# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- miał wszechstronne wykształcenie, znał języki włoski i francuski;

- początkowo służył na dworach magnackich;

- na dworze królewskim pełnił funkcję podskarbiego wielkiego koronnego (ówczesnego ministra finansów);

- wiele podróżował, m.in. do Francji, Niemiec
i Włoch;

- jako polityk sympatyzował ze stronnictwem profrancuskim, dlatego też został oskarżony o zdradę stanu i wyjechał z kraju do Paryża

JAN ANDRZEJ MORSZTYN (1621-1693)

WIERSZE MORSZTYNA

- Morsztyn był reprezentantem poezji dworskiej i pisał głównie wiersze o tematyce miłosnej;

- wydał dwa zbiory poezji: ,,Kanikuła albo psia gwiazda'' w 1647r.
i ,,Lutnia'' w 1661r.;

- wzorem twórcy był dla niego słynny poeta Giambattista Marino, który uważał, że zadaniem artysty jest zadziwić odbiorcę niezwykłym pomysłem, a wiersz ma być elegancki i wyrafinowany (nurt poetycki: marinizm).
,,DO TRUPA'' (SONET)
- podmiot liryczny (nieszczęśliwie zakochany, cierpiący mężczyzna) porównuje swoje życie do zmarłego (,,Leżysz zabity, i jam też zabity'') - złamane serce jest dla niego równoznaczne ze śmiercią;

- utwór (sonet włoski - dwie strofy czterowersowe, opisowe i dwie strofy trzywersowe, refleksyjne) skonstruowany na zasadzie antytezy, co miało pokazać, jak w epoce baroku podchodzono do rzeczywistości, życia i śmierci;

- wnioskowanie podmiotu lirycznego jest takie, że lepiej umrzeć
i obrócić się w nicość niż być jak żywy trup (który będzie cierpiał
z powodu nieszczęśliwej miłości);

- środki artystycznego wyrazu: antytezy, hiperbole, wyliczenia, anafory, epitety.

- budowa stychiczna, forma fraszki;

- utwór zbudowany na zasadzie kontrastu (dwie części: pierwsza - ukazanie wizerunku kochanki przez podmiot liryczny, kiedy relacja między nimi dobrze się układa; druga - sytuacja pomiędzy dwojgiem w czasie kłótni);

- wyidealizowany wizerunek kobiety w pierwszej części (np. oczy porównane do ognia, włosy kojarzące się ze złotem);

- przesadnie szpetny obraz kobiety podczas kłótni (np. policzki przyrównane do trądu, czoło pomarszczone jak wałek, wypalone oczy);

- ukazanie niestałości ludzkich uczuć i niefrasobliwego podejścia do spraw sercowych;

- środki artystycznego wyrazu: porównania, wyliczenia, hiperbole, apostrofa, epitety, archaizmy

,,O SWEJ PANNIE''

- charakter pochwalny utworu - opisywana kobieta przedstawiona jest w sposób, który wyjątkowo gloryfikuje jej urodę (gradacja - stopniowo nawarstwiające się porównania skóry kobiety do przedmiotów charakteryzujących się coraz bardziej nieskazitelną bielą);

- wyszukany koncept utworu (puenta mająca - w wyszukany sposób - wyrazić komplement dla ukochanej kobiety);

- utwór realizujący większość zasad charakterystycznych dla marinizmu;

- środki stylistyczne: porównania, anafory, wyliczenia

UTWORY MORSZTYNA

- wiersze Morsztyna opierają się na ciekawym koncepcie (pomyśle) po to, by przyciągnąć uwagę czytelnika oraz wzbudzić jego zachwyt;

- Morsztyn zestawił ze sobą kontrastowe wątki i motywy, jak np. miłość i śmierć (,,Do trupa''), piękno i brzydota (,,Niestatek'') lub wierność i zdrada;

- w tekstach odnaleźć można różnorodne środki wyrazu artystycznego, jak np.: oksymorony, antytezy, hiperbole, paradoksy;

- autor świadomie podkreślał sztuczność i teatralność opisywanych emocji;

- erotyki są nasycone zmysłowością i epikurejską radością życia (np. opis fizycznego piękna wybranki, realia życia dworskiego);

- twórczość Morsztyna określana jest jako poezja światowych rozkoszy

# data[].attributes.attachment_link.description
miał wszechstronne wykształcenie, znał języki włoski i francuski; - początkowo służył na dworach magnackich; - na dworze królewskim pełnił funkcję podskarbiego wielkiego koronnego (ówczesnego ministra finansów); - wiele podróżował, m.in.

# data[].attributes.headline
Poezja metafizyczna Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

# data[].attributes.subject
Poezja metafizyczna Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- pochodził z dość zamożnego rodu szlacheckiego
z okolic Lwowa;

- wykształcenie zdobywał na luterańskich uniwersytetach w Wittenberdze i w Lipsku;

- w swojej poezji wypowiadał się jako gorliwy katolik, czego dowodem są utwory zebrane w tomie ,,Rytmy albo wiersze polskie'' (wydane w 1601r.);

- pod koniec XIX wieku odkryto rękopis cyklu wierszy miłosnych odznaczających się barokowym wyrafinowaniem i obfitością konceptów, którego autorem jest prawdopodobnie Sęp Szarzyński

MIKOŁAJ SĘP SZARZYŃSKI (ok. 1550-1581)

POETA WEWNĘTRZNEGO ROZDARCIA I NIEPOKOJU

- sonety Sępa Szarzyńskiego to poezja przede wszystkim religijna;

- źródeł egzystencjalnego niepokoju człowieka trzeba szukać zarówno w charakterze otaczającej go rzeczywistości, jak i po prostu w ludzkiej naturze;

- człowiek jest bytem dwoistym (złożonym z ducha i ciała), dlatego czuje się rozdarty wewnętrznie - kierują nim sprzeczne popędy: jako istota duchowa dostrzega wszechobecną zmienność i nietrwałość rzeczy świata tego, zaś jego ciało jest bramą dla zmysłowych pokus;

- tragizm człowieka polehga na tym, że choć ma wolność wyboru, skłania się ku grzechowi.

,,SONET IV (O WOJNIE NASZEJ, KTÓRĄ WIEDZIEMY
Z SZATANEM, ŚWIATEM I CIAŁEM)"

- utwór opowiada o bezustannej wojnie, którą jest życie każdego człowieka, wodzonego na pokuszenie;

- forma sonetu (dwie pierwsze strofy mają charakter opisowy, a dwie ostatnie - refleksyjny);

- podmiot liryczny stara się walczyć z pokusami i zagrożeniami,
którymi wypełniony jest świat doczesny; są one obecne wszędzie, atakują człowieka z trzech stron: z otchłani piekielnych, środowiska, w którym żyje osoba mówiąca, a przede wszystkim - z grzesznej
natury ciała;

- człowiek nie jest więc w stanie uniknąć pokus, musi nauczyć się im opierać;

- całe ludzkie życie jest wypełnione wewnętrzną walką ze swoimi słabościami;

,,SONET IV (O WOJNIE NASZEJ, KTÓRĄ WIEDZIEMY
Z SZATANEM, ŚWIATEM I CIAŁEM)"

- podmiot liryczny dostrzega odwieczne rozdarcie między Ziemią
a Niebem, pomiędzy którymi zawieszony jest człowiek;

- szczęście zdefiniowane jako spokojna, harmonijna egzystencja, która nie jest możliwa w świecie, gdzie znaki działalności szatana są widoczne na każdym kroku;

- sensem życia pobożnego człowieka jest walka ze złem, spełnianie woli bożej i głoszenie swoim postępowaniem jego przykazań;

- zmagania te są określone jako wojna, co podkreśla ich powagę;

- podmiot liryczny nie postrzega ludzkiego ciała jako świątyni dla duszy; cielesna powłoka jest słabością, źródłem pokus, z którymi trzeba walczyć;

- środki stylistyczne: antyteza, archaizmy, przerzutnie, elipsy, peryfrazy, oksymorony, metafory, apostrofy.

