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Column

Peter Dierinck is medewerker van vzw Psyche en psycholoog in het Psychiatrisch Centrum Gent-Sleidinge. Hij werkt momenteel binnen een pilootproject 'Kwartiermaken'.

"We gaan de teamvergadering afschaffen." Terwijl ze het zegt, geeft de coördinator van Rehab een A4-tje met uitleg aan de aanwezige teamleden. Niemand lijkt echt verrast. De tekst wordt de week nadien nog eens besproken maar het besluit is genomen: we stoppen ermee.

'De klemtoon ligt vooral op het naar elkaar luisteren en het samen spreken.'

Dit is het laatste dominosteentje dat valt. We hadden eerst een klassieke vergadering waarin personeel van de afdeling afspraken maakte over patiënten. Nadien werden op die vergadering patiënten uitgenodigd. Nog later kwamen er rondom een patiënt 'mini-teams' die hun bevindingen rapporteerden aan het hele team.

Nu hebben we dit nieuwe stadium bereikt: de volledige autonomie van de mini-teams. Ze vormen de spil van de werking om te zorgen voor re-integratie van mensen met een psychische kwetsbaarheid.

Rehab

Rehab is een afdeling van het Psychiatrisch Centrum Gent-Sleidinge. Het is een plaats waar hoofdzakelijk dakloze mensen met een psychische kwetsbaarheid verblijven tot we samen met hen een woning hebben gevonden.

Het is de afdeling waar ik sinds 1993 aan verbonden ben, de eerste twintig jaar als psycholoog, daarna als inhoudelijke ondersteuner. De evolutie van onze teamvergaderingen loopt parallel met een vernieuwde aanpak waarbij de regie steeds meer ligt bij de persoon die in opname is.

De mini-teams helpen ons daarbij. Rond elke opgenomen patiënt wordt een team samengesteld, niet alleen met professionals van binnen en buiten de eigen afdeling maar ook met belangrijke 'derden' zoals familie, vrienden of een bewindvoerder.

Op zo'n team praten we vanuit gelijkwaardigheid. Er wordt gezamenlijk beslist, maar beslissingen kunnen altijd worden herzien of bijgestuurd. Los van het beslissen, ligt de klemtoon in zo'n team vooral op het naar elkaar luisteren en het samen spreken. Het bij elkaar komen, is een proces dat verandering mogelijk maakt.

Mooi moment

Het mini-team zorgt ervoor dat de persoon in opname zelf optimaal verantwoordelijkheid kan nemen. De patiënt ervaart meteen ook hoe belangrijk hij is voor anderen. Voor professionals is het nieuw dat ze zich laten informeren door de patiënt en mensen uit zijn omgeving. Het geeft vaak een andere en meer positieve blik op iemand.

'De psychiater was verrast te horen hoeveel ze voor hem had betekend.'

Een van de mooiste momenten die ik meemaakte met onze mini-teams was een bijeenkomst met iemand in opname die eigenlijk niemand had die voor hem belangrijk genoeg was om aan te sluiten. En toch. Bij verder doorvragen vertelde hij over vrienden van jaren geleden. Hij wilde eventueel ook een psychiater uitnodigen die ooit heel steunend was geweest.

Het duurde even voor we ze konden bereiken maar de vrienden en de psychiater kwamen uiteindelijk wel opdagen. De vrienden spraken op een liefdevolle manier over hem. Verhalen over her verleden toonden dat hij intussen heel wat veranderd was, iets wat hij zelf niet meer zag. Dit was ook een openbaring voor mij en mijn aanwezige collega. De psychiater was verrast te horen hoeveel ze voor hem had betekend en was blij dat ze nu opnieuw kon bijdragen.

De man vond dankzij dit mini-team de moed om verder te doen. Vanuit de afdeling vonden we nieuwe wegen waarop we samen met hem konden inzetten. Een grandioos succes.

Ouderwets

Terug naar de klassieke teamvergadering. Dat is, zeker in een hiërarchische omgeving als een psychiatrisch ziekenhuis, de veruitwendiging van een verticaal georganiseerde samenleving. Aan de top staat een psychiater, coördinator of psycholoog die bepalend is voor het verloop en de uitkomst van de vergadering. De persoon in opname staat onderaan in de hiërarchie. Hij mag al blij zijn dat hij gehoord wordt.

'Aan de top staat de psychiater of coördinator die bepalend is voor het verloop en de uitkomst van de vergadering.'

De wekelijkse teamvergadering is ook een plek waar kennis wordt uitgewisseld over de werking van de hersenen, over wanen, hallucinaties en dwanghandelingen of over diagnoses. Vaak is dit een zeer bevreemdend gesprek, ver weg van de alledaagse realiteit van mensen in opname. Ver weg van noodzakelijke mededogen en het oog dat we moeten hebben voor de individuele wilskracht en sterktes van iemand in opname.

Veel teams en ziekenhuizen willen met de beste intenties herstelgericht aan de slag gaan. Maar ze vergeten de verticale verhoudingen aan te pakken. Dan krijg je schijn-inspraak.

Zo hoorde ik een psychiater eens trots vertellen over het uitnodigen van de patiënt op een teamvergadering. Na wat doorvragen, bleek dat er door het team eerst zonder de patiënt vergaderd werd. Nadien mocht hij aansluiten bij een team dat al een standpunt had ingenomen.

Het zijn deze oefeningen die als schaamlapje dienen om op websites van de instelling aan te geven dat men 'zorg op maat' voorziet. Mooi niet dus.

Je mag van mening verschillen

Een horizontale, niet-hiërarchische aanpak houdt in dat collega's in nabijheid van de patiënt ook van mening mogen en durven verschillen. Dat vraagt dat we ons als hulpverlener kwetsbaar opstellen. Deze kwetsbaarheid spiegelt de kwetsbaarheid van de patiënt waardoor hij zich kan herkennen in verschillende meningen en standpunten.

'Een niet-hiërarchische aanpak houdt in dat collega's ook van mening mogen verschillen.'

De ervaring leert dat er zo een nieuw spreken ontstaat, los van vooroordelen en stigma. Helaas: als we de psychiatrie wereldwijd bekijken dan is de klassieke teamvergadering als symptoom voor de verticaal georganiseerde afdeling nog altijd overheersend. Het is hoe een afdeling in een psychiatrische instelling zich natuurlijk lijkt te ontwikkelen, net omdat het bedacht werd vanuit het oogpunt van degenen die er werken.

In de muren ingebakken

Een Nederlandse vriend omschreef het als: "Dit zit in deze muren ingebakken".

Het is belangrijk dat we ons als hulpverleners bewust zijn van deze automatische ontwikkeling. Enkel zo kunnen we voldoende energie investeren in een tegenbeweging die vertrekt vanuit het belang van de persoon in opname.

Een werking met miniteams is dan ook nooit helemaal verworven. Een directie, een coördinator en een aantal steunende teamleden zijn nodig om deze werking als rode draad vast te houden. Zeker omdat er in de loop der tijd altijd personeelswissels zullen zijn. Zonder die rode draad ligt een terugval naar het klassieke systeem altijd op de loer.

# data[].attributes.attachment_link.description
Column Peter Dierinck is medewerker van vzw Psyche en psycholoog in het Psychiatrisch Centrum Gent-Sleidinge. Hij werkt momenteel binnen een pilootproject 'Kwartiermaken'. "We gaan de teamvergadering afschaffen." Terwijl ze het zegt, geeft de coördinator van Rehab een A4-tje met uitleg aan de aanwezige teamleden. Niemand lijkt echt verrast.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Teun Toebes is verpleegkundige en student zorgethiek. Op 21-jarige leeftijd maakte hij de gedurfde keuze om op de gesloten afdeling van een Nederlands woonzorgcentrum te gaan wonen. Niet alleen om te ervaren hoe de zorg voor mensen met dementie verbeterd kan worden, maar vooral om te laten zien dat de samenleving haar beeld van dementie moet aanpassen.

In zijn boek 'VerpleegThuis. Wat ik leer van mijn huisgenoten met dementie' beschrijft hij de pijnlijke systemen in de zorg en samenleving en hoe wij deze kunnen veranderen.

Leven met dementie in een woonzorgcentrum, hoe zie jij dat?

Teun Toebes: "De kern van de zorg is zo ontzettend eenvoudig. Althans, zo zie ik het. Het gaat erom dat je ertoe doet, ook in het woonzorgcentrum. Dat er een gelijkwaardige relatie is met huisgenoten. Dat er sprake is van wederkerigheid in een relatie. Ik zie hen gewoon als Ad, Juul, Tineke, Eugenie. Mijn huisgenoten zijn mijn vrienden."

'We zijn constant bezig met het uitsluiten van risico's.'

"Die gelijkwaardigheid is helaas niet mogelijk ten opzichte van de samenleving. Ik zit hier op een gesloten afdeling. Wij kunnen ons niet eens verhouden tot de samenleving. Er wordt niet aan mensen gevraagd wat ze er zelf van vinden."

"Ik woon nu anderhalf jaar in dit woonzorgcentrum. Nog nooit heb ik iemand van de cliëntenraad gesproken. Wie behartigt eigenlijk onze belangen? Wat je ziet is een juridisering van het zorgsysteem. We zijn een veiligheidsdienst geworden en constant bezig met het uitsluiten van risico's."

"We richten een cliëntenraad op en die behartigen zogenaamd onze belangen. Met ons spreken ze niet. We moeten ervoor zorgen dat we de individuele mens blijven zien. Mensen met dementie mogen geen politiek drukmiddel worden en ook niet als commercieel verdienmodel worden gezien. Het gaat om léven met dementie. Het leven bestaat uit risico's. Maar die worden hier zoveel mogelijk geminimaliseerd.'

"Deze mensen worden in een 'dode' omgeving weggezet. Dan kan je niet verwachten dat ze levendig zijn en zich uiten. Als je mensen op een linoleum vloer laat lopen, vind je het dan gek dat ze struikelen over kiezelsteentjes als ze even naar buiten mogen?"

'Deze mensen worden in een 'dode' omgeving weggezet. Dan kan je niet verwachten dat ze levendig zijn en zich uiten.'

"Ik krab achter mijn oren als ik hoor dat het Nederlands kennisinstituut Movisie onderzoek doet naar een zinvolle daginvulling voor mensen met dementie. Wat zijn we ver van de realiteit! Natuurlijk is buitenlucht, beweging, ontspanning en contact belangrijk voor mensen met dementie. Dat hoef je niet eens te zeggen, dat moet volstrekt normaal zijn. Het illustreert hoe mensen met dementie, ontmenselijkt worden."

Wat wil je duidelijk maken met je boek?

"Het is een aanklacht tegen het systeem dat we met elkaar hebben gecreëerd. We hebben van dementie het einde gemaakt. Maar het is niet: leven tot het einde. We plaatsen mensen met dementie letterlijk buiten de samenleving."

"Ken je die lelijke term 'uithuisplaatsing'? Ik vind het waanzin dat we in Nederland, waar we te koop lopen met de inclusieve samenleving, zo omgaan met mensen met dementie. Het overgrote deel van de mensen met dementie in woonzorgcentra verblijft op een gesloten afdeling!"

"Ik ben opgeleid als zorgprofessional. Maar door mijn opleiding heb ik het gevoel voor menselijkheid verloren. Ik kan uitstekend zorgen voor lichamen, maar ik heb niet geleerd te zorgen voor mensen. Er is geen tekort aan zorg, maar een tekort aan menselijkheid. De manier waarop we het systeem hebben ingericht, veroorzaakt lijden."

'Er is geen tekort aan zorg, maar een tekort aan menselijkheid.'

"We nemen de mensen met dementie niet serieus. We hebben misschien geen moeite met dementie maar wel met 'leven met dementie'. Ik bedoel: we vinden het lastig om met de risico's om te gaan die met het leven met dementie gepaard gaan."

"In het Nederlandse regeerakkoord van Rutte-IV wordt Alzheimer - een van de vormen van dementie - als een ziekte gezien. Het zou niet over de ziekte moeten gaan, maar over 'leven met.' Dementie gaat over het hele leven, dementie houdt niet om vijf uur 's middags op."

Wat is er nodig om het tij te keren?

"We moeten kritisch naar onszelf kijken. Niet wijzen naar zorgorganisaties, politiek of onderzoeksbureaus. De vraag is: wat kunnen wij zelf doen om het systeem te veranderen? Wat kunnen wij morgen anders doen?"

"Anders kijken is anders doen, daar ben ik van overtuigd. We zullen anders naar mensen met dementie moeten gaan kijken. Hen als medemens zien. Niet als 'case numbers'. Wij zijn het die het systeem kunnen corrigeren. Laten we dat dan ook doen. Nu."

"De verandering die nodig is, gaat niet over meer geld naar de zorg. Geld kan ons weerhouden om het over essentiële zaken te hebben. Geld zorgt er soms voor dat er een projectgroep wordt opgestart waar wéér bedacht wordt wat voor mensen werkt. We praten te veel en doen te weinig."

'Op de gesloten afdeling eten we samen. Maar waarom schuift er nooit een arts of fysiotherapeut bij ons aan?'

"Nogmaals: er is een tekort aan menselijkheid. Menselijkheid zit in kleine dingen. Een aanraking, gebaar, glimlach. Slingers ophangen voor de verjaardag. Een knuffel. Hier op de gesloten afdeling eten we samen. Maar waarom schuift er nooit een arts of fysiotherapeut bij ons aan? Waarom zijn we verdeeld in wij-zij?"

Wat zeg jij tegen mensen die in de zorg werken?

"Het leven in dit woonzorgcentrum voelt als zorg. Op dit moment lopen er zes zorgmedewerkers rond en een welzijnsmedewerker. Is dat de juiste verhouding? Even los van de vraag of leven in een woonzorgcentrum wenselijk is, hoe kunnen we ervoor zorgen dat mensen hier léven?"

"Mijn huisgenoot Ad was hier net, hij zei: 'Het is hier op zich prima, maar ik kan niets zelf.' Hij is in alles afhankelijk. Dat is wat. Denk eens in dat het over jou gaat. Hoe zou jij willen leven met dementie? Als iedereen die in de dementiezorg en -ondersteuning werkt zich nou eens deze vraag zou stellen."

Hoe lang wil je hier blijven wonen?

"Ik heb geen einddatum. Dit is geen project. Ik ben geen verandermanager, dat zou niet eerlijk zijn. Dan is er ook geen gelijkwaardigheid in de relatie met mijn huisgenoten. Het is een manier van leven. Het is mijn manier om zo dicht mogelijk bij de kern te komen."

'Dit is geen project. Het is een manier van leven.'

"Het is niet altijd gemakkelijk om deze visie uit te dragen. Soms stuit ik op oude patronen. Dan rekenen mensen me af op mijn leeftijd. Zorgbestuurders die tegen me zeggen dat zij er ook zo over dachten toen ze jong waren. Zo'n uitspraak begrijp ik niet. Als je iets ten goede kunt wenden, moet je dat nu doen. Leeftijd is een non-argument."

"Achteraf ben ik blij dat ik via een stage op een gesloten afdeling in contact kwam met mensen met dementie. Ik had een totaal ander beeld van dementie. Niet die stage, maar de mensen met dementie waren voor mij de gamechanger. Ik leef nu. Altijd zal ik me blijven inzetten voor de kwaliteit van leven van mensen met dementie."

Wat heeft de publicatie van VerpleegThuis opgeleverd?

"Door mijn boek zijn deuren voor me opengegaan. Dat heeft er natuurlijk mee te maken dat het boek op nummer één op de Nederlandse bestsellerlijst binnenkwam. Er zijn meer dan 30.000 exemplaren verkocht in drie weken. Ik heb nu de mogelijkheid om te spreken met de bestuurlijke top van de dementiezorg in Nederland."

'Wat we nodig hebben, is niet een nieuwe strategische koers of allerlei nieuwe consortia. Nee, er is een revolutie nodig.'

"Wat me opvalt? Iedereen geeft aan dat we menselijkheid zijn verloren door de manier waarop het systeem is ingericht. Ik maak me daar zorgen over. Wat we nodig hebben, is niet een nieuwe strategische koers of allerlei nieuwe consortia. Nee, er is een revolutie nodig."

"Tijdens de Verlichting zijn we te ver doorgeschoten in het rationaliseren van de mens en van kennis. Om mensen met dementie serieus te nemen, moeten we op een andere manier naar hun kennis en kunde leren kijken. Het is lang niet altijd onwil, soms onkunde. Laten we dat doorbreken, bijvoorbeeld door ons kwetsbaar op te stellen."

"Ik vind het van deze zorgorganisatie zo stoer dat ze mij de gelegenheid hebben gegeven hier te wonen en over dit huis te schrijven. Omdat zij zich lerend hebben opgesteld, ligt er nu een boek waar de hele samenleving van kan leren."

