# data[].attributes.body
Grotschilderingen

# data[].attributes.body
hierogliefen

# data[].attributes.attachment_link.title
Thema 5: hiërogliefen en het schrift - Rijksmuseum van Oudheden

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Rijksmuseum van Oudheden is het nationale archeologiemuseum van Nederland. Het is gevestigd in een oud herenhuis en begijnhof, een monumentaal

# data[].attributes.body
Hoe is het alfabet ontstaan?

# data[].attributes.attachment_link.description
Onderzoekers denken dat ons alfabet al meer dan 4000 jaar oud is. Hoe het precies is ontstaan is moeilijk te zeggen. Uiteindelijke maakten de oude Grieken het alfabet zoals wij het nu kennen.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hiërogliefen/spijkerschrift - Mr. Chadd Academy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoewel de oorsprong van het schrift redelijk goed te herleiden is, weten maar weinigen hoe het alfabet is ontstaan. Eén ding is zeker: op een gegeven moment werden mensen het gebruik van pictogrammen zat. Zij begonnen klanken aan letters te koppelen, waardoor zij niet langer honderden - of duizenden - pictogrammen hoefden te onthouden. De geboorte van het alfabet.
Het eerste alfabet werd zo rond het jaar 2.000 voor Christus opgesteld en was afgeleid van de Egyptische hiërogliefen. Het Proto-Sinaïtische schrift moet overigens nog volledig ontcijferd worden. De oudste voorbeelden werden gevonden in Sinai en zijn ongeveer 3.850 jaar oud. Het schrift maakt gebruik van symbolen om de letters weer te geven. Zo betekent een vis 'digg' in het Proto-Sinaïtisch, waardoor de letter 'd' geschreven wordt als een vis. Het Fenicisch alfabet, dat zich ongeveer 3.000 jaar geleden ontwikkelde, ontstond na het Proto-Sinaïtisch schrift. Hier is het Grieks van afgeleid, en ook het Latijnse alfabet, dat we vandaag de dag in Nederland gebruiken.

Wijze mannen?
De grote vraag is natuurlijk: wie kwam op het geniale idee om klanken om te zetten in letters? Wetenschappers hebben geen flauw idee. Het zou kunnen dat het eerste alfabet is opgesteld door een groep wijze mannen of handelaren, die op zoek gingen naar een beter alternatief voor het gebruik van pictogrammen. Het is ook aannemelijk dat het alfabet is uitgevonden door een kind. Kinderen hebben een uitstekend taalgevoel en zijn erg creatief. Misschien dat een zeer intelligent kind ooit een eigen alfabet begon te gebruiken, en dat de omgeving met hem of haar meeging.

Geleidelijk aan
Toch hoeft de omschakeling niet in één ogenblik te hebben plaatsgevonden. Het kan zijn dat pictogrammen in de loop van tientallen of honderden jaren transformeerden in een alfabet. Wanneer we kijken naar het alfabet van de Feniciërs, dan is een transformatie te zien van pictogrammen naar een heus alfabet. Zo betekent de eerste letter 'aleph' iets als rund. In het teken is een koe te herkennen. Wie de eerste letter 'A' een kwartslag draait, ziet er ook een koe in. Hetzelfde geldt voor andere namen en letters, zoals 'beth' (huis) = B, 'yodh' (palm) = K en 'ayin' (oog) = O.

Tekens
De evolutie van tekens is gemakkelijker te herleiden. De Feniciërs beitelden de tekens oorspronkelijk in steen, waardoor de meeste tekens hoekig en recht oogden. Een paar uitzonderingen daargelaten, maar de tekens voor klanken als 'B', 'C', 'D', 'R' en 'S' waren ooit minder sierlijk. De Grieken maakten de tekens iets vloeiender en pasten ze aan. Wellicht herkent u er meer in van het Latijnse schrift.

"De Grieken leenden het alfabet van de Feniciërs en maakten er hun eigen taal van"

Grieks alfabet
Rond de achtste eeuw voor Christus leenden de Grieken het alfabet van de Feniciërs en maakten er hun eigen taal van. Zij voegden wel klinkers toe, waardoor het voor de Grieken makkelijker was om klanken op papier vast te leggen. De Feniciërs gebruikten namelijk geen klinkers.