,,SONET V (O NIETRWAŁEJ MIŁOŚCI RZECZY ŚWIATA TEGO)"

- rzeczy doczesne, materialne i chwilowe przemijają dość szybko
i jest to proces naturalny;

- podmiot liryczny wie, że jedną ze spraw doczesnych jest miłość, jest pogodzony z faktem, że to uczucie kiedyś zniknie, wraz ze zniknięciem jego lub osoby kochanej. Ten stan rzeczy nie jest dla niego łatwy, ponieważ z jednej strony chciałby kochać, a z drugiej - koniec miłości i przemijanie sprawią, że kiedyś będzie przez to mocno cierpiał;

- podobnie jest z innymi wartościami, które mogą dawać pozorne szczęście i satysfakcję - miłość, pieniądze, popularność, jednak nigdy nie będzie się dzięki nim spełnionym w całości;

- tylko zaspokojenie duchowych potrzeb może pomóc zapełnić człowiekowi pustkę w sercu. Takie szczęście daje ludziom Bóg;

,,SONET V (O NIETRWAŁEJ MIŁOŚCI RZECZY ŚWIATA TEGO)"

- dobra doczesne nie powinny być postrzegane jak bożki, co niektóre osoby czynią. Jest to złe i nie daje prawdziwego szczęścia;

- zaspokojenie potrzeb cielesnych sprawia, że potrzeby duchowe schodzą na dalszy plan i nie są doceniane;

-skupienie się na duszy sprawia, że człowiek może zostać zbawiony, a ciało i jego potrzeby tylko w tym przeszkadzają, dlatego należy umieć powstrzymywać swoje żądze, które wystawiają człowieka na próbę;

- życie to swego rodzaju walka między złem a dobrem;

- prawdziwe szczęście może dać człowiekowi tylko Bóg;

- środki stylistyczne: antyteza, epitety, oksymoron, pytanie retoryczne, syntestezja, wyliczenie, przerzutnia, inwersja.

- życie człowieka jako walka. Motyw ten propaguje heroiczną postawę i wzór moralny ,,rycerza Chrystusowego'', który toczy walkę ze złem zarówno
w świecie zewnętrznym, jak i we własnej duszy, opierając się pokusom
i dążąc do samodoskonalenia;

- motyw vanitas (marność). Sęp Szarzyński podkreśla marność świata doczesnego, a przy tym zwraca uwagę na jego zwodniczy charakter. Poeta przekonuje w sonetach, że człowiek ulega zmysłom, przez co oddala się od Boga, czyli od tego, co stanowi prawdziwą i nieprzemijającą wartość.

# data[].attributes.attachment_link.title
Poezja metafizyczna Mikołaja Sępa Szarzyńskiego

# data[].attributes.attachment_link.description
pochodził z dość zamożnego rodu szlacheckiegoz okolic Lwowa; - wykształcenie zdobywał na luterańskich uniwersytetach w Wittenberdze i w Lipsku; - w swojej poezji wypowiadał się jako gorliwy katolik, czego dowodem są utwory zebrane w tomie ,,Rytmy albo wiersze polskie'' (wydane w 1601r.); - pod koniec XIX wieku odkryto rękopis cyklu wierszy miłosnych odznaczających się barokowym wyrafinowaniem i obfitością konceptów, którego autorem jest prawdopodobnie Sęp Szarzyński MIKOŁAJ SĘP SZARZYŃSKI (ok.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- jedna z najwybitniejszych postaci kultury polskiej przełomu XVI i XVII w.,

- ukończył Akademię Krakowską, studiował także m.in.
w Wiedniu i w Rzymie,

- w 1564r. przyjął święcenie kapłańskie, a cztery lata później wstąpił do zakonu jezuitóaw,

- był pierwszym rektorem Akademii Wileńskiej,

- zajmował się działalnością dobroczynną,

- w 1588r. został królewskim kaznodzieją,

- angażował się w życie polityczne: przyczynił się m.in.
do zawarcia unii brzeskiej (połączenie Cerkwi prawosławnej z Kościołem łacińskim w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1596r.), poparł starania Zygmunta III Wazy o objęcie polskiego tronu

PIOTR SKARGA (1536-1612)

,,KAZANIA SEJMOWE''

- wydane po raz pierwszy w 1597r., napisane po obradach sejmu zimowego zakończonych 25 marca tego sameg roku;

- zbiór zawiera osiem nigdy niewygłoszonych kazań, które opisywały ówczesną sytuację Rzeczypospolitej;

- autor przedstawia problemy ojczyzny jako sześć chorób, które ją trawią, oraz formułuje postulaty dotyczące reformy państwa;

- utwór doczekał się w XVIIw. trzech wydań, a w XIX stuleciu stał się lekturą walczących o niepodległość Polaków;

- głównym celem kaznodziei było wskazanie na dobrodziejstwa płynące z silnej władzy monarchy, który z kolei ma za zadanie bronić praw Kościoła;

- Skarga dowodził, że tylko jedność religijna zapewni spoistość narodu (do którego wliczał też mieszczan i chłopów).

CHOROBY RZECZYPOSPOLITEJ

Osiem ,,Kazań sejmowych'' przynosi ocenę ówczesnej sytuacji w Rzeczypospolitej.
W kolejnych kazaniach Skarga wylicza i charakteryzuje sześć najgroźniejszych chorób, które trawią jego ojczyznę:

Kazanie pierwsze. Na początku sejmu przy ś. Mszy sejmowej;

Kazanie wtóre. O miłości ku Ojczyźnie i o pierwszej chorobie Rzeczypospolitej, która jest z nieżyczliwości ku Ojczyźnie;

Kazanie trzecie. O drugiej chorobie Rzeczypospolitej, która jest z niezgody domowej;

Kazanie czwarte. O trzeciej chorobie Rzeczypospolitej, która jest naruszenie religijej katolickiej przez zarazę heretycką;

Kazanie piąte: Jako katolicka wiara policyj i królestw szczęśliwie dochowywa,
a heretyctwo je obala;

Kazanie szóste: O monarchijej i królestwie, albo o czwartej chorobie Rzeczypospolitej, która jest z osłabienia królewskiej dostojności i władzej;

Kazanie siódme: O prawach niesprawiedliwych, abo o piątej chorobie Rzeczypospolitej;

Kazanie ósme: O szóstej chorobie Rzeczypospolitej, która jest dla grzechów jawnych
i niekarności ich.

Utwór składa się z ośmiu kazań. W pierwszym kazaniu autor zwraca się do posłów i senatorów z apelem o mądre, odpowiedzialne i pożyteczne debatowanie o Rzeczypospolitej. Omawia różne rodzaje mądrości, skupiając uwagę na rozróżnieniu mądrości boskiej i ziemskiej. W drugie kazaniu wyjaśnia, na czym polega i w jaki sposób przejawia się miłość do ojczyzny. Dodatkowo wymienia sześć chorób trawiących Polskę i omawia pierwszą z nich (nieżyczliwość ku ojczyźnie). W kolejnych kazaniach analizuje pięć pozostałych chorób: niezgoda domowa (kazanie trzecie), naruszenie religii katolickiej przez zarazę heretycką (kazanie czwarte), osłabienie królewskiej dostojności i władzy (kazanie szóste), prawa niesprawiedliwe (kazanie siódme), grzechy jawne i ich niekaranie (kazanie ósme).

Skarga w swoich kazaniach łączył retorykę antyczną z przykładami biblijnymi. W jego wywodach widoczna jest zasada prefiguracyjnego myślenia, tzn. przekonania, że wydarzenia biblijne przewidują i wyobrażają wydarzenia późniejsze. Czasem owa prefiguracja prowadziła go do przeinaczania faktów. Wykorzystał ponadto zasady retorycznej perswazji, naśladując typ mowy, nazywanej genus deliberativum (rodzaj doradczy, refleksyjny). Do najczęściej stosowanych w ,,Kazaniach...'' środków stylistycznych należą: epitety, przenośnie, oraz porównania zaczerpnięte z ksiąg prorockich. Zaobserwować można także liczne alegoryczne obrazy, takie jak: wizja ojczyzny jako żywego organizmu dotkniętego przez choroby albo jako okrętu, który tonie podczas sztormu,
bo załoga nie chce i nie potrafi go ratować (motyw zaczerpnięty z twórczości Horacego i Cycerona, topos literacki powracający m.in. w oświeceniu)

# data[].attributes.attachment_link.description
jedna z najwybitniejszych postaci kultury polskiej przełomu XVI i XVII w., - ukończył Akademię Krakowską, studiował także m.in.w Wiedniu i w Rzymie, - w 1564r. przyjął święcenie kapłańskie, a cztery lata później wstąpił do zakonu jezuitóaw, - był pierwszym rektorem Akademii Wileńskiej, - zajmował się działalnością dobroczynną, - w 1588r.