# data[].attributes.attachment_link.title
'Waanzin hoe wij omgaan met mensen met dementie'

# data[].attributes.attachment_link.description
Teun Toebes is verpleegkundige en student zorgethiek. Op 21-jarige leeftijd maakte hij de gedurfde keuze om op de gesloten afdeling van een Nederlands woonzorgcentrum te gaan wonen. Niet alleen om te ervaren hoe de zorg voor mensen met dementie verbeterd kan worden, maar vooral om te laten zien dat de samenleving haar beeld van dementie moet aanpassen.

# data[].attributes.attachment_caption
‘Wij zijn nu een aantrekkelijkere werkgever geworden’

# data[].attributes.attachment_link.title
‘Wij zijn nu een aantrekkelijkere werkgever geworden’

# data[].attributes.attachment_link.description
Amaris Zorggroep wist de 5-minutenregistratie slim aan te pakken met resultaat.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Teun Toebes is verpleegkundige en student zorgethiek. Op 21-jarige leeftijd maakte hij de gedurfde keuze om op de gesloten afdeling van een Nederlands woonzorgcentrum te gaan wonen. Niet alleen om te ervaren hoe de zorg voor mensen met dementie verbeterd kan worden, maar vooral om te laten zien dat de samenleving haar beeld van dementie moet aanpassen.

In zijn boek 'VerpleegThuis. Wat ik leer van mijn huisgenoten met dementie' beschrijft hij de pijnlijke systemen in de zorg en samenleving en hoe wij deze kunnen veranderen.

Leven met dementie in een woonzorgcentrum, hoe zie jij dat?

Teun Toebes: "De kern van de zorg is zo ontzettend eenvoudig. Althans, zo zie ik het. Het gaat erom dat je ertoe doet, ook in het woonzorgcentrum. Dat er een gelijkwaardige relatie is met huisgenoten. Dat er sprake is van wederkerigheid in een relatie. Ik zie hen gewoon als Ad, Juul, Tineke, Eugenie. Mijn huisgenoten zijn mijn vrienden."

'We zijn constant bezig met het uitsluiten van risico's.'

"Die gelijkwaardigheid is helaas niet mogelijk ten opzichte van de samenleving. Ik zit hier op een gesloten afdeling. Wij kunnen ons niet eens verhouden tot de samenleving. Er wordt niet aan mensen gevraagd wat ze er zelf van vinden."

"Ik woon nu anderhalf jaar in dit woonzorgcentrum. Nog nooit heb ik iemand van de cliëntenraad gesproken. Wie behartigt eigenlijk onze belangen? Wat je ziet is een juridisering van het zorgsysteem. We zijn een veiligheidsdienst geworden en constant bezig met het uitsluiten van risico's."

"We richten een cliëntenraad op en die behartigen zogenaamd onze belangen. Met ons spreken ze niet. We moeten ervoor zorgen dat we de individuele mens blijven zien. Mensen met dementie mogen geen politiek drukmiddel worden en ook niet als commercieel verdienmodel worden gezien. Het gaat om léven met dementie. Het leven bestaat uit risico's. Maar die worden hier zoveel mogelijk geminimaliseerd.'

"Deze mensen worden in een 'dode' omgeving weggezet. Dan kan je niet verwachten dat ze levendig zijn en zich uiten. Als je mensen op een linoleum vloer laat lopen, vind je het dan gek dat ze struikelen over kiezelsteentjes als ze even naar buiten mogen?"

'Deze mensen worden in een 'dode' omgeving weggezet. Dan kan je niet verwachten dat ze levendig zijn en zich uiten.'

"Ik krab achter mijn oren als ik hoor dat het Nederlands kennisinstituut Movisie onderzoek doet naar een zinvolle daginvulling voor mensen met dementie. Wat zijn we ver van de realiteit! Natuurlijk is buitenlucht, beweging, ontspanning en contact belangrijk voor mensen met dementie. Dat hoef je niet eens te zeggen, dat moet volstrekt normaal zijn. Het illustreert hoe mensen met dementie, ontmenselijkt worden."

Wat wil je duidelijk maken met je boek?

"Het is een aanklacht tegen het systeem dat we met elkaar hebben gecreëerd. We hebben van dementie het einde gemaakt. Maar het is niet: leven tot het einde. We plaatsen mensen met dementie letterlijk buiten de samenleving."

"Ken je die lelijke term 'uithuisplaatsing'? Ik vind het waanzin dat we in Nederland, waar we te koop lopen met de inclusieve samenleving, zo omgaan met mensen met dementie. Het overgrote deel van de mensen met dementie in woonzorgcentra verblijft op een gesloten afdeling!"

"Ik ben opgeleid als zorgprofessional. Maar door mijn opleiding heb ik het gevoel voor menselijkheid verloren. Ik kan uitstekend zorgen voor lichamen, maar ik heb niet geleerd te zorgen voor mensen. Er is geen tekort aan zorg, maar een tekort aan menselijkheid. De manier waarop we het systeem hebben ingericht, veroorzaakt lijden."

'Er is geen tekort aan zorg, maar een tekort aan menselijkheid.'

"We nemen de mensen met dementie niet serieus. We hebben misschien geen moeite met dementie maar wel met 'leven met dementie'. Ik bedoel: we vinden het lastig om met de risico's om te gaan die met het leven met dementie gepaard gaan."

"In het Nederlandse regeerakkoord van Rutte-IV wordt Alzheimer - een van de vormen van dementie - als een ziekte gezien. Het zou niet over de ziekte moeten gaan, maar over 'leven met.' Dementie gaat over het hele leven, dementie houdt niet om vijf uur 's middags op."

Wat is er nodig om het tij te keren?

"We moeten kritisch naar onszelf kijken. Niet wijzen naar zorgorganisaties, politiek of onderzoeksbureaus. De vraag is: wat kunnen wij zelf doen om het systeem te veranderen? Wat kunnen wij morgen anders doen?"

"Anders kijken is anders doen, daar ben ik van overtuigd. We zullen anders naar mensen met dementie moeten gaan kijken. Hen als medemens zien. Niet als 'case numbers'. Wij zijn het die het systeem kunnen corrigeren. Laten we dat dan ook doen. Nu."

"De verandering die nodig is, gaat niet over meer geld naar de zorg. Geld kan ons weerhouden om het over essentiële zaken te hebben. Geld zorgt er soms voor dat er een projectgroep wordt opgestart waar wéér bedacht wordt wat voor mensen werkt. We praten te veel en doen te weinig."

'Op de gesloten afdeling eten we samen. Maar waarom schuift er nooit een arts of fysiotherapeut bij ons aan?'

"Nogmaals: er is een tekort aan menselijkheid. Menselijkheid zit in kleine dingen. Een aanraking, gebaar, glimlach. Slingers ophangen voor de verjaardag. Een knuffel. Hier op de gesloten afdeling eten we samen. Maar waarom schuift er nooit een arts of fysiotherapeut bij ons aan? Waarom zijn we verdeeld in wij-zij?"

Wat zeg jij tegen mensen die in de zorg werken?

"Het leven in dit woonzorgcentrum voelt als zorg. Op dit moment lopen er zes zorgmedewerkers rond en een welzijnsmedewerker. Is dat de juiste verhouding? Even los van de vraag of leven in een woonzorgcentrum wenselijk is, hoe kunnen we ervoor zorgen dat mensen hier léven?"

"Mijn huisgenoot Ad was hier net, hij zei: 'Het is hier op zich prima, maar ik kan niets zelf.' Hij is in alles afhankelijk. Dat is wat. Denk eens in dat het over jou gaat. Hoe zou jij willen leven met dementie? Als iedereen die in de dementiezorg en -ondersteuning werkt zich nou eens deze vraag zou stellen."

Hoe lang wil je hier blijven wonen?

"Ik heb geen einddatum. Dit is geen project. Ik ben geen verandermanager, dat zou niet eerlijk zijn. Dan is er ook geen gelijkwaardigheid in de relatie met mijn huisgenoten. Het is een manier van leven. Het is mijn manier om zo dicht mogelijk bij de kern te komen."

'Dit is geen project. Het is een manier van leven.'

"Het is niet altijd gemakkelijk om deze visie uit te dragen. Soms stuit ik op oude patronen. Dan rekenen mensen me af op mijn leeftijd. Zorgbestuurders die tegen me zeggen dat zij er ook zo over dachten toen ze jong waren. Zo'n uitspraak begrijp ik niet. Als je iets ten goede kunt wenden, moet je dat nu doen. Leeftijd is een non-argument."

"Achteraf ben ik blij dat ik via een stage op een gesloten afdeling in contact kwam met mensen met dementie. Ik had een totaal ander beeld van dementie. Niet die stage, maar de mensen met dementie waren voor mij de gamechanger. Ik leef nu. Altijd zal ik me blijven inzetten voor de kwaliteit van leven van mensen met dementie."

Wat heeft de publicatie van VerpleegThuis opgeleverd?

"Door mijn boek zijn deuren voor me opengegaan. Dat heeft er natuurlijk mee te maken dat het boek op nummer één op de Nederlandse bestsellerlijst binnenkwam. Er zijn meer dan 30.000 exemplaren verkocht in drie weken. Ik heb nu de mogelijkheid om te spreken met de bestuurlijke top van de dementiezorg in Nederland."

'Wat we nodig hebben, is niet een nieuwe strategische koers of allerlei nieuwe consortia. Nee, er is een revolutie nodig.'

"Wat me opvalt? Iedereen geeft aan dat we menselijkheid zijn verloren door de manier waarop het systeem is ingericht. Ik maak me daar zorgen over. Wat we nodig hebben, is niet een nieuwe strategische koers of allerlei nieuwe consortia. Nee, er is een revolutie nodig."

"Tijdens de Verlichting zijn we te ver doorgeschoten in het rationaliseren van de mens en van kennis. Om mensen met dementie serieus te nemen, moeten we op een andere manier naar hun kennis en kunde leren kijken. Het is lang niet altijd onwil, soms onkunde. Laten we dat doorbreken, bijvoorbeeld door ons kwetsbaar op te stellen."

"Ik vind het van deze zorgorganisatie zo stoer dat ze mij de gelegenheid hebben gegeven hier te wonen en over dit huis te schrijven. Omdat zij zich lerend hebben opgesteld, ligt er nu een boek waar de hele samenleving van kan leren."

# data[].attributes.attachment_link.title
'Waanzin hoe wij omgaan met mensen met dementie'

# data[].attributes.attachment_link.description
Teun Toebes is verpleegkundige en student zorgethiek. Op 21-jarige leeftijd maakte hij de gedurfde keuze om op de gesloten afdeling van een Nederlands woonzorgcentrum te gaan wonen. Niet alleen om te ervaren hoe de zorg voor mensen met dementie verbeterd kan worden, maar vooral om te laten zien dat de samenleving haar beeld van dementie moet aanpassen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sociaal kapitaal en zorg in transitie | Hogeschool VIVES

# data[].attributes.attachment_link.description
Binnen de residentiële ouderenzorg staan kwaliteitsvolle zorgverstrekking en kwaliteitsvol werken meer en meer onder druk. Woonzorgcentra en haar medewerkers opereren in een continu veranderende context en proberen met de beschikbare middelen hun werking in die mate te transformeren om de kwaliteit…

# data[].attributes.attachment_link.description
Elk woonzorgcentrum dat voor Tubbe kiest, werkt zelf gaandeweg uit hoe het model toegepast wordt, met alle betrokken partijen: bewoners en families, medewerkers, directie en bestuur.

# data[].attributes.body
Het leven zoals het is...

# data[].attributes.attachment_link.description
Het dagelijkse leven in vzw Vijvens, door de lens van een camera. Trots om dit te kunnen delen. #Tubbe...

# data[].attributes.body
Hoe zalig is da... Bedrijf zonder regels

# data[].attributes.headline
Hoe persoonsgerichte zorg gelukkig maakt

# data[].attributes.subject
Hoe persoonsgerichte zorg gelukkig maakt

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Persoonsgerichte zorg heeft positieve effecten op zowel de zorgvrager als de zorgverlener. Zorgvragers zijn beter geïnformeerd, hebben meer controle over hun dagbesteding en zijn meer betrokken bij keuzes die gemaakt moeten worden. Voor de zorgverleners zijn er positieve effecten op de werktevredenheid, emotionele uitputting en persoonlijke voldoening.

Toch wordt nog niet overal persoonsgericht gehandeld. Hoe komt dit? Persoonsgerichte zorg is ogenschijnlijk in handen van de medewerker, maar die is afhankelijk van de organisatie.

'Persoonsgerichte zorg heeft positieve effecten op zowel de zorgvrager als de zorgverlener.'

Als een oudere bijvoorbeeld slecht ter been is en graag naar de cafetaria gaat, maar er is geen rolstoel voorzien, dan wordt het moeilijk. Of als een kind graag buiten speelt, maar er is niet genoeg begeleiding om de groep te splitsen, dan lukt het niet.

Drie voorbeelden

Of het nu gaat om ouderenzorg, kindzorg, jeugdhulp of sociaal werk, telkens staan drie componenten centraal in persoonsgerichte zorg: de persoon achter de zorgvrager leren kennen, bouwen aan een relatie en samen beslissingen nemen.

Hoe zien die componenten eruit in de praktijk? We nemen je mee naar het dagverzorgingscentrum van Paul, het kinderdagverblijf van Safia en het woonzorgcentrum van Jozef.

De persoon achter de zorgvrager leren kennen

Voor Vera werd het stilaan te vermoeiend om haar echtgenoot Paul die dementie heeft 24 uur op 24 thuis te verzorgen. De verantwoordelijke van het dagverzorgingscentrum kwam bij hen langs voor een praatje. Ze stelde de werking voor en was heel vriendelijk.

'Vera vertelde dat ze zich schuldig voelde.'

"Ze ging heel gewoon met Paul om", herinnert Vera zich. Vera en Paul vertelden over de hobby's van Paul. Vroeger ging hij naar de tekenacademie. Paul toonde een paar tekeningen.

Nadien volgde een individueel gesprek met Vera in het dagcentrum. Daar kon ze in alle rust haar vragen stellen. De verantwoordelijke polste naar haar gevoelens. Vera vertelde dat ze zich schuldig voelde dat ze Paul niet meer voortdurend thuis kon verzorgen.

Grote stap

Vera vond de stap naar het dagverzorgingscentrum groot, zowel voor zichzelf als voor Paul. De verantwoordelijke stelde voor om Paul één dag naar het centrum te laten komen en daarna te evalueren.

Met één dag beginnen, klonk goed in de oren van Vera. De verantwoordelijke stelde voor dat Paul zijn tekengerei zou meebrengen. Dat haalde Vera over de streep: "In het begin deed ik het meer voor hem. Ik wou goed doen voor hem. Zijn verzorgster tekent ook graag. Zij is direct met Paul beginnen tekenen."

'Ik wou goed doen voor hem.'

Intussen gaat Paul vijf dagen per week naar het centrum. Vera vertelt: "Na een tijd zei de verzorgster dat het tekenen niet meer goed ging. De fijne motoriek ging achteruit. Paul was er met zijn gedachten niet meer zo bij."

Ze stapten over naar een spel met kleuren. "Daar kan hij een paar uur mee bezig zijn, vertelden ze me. Ik zie het ook als ik hem 's avonds ophaal. Dan drink ik eerst een tasje koffie. Zo kan ik zien waar hij mee bezig is. Dat vind ik plezant. Soms speelt hij het spel, soms is hij in de tuin. Soms is hij moe en doet hij een dutje."

Holistische kijk op Paul en Vera

Wat leert deze casus ons over persoonsgerichte zorg? De zorgverlener heeft een brede of holistische kijk op zowel Paul, de zorgvrager, als Vera, de mantelzorger. In het gesprek peilt de zorgverlener naar de interesses van de man, maar ook naar de draagkracht en emotionele beleving van de vrouw.

Het huisbezoek geeft Vera de kans om de zorgverlener te leren kennen in de eigen, vertrouwde omgeving. Omgekeerd leert de zorgverlener de thuiscontext kennen. Dat kan een grote meerwaarde hebben.

'De zorgverlener heeft aandacht voor de kwetsbaarheid van de man en de vrouw.'

De zorgverlener heeft aandacht voor de kwetsbaarheid van de man en de vrouw. Het aparte contactmoment met Vera biedt de zorgverlener de kans om persoonlijke behoeften te leren kennen en daarop in te spelen.

Het feit dat de zorgverlener oor en oog heeft voor de beleving van Vera bleek cruciaal. Bij mantelzorgers of ouders van kinderen in de kinderopvang steken vaak schuldgevoelens of ongerustheid de kop op. Het is belangrijk om hier empathisch mee om te gaan.

Tijdens zijn verblijf in de dagopvang veranderen de mogelijkheden van de man. De zorgverlener blijft aandacht hebben voor zijn individuele mogelijkheden: wat kan nog wel en wat maakt hem gelukkig? Vera kan bij haar tas koffie kennismaken met de bezigheden van haar man in de opvang. Daarmee spelen de zorgverleners in op een individuele behoefte van Vera om te zien wat haar man doet.