De Grieken geloven dat het alfabet door Cadmus van Fenicië (zoon van Agenor) naar Griekenland is gebracht. De letters van het Griekse alfabet komen overeen met de tekens van het Fenicisch alfabet en hebben dezelfde volgorde. Toch speelden klinkers een grotere rol en gebruikten de Grieken sommige Fenicische klanken niet, waardoor het alfabet werd aangepast. Neem bijvoorbeeld de letter 'E'. De Feniciërs gaven deze letter de klank 'H'. Aangezien de Grieken de klank 'H' niet gebruikten, kreeg de letter de klank 'E'. Een medeklinker transformeerde dus in een klinker. De Grieken hoefden hierdoor geen nieuw teken te verzinnen. Het Griekse alfabet met 24 letters was de bron van het ontstaan van moderne schriften in Europa. In het westen van Griekenland borrelden nieuwe dialecten op, die zorgden voor nieuwe schriften, zoals het Latijnse alfabet.

Latijns alfabet
De Latijnen, die later bekend werden als de Romeinen, leefden op het Italiaanse peninsula, net zoals de westelijke Grieken. De Latijnen adopteerden het alfabet in de vijfde eeuw voor Christus. Zij adopteerden veel letters van de Grieken, maar pasten er een aantal aan en verwijderden er ook een paar. De Latijnen gooiden een paar letters uit het West-Griekse alfabet. Daarnaast veranderden ze de letter 'F'. Deze kreeg een F-klank, in plaats van een W-klank. De letter 'S' transformeerde van drie zigzag-lijnen naar een moderne slangachtige S. Moderne letteres als G, J, U, W, Y en Z waren in het begin nog niet aanwezig in het Latijnse alfabet.

In de loop der jaren voegden mensen steeds meer letters toe aan het Latijnse alfabet, waardoor de huidige stand van 26 letters werd bereikt. De 'Y' en 'Z' werden toegevoegd om Griekse woorden weer te geven. De 'I' en de 'V' hadden zowel vocalische als consonantische waarde. De 'J' en 'U' kwamen in de middeleeuwen erbij. Ook de 'W' kreeg een plekje in het Latijnse alfabet. Mensen schreven de 'W' ooit als een soort platte 'P', maar dat was te verwarrend. Daarom besloot men om een dubbele 'V' te gebruiken.

Het Latijnse alfabet wordt voor de Nederlandse spelling gebruikt, net als vrijwel alle andere westerse spellingen. Gaat er ooit nog wat veranderen aan het alfabet? Waarschijnlijk niet. Een alfabet is de beste en snelste manier om gedachten en woorden op papier te zetten en veel efficiënter dan bijvoorbeeld het Chinese schrift.

Wist je dat de komende eeuw 6000 van de 7000 talen zullen verdwijnen? Lees er hier meer over!

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoewel de oorsprong van het schrift redelijk goed te herleiden is, weten maar weinigen hoe het alfabet is ontstaan. Eén ding is zeker: op een gegeven moment werden mensen het gebruik van pictogrammen zat. Zij begonnen klanken aan letters te koppelen, waardoor zij niet langer honderden - of duizenden - pictogrammen hoefden te onthouden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Thema 5: hiërogliefen en het schrift - Rijksmuseum van Oudheden

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Rijksmuseum van Oudheden is het nationale archeologiemuseum van Nederland. Het is gevestigd in een oud herenhuis en begijnhof, een monumentaal

# data[].attributes.attachment_link.description
Inkt wordt gemaakt van een kleurpoeder en een bindmiddel. Het bindmiddel kan van alles zijn, een soort olie, water of acryl. Vroeger werd dit met de hand gemaakt en was inkt ook erg duur. Tegenwoordig wordt inkt vooral in de fabriek gemaakt. Grote machines mengen water, kleurstoffen en chemicaliën (giftige goedjes) tot er inkt uitkomt.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ergens rond 2500 voor Christus werd er een uitvinding gedaan, waarvan de blijvende invloed nog niet vermoed kon worden. Inkt werd zowel in het oude China als in het oude Egypte uitgevonden, maar nergens zou inkt zo snel zo populair worden als in China.
Inkt werd op meerdere plaatsen in de wereld tegelijk uitgevonden. Zo rond 2500 voor Christus kwamen zowel in het oude Egypte als in het oude China mensen op het idee om roetdeeltjes te mengen met lijmachtige substanties.

India inkt

In China ontstond de India inkt. Deze inkt werd gemaakt van beenderlijm gemengd met zwart pigment van roet, ook wel zwartsel genoemd. Dit mengsel werd in kommen gegoten, waar het stolde. Door met een vochtige kwast over het blok gestolde inkt te strijken, werd de inkt weer vloeibaar en kon het gebruikt worden.