# data[].attributes.headline
Jan Kochanowski "Odprawa posłów greckich"

# data[].attributes.subject
Jan Kochanowski "Odprawa posłów greckich"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W grudniu 1557r. Jan Kochanowski wysłał podkanclerzemu Janowi Zamoyskiemu tekst „Odprawy posłów greckich". W liście dedykacyjnym poeta napisał, że tragedia była gotowa od dawna, ale nie budziła niczyjego zainteresowania. Niektórzy badacze uważają, że poeta rozpoczął pracę nad tym utworem jeszcze podczas swej służby na dworze królewskim za panowania Zygmunta II Augusta. Jednak dokładny czas powstania „Odprawy..." jest nieznany. Wiemy natomiast, że tragedia została wystawiona w obecności króla Stefana Batorego w styczniu 1578r. w Ujeździe (obecnie Warszawa) z okazji ślubu Jana Zamoyskiego z Krystyną Radziwiłłówną. Fakt, że premiera z okazji wydarzenia o charakterze nie tylko towarzyskim, lecz także państwowym, wpłynął na interpretację utworu, który odczytywano jako wyraz poparcia dla polityki Batorego dążącego do wojny z Moskwą. Stronnik króla - Jan Zamoyski - prawdopodobnie nieprzypadkowo wybrał datę inscenizacji na krótko przed rozpoczęciem obrad sejmu, który miał zdecydować o podjęciu działań zbrojnych.

GENEZA UTWORU

TRZY JEDNOŚCI W UTWORZE

Czas akcji obejmuje wydarzenia tuż przed wybuchem wojny trojańskiej. Wojska greckie już przybyły i czekają na sygnał do ataku,
o ile żądania posłów nie zostaną spełnione. Tytułowa ,,odprawa" odbywa się podczas obrad rady trojańskiej. Wydarzenia więc trwają kilka godzin.

Miejscem akcji jest Troja, a dokładniej ,,Plac Publiczny przed pałacem". Zgodnie
z regułami tragedii antycznej, przyjętymi przez twórców dramatu renesansowego, miejsce to nie ulega zmianie podczas trwania całej akcji.

PLAN WYDARZEŃ PRZEDSTAWIONYCH W UTWORZE:

1. Naszkicowanie przez Antenora sytuacji przed przybyciem Greków, wyjaśnienie stanowiska Antenora i zapowiedź intryg Aleksandra.

2. Rozmowa Aleksandra z Antenorem, przykład metod stosowanych przez Aleksandra, by zjednać sobie zwolenników.

3. Narzekania Heleny do piastunki na los obdarzający ludzi częściej złem niż dobrem, wyrażenie obaw jak przyjmie ją mąż i ojczyzna, przyznanie się do tęsknoty za dziećmi i krajem.

4. Przybycie do Heleny Posła z informacją o przebiegu obrad rady, która zdecydowała o pozostaniu Heleny w Troi.

5. Groźby rozgniewanych odprawą posłów greckich: Ulissesa i Menealosa, którzy charakteryzują Troję jako ,,nierządne królestwo i zginienia bliskie".

6. Rozmowa Antenora z Priamem o konieczności przygotowania się do wojny przerwana proroctwem Kasandry.

7. Przybycie Rotmistrza z jeńcem, który poinformował króla Priama o wylądowaniu na wybrzeżu wojsk greckich.

Dramat Kochanowskiego porusza problem polityczny. Jest nim słabość, nierozwaga rządzących, którzy ulegają prywacie, przekupstwu, nieprawości, nie słuchają mądrych i szlachetnych, a ulegają argumentów pochlebców, demagogów i krzykaczy, narażając w ten sposób na niebezpieczeństwo, a nawet zgubę współobywateli i ryzykując przyszłość państwa. Całe społeczeństwo zapłaci bowiem najwyższą cenę za moralne zepsucie kierującej nim elity. Odwołanie się do wątku mitologicznego nadało tragedii wymiar uniwersalny. Tak giną państwa, w którym prywata bierze górę nad poczuciem sprawiedliwości. Oprócz problemu politycznego pojawia się więc problem moralny dotyczący stosunku obywatela do swego państwa, związany z poczuciem odpowiedzialności jednostki za czyny, które mają wpływ na los ogółu narodu. Problem ten rozpatrywany jest w utworze w sytuacji skrajnej, jaką jest wojna, w której sprawdza się wartość moralna społeczeństwa.

„Odprawa posłów greckich" to także utwór, który porusza problematykę wojny i pokoju. Antenor radzi robić wszystko, co możliwe i dopuszczalne, by ocalić pokój. Gdy wojna jest nieunikniona, wzywa do obrony kraju. W tym sensie „Odprawa..." jest także utworem antywojennym. Od pierwszego przedstawienia odczytywano utwór, ukonkretniając go , uaktualniając. Oczywiście, problematyka „Odprawy posłów greckich" dotyczyła Polski XVI-wiecznej, ale dotyczy także każdego zagrożonego państwa. Kochanowski jednak nie pisał utworu okolicznościowego. Nie należy więc doszukiwać się w nim aluzji politycznych i podstawiać pod postacie tragedii osób autentycznych.

„Odprawa posłów greckich" to także utwór, który porusza problematykę wojny i pokoju. Antenor radzi robić wszystko, co możliwe i dopuszczalne, by ocalić pokój. Gdy wojna jest nieunikniona, wzywa do obrony kraju. W tym sensie „Odprawa..." jest także utworem antywojennym. Od pierwszego przedstawienia odczytywano utwór, ukonkretniając go , uaktualniając. Oczywiście, problematyka „Odprawy posłów greckich" dotyczyła Polski XVI-wiecznej, ale dotyczy także każdego zagrożonego państwa. Kochanowski jednak nie pisał utworu okolicznościowego. Nie należy więc doszukiwać się w nim aluzji politycznych i podstawiać pod postacie tragedii osób autentycznych.

- Kochanowski nazywa Troję Rzeczpospolitą, a zatem Troja jest alegorią XVI w. Polski ogarniętej kryzysem, osłabionej wewnętrznymi sporami, z powoli zmniejszającymi się granicami.

- Trojańczycy (sentorowie) to szlachta polska, którą krytykuje. Mówi
o kłótliwości rady, jej egoizmie i przekupstwie, podziale na tych, co siedzieli,
i tych, co za stołkami stali.

- Przedstawienie realiów sejmu polskiego: stukanie laskami, aby zabrać głos, głosowanie przez rozstąpienie, kłótliwość. Przygotowania do narady poprzedza agitacja, przekupstwo posłów. Sama narada jest chaotyczna, próbuje nad nią zapanować marszałek uderzający laską. Decydujący głos mają przekupieni krzykacze, np. Ikateon. Uczciwy i rozsądny głos nie ma posłuchu, np. Antenor.

- Król Priam przypomina króla Stefana Batorego (opieszałość, tchórzliwość, niezdecydowanie, krótkowzroczność, pasywna postawa).

ZARZUTY WOBEC RZĄDZĄCYCH

- Kochanowski przewidział początki rozpadu polskiego parlamentu, sugerował tragiczne losy państwa, w którym najważniejsze decyzje podejmują krzykacze
i przekupieni posłowie.

- Poeta krytykuje głównie rządzących. Sprawowanie wysokiego urzędu
w państwie to honor, na który trzeba sobie zasłużyć. Ten dar od Boga trzeba traktować odpowiedzialnie i z szacunkiem. Z ubolewaniem stwierdza, że nie wszyscy ludzie są bliscy tego ideału. Przykładem jest niezdecydowany i lękliwy Priam (król Polski), który chętniej słucha posłów niż własnego sumienia. Przy podejmowaniu decyzji ważniejsze jest dla niego dobro syna niż państwa. Podobnie jego syn Parys, także nie dorósł do godności, którą odziedziczył.