Bouwen aan een relatie

Bouwen aan een relatie is een andere belangrijke component van persoonsgerichte zorg.

We gaan op bezoek bij een kinderdagverblijf dat hier veel oog voor heeft. Keukenmedewerkster Jasmina vertelt over hun jaarlijks feest voor de ouders en kinderen. "Wij leren dan de ouders beter kennen. Iedereen brengt eten mee. Het is ook de bedoeling dat de ouders elkaar onderling beter leren kennen."

Vooraf sprak Jasmina de ouders aan om te vragen wie een gerecht wilde meebrengen. "De coördinator had op een teamvergadering gezegd dat niet alle ouders zich snel uitgenodigd zouden voelen. Als je probeert om ouders eten te laten maken, voelen ze zich al meer bij de groep. Maar net omdat je dat doet, maak je het ook moeilijker voor zij die geen gerecht meebrengen."

'We moesten zelf dingen doen om ouders een goed gevoel te geven tijdens het feest.'

"We moesten zelf dingen doen om ouders een goed gevoel te geven tijdens het feest. De ouders beginnen niet allemaal vanzelf te praten met ons of met de andere ouders. Sommige ouders kennen elkaar al, anderen hebben nog maar weinig contact gehad."

Daar vonden Jasmina en haar collega's iets op. "Aan het begin van het feest kregen alle ouders een foto van hun kind met één ander kind. De ouders moesten op zoek gaan naar de ouders van dat kind. Als ze elkaar vonden, konden ze poseren voor een foto in een professioneel ingerichte fotohoek. Die foto's hangen nu in de opvang."

Enorm geapprecieerd

Jasmina vertelt dat ze ook aandacht hadden voor Yousra, een alleenstaande mama. Haar jongste kind, Safia, komt naar de opvang. Daarnaast heeft ze ook nog een dochter van vijf jaar die in een rolstoel zit, Ikram.

"We spraken af dat een van de begeleiders tijdens het feest naast Ikram zou zitten en haar eten en drinken zou geven. Daardoor kon mama Yousra makkelijker met andere ouders praten. Ze genoot er enorm van. En ook de begeleidster spreekt er nu nog over dat ze Yousra zo'n gezellige dag kon bezorgen."

Verbinding maken

Een feest klinkt verbindend door zijn opzet, een ideale manier om aan relaties te bouwen. Toch gaat het er vooral om wat je doet tijdens het feest en welke acties je bewust onderneemt om te verbinden. Dit verhaal toont hoe je verbinding kan maken met een ouder en tegelijk de ouder kan ondersteunen om verbinding te maken met anderen.

'Een feest klinkt verbindend. Toch gaat het er vooral om wat je doet tijdens het feest.'

De begeleidsters willen Yousra een goed gevoel geven. Ze tonen dat ze begaan zijn, ook tijdens het feest. Yousra's zware opdracht wordt gezien. Het team krijgt er zelf ook een goed gevoel van. Zeker de begeleidster die Ikram persoonlijk bijstond, kan trots zijn op wat ze kon betekenen. Door haar rol werd er tijd gemaakt en voelde de mama zich welkom. Dergelijk initiatief maakt het mogelijk dat een ouder een hechte band kan ervaren met een individuele begeleider en vertrouwen opbouwt met de hele dienst.

Ook de foto's werkten verbindend, ook voor ouders die anders wat meer op de achtergrond blijven. Begeleiders maakten op een speelse manier tijd om met ouders een praatje te maken, te vertellen over de activiteiten in de opvang, de beleving van de kinderen en henzelf. Ze kregen beiden de gelegenheid om empathie en waardering te tonen. Door elkaar een beetje beter te leren kennen op een informele manier, kon van beide kanten vertrouwen groeien.

Partner in beslissingen

De derde belangrijke component in persoonsgerichte zorg is samen beslissingen nemen.

Dat illustreert het voorbeeld van Jozef, die in een woonzorgcentrum verblijft, goed. "Ik ben hier toegekomen met een paar kleine meubeltjes van mezelf, mijn platenspeler en tien platen. De rest van mijn collectie staat op de zolder van mijn huis. Wel meer dan driehonderd platen."

"Wij gaan hier regelmatig op de koffie bij de directeur. Op een keer vertelde ik over mijn platencollectie. Daar moeten we iets mee doen, zei de directeur. 'Ik ga de animatoren vragen om eens langs jouw huis te rijden, dertig platen mee te brengen en binnen een paar maanden kunnen ze dertig andere halen.'"

'Wij gaan regelmatig op de koffie bij de directeur.'

"Ik heb de directeur gezegd dat ik liever had dat hij die platen zou ophalen. Ik ken die animatoren namelijk niet zo goed. Hij heeft dat dan gedaan voor mij. Hij zei: 'Als ik vijfentachtig ben, zou ik ook naar mijn platen willen luisteren en geen bingo willen spelen!' Wij hebben toen eens goed gelachen."

"Ondertussen zijn we al zo ver dat de animatoren op zondag tijdens het eten altijd Wagner of Bach laten horen. Er zijn verzorgsters die al gezegd hebben dat ze het ook mooi vinden. Ze vragen dan welke muziek het is. Aan de nieuwe bewoners leg ik uit dat er op zondag tijdens het eten klassieke muziek is."

Eigen sleutel

Jozef vertelt verder over zijn verblijf: "In het begin waste ik mezelf nog. Alle medewerkers stimuleerden me om dat zo lang mogelijk vol te houden. Maar dat kost mij te veel moeite, dus nu wassen de verzorgers mij."

"En als je naar buiten gaat, dan heb je je eigen sleutel om je deur mee vast te doen. Dan kan er niemand binnen. De poetsdienst komt alleen als ik er zelf ben, of je moet het laten weten als je wil dat ze komen als je niet thuis bent."

"Over sommige dingen is niet zo gemakkelijk om uw goesting te krijgen", vertelt Jozef. Zo vindt hij het warm water uit de kraan niet warm genoeg om zich te scheren. "Ik deed dat altijd met gekookt water. Een verzorgster vertelde dat er in de keuken een waterkoker was, waarmee dat wel kon. Maar een andere verzorgster zei: 'Als ze hier allemaal zo gaan beginnen... Dat kunnen we niet voor iedereen doen."

'Over sommige dingen is niet zo gemakkelijk om uw goesting te krijgen.'

De directeur zei tegen Jozef: "Er zijn ook bewoners die zich zouden verbranden. Dat gevaar bestaat ook bij jou." De hoofdverpleegkundige vroeg Jozef nog hoe graag hij dit echt wilde. Het multidisciplinair team zal er vervolgens over beslissen. "Toen de directeur zei dat ze dat gingen doen, moesten ze me wel eerst uitleggen wat dat was, hoor."

Expert in wat 'goed' is voor hem

Het woonzorgcentrum maakt Jozefs kennis van klassieke muziek zichtbaar. Als zorgverlener, ook als directeur, kan je een zorgvrager aanspreken als expert in wat voor hem 'goed' is.

Je kan samen praten over probleem en oplossing. Is het probleem dat ik zie ook een probleem voor jou? Is de oplossing die ik zie ook een oplossing voor jou?

'Je kan samen praten over een probleem en een oplossing.'

Ook de rol die de zorgvrager kan opnemen in relatie tot andere bewoners wordt gezien. Via dialoog worden nieuwe kansen gecreëerd. Zorgverleners blijven sleutelen.

In dit woonzorgcentrum hebben bewoners hun eigen sleutel en blijven ze de baas over hun eigen kamer. Zorgverleners zorgen ervoor dat er keuzemogelijkheden zijn, zoals poetsen als je er wel of niet bent.

De zorgverleners zijn transparant en informeren zorgvragers over verschillende mogelijkheden en over beslissingsprocedures. De waterkoker en het gebruik van heet water is daar een mooi voorbeeld van. De directeur zet een stapje verder: hij reflecteert samen over drempels die er zijn, over de betekenis die een zorgvrager ergens aan hecht alvorens 'ja' of 'nee' te zeggen.

Drie elementen samen

De drie elementen van persoonsgerichte zorg hangen samen. Om de behoeften en wensen van iemand te leren kennen, is het noodzakelijk dat een zorgverlener actief luistert en vertrouwen opbouwt. Dat kan eenvoudig zijn: een babbeltje slaan is een belangrijke eerste stap om te komen tot een praktijk van samen beslissen.

De bovenstaande voorbeelden concentreren zich op één element van persoonsgerichte zorg maar de andere elementen zijn niet weg te denken. Juist die aanwezigheid van alle componenten en hun onderlinge verwevenheid maken deze casussen tot goede praktijken van persoonsgerichte zorg.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe persoonsgerichte zorg mensen gelukkig maakt

# data[].attributes.attachment_link.description
Persoonsgerichte zorg heeft positieve effecten op zowel de zorgvrager als de zorgverlener. Zorgvragers zijn beter geïnformeerd, hebben meer controle over hun dagbesteding en zijn meer betrokken bij keuzes die gemaakt moeten worden. Voor de zorgverleners zijn er positieve effecten op de werktevredenheid, emotionele uitputting en persoonlijke voldoening.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Spel 'Levenswandeling' verbindt generaties

Enkele jaren geleden ontwikkelde Erfgoedcel Pajottenland Zennevallei het spel 'Levenswandeling'. Een leuk en eenvoudig spel om met ouderen en personen met dementie in gesprek te gaan over vroeger en elkaar zo op een andere manier te leren kennen. De reacties waren erg positief en heel wat personen en organisaties bleken geïnteresseerd te zijn in het spel. Daarom wordt het nu, éénmalig, voor het grote publiek uitgebracht.

Herinneringen ophalen

In het spel staat reminisceren of herinneringen ophalen centraal. Het spel draait rond de levenservaringen van de deelnemers. In zes verschillende categorieën komen vragen aan bod als wat is het mooiste cadeau dat je als kind van Sinterklaas kreeg, herinner je je nog je eerste kus, kan je enkele zinnen in jouw dialect zeggen, ... Zowel voor mantelzorgers, professionele zorgverleners als voor ouderen zelf, kan het spel een originele aanleiding zijn voor een gezellig moment en een fijn gesprek.

Een reactie vanuit WZC Sint-Felix in Herne: "De mensen vinden het zo interessant dat ze niet merken hoe lang ze al bezig zijn. Het is zowel voor de animator als de bewoners een zeer interessant en zinvol spel. Het is ook een sociaal gebeuren, mensen ontmoeten elkaar en leren mekaar beter kennen."

Meer informatie en bestellen

Een uitgebreide omschrijving en achtergrond bij het spel vind je op de website van Erfgoedcel Pajottenland.

Bestellen kan via het bestelformulier. Met vragen kan je terecht bij de erfgoedcel ( info@erfgoedcelpz.be - 02 451 69 49).

# data[].attributes.attachment_link.description
Spel 'Levenswandeling' verbindt generaties Enkele jaren geleden ontwikkelde Erfgoedcel Pajottenland Zennevallei het spel 'Levenswandeling'. Een leuk en eenvoudig spel om met ouderen en personen met dementie in gesprek te gaan over vroeger en elkaar zo op een andere manier te leren kennen.

# data[].attributes.body
Over het werken vanuit vertrouwen en waarden...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ze zijn zeldzaam: mannen in het kleuteronderwijs. Meester Jan is al 16 jaar lang een vaste waarde in het team van stedelijke basisschool Optimist. Jan startte zijn loopbaan in het Brusselse onderwijs, koos dan voor een job in de privé en besloot enkele jaren later terug te gaan naar zijn oude liefde: het onderwijs.

"Net in die tijd kregen de stedelijke kleuterscholen voor het eerst aparte turnleerkrachten. Die kans greep ik, ik schoolde me bij in allerlei disciplines en amuseerde me rot. Al moet ik eerlijk toegeven dat ik het in begin soms moeilijk vond om in een fulltime vrouwenomgeving te functioneren. Er zijn toch wel wat verschillen in aanpak. Op een gegeven moment werd ik gevraagd om in te vallen als waarnemend directeur in een andere stedelijke school. Ook dat was een verrijkende ervaring. Na deze vervanging koos ik er toch voor om terug te gaan naar mijn oude school, maar deze keer als klasleerkracht. Vandaag ben ik nog steeds de klasleraar van de eerste kleuterklas in de Optimist. Dat doe ik in co-teaching met juf Hanne. We werken heel nauw samen. Vroeger haalde de zorgjuf de kinderen uit de klas, nu blijven we allebei in de klas. Twee volwassenen kunnen tegelijkertijd veel meer prikkels geven en opvangen van kinderen dan één leraar. We dragen bij wijze van spreken de lasten samen. Daarvoor moet het natuurlijk klikken tussen twee collega's en moeten waarden en normen onderling bespreekbaar zijn. In het Stedelijk Onderwijs krijgen waarden sowieso een belangrijke plaats. Ik pas dat ook consequent toe in mijn klas met de kleuters, net zoals ik alles zoveel mogelijk ervaringsgericht aanpak in plaats van een elke week een thema-aanpak.

Boodschap van de bedrijfsdirecteur

Twee jaar geleden werd ik aangegrepen door een citaat van onze bedrijfsdirecteur. Ze schreef in haar nieuwjaarsboodschap dat waardengedreven werken vertrekt vanuit vertrouwen en niet vanuit controle. Ik denk dat dat het Stedelijk Onderwijs ook wel typeert: je krijgt hier ruimte voor initatieven die in andere organisaties minder evident zijn. Zo kreeg ik kans om samen met 17 andere (vrijwillige) leerkrachten deel te nemen aan een zomeracademie (zie foto onderaan). Daar bogen we ons 3 dagen lang aan het onderwijsthema: collective teacher efficacy of collectieve doeltreffendheid. Ook leden van het directiecomité deden mee en gingen mee in dialoog. Met de opgedane ervaringen en kennis gaat ieder van ons terug aan de slag in zijn eigen school. En zo zijn er wel meerdere projecten waarbij leerkrachten netwerken kunnen vormen om - los van hierarchie - kennis te delen en na te denken over onderwijsthema's. Deze werkwijze lijkt me vrij uniek in het Vlaams onderwijslandschap. Het werkt in elk geval verruimend en verbredend. Het geeft mij stof tot nadenken en zorgt voor een andere mindshift. Ik denk dat we dat in onderwijs soms nodig hebben.

Ik zie mezelf nog wel groeien in mijn job. Ik maak geregeld gebruik van opleidingen en heb ook het geluk dat ik daarin gesteund wordt door mijn directie en collega's. Levenslang leren is mijn motto en drijfveer. En die kansen krijg je als je ze neemt bij het Stedelijk Onderwijs. Zo blijf ik althans fris!

Ik zit ook in een werkgroep binnen de AP hogeschool om te kijken naar het nieuwe curriculum voor studenten kleuteronderwijs. Het is goed dat we vanuit de dagelijkse prakijk advies kunnen verlenen. Studenten moeten voorbereid worden op onderwijs in een diverse en grootstedelijke context.
Lees ook het verhaal van andere collega's Ga naar onze vacatures

# data[].attributes.attachment_link.description
Ze zijn zeldzaam: mannen in het kleuteronderwijs. Meester Jan is al 16 jaar lang een vaste waarde in het team van stedelijke basisschool Optimist. Jan startte zijn loopbaan in het Brusselse onderwijs, koos dan voor een job in de privé en besloot enkele jaren later terug te gaan naar zijn oude liefde: het onderwijs.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een woonzorgcentrum in Hasselt heeft een originele manier gevonden om het allemaal wat gezelliger te maken. Een tijdelijke vlinderkamer in een leefruimte moet daarvoor zorgen. Bewoners en personeel zijn in de ban van het schouwspel van vlinders die zich ontpoppen en hun vleugels spreiden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Vlinderkamer in woonzorgcentrum zorgt voor huiselijke sfeer

# data[].attributes.attachment_link.description
Een woonzorgcentrum in Hasselt heeft een originele manier gevonden om het allemaal wat gezelliger te maken. Een tijdelijke vlinderkamer in een leefruimte moet daarvoor zorgen. Bewoners en personeel zijn in de ban van het schouwspel van vlinders die zich ontpoppen en hun vleugels spreiden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Woonzorgcentrum met uniek concept: organiseer samen de werkdruk weg

# data[].attributes.attachment_link.description
Woonzorgcentrum Zuiderlicht in Mariakerke bewijst dat het anders kan: "Minder werkdruk, meer tijd voor de bewoners en inspraak: daar heb je niet méér medewerkers voor nodig dan elders."