Romeinse inkt

1600 jaar geleden ontstond een nieuwe soort inkt die lang populair bleef, ook onder de Romeinen. Deze inkt werd gemaakt van ijzerzouten die gewonnen werden door ijzer met zwavelzuur te bewerken. Dit ijzer werd gemengd met olie uit galnoten en verdikkingsmiddel. Deze inkt werd Atramentum genoemd. Het recept was relatief eenvoudig, waardoor veel mensen in staat waren inkt te maken. Door al die thuisnijverheid ontstonden er veel verschillende varianten op Atramentum. Inktsoorten die gebaseerd waren op Atramentum werden tot in de 19e eeuw gebruikt.

Inktvraat

Omdat één van de bestanddelen van Atramentum en alle andere daarvan afgeleide inktsoorten zuur is, tast de inkt op lange termijn het papier aan. De inkt, die bij het aanbrengen een sepiabruine kleur heeft, droogt later zwart of donkerblauw op. Als een document verkleurd is, zegt dat iets over de staat waarin het document verkeert. Hoe bruiner de tekst, hoe slechter het document eraan toe is. Uiteindelijk kan het gebeuren dat de zure inkt door het papier heen vreet. Dit proces wordt inktvraat genoemd.

Boekdrukkunst

Toen in Europa de boekdrukkunst doorbrak, bleek dat de Atramentuminkt niet goed werkte. De inkt vlekte te veel voor gebruik in de drukpersen. Daarom werd een nieuwe soort inkt ontwikkeld die veel olieachtiger was. In deze inkt werden terpentijnharsen toegevoegd.

Drukinkt & de balpen

Lang werd inkt dus op basis van natuurlijke producten gemaakt. De ontwikkeling van de chemische industrie in de twintigste eeuw zorgde er echter voor dat er nieuwe synthetische inkten ontwikkeld werden waarmee nieuwe toepassingen gevonden werden. De drukinkt werd verbeterd. De stroperige en sneldrogende drukinkt inspireerde László Bíró in zijn zoektocht naar een oplossing voor de vlekkerige inkt van de vulpen. De inkt die in drukpersen gebruikt werd, bleek niet bruikbaar voor vulpennen, maar door een balletje in de punt van een pen te verwerken, kon de inkt toch op het papier aangebracht worden. De balpen was geboren.

# data[].attributes.attachment_link.description
Rond 2500 voor Christus werd er een uitvinding gedaan, waarvan de blijvende invloed niet vermoed kon worden. Inkt werd uitgevonden in China en Egypte.

# data[].attributes.attachment_link.description
De monniken in de Middeleeuwen schreven letter voor letter bijbels en geschriften. En dat dat zo lang duurde, dat was helemaal niet erg, want veel mensen konden toch niet lezen. Maar de uitvinding van de boekdrukkunst bracht daar verandering in en maakte lezen bereikbaarder voor een groter publiek. Geschreven en geregisseerd door Niek Barendsen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Boeken over liefde, sport, romantiek, spannende boeken... Er is zó veel te lezen! Vroeger moesten boeken allemaal met de hand geschreven worden. Gelukkig kunnen we boeken nu drukken! Willem Wever gaat op zoek naar de ontdekker van de boekdrukkunst.

Boeken over liefde, sport, romantiek, spannende boeken... Er is zó veel te lezen! Vroeger moesten boeken allemaal met de hand geschreven worden. Gelukkig kunnen we boeken nu drukken! Willem Wever gaat op zoek naar de ontdekker van de boekdrukkunst.

De boekdrukkunst is rond 1455 uitgevonden door Gutenberg in Mainz. Hiervoor werden er al blokboeken gedrukt, waarbij een volledige pagina uit één blok hout werd gesneden. Het snijden van zo'n houtblok kostte veel tijd en het kon na het drukken van dat ene boek worden weggegooid.

Wereldveranderend

Gutenberg vond uit dat je ook losse letters van lood kon maken. Zo kon je elk woord maken en je kon ze nog hergebruiken ook. Zo kon het drukken van boeken veel sneller gaan. Toen Gutenberg aan zijn eerste boek begon, was dit niet zomaar een boek: het was de Bijbel.

Gutenberg was niet alleen uitvinder, hij was ook een goede handelaar. Het drukken van boeken bleek erg winstgevend en werd snel gekopieerd. De wereld veranderde erdoor. De eerste boeken waren in het Latijns. Het eerste Nederlandse boek kwam pas in 1477. Ook nu was het weer de Bijbel die als eerste gedrukt werd.

# data[].attributes.attachment_link.description
De boekdrukkunst is rond 1455 uitgevonden door Gutenberg in Mainz. Hiervoor werden er al blokboeken gedrukt, waarbij een volledige pagina uit één blok hout werd gesneden. Het snijden van zo'n houtblok kostte veel tijd en het kon na het drukken van dat ene boek worden weggegooid.