- Polska zagrożona jest wojną (z Moskwą), podobnie jak Troja.

ZARZUTY WOBEC RZĄDZĄCYCH

- Priamus - inaczej Priam, ojciec Aleksandra, król Troi;

- Aleksander - inaczej Parys, syn Priama, książę trojański, który porwał Helenę, przyjaciel Antenora. W utworze jest przedstawiony jako egoista - chce, żeby jego kochanka zostałą w Troi;

- Menelaus - inaczej Menelaos, władca Sparty, mąż Heleny. Przybył po nią
z poselstwem;

- Helena - żona Menelausa, kochanka Aleksandra. Czuje niepokój i wyrzuty sumienia w związku z pobytem w Troi;

- Antenor - doradca Priama, przyjaciel Aleksandra. Chce, żeby Helena została zwrócona Grekom;

- Ulisses - Odyseusz, władca Itaki, jeden
z posłów greckich;

- Ikeaton - trojańczyk, staje po stronie Aleksandra;

- Kasandra - siostra Aleksandra, córka Priama. Pod koniec utworu przepowiada straszliwą przyszłość Troi.

CHARAKTERYSTYKA BOHATERÓW

Kasandra to córka Priama, która została wieszczką. Otrzymała od Apollina dar przewidywania przyszłości, jednak została ukarana, ponieważ odrzuciła jego względy, została ukarana. Nikt nie wierzy jej proroctwom, dar stał się bezużyteczny.

Przez Kasandrę przemawia głos przeznaczenia, ku któremu zmierza Troja.
W ,,Odprawie..." Kasandra przewiduje upadek Troi, śmierć i zbezczeszczenie ciała Hektora, podstęp z koniem trojańskim i rzeź mieszkańców.

JAKĄ ROLĘ W DRAMACIE ODGRYWA KASANDRA?

# data[].attributes.attachment_link.description
W grudniu 1557r. Jan Kochanowski wysłał podkanclerzemu Janowi Zamoyskiemu tekst „Odprawy posłów greckich". W liście dedykacyjnym poeta napisał, że tragedia była gotowa od dawna, ale nie budziła niczyjego zainteresowania. Niektórzy badacze uważają, że poeta rozpoczął pracę nad tym utworem jeszcze podczas swej służby na dworze królewskim za panowania Zygmunta II Augusta.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Poetycki przekład psalmów autorstwa Jana Kochanowskiego ukazał się w 1579r. Zbiór ten zawiera tłumaczenia na język polski wszystkich 150 utworów składających się na biblijną Księgę Psalmów. Kochanowski dokonywał parafrazy psalmów, co oznacza, że nie są one dokładnym tłumaczeniem. Podczas pracy nad ,,Psałterzem Dawidów" poeta korzystał z różnych wersji łacińskich, np. z ,,Psałterza Dawidów" autorstwa Mikołaja Reja, a także z polskiego przekładu Pisma Świętego, tzw. Biblii brzeskiej z 1563r. Najważniejszym jednak tekstem, stanowiącym punkt odniesienia, była Wulgata - tłumaczenie Biblii z oryginału na łacinę dokonane przez św. Hieronima na przełomie IV i V w.

GENEZA ,,PSAŁTERZA DAWIDÓW

- psalm błagalno-pochwalny, w którym podmiot liryczny prosi Boga o wsparcie w najtrudniejszych chwilach i szczerze deklaruje swoją wiarę;

- pierwsza strofa: wyrażenie cierpienia podmiotu lirycznego, pytania do Boga, czy został przez niego zapomniany, informacje o największych zmartwieniach (podmiotem lirycznym jest człowiek samotny);

- druga strofa: przedstawienie głównej prośby - błaganie Boga o wysłuchanie próśb i pomoc
w cierpieniu;

- trzecia strofa: wychwalanie Boga za pomocą licznych środków stylistycznych, prośba
o oświetlanie drogi życiowej przez potęgę Boga oraz poprowadzenie do życia wiecznego
(podmiot liryczny cierpi wiele nieprzyjemności ze strony innych ludzi);

- czwarta strofa: wskazanie nieprzyjemności, które spotykają osobę mówiącą od innych osób,
a także zawierzenie swojego życia potędze boskiej oraz wyrażenie do Boga pełnego zaufania; obietnica skierowana do Boga o wychwalaniu jego potęgi na całym świecie;

- środki stylistyczne: apostrofa do Boga, epitety, pytania retoryczne, peryfraza (omówienie), przerzutnie (umożliwiają pełniejsze przedstawienie problematyki utworu)

- psalm pochwalny, którego celem jest wysławienie potęgi i dobroci Boga, jest zwierzchnictwa nad całym światem i opieki, jaką obdarza wszystkich ludzi;

- pierwsza strofa: podmiot liryczny zachęca wszystkich ludzi do tego, by z wdzięcznością wychwalali Boga przy pomocy tańca i śpiewu; podkreślenie boskiej potęgi i wymiaru panowania Boga na świecie;

- druga strofa: odniesienie do Starego Testamentu (miasta i grody zdobyte przez wyznawców Boga, przywołanie Jakuba, którego dwunastu synów reprezentowało dwanaście plemion izraelskich);

- trzecia strofa: zaprezentowanie radości ludzi objętych boską opieką, podkreślenie potęgi Boga, jego wszechwładności i wymiaru pomocy, jaką oferował swojemu ludowi, a także głównej cechy władzy Stwórcy, czyli wieczności;

- czwarta strofa: podkreślenie wyjątkowości Stwórcy i jego władzy nad całym światem;

- piąta strofa: podkreślenie, że moc Boga uznawana jest również przez królów ziemskiego świata

- środki stylistyczne: apostrofa, przenośnie (pełnią rolę opisu władzy, jaką Stwórca sprawuje nad światem), wyliczenia

# data[].attributes.attachment_link.description
Poetycki przekład psalmów autorstwa Jana Kochanowskiego ukazał się w 1579r. Zbiór ten zawiera tłumaczenia na język polski wszystkich 150 utworów składających się na biblijną Księgę Psalmów. Kochanowski dokonywał parafrazy psalmów, co oznacza, że nie są one dokładnym tłumaczeniem. Podczas pracy nad ,,Psałterzem Dawidów" poeta korzystał z różnych wersji łacińskich, np.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W 1578 lub 1579 r. zmarła ukochana, dwuipółletnia córka Kochanowskiego - Urszulka. Strata dziecka była dla poety tym boleśniejsza, że uważał dziewczynkę za dziedziczkę swojego talentu. To doświadczenie, jak i śmierć drugiego dziecka - Hanny, stało się impulsem do napisania żałobnego cyklu
19 utworów, które po raz pierwszy ukazały się w 1580r.

,,Treny'' są pierwszym w literaturze europejskiej wybitnym cyklem liryki żałobnej (funeralnej) poświęconym dziecku. Wcześniej treny (gatunek wywodzący się ze starożytności) dedykowano jedynie wybitnymi powszechnie znanym postaciom. Kochanowski w swoich utworach
w przejmujący sposób ukazał cierpienie ojca oraz wszystkie etapy
i odcienie żałoby. Swoim emocjom i przemyśleniom nadał doskonały kształt artystyczny. W ,,Trenach'' często pojawiają się nawiązania do tradycji, zwłaszcza antycznej i biblijnej, a także sformułowane w jasny sposób refleksje i opisy uczuć. Większość utworów ma formę rozmowy. Poeta prowadzi dialog m.in. z samym sobą, z Urszulką i z Bogiem. Cykl powstał u schyłku życia poety i wiąże się ściśle z kryzysem światopoglądowym twórcy.