# data[].attributes.attachment_link.description
De Sociale Benadering Dementie, ontwikkeld door Prof. mr. dr. Anne-Mei The, laat een ander perspectief zien op het leven van mensen met dementie. De focus van de Sociale Benadering ligt niet op de...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ANNA PAULOWNA - Na ruim een jaar bouwen, is 'ie vandaag feestelijk geopend: het Polderhofje. Binnen Anna Paulowna is het een dorpje op zich, waar senioren zelfstandig kunnen wonen en - als ze het nodig hebben - zorg kunnen krijgen.
Initiatiefnemer Jennifer Hofmeijer heeft het Polderhofje zelf bedacht en ontwikkeld. Als verpleegkundige heeft zij veel ervaring met ouderenzorg. "Ze hebben ruimte nodig, ook als ze ziek worden. Ze moeten hun eigen regie houden en zonder zorgen", vertelt Jennifer aan NH Nieuws. "Ik wil niet dat mensen op veertig vierkante meter moeten eindigen."

Feestje
Het hofje is gebouwd in oud-Hollandse stijl met trapgevels, klokgevels, een waterpomp en in het midden een grasveld. Daar omheen zitten de nieuwe bewoners in de zon koffie te drinken. "We willen hier mensen met elkaar verbinden, zodat ze niet vereenzamen. Elke dag moet een feestje zijn."
Lees ook: Ouderzorg als missie voor ondernemer in Anna Paulowna
Bewoonster Ellie Korver zag de plannen drie jaar geleden al voorbij komen: "Ik dacht: dat is het! Alle mensen bij elkaar. Je kijkt op de tuin en de huisjes zijn ontzettend leuk. Hier kun je niet eenzaam worden, dat bestaat niet."

Kiezen
"Als je wat gaat mankeren dan sturen ze je ergens waar nog nog een plekje is. Nu kan ik nog kiezen", vertelt Frits Wijnker. Hij heeft het ontzettend naar zijn zin met zijn vrouw Ria. "Ik vind het schitterend. En de activiteiten er omheen straks. Daar heb ik zin in."
Lees ook: 'Door kleine aanpassingen kunnen ouderen langer thuis wonen'
De zorg in het Polderhofje is geregeld, omdat er altijd verpleegkundigen in de buurt zijn. Voor Jennifer Hofmeijer bijna het belangrijkste voor de oude dag: "Als die laatste plek ook geluk kan creëeren, dan is dat is een mooi streven voor iedereen in de zorg en voor de overheid. Dat mensen, ook als ze oud en ziek zijn, gelukkig kunnen zijn."

# data[].attributes.attachment_link.title
Verpleegkundige opent zelf minidorpje voor ouderen in strijd tegen eenzaamheid

# data[].attributes.attachment_link.description
ANNA PAULOWNA - Na ruim een jaar bouwen, is 'ie vandaag feestelijk geopend: het Polderhofje. Binnen Anna Paulowna is het een dorpje op zich, waar senioren zelfstandig kunnen wonen en - als ze het nodig hebben - zorg kunnen krijgen. Initiatiefnemer Jennifer Hofmeijer heeft het Polderhofje zelf bedacht en ontwikkeld.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"Floordam is een woonzorgcentrum met christelijke wortels dat uitgroeide tot een moderne organisatie. 125 medewerkers leven hier samen met 148 bewoners. Naast onze residentie, hebben we een dagcentrum, 36 assistentiewoningen en een lokaal dienstencentrum dat activiteiten organiseert voor mensen uit de buurt. Recent startten we ook met een dienstenchequebedrijf. Kortom, we zijn een uit de kluiten gewassen sociale onderneming."

'We kiezen bewust voor kleinschalig wonen.'

Toch zie ik hier geen grote refters of slaapzalen.

"De uitdaging is om als groot woonzorgcentrum toch familiale woonvormen aan te bieden. We kiezen bewust voor kleinschalig wonen. We hebben elf woningen waarin telkens tien tot zestien bewoners verblijven. Elke woning heeft veel autonomie, zo kunnen we inspelen op de wensen en noden van de bewoners. Dat kan bijvoorbeeld gaan over voeding, inrichting van de gemeenschappelijke ruimte of te plannen dagactiviteiten. Elke woning heeft een eigen keuken waarin medewerkers en bewoners samen maaltijden bereiden."

Er is weinig onderscheid tussen bewoners en zorgverleners.

"Dat heeft alles te maken met onze invulling van professionaliteit. Het verschil tussen sociale professionals en bewoners moet zo klein mogelijk zijn. We zijn hier allemaal mensen tussen mensen."

"Dat toont zich in kleine dingen. Nadat bewoners 's morgens verzorgd zijn, doen medewerkers hun uniform meteen uit. Want dat uniform creëert een afstand die we niet willen. Op die manier willen we ons niet onderscheiden. Heeft een bewoner verdriet na het overlijden van een geliefde, dan moet je als verzorgende dat leed meedragen. Iedereen doet dat op zijn manier. We hebben liever veel te veel warmte dan een beetje kilte."

Wat is jouw plaats in dat verhaal?

"Vijftien jaar geleden startte ik hier als kinesist. Enkele jaren later werd ik stafmedewerker kwaliteitszorg. Kwaliteit vullen we heel breed in. Het gaat niet alleen over de vraag of de verzorging van onze bewoners kwaliteitsvol is, maar ook over dagactiviteiten, voeding of het comfort van de kamers."

"Ervoor zorgen dat onze bewoners fris voor de dag komen, vraagt maximaal anderhalf uur inzet per dag. Vanzelfsprekend moet dat tiptop verlopen. Maar het is niet voldoende. Voor ons gaat zorg over de mate waarin we erin slagen om bewoners een fijne dag te geven. Daar timmeren we elke dag en nacht allemaal samen keihard aan."

Een fijne dag komt niet uit de lucht gevallen?

"Dat is een lang traject. Vanuit de achtergrond heb je een organisatiecultuur nodig die voortdurend op zoek gaat naar vernieuwing en inspirerende praktijken. Toen we dertien jaar geleden een nieuwe infrastructuur bouwden, was dat voor ons een kans om nieuwe ideeën te realiseren. We trokken naar Nederland om er te proeven van kleinschalig wonen."

'Onze kerntaak is om bewoners een fijne dag te geven.'

"Twee jaar geleden kregen we dankzij de Koning Boudewijnstichting de kans om in contact te komen met Zweedse collega's van het ' Tubbe-model '. Zij werken consequent rond bewonersbetrokkenheid. Een woonzorgcentrum moet niet alleen geleid worden door sociale professionals, maar ook door bewoners. Is er overleg rond personeel, voeding, infrastructuur of zorg, dan zitten er telkens bewoners mee aan tafel. Bewoners hebben directe impact op hoe hun leven georganiseerd wordt. Wij maakten van dat model ons eigen verhaal."

"In Floordam kiezen we voor relatiegerichte zorg waarin de bewoner centraal staat. Bewoners beslissen hoe ze hun dag inrichten. Wij zijn aanwezig om dat mee mogelijk te maken. Bewoners kiezen hoe laat ze opstaan, wat ze tussen hun boterham leggen en of ze helpen bij de bereiding van de warme maaltijd. Wil je in de zomer een paellafeest geven? Dan gaan we mee op zoek naar de juiste pan en helpende handen."

'Het DNA van zorg en hulpverlening zit fout in elkaar.'

Dat klinkt evident, eerder dan innovatief.

"Om allerlei redenen zit het DNA van zorg en hulpverlening fout in elkaar. We denken te helpen als we het leven van kwetsbare mensen overnemen. Zeker bij zorgafhankelijke ouderen is dat een valstrik. Een assertieve burger zoals u en ik zouden dat wellicht niet pikken."

"Wij verlenen zorg met de handen op onze rug. Als een bewoner zichzelf nog kan afdrogen, reik hem dan enkel een droge handdoek aan. Niet omdat het sneller gaat, wel omdat het een ander gevoel geeft."

Hoe voelen bewoners dat aan?

"Als bewoners hier terechtkomen, hebben mantelzorgers hen met de beste bedoelingen al heel wat zelfstandigheid uit handen genomen. Veel ouderen nestelen zich in die afhankelijkheid. 'Doen jullie het maar', zeggen ze dan. Sommige nieuwe bewoners zijn verbaasd als we hen 's morgens vragen welke kleren ze willen aantrekken. Je moet hen dan stimuleren om opnieuw eigen keuzes te maken. Maar dat proces is zinvoller dan met iemand ongevraagd een wandeling te maken."

Stappen alle medewerkers mee in die benadering?

"Je hebt als organisatie een heldere visie nodig die medewerkers enthousiast maakt. Die visie moet tot leven komen op de werkvloer. Verzorgenden moeten de visie ervaren als een natuurlijke leidraad die hen helpt bij beslissingen."

"We deden er ongeveer vier jaar over om alle medewerkers te prikkelen met die insteken en hun spontane zorgreflex af te bouwen. Ze gingen er in teams mee aan de slag. Want de cultuur van onze organisatie is om medewerkers zelf de verantwoordelijkheid te geven om veranderingsprocessen te dragen."

Kan je zo'n proces ooit afronden?

"Het evolueert wel, maar stopt nooit. Het is logisch dat verzorgenden soms een steek laten vallen en een bewoner toch in de schaduw zetten. Om de visie gaaf te houden, moet je dan rekenen op collega's die dat bijsturen. Collega's zijn het best geplaatst om elkaar te bevragen en een spiegel voor te houden."

'Medewerkers moeten zich veilig voelen in hun team.'

"Heb je een team waarin medewerkers zich niet kwetsbaar durven opstellen, dan moet je eerst daaraan werken. Want zonder die veiligheid lukt het niet om de patiënt centraal te zetten. Medewerkers die zich niet thuis voelen in die visie, krijgen veel kansen om zich bij te sturen. Lukt ook dat niet, dan moet je consequent zijn en de samenwerking stoppen."

Jij werkt rond kwaliteit. Hoe detecteer je wat goed zit en wat nog beter kan?

"Er zijn de harde data, bijvoorbeeld cijfers rond ziekteverzuim of het aantal klachten van bewoners. Ook uit overleg haal je veel informatie. Teamoverleg blikt terug op het reilen en zeilen van een bewonersgroep. Daar houden mensen de vinger aan de pols. Onderschat ook de informele momenten niet. Medewerkers praten in de wandelgangen over wat hen fier maakt en wat hen frustreert."

"De uitdaging is om met al die informatie aan de slag te gaan. Zonder terugkoppeling ondermijn je de organisatiecultuur waarin mensen zich mee verantwoordelijk voeren voor de kwaliteit van de zorg."

In veel woonzorgcentra is er geen tijd meer voor een babbeltje of tas koffie. Hoe ontsnappen jullie aan die werkdruk?

"We hebben allemaal dezelfde budgettaire realiteit. Ook onze doelgroep is zwaar zorgbehoevend. De beperkte professionele krachten die we ter beschikking hebben, zetten we in op plaatsen en momenten dat het echt nodig is. Omdat we weten dat een babbel bij een tas koffie voor sommige bewoners belangrijk is, maken we daar tijd voor."

'Goede communicatie haalt druk van de ketel.'

Terwijl zitten er wel zes mensen te wachten om gewassen te worden.

"Bewoners begrijpen best dat die babbel niet op elk moment van de dag kan. De ochtend is een piekmoment voor verzorgenden. Hier botsen collega's op morele stress. Tijdens de verzorging begint een bewoner te wenen. Maar je hebt niet de tijd om daarop in te gaan want er zijn nog drie belletjes die rinkelen, wachtend op verzorging."

"Communiceren. Vertel aan de verdrietige bewoner dat je in de loop van de voormiddag terugkomt voor een babbel. Vertel aan de wachtende bewoners dat het vandaag iets sneller moet gaan omdat het op een andere kamer moeilijk loopt. Bewoners weten dat als het nodig is, ook zij op die surplus kunnen rekenen. Dat wederzijds begrip haalt druk van de ketel."

"Routine is een slecht antwoord op die werkdruk. Om alles onder controle te houden, gaan verzorgenden volgens eens strak tijdsschema bij elke bewoner voor een wasbeurt van kop tot teen. Ze schakelen over op automatische piloot."

Routine is een sluipend gif?

"In verzorgende functies is routine nodig. Als het druk is en het snel moet gaan, dan moet je op routine kunnen terugvallen. Maar die mag niet domineren want dan werk je niet meer op tempo en maat van je bewoners. Blinde routines schuiven andere waardevolle activiteiten van tafel. Gestresseerde medewerkers die lijstjes afvinken, geraken niet meer tot bij een hartverwarmende babbel bij een tas koffie."

'Gestresseerde medewerkers die lijstjes afvinken, geraken niet meer tot bij een hartverwarmende babbel bij een tas koffie.'

"Vroeger was dat hier ook zo. Bewoners vertelden ons dan dat ze hier op een maand tijd meer gewassen waren dan in heel hun leven. Ze stelden onze gewoontes en routines scherp in vraag."

Maar nu loopt dat dus anders?

"We bouwden die voorspelbaarheid voorzichtig af, ten voordele van wat bewoners belangrijk vinden. Nu bewoners zelf beslissen wanneer ze opstaan, verloopt het piekmoment van verzorging meer verspreid. Bovendien zorgen sommige bewoners nog zelfstandig voor hun persoonlijke hygiëne. Bij hen steken we even het hoofd binnen om te checken of het lukt. Waarom zouden we iemand die niet incontinent is elke dag van boven tot onder wassen? Dat doen we dus niet meer. En toch zit iedereen er spic en span bij."

"Het klinkt misschien tegenstrijdig: vertrek je vanuit de bewoner, dan win je vaak tijd en kwaliteit. De bereiding van warme maaltijden gebeurt vooral 's avonds. De aardappelen en groenten staan dan vaak al klaar. Voor sommige bewoners is dat schillen en wassen een leuke activiteit tijdens de dag. Het geeft medewerkers ruimte om andere prioriteiten te stellen. En geeft een bewoner aan dat hij mee de living wil poetsen, dan kopen we een borstel bij. Dat geeft de poetsdienst tijd om op een kamer waar het moeilijker loopt grondiger te werk te gaan."

Liggen daar geen taken voor vrijwilligers?

"Een verzorgende is niet alleen een wasrobot, maar ook iemand die samen met de bewoner naar de ijskar wandelt. De verhalen en gevoelens die dan gedeeld worden, geven zuurstof. Ook aan verzorgenden. Je job met volle goesting doen, ligt in het creëren en koesteren van zo'n momenten. Vrijwilligers zijn hier belangrijke partners. Toch reserveren we die taken niet voor hen alleen."

"Dat brede takenpakket vraagt van onze medewerkers veel inzet en flexibiliteit. Hun werkdagen zijn bij gebrek aan vaste gewoontes behoorlijk onvoorspelbaar en stresserend. Maar als ze het gevoel hebben hun schouders mee te kunnen zetten onder een gedragen project waar bewoners gelukkig van worden, dan beleven ze dezelfde werkdruk anders."

Hier is de bewoner koning?

"Zorg vertrekt vanuit respect. Bewoners begrijpen best dat wij niet kunnen werken vanuit 'U vraagt, wij draaien'. Ze vragen dat ook niet. Om dat vanaf het begin goed op elkaar af te stemmen, leggen we bij een intakegesprek de wederzijdse verwachtingen en mogelijkheden bij elkaar. Als je bewoners vertelt dat zij in dit woonzorgcentrum centraal staan en ze vervolgens ook elke dag toont dat je dit ernstig neemt, dan verdrink je zelden in hun veeleisendheid."

Bewoners stellen overdreven eisen omdat ze zich te weinig betrokken voelen?

"Ga je systematisch voorbij aan die betrokkenheid, dan krijg je veeleisende bewoners die niet meteen bereid zijn om compromissen te sluiten. Ze voelen zich consumenten die veel moeten betalen en daarvoor zoveel mogelijk proberen terug te krijgen. Zo'n oppervlakkige zorgrelaties willen we hier niet."

"We hebben het voordeel dat we geen commerciële organisatie zijn die maximale winst voor aandeelhouders nastreeft. Een gezonde vzw-structuur vrijwaart de ruimte om de bewoner op de eerste plaats te zetten."

'We zijn geen organisatie die maximale winst nastreeft.'

"Het Tubbe-model gaf een boost om onze zorg zo goed mogelijk te organiseren. Er zijn altijd wel redenen om over de hoofden van bewoners heen te beslissen. Als een bewoner plots minder mobiel wordt, dan kan een multidisciplinair overleg fantastische oplossingen formuleren. Maar hoe ziet de bewoner dat zelf? Vraag hem dat vooraf en, als het enigszins kan, breng hem dan mee naar het overleg."

"Vroeger was dat hier een rariteit, vandaag een evidentie. We betrekken voortdurend bewoners, in de kleine en grote dingen. Wil jij zelf wel mee op daguitstap? Wil jij nog contact met je broer? Bij wie wil jij aan tafel zitten? Bij een opnamegesprek vragen we aan familie niet meer hoe vaak de bewoner naar de kapper of het winkeltje mag. We vragen aan de bewoner hoe hij dat ziet."

Loopt dat anders bij mensen met dementie?

"Er zijn verschillende stadia in de ontwikkeling van dementie. Heel wat bewoners hebben nog heldere momenten waarop ze aanspreekbaar zijn. Die moeten we optimaal benutten. Maar ook bewoners die in een vergevorderd stadium zitten, blijven we centraal zetten. Dat kan je maar door in te zetten op de kracht van de relatie tussen de bewoner en zijn verzorgenden. Samen met de familie, kunnen medewerkers vanuit non-verbale signalen vaak afleiden wat deze bewoners al dan niet fijn vinden."

Het levenseinde is een belangrijk thema in woonzorgcentra, zowel voor bewoners, familie als medewerkers. Hoe pakken jullie dit aan?

"Ook hier respecteren we het tempo van de bewoner. In de eerste periode van het verblijf komt een referentiepersoon palliatieve zorg langs. In dat contact wordt afgetast of de bewoner de nood voelt om hierover te praten. Zo ja, dan gaan we daar graag op in, eventueel samen met de familie of de huisarts. Houden bewoners die boot af, dan respecteren we dat. Referentiepersonen zijn getraind om dat correct in te schatten."

"Als bewoners door snelle fysieke achteruitgang moeten inboeten op hun zelfstandigheid, starten we het gesprek rond levenseinde zelf op. Bewoners leven hier intens samen. Een overlijden heeft veel impact. Ook op die momenten is er extra aandacht voor het gesprek over levenseinde."

"Betrokkenheid van bewoners loopt dus door tot aan hun levenseinde. Geeft een bewoner daarbij aan dat hij, binnen het wettelijk kader euthanasie wenst, dan doen we dat. Levenseinde is voor ons geen taboe of bron van onbeantwoorde vragen."

Waar kunnen jullie nog nieuwe stappen zetten?

"Inclusie is ook voor de ouderenzorg een belangrijke uitdaging. Want hoe kijkt Jan Modaal naar de ouderenzorg? We weten dat die perceptie niet zo gunstig is. Daarop ingrijpen, staat of valt met het organiseren van spontane ontmoeting."

"Daarom werken we vandaag al structureel samen met een kleuterschool. Maar hetzelfde dak delen, zou nog een stap vooruit zijn. Of waarom geen gemeenschappelijke infrastructuur voorzien met een klein bedrijf of woningen voor jonge gezinnen? Dat ligt in het verlengde van onze organisatiecultuur. Maar infrastructuur laat zich niet zo makkelijk plooien naar die wensen. Maar geduld en doortastendheid zullen ons helpen om te blijven innoveren. Het is onze taak vooruitgang mogelijk te maken, met vallen en opstaan."

# data[].attributes.attachment_link.title
'Liever te veel warmte dan een beetje kilte'

# data[].attributes.attachment_link.description
"Floordam is een woonzorgcentrum met christelijke wortels dat uitgroeide tot een moderne organisatie. 125 medewerkers leven hier samen met 148 bewoners. Naast onze residentie, hebben we een dagcentrum, 36 assistentiewoningen en een lokaal dienstencentrum dat activiteiten organiseert voor mensen uit de buurt. Recent startten we ook met een dienstenchequebedrijf.

# data[].attributes.attachment_link.description
De GPS-brainstormkit is een gestructureerde methode om met een groep van 12 tot 15 personen te brainstormen.

# data[].attributes.body
En veel succes nog!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
"De tijd dat je het als woonzorgcentrum goed deed wanneer het eten lekker was en bewoners wekelijks bingo speelden, ligt ver achter ons. De wensen van de bewoners zijn veranderd en onze rol is geëvolueerd", zegt Wouter Van der Donckt, directeur van wzc Aksent in Lendelede. "We zijn ervan overtuigd dat iedereen een zinvol leven kan leiden waarbij de bewoner zelf de regie in handen kan houden. Als ambassadeur van het project Wonen en Leven zetten we met Aksent die visie om in de praktijk."
Wat is de kern van het project Wonen en Leven?"Voor steeds meer gebruikers van zorg- en dienstverlening staat kwaliteit van leven, autonomie en eigen regie centraal. Maar tegelijk stijgt de zorgzwaarte in onze woonzorgcentra. Die twee factoren samen met de schaarste aan goede kandidaat-medewerkers op de arbeidsmarkt stellen de woonzorgcentra voor een grote uitdaging.

Dat is de Vlaamse overheid niet ontgaan. Om ouderenvoorzieningen te helpen bij het ontwikkelen van een kwaliteitsvol woonleefbeleid richtte het Agentschap Zorg en Gezondheid in samenwerking met Zorgnet-Icuro, VVSG en VLOZO het project Wonen en Leven op. Woonzorgcentra kregen de kans om in een lerend netwerk te stappen waar ze procesmatig uitzoeken hoe je kan evolueren van 'zorg' naar 'wonen en leven met zorg'."

Hoe werden jullie tot ambassadeur van het project benoemd? "We zijn een woonzorgcentrum met een positieve uitstraling. Niet alleen aan de buitenkant. Tien jaar geleden zaten we nog in een oud gebouw en zelfs toen zei men van ons wzc dat het eten er lekker was en het personeel vriendelijk. Bewoners mogen bij ons zichzelf zijn. We zijn ervan overtuigd dat mensen de regie van hun leven - rekening houdend met hun fysieke en mentale mogelijkheden - in eigen handen moeten kunnen houden. Iedereen heeft recht op een zinvol leven, in welke levensfase je je ook bevindt. Daarom stelden wij ons met wzc Aksent kandidaat. Samen met 19 andere woonzorgcentra werden we uit 60 inschrijvingen geselecteerd om ambassadeur te zijn in dit project. Als ambassadeur deel je ervaring rond de implementatie met andere woonzorgcentra die in het project stappen."

Hoe hebben jullie dat aangepakt?
"We hebben dit project aangegrepen om onze visie meer gedragen om te zetten in de praktijk. Dat doe je niet vanuit een kantoor of vergaderzaal, maar wel door de medewerkers sterker te maken en hen de kans te geven om zelf initiatief te nemen in een duidelijk kader en hen daarbij te steunen. Daarbij blijft de beleving van de bewoner de focus. Wat vindt onze bewoner belangrijk en hoe kunnen we daarop inspelen?

Ergotherapeut Hanne en diensthoofd bewonerszorg Hilde vormen de tandem die dit project in wzc Aksent trekken. Daarbij worden ze geholpen door de teamcoördinatoren Hannelore en Valerie. Samen bekeken we hoe we de visie op Wonen en Leven konden doen 'leven'. Hoe creëer je goesting bij de medewerkers om daarmee aan de slag te gaan?

De teamcoördinatoren waren onmiddellijk enthousiast om mee te werken. De tijden zijn immers sterk veranderd. Bewoners en familie zijn terecht kritischer geworden. Je maakt je er als woonzorgcentrum niet meer vanaf door lekker eten te serveren en een wekelijkse bingo te organiseren. Onze bewoners zijn geen patiënten. Dit woonzorgcentrum is hun nieuwe thuis en wij zijn als zorgverleners te gast in hun woonplek. Voor onze medewerkers, vrijwilligers en het leidinggevend team ligt de lat op alle vlakken hoger. De laatste tien jaar hebben we een mooi gebouw, een goede naam en een dagprijs die hoort bij een nieuwbouw. Dat creëert hoge verwachtingen bij kandidaat-bewoners en families. Goede en doordachte communicatie van medewerkers en leidinggevenden wordt belangrijker. Ook onze medewerkers zijn niet perfect. Onze organisatie kent - net zoals andere woonzorgcentra - haar beperkingen en grenzen. Verwachtingen moeten dus op het juiste moment worden afgestemd op de realiteit van een modern eigentijds woonzorgcentrum waar mensen goed kunnen samen leven, wonen én ook graag werken.

Tijdens een kick-off met alle medewerkers schetsten we de zes elementen waar het bij wonen en leven om draait. Het gaat over verbondenheid, betekenisvol leven, uit eigen kracht handelen en regie houden. Maar ook om zelfwaarde-gevoel, je thuis voelen, hoop en optimisme.

Via 'woon-en-leef sessies' denken medewerkers na en nemen ze standpunten in over stellingen, waardoor ze het leven in het woonzorgcentrum vanuit de beleving van de bewoners bekijken. 'Wanneer kom jij het liefst werken?' 'Wanneer voel jij je deel van een hecht team of wanneer heb jij het gevoel dat je er alleen voor staat?', vroegen we bijvoorbeeld. Door daarover na te denken, voelden de medewerkers hoe belangrijk verbondenheid is of hoe moeilijk het is om regie uit handen te geven."

Zijn het dan ook de medewerkers die de visie omzetten in concrete acties? "Ja, we hebben onze medewerkers uitgedaagd om wonen en leven om te zetten in de praktijk. We gingen na wat er leeft in het woonzorgcentrum. Wat detecteren we in het dagelijkse leven? Wat wordt er uitgesproken door de familie? Wat ervaren we op de werkvloer? Wat betekenen 'zorg' en 'wonen en leven' in ons huis?

Zo selecteerden we zeven thema's: valpreventie, vroegtijdige zorgplanning, integratie van de bewoners, zinvolle dagbesteding, omgaan met klachten, voeding en psychisch welzijn.

Op basis van de interesses en talenten werden en worden medewerkers samengebracht in werkgroepen die aan de slag gingen rond die thema's. In die werkgroepen is er al mooi werk geleverd."

Noem eens een aantal voorbeelden.
"We experimenteren met zinvolle dagbestedingen. Zo kiezen sommige bewoners om te gaan zwemmen, met een groep geïnteresseerde bewoners trokken we naar de Koninklijke Serres van Laken. Het team van kinesisten organiseerde tijdens de Week van de Valpreventie activiteiten om bewoners bewust te maken van het belang van bewegen. Ze leerden de bewoners omgaan met hindernissen. De 'ronde van Lendelede' werd gereden, er was een valpreventie-quiz en een hindernissenparcours.

Maar ook het keukenteam nam verschillende initiatieven. Ze maken werk van de presentatie van de maaltijden, vernieuwden het menu op maat van de huidige bewonerspopulatie en voorzien af en toe een specialleke. Op 14 februari serveerden ze een Valentijnsmenu. Ze introduceerden zelfgemaakte infuusdrank met fruit en kruiden die de bewoners kunnen tappen uit een glazen drankdispenser. Medewerkers zoeken en experimenteren binnen duidelijke afspraken. Dat leidt tot een bruisende dynamiek."

Hoe kregen de bewoners en hun familie een stem in dit project?
"Eind februari hebben we de bewoners en families bevraagd via een enquête. We presenteerden verschillende thema's en vroegen hen aan te duiden wat ze belangrijk vinden op het vlak van wonen en leven. We goten alle resultaten in een woordenwolk en daar sprongen een viertal accenten duidelijk naar voren. Bewoners willen zich thuis voelen en een goede relatie hebben met de medewerkers. Daarnaast stonden lekker eten en vriendelijke omgang hoog in de prioriteiten. We hebben diezelfde enquête ook afgenomen bij onze medewerkers en de twee woordenwolken naast elkaar gelegd. Er waren hier en daar wat accentverschillen, maar de meeste items kregen een vergelijkbare waardering."

Zou je andere woonzorgcentra aanraden om in dit project te stappen? "Het is een boeiend traject om aan te werken, maar je komt er niet door top-down een systeem te willen opleggen. We hebben ons DNA onder de loep genomen en versterken dat via het geven van regelruimte aan onze medewerkers zodat ze zich kunnen profileren vanuit hun talenten en interesses. Dat draagt bij tot meer arbeidsvreugde, zinvol werk, een betere retentie en tot goesting om een gedragen bewonersgerichte cultuur te creëren. Zo kunnen we in Lendelede bouwen aan een mooi verhaal. Je kan bewonersgerichtheid niet van bovenaf dicteren. Mijn rol als directeur bestaat onder meer uit het faciliteren van de implementatie, het duidelijk communiceren van rollen, het kader en het uitdragen van de bewonersgerichte visie. Ik bevestig, samen met het diensthoofd en de teamcoördinatoren, de medewerkers die een taak opnemen in een werkgroep of gewoon dagelijks een bewonersgerichte houding aannemen. Zij zijn het immers die met hun ideeën, voorstellen, inzet en houding op een duurzame wijze een verschil maken voor onze bewoners."
Het project Wonen en Leven in woonzorgcentra wordt gesteund door de Vlaamse overheid, Zorgnet-Icuro via Cairos, VVSG en VLOZO. Meer info: www.woonleefwijzer.be
TEKST: KIM MARLIER * BEELD: PATRICK HOLDERBEKE

# data[].attributes.attachment_link.title
Wij zijn te gast bij onze bewoners - zorgwijzermagazine.be

# data[].attributes.attachment_link.description
"De tijd dat je het als woonzorgcentrum goed deed wanneer het eten lekker was en bewoners wekelijks bingo speelden, ligt ver achter ons. De wensen van de bewoners zijn veranderd en onze rol is geëvolueerd", zegt Wouter Van der Donckt, directeur van wzc Aksent in Lendelede.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We worden allemaal steeds ouder. Toch overheerst de negatieve beeldvorming over ouderen en de ouderenzorg. Dat moet anders, zeggen drie gerontologen.

Actief en gezond ouder

Voorlopig lijkt aan de toename aan extra levensjaren geen einde te komen. Elk jaar krijgen we er in België gemiddeld zeventig levensdagen bij. Een grote groep 60-plussers is actief in het verenigingsleven, vrijwilligerswerk en mantelzorg. Hun inbreng is van onschatbare waarde.

'Elk jaar zeventig extra levensdagen.'

De extra levensjaren en de bijhorende demografische verschuiving hebben diepgaande gevolgen. Niet alleen voor onszelf, ook voor de samenleving.

Realisme

Het grootste aandeel van de ouderen in Vlaanderen woont thuis en is zelfredzaam. Zelfs op hoge leeftijd geeft 85 procent van de ouderen aan dat zij fysiek best oké zijn.

Toch wordt ouder worden voornamelijk geassocieerd met een toenemende behoefte aan zorg, pensioenlast en hoge uitgaven in de sociale zekerheid. Die dominantie valt te begrijpen. Wanneer functionele of cognitieve beperkingen de extra jaren overschaduwen, wordt verouderen een uitdaging. Vroeg of laat komen we allemaal in een situatie terecht waar we zorg en ondersteuning nodig hebben. Ook dan willen we een comfortabele oude dag.

Maar we botsen op een eenzijdige kijk op ouderenzorg. Daarbij is het woonzorgcentrum de enige oplossing voor ouderen niet meer zelfredzaam zijn. Die beeldvorming wordt versterkt door nieuws over onderbemande equipes, te veel medicatie en ouderen die vastgebonden liggen tijdens de laatste dagen van hun leven. Slecht verzorgd wachten ouderen er op hun dood.

Zijn er dan geen problemen in de residentiële ouderenzorg? Toch wel en het is ook goed dat familieleden of journalisten die aankaarten. Maar de realiteit is ook dat er in Vlaanderen elke dag veel mensen klaar staan om de beste zorgen te geven. Als professional, als vrijwilliger en als mantelzorger.

Nieuws

Jammer genoeg halen die positieve verhalen zelden het nieuws. Een woonzorgcentrum dat een award ontvangt voor beste zorgvoorziening van het jaar krijgt geen aandacht in de media. In het beste geval staan ze in de regiorubriek van de krant.

'De woonzorg in Vlaanderen wordt negatief geframed.'

De woonzorg in Vlaanderen wordt vooral negatief geframed. En negatieve berichtgeving leidt tot een negatieve beeldvorming over de ouderenzorg in zijn geheel. Het is één van de redenen, samen met de slechte financiering van zorgberoepen, dat er vandaag weinig interesse is om te werken in de zorg als geriater, geriatrisch verpleegkundige of zorgkundige.

In de dagelijkse woordenschat van vele Vlamingen en in krantenkoppen wordt nog steevast het woord rusthuizen gebruikt. Dat de focus van het beleid niet enkel op zorg ligt maar eveneens op wonen lijkt buiten de zorg niet door te dringen.

De ouderenzorg verdient beter.

In de watten leggen

De ouderenzorg beperkt zich namelijk niet tot enkel lichaamsverzorging in het woonzorgcentrum. Binnen de woonzorgcentra staat naast een team van verzorgend personeel ook een team van ergotherapeuten, woon- en leefbegeleiders. Ze zorgen samen voor een zinvolle dagbesteding.

Woonzorgcentra hebben een duidelijke ambitie: hun bewoners in de watten leggen. Ze zorgen voor een optimaal woon- en leefklimaat waarbij het welzijn van de bewoner centraal staat. Die standaard moet meer in beeld komen zodat andere organisaties dit als norm zien en hun best doen om het nog beter te doen.

Mindshift

Naast een positiever beeld over ouderenzorg is er in de samenleving een mindshift nodig over ouder worden zelf. Het publiek bewustzijn van wat verouderen is, hoe je door een gezonde levensstijl het verouderen kan uitstellen en je er dus extra gezonde jaren bij krijgt, zit nog niet in onze hoofden.