GENEZA ,,TRENÓW''

CYKL ,,TRENÓW''

- przywołanie poglądów stoików, które niedawno podmiot liryczny (filozof-poeta) sam podzielał;

- apostrofa do Mądrości - miała być ona receptą na wszystkie ,,frasunki'', ale dla Kochanowskiego okazała się niewystraczająca, by ukoić jego cierpienia;

- jedyną przeszkodą nie do pokonania dla mądrości jest zamiana człowieka
w „anioła", człowiek może jedynie stać się bliższy istocie niebiańskiej;

- recepta stoików, którzy głosili zachowanie dystansu wobec nieszczęść
i wielkich radości, okazała się niemożliwa do realizacji;

- Kochanowski ujawnia swoją obecność poprzez zaimek „ja", nazywa siebie człowiekiem nieszczęśliwym, który wiele lat zmarnował na pogłębianie wiedzy

- kryzys wyznawanych poglądów sprawił, że poeta poczuł się zrzucony ze stopni mądrości - okazał się taki sam jak ludzie prości, przeżywający nieszczęście
z wielką siłą

- apostrofa do zmarłej Orszulki, informacja o konstrukcji podmiotu (pierwszoosobowy - „mi"), określenie sytuacji lirycznej - podmiot cierpiący po stracie kogoś bliskiego;

- tekst skontruowany z licznych, dramatycznych pytań - kierowanych do zmarłej -

o miejsce, gdzie teraz przebywa; różne możliwości przebywania Orszulki po śmierci: raj i otoczenie aniołów lub pobyt w czyśccu (stanowisko chrześcijańskie), szczęśliwe wyspy (mityczna kraina szczęścia na krańcach oceanu), przeprawa do Hadesu przez Styks (w towarzystwie Charona, znanego z mitologii przewoźnika zmarłych), przeistoczenie się w słowika, powrót do miejsca, skąd niegdyś przybyła do świata żyjących;

- Gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest, lituj mej żałości - ojciec za wszelką cenę pragnie potwierdzenia, że jego dziecko nie przestało istnieć wraz ze śmiercią ciała - prosi
o ukazanie się we śnie, jako cień lub mara, byleby tylko pocieszyć serce;

- zwątpienie w prawdy głoszone przez Kościół, kryzys światopoglądowy, całkowite pogrążenie się w bólu

- eden z niewielu wierszy zbioru, w których autor - podmiot pojawia się w dwóch rolach: jako rozpaczający po stracie dziecka poeta-ojciec oraz jako rozżalony kryzysem wyznawanych wartości w obliczu prywatnej tragedii poeta-filozof;

- utwór rozpoczynają słowa: ,,Fraszka cnota'' (jest to parafraza ostatnich słów Rzymianina Brutusa, który, zanim przebił się własnym mieczem, miał powiedzieć:
,,O nędzna cnoto')';

- szczyt kryzysu poglądów filozoficznych i wiary;

- podmiot stwierdza, że w sprawy ludzkie wmieszał się groźny wróg - pewnie szatan lub fatum;

- człowiek chciałby poznać Boże tajemnice, ale nie jest w stanie ich pojąćl

- ,,żałość'' jako przyczyna zamętu w umyśle poety - nie wie on, co ma czynić, nie panuje nad uczuciami, nie potrafi kierować się rozsądkiem

- podmiot relacjonuje sen, w którym ukazała mu się zmarła matka z Urszulką na ręku (motyw ten pojawiał się w literaturze antycznej i średniowiecznej wielokrotnie);

- matka zapewniła poetę, że dziewczynka żyje, jest bezpieczna, zaś on nie powinien ulegać rozpaczy i wątplić w nieśmiertelność ducha;

- napomnienia matki dotyczą wiary i postępowania Kochanowskiego - uwagi te przynoszą prawdę, której poeta oczekuje, dają odpowiedź na dręczące pytania
i pozwalają wrócić do równowagi emocjonalnej;

- rada, by po ludzku znosił wszystko, co go spotka, i zaufał Bogu, pozwala twórcy wrócić do stanowiska światopoglądowego, które wyznawał przed śmiercią dziecka;

- poeta stwierdza, że właściwa ludziom jest nie tylko radość, ale również rozpacz;

- utwór zakończony jest wezwaniem do spokoju i równowagi psychicznej, dzięki zbliżeniu się do tajemnicy śmierci

,,TREN XIX ALBO SEN''

# data[].attributes.attachment_link.description
W 1578 lub 1579 r. zmarła ukochana, dwuipółletnia córka Kochanowskiego - Urszulka. Strata dziecka była dla poety tym boleśniejsza, że uważał dziewczynkę za dziedziczkę swojego talentu. To doświadczenie, jak i śmierć drugiego dziecka - Hanny, stało się impulsem do napisania żałobnego cyklu 19 utworów, które po raz pierwszy ukazały się w 1580r.

# data[].attributes.headline
Świat myśli Jana Kochanowskiego utrwalony w "Pieśniach"

# data[].attributes.subject
Świat myśli Jana Kochanowskiego utrwalony w "Pieśniach"

# data[].attributes.attachment_link.title
Świat myśli Jana Kochanowskiego utrwalony w Pieśniach

# data[].attributes.attachment_link.description
Epikureizm zaleca, by czerpaćz życia radość/przyjemność/ szczęście itp. oraz nie troszczyć się o przyszłość, jego hasło to „Carpe diem"/ „Chwytaj dzień". Epikurejczycy za cel dążeń człowieka uznawali życie szczęśliwe, to znaczy cnotliwe/moralne/szlachetne itp. i pozbawione cierpień. Stoicyzm nawołuje do zachowania umiaru /powściągliwości/dystansu itp. zarówno w szczęściu, jaki cierpieniu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
-

JAN KOCHANOWSKI (ur. 1530 w Sycynie - zm. 1584 w Lublinie)

Pochodził ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej. Uważany jest za twórcę polskiego języka literackiego, najwybitniejszego poetę staropolskiego. Wzniósł rodzimą lirykę na europejski poziom, m.in. wprowadzając do niej
i twórczo przetwarzając tematy, gatunki i wzory rytmiczne poezji antycznej.

STUDIA I PODRÓŻE PO EUROPIE

NA DWORACH MAGNATÓW I KRÓLA

W CZARNOLESIE

Jan Kochanowski w wieku 14 lat zaczął uczęszczać do Akademii Krakowskiej (studiów nie ukończył). Naukę kontynuował w Królewcu (stolicy Prus), a następnie, do 1552r., we Włoszech (uniwersytet w Padwie), gdzie zdobył gruntowne humanistyczne wykształcenie i rozpoczął twórczość w języku łacińskim. W 1558r. opuścił Padwę i przez Francję ora Niemcy wrócił do Polski.

Podczas podróży do kraju Kochanowski napisał hymn Czego chcesz od nas, Panie... - pierwszy utwór w języku polskim. Od tego momentu tworzył niemal wyłącznie po polsku, zyskując stopniowo sławę największego rodzimego poety. Po powrocie do ojczyzny służył na dworach (m.in. Zygmunta II Augusta). W tym okresie tworzył liczne utwory okolicznościowe, fraszki i pieśni. Od 1570r. stopniowo rezygnował ze swoich funkcji dworskich, by móc wieść spokojne, wiejskie życie szlachcica ziemianina.

Ostatnich kilkanaście lat życia Kochanowski spędził w Czarnolesie. W 1575r. ożenił się ze szlachcianką Dorotą Podlodowską, z którą miał sześcioro dzieci (troje z nich zmarło we wczesnym dzieciństwie). Jednej ze zmarłych córek - Urszulce - poświęcił cykl wierszy zatytułowany ,,Treny''. W Czarnolesie powstały też inne wybitne dzieła poety: dramat ,,Odprawa posłów greckich'' oraz ,,Psałterz Dawidów''. Swoją twórczość pisarską poeta łączył z działalnością publiczną, uczestnicząc m.in. w sejmikach i elekcjach, a także wspierając politykę kanclerza Jana Zamoyskiego.

- mimo że Kochanowski tworzył pieśni przez całe swoje twórcze życie, dopiero przed śmiercią postanowił opublikować swój pieśniowy dorobek;

- przygotował zbiór 49 pieśni, który został podzielony na dwie księgi (zbiór ukazał się w 1585r., rok po śmierci poety, i został uzupełniony przed wydawcę
o hymn ,,Czego chcesz od nas, Panie...'' oraz ,,Pieśń świętojańską o Sobótce'');

- wzorem dla poety były pieśni Horacego (korzystał także z dorobku innych twórców antycznych);

- w utworach łączył refleksję filozoficzną z naukami moralnymi, zalecającymi m.in. umiarkowanie, życiową prostotę czy życzliwość wobec innych;

- Kochanowski w swojej twórczości przestrzegał zasady decorum i zawsze dostosowywał styl utworu do jego tematyki

GENEZA ,,PIEŚNI'' JANA KOCHANOWSKIEGO

CZEGO CHCESZ OD NAS, PANIE...