Daarom pleiten wij voor een geïntegreerde aanpak met burgers, media, overheid en ouderen. Het beeld over ouderen moet veranderen. Enkel een positieve visie op actief ouder worden, zal beleidsmakers, consumenten, studenten en werknemers ertoe aanzetten om bewust te kiezen voor onze ouderen en de ouderenzorg.

Werk aan de winkel voor de nieuwe Vlaamse regering.

# data[].attributes.attachment_link.description
We worden allemaal steeds ouder. Toch overheerst de negatieve beeldvorming over ouderen en de ouderenzorg. Dat moet anders, zeggen drie gerontologen. Voorlopig lijkt aan de toename aan extra levensjaren geen einde te komen. Elk jaar krijgen we er in België gemiddeld zeventig levensdagen bij. Een grote groep 60-plussers is actief in het verenigingsleven, vrijwilligerswerk en mantelzorg.

# data[].attributes.body
Reminiscentie-app

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Prisma TV bevat honderden foto's en video's uit de oude doos. Ideaal materiaal voor een leuke babbel over het leven vroeger.

Inhoudsopgave

Prisma aansluiten op je televisie of projector

Meld je aan

Herbeleef samen herinneringen

Voeg verhalen toe

Nodig andere gebruikers uit

Nodig bewoners en familie uit voor een activiteit in groep

Open Prisma TV
Prisma aansluiten op je televisie of projector

Je kan de Prisma TV website op alle mogelijke toestellen gebruiken.

Voor individueel gebruik is een kleiner scherm zoals een smartphone of tablet handig. Om in groep van herinneringen te genieten open je de site beter op een groot scherm. Sluit daarvoor je computer aan op een projector of televisie toestel.

Aanmelden

Na minder dan een minuut kan je beginnen. Geef je naam en email adres in zodat je de herinneringen in Prisma TV kan personaliseren.

Surf naar tv.prisma.care

Herbeleef samen

Prisma zit propvol foto's, video's en liedjes van de jaren 40, 50 en 60. Deze beelden maken ongetwijfeld mooie herinneringen los.

Een woordje uitleg bij de beelden

De meeste foto's en video's hebben een beschrijving. Handig indien je zelf niet goed weet waar het over gaat.

Onderwerpen om over te babbelen

In de albums die automatisch voor je werden aangemaakt kan je onderaan het scherm een onderwerp zien staan. Deze zijn een goed startpunt voor een nieuw gesprek. Duw op Ander onderwerp om een nieuw onderwerp te krijgen.

Voeg verhalen toe

Wil je graag je eigen materiaal toevoegen? Bijvoorbeeld: dagelijks leven, familie en vrienden, muziek...Dat gaat gemakkelijk.

Een nieuw album maken

Verhalen rond bepaalde thema's verzamel je in albums.

Om een album aan te maken, scroll je in het albumoverzicht naar beneden. Daar duw je op Voeg album toe. Geef je album vervolgens een naam, en duw op Voeg toe. Je kan nu je nieuw aangemaakte album terugvinden in het albumoverzicht.

Afbeeldingen en video's toevoegen aan een album

Open vanuit het albumoverzicht het album waaraan je afbeeldingen wilt toevoegen. Er zijn twee manieren om een media aan het album toe te voegen:

1. Scroll naar het einde van het album en duw op Voeg verhaal toe.

2. Duw op de drie puntjes, rechtsbovenaan, en selecteer Voeg verhaal toe.

Om ter plekke een foto te maken en toe te voegen, kan je op Maak foto duwen. Je kan er echter ook voor kiezen om een foto toe te voegen die al op je toestel staat met Kies foto van camerarol. Heb je nog foto's uit de oude doos, die niet op je toestel staan? Ze digitaliseren is gemakkelijk! Klik hier voor een korte handleiding.

Om een video toe te voegen, kan je een link naar een YouTube filmpje ingeven.

Nodig gebruikers uit en deel

Je kan aan je Prisma account ook anderen toevoegen. Zo kunnen ook andere familie en vrienden samen herinneringen herbeleven.

Om iemand aan je Prisma account toe te voegen, kan je hen uitnodigen. Duw op het menu icoontje, linksboven, en selecteer Nodig iemand uit. Geef de nodige informatie in en klik op Uitnodigen. De persoon die je uitnodigde krijgt een email om een account aan te maken. Daarna heeft die persoon toegang tot de inhoud in je Prisma account.

Nodig bewoners en familie uit voor een activiteit in groep

Prisma TV is extra leuk wanneer je familieleden mee uitnodigt. Ze helpen de bewoners om verhalen of liedjes van lang geleden te herinneren.

Download een uitnodiging om snel aan de slag te kunnen.
Microsoft Word / Google Docs

# data[].attributes.attachment_link.title
Aan de slag met de Prisma TV reminiscentie app

# data[].attributes.attachment_link.description
Prisma TV bevat honderden foto's en video's uit de oude doos. Ideaal materiaal voor een leuke babbel over het leven vroeger. Inhoudsopgave Prisma aansluiten op je televisie of projector Meld je aan Herbeleef samen herinneringen Voeg verhalen toe Nodig andere gebruikers uit Nodig bewoners en...

# data[].attributes.headline
Een ideetje, ontworpen door een ontwerpbureau, waar wij ook mee samenwerken

# data[].attributes.subject
Een ideetje, ontworpen door een ontwerpbureau, waar wij ook mee samenwerken

# data[].attributes.body
https://www.kruiswijk.be/

# data[].attributes.body
Als je de magneet wil laden

# data[].attributes.attachment_link.title
Lancering Bordspel "Op stap met de roze bril"

# data[].attributes.body
Over graag werken...

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het debat moet niet gaan over langer of korter werken. Dat is een uitgemaakte zaak. Het moet gaan over graag werken, en wat daarvoor nodig is. Daar ligt de uitdaging. En daarover zouden links en rechts het eens moeten zijn.

Bart De Wever, de voorzitter van de N-VA, spreekt de onpopulaire waarheid uit: de pensioenleeftijd terug verlagen is onbetaalbaar en onverantwoord tegenover volgende generaties.

Linkse politici hebben ongelijk als ze naar extra lasten of een vermogensbelasting wijzen om korter werken betaalbaar te maken. Ze zullen de locomotief die de pensioenen betaalt afremmen of achteruitduwen. Bedrijven financieren de maatschappij en hebben daarvoor geld, risico en zweet - van ál hun mensen - nodig. Wie een van die factoren extra straft, vertraagt de economische motor die de pensioenen mogelijk maakt.

De discussie over zware beroepen kan nooit worden afgerond. Er is namelijk geen objectieve grens. Of de treinconducteur harder werkt dan de chocolatier, of omgekeerd, is een zinloze denkoefening. Elke job die je tegen je goesting doet, is zwaar. Voor iemand die zich mag uitleven, zijn weinig jobs echt te slopend. Wie ziek is en niet meer kan, vormt een terechte uitzondering. Dat lijkt me overigens amper beroepsgerelateerd, maar eerder iets individueels is.

Laat ons zo veel mogelijk zaken slopen die de arbeidsvreugde verminderen.

Als CEO - een goedbetaald zwaar beroep - heb ik ongetwijfeld makkelijk praten. Maar waarom zou het een illusie zijn om zo veel mogelijk mensen aan het werk te houden door te focussen op wat ze goed kunnen en graag doen, en dat in een sfeer van vooruitgang met aangename collega's en dankbaarheid van de chef?

We zullen 'langer werken' moeten aanvaarden en het debat verschuiven naar 'graag werken'. Daar ligt onze uitdaging.

Kleedkamer

Groei is een belangrijke component. De sfeer in de kleedkamer is beter als de ploeg heeft gewonnen. De groei van een onderneming straalt af op elke werknemer, mits we die overwinningen ook delen en vieren. Vooruitgaan heeft een magie die verder gaat dan geld verdienen.

Laat ons bovendien zo veel mogelijk zaken slopen die de arbeidsvreugde verminderen: overdadige bureaucratie, onvoldoende communicatie, gebrek aan inspraak, silovorming, verzuring, ondankbaarheid.

Hét kernelement is de kwaliteit van leidinggevenden

Hét kernelement daarin is de kwaliteit van leidinggevenden. De vis stinkt aan de kop. Uiteindelijk zijn de CEO en het directiecomité verantwoordelijk. Het euvel speelt zich echter vaak verder van hen af, dichter bij de werkvloer. Is de lagere leidinggevende het slachtoffer geworden van een overdaad aan technische KPI's (key performance indicators), waardoor hij de mens onder hem uit het oog verliest? Speelt het ego of de drang om zich te bewijzen een grotere rol dan het bedrijfsbelang? Werken mensen wel in de kern van hun competentie? Een aanvaller zet je niet in het doel.

De grootste taak van bedrijfsleiders is een goede en gemotiveerde hiërarchie te creëren. Alleen dan wordt een vervolg mogelijk, en makkelijker. Een duidelijke en coherente bedrijfscultuur staat even centraal. Het kan dat in een koppel twee individuen niet bij elkaar passen. Beter gelukkig uit elkaar dan ongelukkig bij elkaar. Sommige mensen passen niet in cultuur A maar draaien perfect in cultuur B. En hoe dan ook moeten we verzuring aanpakken.

Kapotte knieën

Hoe krijgen we de leraar opnieuw naar de kern: inspirerend lesgeven? Wanneer draaien we de administratieve pedagogische bemoeizucht terug? Moeten we meer pauzes inlassen voor herbronning? Waarom blijven verzuurde mensen vastbenoemd? Hoe laten we de technicus met kapotte knieën een meer expertgerichte rol opnemen? Heeft de luchtverkeersleider genoeg rust? Welke job geven we aan de alleenstaande moeder van twee, opdat ze de flexibiliteit heeft haar kinderen genoeg te zien?

Niet alles valt op te lossen - het bedrijfsbelang primeert - maar de denkrichting van 'graag werken' zal ons betere ideeën en oplossingen bieden dan die van 'langer werken'.

Een goed economisch beleid valt niet het gebruik maar het misbruik van een gezonde economie aan

Er liggen zeker uitdagingen voor bedrijfsleiders, maar ook voor politici. Doe hetzelfde: schaf de vaste benoemingen af, verhoog de middelen voor de activering van werklozen, vergroot de financiële afstand tussen werken en niet werken door het nettoloon van actieven te verhogen, laat periodes van betaalde herbronning toe. Er ligt evenzeer een taak bij de werknemers: zoek je arbeidsvreugde, blijf bijscholen, investeer in jezelf.

Een goed economisch beleid valt niet het gebruik maar het misbruik van een gezonde economie aan. Misbruiken in sociale zekerheid, werkloosheidsuitkering, incoherente staatsstructuren, onfaire fiscale vrijstellingen, onnodige subsidies. Dat is de eerste bron van financiering van al het bovenstaande. Wie zoekt en streng is, zal vinden. Daar zouden links en rechts het eens moeten zijn.

Neuhaus heeft andere bedrijven geen lessen te geven. Ook wij gaan vooruit in een cultuur van groei, autonomie en respect. Dat lukt niet zonder eieren te breken en op tijd in te grijpen. En we rijden geen foutloos parcours. Toch blijven we idealistisch in de intentie. Alles begint altijd en overal in het hoofd.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het debat moet niet gaan over langer of korter werken. Dat is een uitgemaakte zaak. Het moet gaan over graag werken, en wat daarvoor nodig is. Daar ligt de uitdaging. En daarover zouden links en rechts het eens moeten zijn.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Er is in Nederland veel onrust over de langdurige zorg. Is die wel beschikbaar wanneer dat nodig is? Zijn er voldoende handen aan het bed? Is de kwaliteit op niveau? Is er genoeg aandacht voor eenzaamheid?

Lees verder na de advertentie

Niet dat we te beroerd zijn om de portemonnee te trekken. Hoewel het anders voelt, in vergelijking met het buitenland zijn de overheidsinvesteringen in ons land hoog, terwijl het percentage ouderen laag is. Het betekent ook dat bij ongewijzigd beleid de kosten verder stijgen omdat Nederland nog grijzer wordt. En er zijn onvoldoende verplegenden en verzorgenden om de huidige wijze van werken voort te zetten. Kortom, meer van hetzelfde kan de oplossing niet zijn. Het moet anders.

Het kan inspirerend zijn om over grenzen heen te kijken of we de langdurige zorg fundamenteel anders kunnen inrichten. Zo maken wij in Nederland veel gebruik van professionele zorgverleners aan het eind van een lange periode van toenemende afhankelijkheid, in het bijzonder in verpleeghuizen. We nemen dan in deze instellingen in een keer alle verantwoordelijkheid van kwetsbare mensen over. Dat klinkt invoelbaar en logisch, maar het kan ook anders.

In Scandinavië is al decennialang het beleid om het mogelijk te maken dat je je eigen leven kunt leiden en daar zelf de baas over kunt zijn, ook als je hulpbehoevend bent. Waar we in Nederland het 'zorgen voor kwetsbare ouderen' de nadruk geven, is in Scandinavië het uitgangspunt om te organiseren dat 'ouderen voor zichzelf kunnen zorgen'.

De samenleving en zorgverleners moeten zich op alle mogelijke manieren richten op het eigenstandig houden van mensen

In landen als Denemarken, Finland en Zweden verblijven naar verhouding veel minder ouderen in verpleeghuizen. Zij wonen in hun eigen woning en krijgen ondersteuning wanneer dat nodig is. Ook deze landen kennen krapte op de arbeidsmarkt, maar het lukt hun nog steeds om goede ouderenzorg te bieden. Daarbij komt dat de kosten voor zowel de overheid als de ouderen lager zijn.

Eigenstandig
Wat kunnen we leren van de noordelijke insteek? In de eerste plaats dat de samenleving in het algemeen en zorgverleners in het bijzonder zich op alle mogelijke manieren moeten richten op het eigenstandig houden van mensen. Wanneer iemand in Denemarken een hulpvraag heeft, oud of jong en gehandicapt, gaat de gemeente met de betrokkene eerst kijken welk leven hij of zij wil leiden. Daarna wordt - vaak zeer intensieve - hulp ingezet om de betreffende persoon te helpen zoveel mogelijk zelf te doen. Dat gebeurt niet alleen door het huis aan te passen en technische hulpmiddelen in te zetten, maar vooral ook via revalidatie van verloren functies. Kosten noch moeite worden daarvoor gespaard. Er is ook een nadruk om nieuwe vaardigheden aan te leren, ook wanneer je oud of kwetsbaar bent. Wanneer na een aantal weken een evenwicht is bereikt, wordt de langdurige zorgverlening gestopt of op een minimumniveau gecontinueerd. Dat is wettelijk zo geregeld. Wanneer het evenwicht verloren gaat, wordt de cirkel van inventarisatie, aanpassing, training en loslaten opnieuw opgestart.

In Scandinavië is er een rijke schakering van woonvormen tussen eigen huis en het verpleeghuis. Het zijn woningen of appartementen, veelal geschakeld in kleinere complexen waar mensen met elkaar voorzieningen kunnen delen. Dat maakt je eigen huis meer geschikt om elkaar te kunnen helpen en gezelschap te bieden, en om professionele zorg te leveren wanneer dat nodig is.

Maar in alle gevallen zijn de bewoners baas in eigen huis: het is - in tegenstelling tot onze verpleeghuizen - hún huis, waar zij zelf kunnen bepalen wat er gebeurt. Het maakt dat de samenleving toegankelijker is voor kwetsbare mensen, met lichamelijke of verstandelijke beperkingen, jong of oud. We hebben het dan ook over werk, vervoer, onderwijs, of gezond leven.

Verder lijkt de zorg een stuk eenvoudiger geregeld dan in Nederland. Door een vergaande digitalisering en gegevens-uitwisseling heb je als burger in Denemarken toegang tot al je gegevens over sociale zekerheid, zorg en je rechten en aanspraken als burger. Een digitale kaart verzekert de privacy en zelfbeschikking. En heb je een zorgvraag? Dan ga je naar de gemeente of de huisarts, en die regelen het voor je. Met jouw toestemming hebben zij direct de beschikking tot alle noodzakelijke informatie. Dat voorkomt onwetendheid, verwarring en discussie.

Bestuurlijk is de zorg in de Scandinavische landen ook een stuk eenvoudiger. De gemeente gaat over de langdurige zorg, de regio's over ziekenhuiszorg. Zorgverzekeraars spelen geen rol van betekenis voor het 'basispakket' dat wordt bekostigd via het heffen van algemene belastingen.

Private partijen spelen een rol als wettelijk bepaald alternatief voor de publieke geleverde zorg, wanneer zij een competitief alternatief bieden, en voor extra voorzieningen.

Preventie en vitaliteit
Natuurlijk is niet alles perfect in Scandinavië. Maar wat we van deze landen kunnen leren is dat we de organisatie van de zorg anders kunnen inrichten, en vooral ook wat we kunnen doen en laten. Meer investeren in preventie en vitaliteit vóórdat de problemen zich aandienen. Uitgaan van de eigenstandigheid van mensen, investeren in revalidatie en het aanleren van nieuwe vaardigheden. Nieuwe woonvormen ontwikkelen. De digitalisering en uitwisseling van gegevens op een hoger plan tillen en de zorg eenduidiger organiseren. Dat vergt een agenda en consistent beleid van minstens tien, twintig jaar.

Het vraagstuk van houdbaarheid van de langdurige zorg overstijgt de zorgsector. Het is een algemeen maatschappelijk en bestuurlijk vraagstuk over wie voor wat, wanneer, waar, verantwoordelijk is. Het vraagt ons na te denken hoe wij de samenleving anders moeten inrichten omdat we de problemen niet kunnen oplossen door méér van hetzelfde te doen.

We groeien toe naar een global village waar ouderen op steeds minder steun kunnen rekenen Hoe jullie ouderen behandelen: vreselijk! Afrikanen, Aziaten en westerlingen, allemaal krijgen ze te maken met de vergrijzing.

Hoogbegaafde ouderen houden niet van bingo In de Week van de Hoogbegaafdheid is er wel aandacht voor jongeren met een hoog, maar hoe zit het met de ouderen? In een Utrechts woonzorgcentrum kunnen ze colleges volgen.

# data[].attributes.attachment_link.title
De langdurige zorg moet anders: kijk naar Scandinavië

# data[].attributes.attachment_link.description
Er is in Nederland veel onrust over de langdurige zorg. Is die wel beschikbaar wanneer dat nodig is? Zijn er voldoende handen aan het bed? Is de kwaliteit op niveau? Is er genoeg aandacht voor eenzaamheid? Lees verder na de advertentie Niet dat we te beroerd zijn om de portemonnee te trekken.

# data[].attributes.body
in de Gele groep

# data[].attributes.attachment_link.description
Geniaal idee 👌 van woonzorgcentrum Van Zuylen in Brugge. Niet meer overal dezelfde saaie deur, maar elke bewoner heeft nu zijn eigen chique voordeur. En daar zijn ze héél blij mee.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In Nieuw Zeeland hebben ze besloten om het anders te doen. Voortaan bepaalt het welzijn van de inwoners of ze goed bezig zijn. Natuurlijk kijken ze ook naar de economische situatie, maar de bescherming van de natuur, het tegengaan van armoede en het behouden van cultureel erfgoed zijn net zo belangrijk. Een verfrissende aanpak, die hopelijk navolging vindt bij heel veel andere landen.
Bruto nationaal geluk

In Bhutan weten ze het al lang; het leven draait niet om geld, maar om geluk. Terwijl ze in de rest van de wereld nog steeds naar het 'bruto national inkomen (BNI)' kijken om de kwaliteit van leven te meten, doen ze dat sinds 1971 in Bhutan met het ' bruto nationaal geluk (BNP)'. De vier pijlers van het 'BNP' zijn duurzame social-economische ontwikkeling, behoud van cultuur, natuur en goed bestuur van bedrijven.

Het draait niet alleen om geld

Een nadeel van het BNI is dat het alleen kijkt naar het geld dat er binnenkomt. Stel dat je niet werkt bij een bedrijf, maar als vrijwilliger bij een stichting, dan wordt jouw bijdrage niet meegerekend in het succes van het land. Dat is vreemd, want je hebt wel een positieve invloed op het klimaat, dierenwelzijn, zorg voor kinderen, ouderen of welk ander maatschappelijk thema waar je je hard voor maakt. Ook de waarde van de natuur komt niet aan bod bij het BNI.

Kun je geluk meten?

Natuurlijk is er ook kritiek op Bhutan, want hoe kun je geluk nou objectief meten? ' Niet ' is het antwoord van de regering, maar dat is ook helemaal niet erg. Het idee was om een beweging op gang te krijgen, waarbij het in de samenleving om veel meer ging dan om geld. En dat hoeft niet met een objectieve standaard.

Nieuw Zeeland volgt

In Nieuw Zeeland sprak premier Jacinda Ardern vorig jaar een zelfde soort ambitie uit. Ze gingen succes anders meten. Om te bepalen hoe het land er voor staat, kijken ze niet alleen naar economische factoren, maar onderzoeken ze ook hoe het land sociaal, cultureel en op het gebied van natuur en klimaat scoort. En alle factoren tellen even zwaar mee.

Goed op alle fronten

Vanaf dit jaar gaat dit beleid het welzijn van alle mensen in Nieuw Zeeland verbeteren. Het kan niet zo zijn dat een maatregel heel goed is voor de economie, maar een negatief effect heeft op het klimaat of op de werkomstandigheden van mensen.

Natuurlijk zijn er economen die deze aanpak radicaal, niet wetenschappelijk en verwarrend vinden, maar uit meerdere recente onderzoeken blijkt dat de focus van regeringen op BNI veel schade heeft gebracht aan onze planeet en samenlevingen. Door te veel focus op het BNI vergeten beleidsmakers dat het leven van mensen niet gaat om cijfers, maar om een doel, geluk, gezondheid, schone lucht en nog veel meer moeilijk te meten factoren.

Ik denk dat deze aanpak echt kan helpen bij het tegengaan van klimaatverandering, overconsumptie, gelijkheid en het geluk van mensen. Wat denk jij?

En nog even wat inspiratie voor onze leiders, zo kun je welzijn meten.

# data[].attributes.attachment_link.title
In Nieuw Zeeland draait het om welzijn, niet meer om geld

# data[].attributes.attachment_link.description
In Nieuw Zeeland hebben ze besloten om het anders te doen. Voortaan bepaalt het welzijn van de inwoners of ze goed bezig zijn. Natuurlijk kijken ze ook naar de economische situatie, maar de bescherming van de natuur, het tegengaan van armoede en het behouden van cultureel erfgoed zijn net zo belangrijk.

# data[].attributes.body
voor de wedstrijd Zorgwerkgever van het jaar

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
OCMW Wichelen - Woonzorghuis Molenkouter

# data[].attributes.attachment_link.title
OCMW Wichelen - Woonzorghuis Molenkouter

# data[].attributes.attachment_link.description
Woonzorghuis Molenkouter werd genomineerd als beste zorgwerkgever van 2019 🏆… vandaag was het tijd om ons verhaal te vertellen aan de jury … een verhaal over roeping, liefde en goesting en afgesloten...

# data[].attributes.attachment_link.title
Klachten over woonzorgcentra bieden groeikansen

# data[].attributes.body
Op vraag van enkele collega's, plaats in enkele foto's van onze rondleiding in Lendelede

# data[].attributes.attachment_link.description
April 17, 2019: Leen Plessers posted images on LinkedIn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een van de huizen van Huis Perrekes is de Villa. Het tuinpaviljoen van de Villa is onder meer de repetitieruimte van het 70-koppig intergenerationeel koor, De Betties. Mensen met dementie, de begeleiders, familie en andere zangers uit de buurt repeteren er samen. Velen onder ons zullen zich De Betties nog wel herinneren als de blikvanger van Music for Life 2012. Samen met wereldband Muse bezorgden ze een tot de nok gevuld Sportpaleis kippenvel met hun versie van 'Follow me', waarmee ze meer aandacht vroegen voor dementie. Het is maar één van de bezigheden waarmee de bewoners naar buiten komen, en waarmee ze de buitenwereld ook een beetje binnenhalen in Huis Perrekes.

Caroline Maas, verantwoordelijke opname en oriëntatie: "Wij zoeken het evenwicht tussen autonomie en geborgenheid. We laten zoveel mogelijk de prikkels uit de muren komen. We moedigen mensen aan om nog te doen wat ze kunnen: koken, afwassen, in de tuin werken. Help een handje waar het nodig is, en enkel daar."

Buiten op pantoffels

Isabel Van Leuffelen, ergotherapeute dagdienst: "Vroeger kende iedereen in Oosterlo mekaar, en sprong iedereen voor elkaar in de bres. Nu gaan de inwoners van onze gemeente vaker elders naar school en naar hun werk. Er zijn ook geen jeugdbewegingen meer. Met het verdwijnen van de slager en de buurtwinkel werden er ook minder informele contacten gelegd. Maar er is wel nog een verenigingsleven: KWB, Femma, de harmonie. En er zijn de twee zorgvoorzieningen: Huis Perrekes en het medisch-pedagogisch instituut (MPI), waar kinderen met een fysieke en/of mentale beperking verblijven. Die partners hebben samen het project Buitenmaten opgezet. Met Buitenmaten willen we mensen opnieuw samenbrengen, inclusief en duurzaam. Door plekken te creëren waar mensen mekaar kunnen ontmoeten. Door bankjes te plaatsen langs trage wegen, hindernissenparcoursen aan te leggen voor kinderen, door onze tuin open te stellen, door activiteiten te organiseren waar mensen uit het dorp mekaar weer kunnen leren kennen. De open plaatsen die er nog zijn, willen we ecologisch en duurzaam benutten om er letterlijk de vruchten van te plukken: samen tomaten zaaien en aardbeien planten, oogsten, confituur maken."

"Naast de kamers voor de bewoners hebben we ook slaapkamers waar mensen kunnen blijven logeren. Muzikanten die in het cultureel centrum optreden bijvoorbeeld, of schrijvers die rust zoeken, acteurs die aan een project willen werken en in het tuinpaviljoen willen repeteren. Het is een inspirerende omgeving. Ze koken en eten dan ook samen met de bewoners", vult Caroline aan.
Traag maar actief
"We gaan ook allemaal samen naar het kermisbal, en verenigingen van het dorp stellen hun ruimtes open om na een wandeling met Natuurpunt allemaal samen te ontbijten. Die activiteiten met andere verenigingen creëren ook een zekere zorgzame alertheid in het dorp. Als iemand een oudere man op pantoffels buiten ziet lopen, zal die al snel de reflex maken om ons even op te bellen, in plaats van de politie. Ook aan die kleine dingen herken je een zorgzame buurt", vertelt Caroline.

"Als ik hier 's morgens binnenkom na een autorit door de drukke ochtendspits, dan moet ik even terugschakelen en vertragen. Maar het is niet omdat we in hier een vertraagd ritme hebben dat we niet actief zijn. We wandelen misschien traag, maar we wandelen wel. En voor wie het moeilijk heeft kan een wandelstok misschien helpen, in plaats van meteen naar een rolstoel te grijpen. We stimuleren de bewoners om actief te blijven. Een volle wasmand op tafel nodigt uit om mee was te plooien. We vragen wie er mee boodschappen wil doen. En wie aardappelen kan schillen of rijstpap kan maken", aldus Caroline.
Nachtdienst in pyjama
"De kapper komt hier ook niet aan huis, wij gaan zelf nog naar de kapper", legt Isabel uit. "We leven zo normaal mogelijk en creëren geen activiteiten om de activiteit, maar wel omdat ze nodig zijn voor het dagelijkse leven. We hebben een collega, Bram, die samen met de bewoners brood bakt en dat rondbrengt bij de andere huizen. Als je door de dag wat actief bent, ben je 's avonds ook moe en slaap je goed. Zo is dat in het 'gewone' leven. Het is eigenlijk heel normaal zoals we het thuis ook doen, maar het lijkt hier bijna abnormaal omdat het elders in de zorg niet zo is. Hier wordt 's nachts geen medicatie klaargezet of gepoetst. Die dingen doen we ook op normale tijdstippen, zoals thuis. In een ziekenhuis doet de nachtdienst zijn pyjama niet aan, hier wel."

# data[].attributes.attachment_link.description
Een van de huizen van Huis Perrekes is de Villa. Het tuinpaviljoen van de Villa is onder meer de repetitieruimte van het 70-koppig intergenerationeel koor, De Betties. Mensen met dementie, de begeleiders, familie en andere zangers uit de buurt repeteren er samen.

# data[].attributes.attachment_link.title
3 voorstellingen om te livestreamen naar een woonzorgcentrum of ziekenhuis. Teken nu in!

# data[].attributes.attachment_link.description
Wil jouw cultuur- of gemeenschapscentrum minder mobiele cultuurliefhebbers bereiken en laten meegenieten van een voorstelling uit het cultuurhuis? Tek

# data[].attributes.body
Laten wij tonen dat het kan zodat anderen van ons kunnen leren

# data[].attributes.attachment_link.description
Let's hope the rest of the world follows Costa Rica's lead 💚

# data[].attributes.attachment_link.description
Knack Opinie: De meeste jonge mensen dromen niet bepaald van een baan in een woonzorgcentrum. Integendeel. 'Hoog tijd om bejaardenverzorgers steviger te betalen en vooral bakken meer respect te...

# data[].attributes.attachment_link.description
Waarom wij graag in WZH Ambroos werken? Daarom! P.S. Een iets andere versie van het filmpje is te bekijken op Instagram. P.P.S. En mocht je nu denken dat werken in Ambroos élke dag rozengeur en...

# data[].attributes.body
info over de mooie posters

# data[].attributes.attachment_link.description
Visual Harvesting laat je toe om rechtstreeks te communiceren met kleine en grote groepen.

# data[].attributes.body
Goed boekje

# data[].attributes.headline
Cocreatie met alle medewerkers en vrijwilligers van VZW Vijvens

# data[].attributes.subject
Cocreatie met alle medewerkers en vrijwilligers van VZW Vijvens

# data[].attributes.headline
“Minder werkdruk, meer tijd voor de bewoners en inspraak: daar heb je niet méér medewerkers voor nodig dan elders.” 

# data[].attributes.subject
“Minder werkdruk, meer tijd voor de bewoners en inspraak: daar heb je niet méér medewerkers voor nodig dan elders.” 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De hoge werkdruk schrikt veel kandidaten af om in de zorgsector aan de slag te gaan en is in veel zorginstellingen inderdaad een heikel punt. Zeker in woonzorgcentra is extra tijd vrijmaken voor bewoners vaak niet haalbaar. Woonzorgcentrum Zuiderlicht in Mariakerke bewijst dat het anders kan, en dat wekt belangstelling op in heel Vlaanderen. "Minder werkdruk, meer tijd voor de bewoners en inspraak: daar heb je niet méér medewerkers voor nodig dan elders."

Open, modern en inderdaad licht, dat is de eerste indruk die je krijgt in WZC Zuiderlicht. En zo is ook de werkvloer georganiseerd. Voor 148 mensen met jongdementie, dementie of psychische kwetsbaarheid staan 105 fulltime medewerkers (140 in het totaal) en een 30-tal vrijwilligers klaar. Onze visie bepaalde de lijn vanaf de start", zegt directeur Steve Sercu.

"Onze bewoners vragen, wij volgen. We dringen hen geen uurroosters op. Dat is complex, omdat je maatwerk levert. Dus moet je kijken welke arbeidsorganisatie daarbij past." Wat is het recept van de stressvrije werkvloer bij woonzorgcentrum Zuiderlicht?
1. Horizontale organisatie
"We hebben bijvoorbeeld geen functieprofielen meer en ook geen strakke taakgerichtheid. We zijn begonnen met het aanpassen en herformuleren van jobinhoud naar 'rollen'. Een zorgcoördinator is bij ons een zorgcoach, de hoofdverpleegkundige is teamcoach. Die heeft een vijftal rollen: verbinder, coach, verzorger, ... Van onze zes teamcoaches zijn er vier verpleegkundigen, met daarnaast ook een ergotherapeut en een orthopedagoog." Het woonzorgcentrum is afgestapt van de grote hiërarchische lijnen: de zorgcoach is niet 'de baas' van de teamcoaches of de andere medewerkers.

Zorgcoach Gerda Pauwels vertelt: "Ik heb in andere zorginstellingen altijd gewerkt rond kwaliteitszorg en zorgtrajecten en heb zicht op goede praktijken in de zorg, maar ik ben geen verpleegkundige, ik ben sociologe. De sfeer is hier gewoon anders, de samenwerking loopt enorm soepel. Het zit in de genen van de organisatie. Dat maakt een groot verschil. Ik denk wel dat je deze organisatie ook kan toepassen op ziekenhuizen, al zou dat moeilijker zijn: artsen zijn immers zelfstandigen. Maar de werkdruk zou je er voor een deel zeker mee kunnen verlichten."
2. Gedeelde verantwoordelijkheid
Welke regelmogelijkheden krijgen de mensen zelf? "Hier is geen hoofdverpleegkundige die alle uurroosters invult", zegt Steve Sercu. "De activiteiten van de leefgroepen organiseren we flexibel. Wie gaat wat wanneer doen? Een voorbeeld: gewoonlijk heb je in een woonzorgcentrum een vast animatieteam. Bij ons doen alle medewerkers mee aan de 'reactivatie' van bewoners. Iedereen, ook de onderhoudsmedewerkers, brengt tijd door met de bewoners. Daar hoort ook één keer per maand een zinvolle één-op-één activiteit bij: naar zee gaan, zwemmen, een wandeling maken, noem maar op."