- manifest wyrażający poglądy renesansowych humanistów na relacje między Bogiem, człowiekiem i światem;

- pierwszy utwór napisany w języku polskim, nazywany Hymnem, ze względu na podniosłą treść i patos;

- w utworze Bóg ukazany jest jako twórca wszystkiego, artysta - Boga można chwalić poprzez pochwałę realnego świata, bowiem człowiek pozostaje częścią przyrody i podlega jej prawom, które określił Bóg;

- w utworze podmiot liryczny składa dziękczynienie Bogu oraz chwali świat jako boską kreację, dlatego też najwłaściwszą postawą człowieka wobec Boga jest wdzięczność za świat, który zachwyca swoim pięknem;

- utwór jest renesansową pochwałą życia, natury i człowieka, który potrafi zrozumieć i docenić urodę świata oraz jego rozumny ład

INTERPRETACJA UTWORU

- wiersz sylabiczny (stała liczba sylab w każdym wersie, obecność średniówki
w wersach mających więcej niż osiem sylab) - trzynastozgłoskowiec, ze średniówką po siódmej sylabie,

- pytania retoryczne (np. Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?),

- apostrofy do Boga (np. Panie, nie pragniesz, Tyś) - charakter modlitewny utworu,

- rozbudowana metafora (Tobie k/woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi, / Tobie k'woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi. / Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa, / Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa);

- alegorie: Wiosna, Lato, Jesień, Zima;

- archaizmy (np. Tobie k'woli, nieobeszłej),

- wykrzyknienia (np. ...niech będziem pod skrzydłami Twemi!),

ANALIZA UTWORU

# data[].attributes.attachment_link.description
JAN KOCHANOWSKI (ur. 1530 w Sycynie - zm. 1584 w Lublinie) Pochodził ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej. Uważany jest za twórcę polskiego języka literackiego, najwybitniejszego poetę staropolskiego. Wzniósł rodzimą lirykę na europejski poziom, m.in. wprowadzając do nieji twórczo przetwarzając tematy, gatunki i wzory rytmiczne poezji antycznej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
- malarstwo i rzeźba przestały pełnić wyłącznie funkcję dekoracji religijnych, za pośrednictwem których zachowujący anonimowość autor pouczał odbiorców o prawdach wiary i sposobach osiągnięcia zbawienia;

- renesansowa wizja świata (człowiek w centrum uwagi) wpłynęła na myślenie o twórczości artystycznej i tematykę oraz styl dzieł;

- artyści nie byli już anonimowi, a wielkie dzieła tworzyli nierzadko ludzie młodzi;

- odbiorcami sztuki byli nie tylko tradycyjni mecenasowie (jak Kościół czy monarchowie), ale także najzamożniejsze rody, samorządy miejskie czy zwykli mieszczanie i rzemieślnicy

CECHY SZTUKI RENESANSU

- popularność wątków i tematów zaczerpniętych z mitologii;

- naga postać ludzka w formie aktu o idealnych kształtach, zgodna
z klasycznym ideałem piękna;

- malarstwo religijne - umieszczanie postaci z historii świętej we współczesnej malarzowi scenerii (indywidualne rysy zwykłych ludzi);

- portrety jako sposób na uwiecznienie swoich podobizn;

- pejzaże jako sposób na podkreślenie jedności człowieka i przyrody;

- scenki rodzajowe ukazujące wieśniaków przy pracy i podczas zabawy (zainteresowanie szczegółem, podkreślanie indywidualnych cech postaci);

- perspektywa jako sposób na ukazanie trójwymiarowej rzeczywistości na dwuwymiarowej płaszczyźnie (złudzenie realności przedstawianych przedmiotów i ludzi)

- pełna autonomia tej dziedziny sztuki;

- rozpowszechnienie form nawiązujących do sztuki antycznej, takich jak przedstawianie nagiej postaci ludzkiej, portretowe popiersie czy posąg konny;

- wykorzystywanie motywów mitologicznych;

- sięganie po tematy ze Starego i Nowego Testamentu (dzieła Michała Anioła)

- określenie spójnego systemu zasad obowiązujących w budownictwie (m.in. proporcji poszczególnych elementów budowli);

- dążenie do harmonii, regularności, dopasowania formy (skromnej lub monumentalnej) do charakteru budowli;

- spopularyzowanie w budownictwie sakralnym koncepcji świątyni opartej na centralnym planie nakrytej kopułą;

- rozwijanie się architektury świeckiej (odejście od funkcji obronnych)

ARCHITEKTURA

ARCHITEKTURA:

- naśladowanie wzorów antycznych, np. trójkątne frontony, kolumny, portyki,

- budowle na planie centralnym, np. koła, kwadratu,

- kopuły, arkady, łuki półkoliste,

- budownictwo świeckie, np. ratusze, wille podmiejskie, pałace, kamienice,

- układy miast na planach geograficznych

CECHY STYLU RENESANSOWEGO

SZTUKI PLASTYCZNE:

- naśladowanie natury,

- motywy mitologiczne,

- zastosowanie perspektywy,

- przedstawienia religijne w scenerii codziennej,

- w malarstwie: akty, portrety, pejzaże,

- w rzeźbie: odwoływanie się do wzorow antycznych, dzieła wolno stojące, tematyka świecka

# data[].attributes.attachment_link.description
malarstwo i rzeźba przestały pełnić wyłącznie funkcję dekoracji religijnych, za pośrednictwem których zachowujący anonimowość autor pouczał odbiorców o prawdach wiary i sposobach osiągnięcia zbawienia; - renesansowa wizja świata (człowiek w centrum uwagi) wpłynęła na myślenie o twórczości artystycznej i tematykę oraz styl dzieł; - artyści nie byli już anonimowi, a

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
a) początek renesansu to czas wielkich odkryć geograficznych (m.in. Ameryki przez Krzysztofa Kolumba w 1492r.);

b) konieczne jest ,,odrodzenie'' życia duchowego, umysłowego renesans (zwany w Polsce odrodzeniem) to pierwsza w dziejach kultury europejskiej epoka, której nazwę nadali żyjący wówczas uczeni, pisarze i artyści. Chcieli oni zmian w średniowiecznym sposobie pojmowania świata i myślenia o człowieku. Uważali,
że
i artystycznego. Chceli to osiągnąć przez powrót do źródeł europejskiej kultury i tradycji antycznej, czyli tradycji antycznej;

NAZWA EPOKI

c) tendencje renesansowe pojawiły się najwcześniej we Włoszech,
w którym system feudalny szybko zanikał w związku ze wzrostem znaczenia mieszczaństwa. We Włoszech rządziły bogate rody, a ich członkowie sprzyjali silnym indywidualnościom, wspierali uczonych pisarzy i artystów. Dzięki temu włoskie miasta rozkwitały, a osiągnięcia protegowanych przysparzały chwały ich mecenasom;

d) społeczeństwo renesansowe cechowała fascynacja tym, co nieznane (odkrycia geograficzne, dokonane zwłaszcza przez Krzysztofa Kolumba i Ferdynanda Magellana, zmieniły przekonania dotyczące liczby i kształtu kontynentów; teoria heliocentryczna Mikołaja Kopernika podważyła obowiązującą dotychczas teorię wszechświata; wynalazek druku przez Jana Gutenberga umożliwił produkcję książek i zrewolucjonizował obieg idei).

NAZWA EPOKI

a) daty graniczne: początek - 1453 r. (zdobycie Konstantynopola przez Turków) - koniec: pierwsze dziesięciolecia XVII w. (co ciekawe, we Włoszech renesans zaczął się dużo wcześniej - w II poł. XIV w., a w XV w. osiągnął pełnię rozwoju;

b) renesans w Polsce: początek datowany na XVI w. - schyłek to drugie dziesięciolecie XVII w.

RAMY CZASOWE EPOKI

Twórcy epoki odrodzenia byli przekonani o potrzebie odnowienia życia umysłowego i kulturalnego. W sztuceDorobek artystyczny
i filozofii antyku dostrzegli bliskie im idee i podobny sposób postrzegania świata. W starożytności greckiej i rzymskiej fascynowała ich wizja człowieka świadomego własnych możliwości, dążącego do szczęścia, odnajdującego przykłady piękna i ładu w otaczającym go świecie.
i duchowy antyku stał się dla nich przedmiotem kultu i obiektem szczegółowych badań (analiza tekstów starożytnych autorów, nie tylko w języku łacińskim, ale także greckim i hebrajskim).

ODKRYCIE ANTYKU

Miejsce średniowiecznego teocentryzmu zajął antropocentryzm, czyli pogląd uznający, że punktem odniesienia wszystkich zjawisk i rzeczy powinien być człowiek. Obiektem szczególnego zainteresowania stała się natura ludzka, a także potrzeby
i aspiracje jednostki.

Ideałem twórcy w renesansie był ,,poeta doctus'' (,,poeta uczony''), czyli artysta, który doskonale poznał dorobek antyku i dzieła uznanych współczesnych humanistów. W swoich utworach nawiązywał on do obecnych w lteraturze starożytnej tematów, idei i form artystycznych. Mianem tym określano Jana Kochanowskiego, a także najwybitniejszego polskiego poetę łacińskiego - Klemensa Janickiego.

IDEAŁ TWÓRCY - ,,POETA DOCTUS''

U schyłku średniowiecza powszechnym zjawiskiem był handel urzędami i godnościami kościelnymi, co powodowało falę krytyki wobec Kościoła katolickiego. Przełomowe okazało się wówczas wystąpienie Marcina Lutra, który w 1517 r. przybił na drzwiach katedry w Wittenberdze 95 tez przeciwko rozpowszechnionej wówczas praktyce sprzedaży przez duchownych odpustów. Pod wpływem poglądów Lutra własną doktrynę religijną sformułował Jan Kalwin. W Polsce luteranizm zyskał popularność zwłaszcza wśród mieszczan, zaś kalwinizmZwolennicy ruchu reformacyjnego uznawali Pismo Święte za jedyne źródło objawienia, odrzucając pośrednictwo kapłanów
u szlachty.
w drodze do zbawienia, kult świętych i celibat księży. Wzywali oni wiernych do skromności, prostoty i pracowitości.

REFORMACJA

XVI w., w którym Rzeczpospolita przeżywała rozkwit gospodarczy
i cywilizacyjny, nazywany jest złotym wiekiem kultury polskiej. Panował wówczas król Zygmunt I Stary. Do kraju przybyli
w tamtych czasach, sprowadzeni przez królową Bonę, włoscy artyści, których dziełem były m.in. krużganki z arkadami otaczające główny dziedziniec zamkowy na Wawelu. Budowano wówczas reprezentacyjne pałace i dwory (np. Zamek Królewski na Wawelu czy ratusz w Zamościu). Dzięki rozwojowi drukarstwa, upowszechniała się kultura,
a zwłaszcza literatura. W miastach powstawały drukarnie. Rozwijało się szkolnictwo parafialne, a także gimnazja (szkoły średnie). Od połowy XV w. okres rozwitu przechodziła Akademia Krakowska (jej wychowankami byli m.in. Mikołaj Kopernik czy Andrzej Frycz Modrzewski).

RENESANS W POLSCE

- Michel de Montaigne (francuski humanista) dowodził, że nikt nie dysponuje wiedzą absolutną, a wszelkie sądy mają charakter subiektywny;

- Erazm z Rotterdamu (holenderski filozof i teolog) zakładał,
że przestrzeganie ewangelicznych zasad zapewnia człowiekowi zbawienie. Krytykował on wiedzę opartą jedynie na dogmatach, tradycji
i autorytetach. Uważał, że głupota, nieuctwo i zabobony są głównymi przeszkodami na drodze do pokoju i szczęścia ludzi;

- Niccolò Machiavelli (włoski pisarz) uważał, że człowiek ma takie same skłonności do czynienia zarówno dobra, jak i zła. Twierdził, że władca powinien działać na rzecz pomyślności państwa (może on zatem czynić zło, jeśli zapewni to korzyści państwu).

FILOZOFIA W RENESANSIE

makiawelizm - postawa charakteryzująca się cynizmem i brakiem skrupułów w dążeniu do celu

# data[].attributes.attachment_link.description
a) początek renesansu to czas wielkich odkryć geograficznych (m.in. Ameryki przez Krzysztofa Kolumba w 1492r.); b) konieczne jest ,,odrodzenie'' życia duchowego, umysłowego renesans (zwany w Polsce odrodzeniem) to pierwsza w dziejach kultury europejskiej epoka, której nazwę nadali żyjący wówczas uczeni, pisarze i artyści. Chcieli oni zmian w średniowiecznym sposobie pojmowania świata i myślenia o człowieku.

# data[].attributes.headline
Podróż po zaświatach - ,,Boska komedia'' Dantego Alighieri

# data[].attributes.subject
Podróż po zaświatach - ,,Boska komedia'' Dantego Alighieri

# data[].attributes.attachment_link.description
ŚREDNIOWIECZE Temat: Podróż po zaświatach - ,,Boska komedia'' Dantego Alighieri.

# data[].attributes.attachment_link.description
ŚREDNIOWIECZE Temat: Sztuka średniowiecza. - religijny charakter malarstwa i rzeźby (tworzenie ku większej chwale Boga), - anonimowość dzieł sztuki (autor działał z boskiej inspiracji), - dydaktyczna funkcja dzieł (prezentowanie wzorców osobowych), - alegoryczność znaczeń przedmiotów, roślin i zwierząt (np. ryba symbolizowała Chrystusa, młot był alegorią męczeństwa), - symboliczny sens kolorów (np.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
ŚREDNIOWIECZE

Temat: Średniowiecze - wprowadzenie do epoki.

a) średniowiecze jako jeden z najdłuższych okresów
w dziejach Europy;

b) daty graniczne: początek - 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego) - koniec - 1453 r. (zdobycie Konstantynopola przez Turków);

c) inne umowne daty kończące średniowiecze:
ok. 1440 r. (wynalezienie druku przez Jana Gutenberga)
i 1492 r. - odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba.

RAMY CZASOWE EPOKI

Średniowiecze to epoka, która mogła poszczycić się wspaniałymi osiągnięciami w dziedzinie filozofii, sztuki
i architektury. Nazwa ,,wieki średnie'' (łac. medium aevum), zaproponowana przez włoskich humanistów na przełomie XV i XVI wieku, miała na celu podkreślenie, że okres ten był jedynie etapem przejściowym pomiędzy cywilizacją starożytną a odrodzeniem kultury antycznej w dobie renesansu.

NAZWA EPOKI

Wyróżnić można trzy fazy średniowiecza:

a) wczesną (V-X w.),

b) rozkwitu (XI-XIII w.),

c) zmierzchu (XIV-XV w.).

W Polsce epoka średniowiecza, symbolicznie zapoczątkowana chrztem Polski w 966 r.,
trwała do końca XV w.

ŚREDNIOWIECZE - ROZWÓJ EPOKI

- chrześcijaństwo - nauka Kościoła miała wpływ na wszystkie dziedziny życia: przyczyniła się do podziału społeczeństwa na stany (rycerski, duchowny, chłopski,
a później mieszczański), wpływała na funkcjonowanie monarchii (władca zaakceptowany przez Kościół);

- łacina - wspólny język całej wykształconej Europy (łącznik między cywilizacją antyku a kulturą średniowiecza);

- klasztory - mnisi kopiowali w nich antyczne rękopisy (zainteresowanie kulturą starożytną od XII w.)