"We bouwen zoveel mogelijk permanente rollen op rond een bewoner. Elk basiszorgteam - teamcoach, zorgcoach, zorgkundige, verpleegkundige, opvoeders, ergotherapeut, animator, onderhoud - is toegewezen aan één leefgroep. We delen heel wat verantwoordelijkheden en dat verlicht de druk."
3. Bewonersinspraak
Individuele arbeidsorganisatie is geen vrijbrief om de zaken op hun beloop te laten. "Elke medewerker koos er van bij de start voor om hier mee in te stappen", zegt de directeur. "Een jaar later heeft nog maar één iemand de handdoek in de ring gegooid en gekozen voor een systeem met afgelijnde taken in een ander woonzorgcentrum. Meer vrijheid, verantwoordelijkheid en creativiteit is soms een beetje aanpassen. Zeker meer inspraak is niet altijd gemakkelijk: plots krijg je die, maar wat doe je ermee? Vragen als 'mag dat' beantwoorden we met 'wat vind je zelf'?"

"We trekken dat zelfs door naar de bewoners. Die mogen zelf kiezen wanneer ze eten of in bad gaan. Zij ervaren dit systeem als 'iedereen helpt ons'. Verwarrend voor nieuwe bewoners, want het uniform is niet verplicht. Ze noemen iedereen 'de verpleegster'. En toch: minder werkdruk, meer tijd voor de bewoners en inspraak, daar heb je niet méér medewerkers voor nodig dan elders."
Lees verder:
>

>

>

# data[].attributes.attachment_link.title
Woonzorgcentrum met uniek concept: organiseer samen de werkdruk weg

# data[].attributes.attachment_link.description
De hoge werkdruk schrikt veel kandidaten af om in de zorgsector aan de slag te gaan en is in veel zorginstellingen inderdaad een heikel punt. Zeker in woonzorgcentra is extra tijd vrijmaken voor bewoners vaak niet haalbaar. Woonzorgcentrum Zuiderlicht in Mariakerke bewijst dat het anders kan, en dat wekt belangstelling op in heel Vlaanderen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Grijsgedraaid. Waarom we bang moeten zijn om oud te worden

# data[].attributes.attachment_link.description
Auteur: Ann Peuteman Op een dag komen ze je huis binnen. Ze nemen je rijbewijs in beslag en brengen je oude Volvo naar een opkoper. Je moet een document ondertekenen waardoorje het beheer van je bankr

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Een tijd geleden werd een hoogbejaarde vrouw beroofd in het Gentse woonzorgcentrum waar ze al jaren woont. Weg waren alle juwelen die ze in de loop van haar lange leven had gekregen en verzameld. De vrouw, die zich nog elke dag opdirkte en veel belang hechtte aan haar voorkomen, was er het hart van in. Ze bleef maar treuren om het verlies van haar kostbaarheden. Dus wilden de verzorgers een nieuwe ketting en armband voor haar kopen. Niets exuberants. Dat plan ging niet door, want de bewindvoerder van de oude dame vond de aankoop van juwelen een overbodige luxe. Echt verbaasd waren de bejaardenverzorgers niet. Schrikbarend veel van hun bewoners zijn onder bewindvoering geplaatst en kunnen het zich niet meer veroorloven om nieuwe kleren te kopen, een abonnement op een tijdschrift te nemen of hun achterkleinkinderen een cent voor de kermis toe te stoppen.
...

# data[].attributes.attachment_link.title
Onder bewindvoering: hoe duizenden bejaarden de macht over hun geld kwijtraken

# data[].attributes.attachment_link.description
Meer dan 100.000 Belgen staan financieel 'onder bewind'. Zeker bij bejaarden wordt die beslissing ontstellend vlot genomen. 'Sommige advocaten controleren 50 tot 100 oude mensen', schrijft Knack-redactrice Ann Peuteman in haar nieuwe boek Grijsgedraaid - Waarom we bang moeten zijn om oud te worden. Een overzicht van haar bevindingen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opinie

Ann Peuteman

Redactrice bij Knack

Hebt u ook de neiging om héél traag te praten tegen mensen die oud zijn, een kleurtje hebben of in een rolstoel zitten? 'Hou daar dan onmiddellijk mee op', schrijft Knack-redactrice Ann Peuteman. 'Er bij voorbaat van uitgaan dat iemand je niet zal begrijpen, is beledigend, neerbuigend en op termijn nefast.'

In het najaar was ik met een vriend op stap. Of beter: ik duwde zijn rolstoel door de stad. Door een flinke val met de koersfiets mocht hij een paar weken niet lopen. Maar hij moest en zou zijn huis uit gaan en dus duwde ik hem richting koffiebar. Terwijl ik al een cappuccino bestelde, was hij de kaart nog uitgebreid aan het bestuderen. De barista keek hem vragend aan, glimlachte beaat en begon toen héél traag tegen hem te spreken. Alsof het zijn eerste dag op de kleuterschool was. Nu is die vriend altijd wel in voor wat gein en dus vroeg hij haar op de dreinende toon van een vermoeide driejarige om een espresso. De vrouw was nog niet weer achter haar toog verdwenen of we kregen simultaan de slappe lach.
...

# data[].attributes.attachment_link.title
'Neen, je moet ouderen en mensen in een rolstoel niet aanspreken als kleuters'

# data[].attributes.attachment_link.description
Hebt u ook de neiging om héél traag te praten tegen mensen die oud zijn, een kleurtje hebben of in een rolstoel zitten? 'Hou daar dan onmiddellijk mee op', schrijft Knack-redactrice Ann Peuteman. 'Er bij voorbaat van uitgaan dat iemand je niet zal begrijpen, is beledigend, neerbuigend en op termijn nefast.'

# data[].attributes.headline
Ons werkmodel voor duurzame cultuurverandering

# data[].attributes.subject
Ons werkmodel voor duurzame cultuurverandering

# data[].attributes.attachment_link.title
Elien Saey-Van Peteghem on LinkedIn: "Vandaag ging ik langs bij een bewoner en vroeg ik hoe het ging. Hij zei: "goed, zoals altijd, in de fleur van mijn sleet." We hebben samen eens goed gelachen. Die uitspraak had ik nog nooit gehoord.😁"

# data[].attributes.attachment_link.description
January 17, 2019: Elien Saey-Van Peteghem posted images on LinkedIn

# data[].attributes.attachment_link.title
Psychiater Dirk De Wachter: 'Niet de dokter, maar de medemens lost eenzaamheid op'

# data[].attributes.attachment_link.description
Het is verontrustend dat zo veel mensen eenzaam zijn, vindt psychiater Dirk De Wachter. 'Maar die existentiële menselijke pijn mag je niet medicaliseren.'

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jeanne Dubois groeide op in Velm en woonde het grootste deel van haar leven in Sint-Truiden. Ondertussen keerde ze terug naar Velm, maar dan om in de woon-en leefomgeving Triamant te gaan wonen.

Pootje baden aan zee

Onder begeleiding van ergotherapeuten wil Triamant haar oudere bewoners zo veel mogelijk doen bewegen. Zwemmen is daar een onderdeel van. Voor Jeanne is dat volledig nieuw. "Vroeger bestond dat niet", zegt ze. "Met mijn voeten in het water, dat deed ik wel. Als we naar de zee gingen. Maar nooit verder dan de knieën. Ze zullen mij hier wel niet laten verdrinken, hé?"

Zwemmen is zweven

Of het zwemmen ondertussen al lukt? "Je zweeft wel echt. Dat is zwemmen hé, gewoon zweven. Ik heb schrik om kopje onder te gaan. Maar het lukt wel", vertrouwt Jeanne ons toe. "Het is ook heel plezant. Anders zou ik ook niet teruggekomen zijn hé", lacht ze.

Elke week vergezelt een familielid Jeanne naar het zwembad. Daarnaast is er ook ergotherapeute Anke Grégoir. "We proberen plezier met oefening te combineren. Water is een heel goed medium om beweging en stappen te trainen."

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeanne Dubois groeide op in Velm en woonde het grootste deel van haar leven in Sint-Truiden. Ondertussen keerde ze terug naar Velm, maar dan om in de woon-en leefomgeving Triamant te gaan wonen. Onder begeleiding van ergotherapeuten wil Triamant haar oudere bewoners zo veel mogelijk doen bewegen. Zwemmen is daar een onderdeel van.

# data[].attributes.headline
Misschien eens soap maken over wonen en leven? 

# data[].attributes.subject
Misschien eens soap maken over wonen en leven? 

# data[].attributes.attachment_link.title
Ignace Van Avermaet on LinkedIn: "Vandaag werd onze employer branding campagne voor Az Damiaan officieel gelanceerd. En ook het VTM nieuws zag dat het goed was. Of hoe onze creatieve campagneconcepten een eigen leven leiden en een nog grotere doelgroep bereiken."

# data[].attributes.attachment_link.description
January 16, 2019: Ignace Van Avermaet posted on LinkedIn

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Het Groot Werkvormenboek | 9789052616131 | Sasja Dirkse-Hulscher | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Groot Werkvormenboek (hardcover). Het Groot Werkvormenboek - waarvan inmiddels al meer dan 10.000 exemplaren zijn verkocht - is dé inspiratiebron voor iedereen die bijeenkomsten en vergaderingen op een en frisse en resultaatgerichte manier wil vormgeven.Dit boek bevat maar liefst 120 verschillende werkvormen, geordend naar doelstelling, zoals: kennismaken, uitwisselen, kennis overdragen,...

# data[].attributes.headline
Bewoners van WZC Heilig Hart trappen het peloton achterna

# data[].attributes.subject
Bewoners van WZC Heilig Hart trappen het peloton achterna

# data[].attributes.attachment_link.title
Bewoners van WZC Heilig Hart trappen het peloton achterna | 1000 km voor Kom op tegen Kanker

# data[].attributes.attachment_link.description
'Die 1000 km zullen ze trouwens snel halen, want ze fietsten nu samen al meer dan 500 km.' Daarom smeden Herman, zijn collega's en de bewoners momenteel al nieuwe plannen. 'Het idee is om de bewoners ook een etappe van de komende editie van de 1000 km te laten meefietsen.

# data[].attributes.headline
Prachtig project van 1 van onze deelnemende huizen

# data[].attributes.subject
Prachtig project van 1 van onze deelnemende huizen

# data[].attributes.body
Proficiat!

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze website maakt net zoals de meeste websites gebruik van cookies. Via deze cookies verzamelen wij informatie over uw bezoek en interesses. Op deze manier is het mogelijk om onze inhoud blijvend gratis aan te bieden en een gepersonaliseerde website en relevante advertenties te tonen. Zo houden we het voor u op elk moment interessant.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
TVOOST - Regionaal nieuws uit Oost-Vlaanderen

# data[].attributes.attachment_link.description
Ook vandaag sprokkelt Katja leuke verhalen in de buurt van Kemzeke, zoals verhalen over kunst en over snoep. Snoep uit grootmoeders tijd, gekocht in een snoepwinkel die helemaal is ingericht zoals vroeger. Welkom In de Buurt!

# data[].attributes.body
Een terugblik

# data[].attributes.attachment_link.description
Als je de presentaties die werden gegeven tijdens het congres AGE on stAGE opnieuw wil bekijken of nader wil bestuderen, kan je deze hieronder downloaden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Familienet verbindt familie met zorg. Alle cliënten van uw zorginstelling hebben een veilige persoonlijke pagina. Medewerkers en familie delen hier berichten, foto's, video's, een agenda en het levensboek. Zo is iedereen goed op de hoogte en verbetert de samenwerking.

# data[].attributes.attachment_link.description
Mihaly Czikszentmihalyi vraagt, "Wat maakt een leven waard om geleefd te worden?" Hij merkt op dat geld ons niet gelukkig kan maken en kijkt naar diegene die plezier en blijvende bevrediging vinden in activiteiten die een staat van "flow" teweegbrengen.

# data[].attributes.body
zoekt naar mogelijkheden voor Maria om meer contact te hebben met haar familie..

# data[].attributes.attachment_link.description
Maria-Cristina Ciocci zoekt een manier om Maria en de bewoners van het RVT makkelijker in contact te brengen met familie en vrienden die verder weg wonen.

# data[].attributes.body
Prachtig!

# data[].attributes.attachment_link.title
Inspiratienamiddag over 'Huiselijke Hoekjes' in Brugge | FARO. Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed vzw

# data[].attributes.attachment_link.description
Sinds kort is er nu ook Huiselijke Hoekjes. Het vertrouwde verleden, een project dat de sfeer van weleer binnenbrengt in een woonzorgcentrum. Een woonkamer, keuken, badkamer en slaapkamer worden geënsceneerd aan de hand van een aangeklede wand, enkele oude objecten en foto's, aangevuld met meubeltjes en attributen van het woonzorgcentrum zelf.

# data[].attributes.body
Is het bij ons in de ouderenzorg niet net zo? Kan je de lijn doortrekken?

# data[].attributes.body
Misschien flarden van ideeën voor het grijpen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vier dames aan een piekfijn gedekte tafel. Ober Georges, stemmig in het zwart, maar van het levensblije type, schenkt een glaasje witte wijn bij de gerookte zalm en noordzeegarnalen. Goedgeluimd brengt hij de dames alvast in de stemming voor het filmprogramma van die middag. 'I have the time of my life', schalt hij. Zijn gehoor gniffelt. 'Dirty dancing', dat kennen ze. 'Een oude film', zegt er een, kritisch. 'Ja maar, dansen, dat zie ik graag', pareert haar buurvrouw. Vrouwen van de wereld, zoveel is duidelijk, helemaal op hun plaats in een vijfsterrenhotel, ook al is dat intussen een rusthuis geworden.
...

# data[].attributes.attachment_link.title
Residentie Park Lane in Antwerpen: het Ritz van de rusthuizen

# data[].attributes.attachment_link.description
Wie altijd al van het goede leven genoot, hoeft dat als bejaarde niet per se op te geven. Toch niet in Residentie Park Lane aan het Antwerpse Stadspark, het Ritz-Carlton onder de woonzorgcentra.

# data[].attributes.attachment_link.title
Expertisecentrum Dementie lanceert referentiekader dementie | Vlaamse ouderenraad

# data[].attributes.attachment_link.description
Het referentiekader dementie is een sectoroverschrijdend document voor iedereen die in Vlaanderen direct of indirect betrokken is bij de zorg en ondersteuning van mensen met dementie en hun mantelzorgers: van thuiszorg over ziekenhuizen en woonzorgcentra. Het Expertisecentrum Dementie schreef dit boek in opdracht van minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Jo Vandeurzen.

# data[].attributes.body
een boeiend leesstukje uit de klassieker van Daniel Ofman

# data[].attributes.body
Eerst waarom, dan vertrouwen ...

# data[].attributes.attachment_link.title
TEDxMaastricht - Simon Sinek - "First why and then trust"

# data[].attributes.body
Goed boekje!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cocreatie is ...... tijdverlies... een praatbarak... een veel te grote oefening. Deze en andere mythen hoor je vaak wanneer het over cocreatie gaat. Dit boek toont het tegendeel. Cocreatie is ... biedt een efficiënte vorm van samenwerking waarin alle deelnemers in de ruimere context bijdragen tot het eindresultaat. Op die manier ligt de kans op slagen alvast een stuk hoger.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cocreatie is ...... tijdverlies... een praatbarak... een veel te grote oefening. Deze en andere mythen hoor je vaak wanneer het over cocreatie gaat. Dit boek toont het tegendeel. Cocreatie is ... biedt een efficiënte vorm van samenwerking waarin alle deelnemers in de ruimere context bijdragen tot het eindresultaat.

# data[].attributes.body
Opvolger van Verdraaide organisaties

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Anders vasthouden | 9789462762220 | Wouter Hart | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Anders vasthouden (hardcover). Steeds meer organisaties proberen de slag te maken van het werken vanuit het systeem naar het werken vanuit de bedoeling. Maar dat is in de praktijk nog niet zo gemakkelijk.Na zijn bestseller Verdraaide organisaties zet Wouter Hart in 'Anders Vasthouden' de volgende stap.

# data[].attributes.body
Het boek!

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Verdraaide organisaties | 9789013105735 | Wouter Hart | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Verdraaide organisaties (hardcover). Verdraaide organisaties 1e druk is een boek van Wouter Hart uitgegeven bij Vakmedianet Management B.V.. ISBN 9789013105735 Beheersbaarheid is een manier van denken en organiseren die diep in ons zit, maar die steeds vaker leidt tot inefficiënte bedrijfsvoering en slechte dienstverlening. Bovendien schieten we door deze manier van denken steeds meer in een...

# data[].attributes.attachment_link.title
E-Book 20 dingen die je wil lezen voor je organisatie naar een levend systeem transformeert_