FUNDAMENTY KULTURY ŚREDNIOWIECZA

- teocentryzm - przekonanie, że ośrodkiem świata jest Bóg, który stanowi przyczynę i cel wszystkich ludzkich działań (zadaniem władcy było wzmacnianie wiary wśród poddanych, duchowni mieli ją szerzyć i pogłębiać, a rycerze - walczyć w jej obronie);

- dualizm człowieka i świata, który go otacza - dostrzeganie kontrastu pomiędzy życiem świętego, wyrzekającego się ziemskich dóbr i całkowicie oddającego się modlitwie i Bogu, a życiem przeciętnego człowieka); ziemski żywot stanowił tylko wstępny etap ludzkiego bytowania; kontrasty świata)

NAJWAŻNIEJSZE POJĘCIA

- uniwersalizm - pogląd głoszący, że kultura powinna opierać się na powszechnie obowiązujących wzorcach (Kościół katolicki, Biblia, dominacja łaciny, siedem sztuk wyzwolonych: gramatyka, retoryka, dialektyka, arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka);

- hierarchia - trzy stany społeczeństwa: duchowieństwo, rycerstwo, chłopstwo (od XII-XII w. zaczął kształtować się nowy stan - mieszczaństwo)'

- wzorce osobowe: władca, rycerz, święty, piękna dama.

NAJWAŻNIEJSZE POJĘCIA

najstarsza uczelnia wyższa w Europie: Uniwersytet Boloński (1088r.),

pierwszy uniwersytet w Polsce: Akademia Krakowska (1364r.), współcześnie Uniwersytet Jagielloński

# data[].attributes.attachment_link.description
ŚREDNIOWIECZE Temat: Średniowiecze - wprowadzenie do epoki. a) średniowiecze jako jeden z najdłuższych okresóww dziejach Europy; b) daty graniczne: początek - 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego) - koniec - 1453 r. (zdobycie Konstantynopola przez Turków); c) inne umowne daty kończące średniowiecze:ok. 1440 r. (wynalezienie druku przez Jana Gutenberga)i 1492 r.

# data[].attributes.headline
Jak napisać plan twórczy i odtwórczy tekstu?

# data[].attributes.subject
Jak napisać plan twórczy i odtwórczy tekstu?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
PLAN TWÓRCZY (KOMPOZYCYJNY
RODZAJE PLANÓW
PLAN ODTWÓRCZY (DEKOMPOZYCYJNY

poprzedza powstanie własnego tekstu - mówionego lub pisanego; polega na zebraniu i uporządkowaniu materiały, który zostanie wykorzystany do przygotowania wypowiedzi (w tym celu powstaje konspekt); zwykle ma charakter roboczy - może być modyfikowany
w czasie pracy nad tekstem

wiąże się z analizą tekstu już istniejącego; polega na wskazaniu i uporządkowaniu najważniejszych elementów tekstu - źwięźle przedstawia najistotniejsze zagadnienia zawarte w tekście, pokazuje w zarysie ich budowę i organizację; może opowiadać spisowi treści (w przypadku dłuższego tekstu)

Przygotowanie planu wymaga przede wszystkim umiejętności analitycznych - analizy kompozycji tekstu, czyli:

a) odróżniania informacji ogólnych od szczegółowych, istotnych od nieistotnych;

b) wskazania najważniejszych elementów tekstu (np. zdarzeń, argumentów);

c) określenia ich wzajemnych powiązań (np. podobieństwa, kontrastu);

d) dostrzeżenia hierarchii (relacji nadrzędno-podrzędnych między kolejnymi elementami).

Konstruowanie planu sprawdza także umiejętności kompozycyjne, językowe i stylistyczne.
CECHY DOBRZE PRZYGOTOWANEGO PLANU
Plan tekstu można zapisać za pomocą zdań oznajmującychkonsekwencji
lub równoważników zdań (należy pamiętać o
w zapisie). Plan odtwórzy można przygotować również
w formie cytatów z tekstu lub pytań do tekstu - ogólnych do całego akapitu bądź szczegółowych.

Plan twórczy musi spełniać wymagania kompozycyjne,
czyli uwzględniać: wstęp (wprowadzenie do tematu),
rozwinięcie (wskazujące na rodzaj argumentacji)
oraz zakończenie (podsumowanie).
JAK SKONSTRUOWAĆ PLAN TEKSTU?
a) odzwierciedlający schemat kompozycyjny tekstu (np. wstęp, rozwinięcie, zakończenie);

b) zawierający najważniejsze treści, informacje
(np. tezę, argumenty, przykłady, wnioski);

c) przejrzysty i czytelny (dbałość o język i styl).
DOBRZE SKONSTRUOWANY PLAN, CZYLI JAKI?
Przeczytaj fragment tekstu i zapisz jego treść w trzech punktach, używając pełnych zdań. Następnie przeredaguj zdania na równoważniki.
ĆWICZENIE
Ci, którzy mówią o czytaniu Biblii ,,jako literatury'', czasami mają na myśli [...] czytanie jej bez zważania na jej istotę; to tak jak czytać [...] ,,Eneidę'', nie interesując się Rzymem. [...] Jest na szczęście rozsądniejszy sposób myślenia, zgodnie z którym Biblia, która tak czy inaczej jest literaturą, nie może być odpowiednio czytana inaczej niż literatura - a różne jej części jako różne rodzaje literatury, którymi są. Należy podkreślić przede wszystkim, że Psalmy muszą być czytane jako poezja, jako liryka - z wszystkimi właściwymi dla poezji lirycznej licencjami i zabiegami formalnymi, hiperbolami i powiązaniami bazującymi bardziej na emocjach niż logice. [...] W innym wypadku pominiemy to, co w nich jest obecne, i będzie nam się wydawać, że widzimy coś, czego w nich nie ma.

C.S. Lewis, Rozważania o psalmach, przełożyła Aleksandra Motyka

Biblię należy traktować jak różne rodzaje literatury.

Biblia jako różne rodzaje literatury.

Psalmy należy odczytywać jako dzieło liryczne.

Psalmy jako dzieło liryczne.

Skutkiem interpretacji psalmów bez odniesienia do gatunku może być wypaczenie sensu.

Skutki interpretacji psalmów bez odniesienia do gatunku.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak napisać plan twórczy i odtwórczy tekstu

# data[].attributes.attachment_link.description
PLAN TWÓRCZY (KOMPOZYCYJNY RODZAJE PLANÓW PLAN ODTWÓRCZY (DEKOMPOZYCYJNY poprzedza powstanie własnego tekstu - mówionego lub pisanego; polega na zebraniu i uporządkowaniu materiały, który zostanie wykorzystany do przygotowania wypowiedzi (w tym celu powstaje konspekt); zwykle ma charakter roboczy - może być modyfikowanyw czasie pracy nad tekstem wiąże się z analizą tekstu

# data[].attributes.headline
Wizja końca świata w "Apokalipsie św. Jana"

# data[].attributes.subject
Wizja końca świata w "Apokalipsie św. Jana"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
a) powstała w latach 60. n.e. oraz na początku lat 90. n.e., gdy jej autor objawienia na wyspie Patmos;

b) autorstwo przypisuje się św. Janowi, autorowi Ewangelii;

c) w tłumaczeniu słowo ,,apokalipsa'' oznacza objawienie, odsłonięcie tajemnicy zakrytej przed oczami ludzi. Terminem tym określamy odrębny gatunek literacki, który powstał na przełomie III i II w. p.n.e. i rozwijał się do II w. n.e.
GENEZA ,,APOKALIPSY ŚW. JANA''
a) ,,Apokalipsa...'' zawiera obrazy końca świata (Armagedonu)
i Sądu Ostatecznego. Zapowiada zwycięstwo Chrystusa nad złem. Wydarzenia te zostały ukazane w sposób alegoryczny i niejasny;

b) ,,Apokalipsę...'' otwiera i zamyka wizja Chrysusa: ,,Jam jest Pierwszy i Ostatni, (...) Jam jest Alfą i Omegą, (...) Początek i Koniec";
KOMPOZYCJA
c) prolog (Jan zwraca się do wyznawców Chrystusa i zapowiada,właściwa wizja prorocza (Bóg trzymający w prawej dłoni księgę zamkniętą siedmioma pieczęciami, pojawienie się czterech jeźdzców Apokalipsy, siedem trąb zapowiadających kolejne kataklizmy, walka sił dobra i jasności z siłami zła i ciemności, upadek Babilonu
że wiernie przekaże im to, co objawił mu Jezus), pierwsza, wstępna wizja (przesłanie Chrystusa do każdego z siedmiu Kościołów w Azji Mniejszej), epilog (wyjaśnienie Jezusa powodu zesłania wizji Janowi oraz zapowiedź paruzji - potwórnego przyjścia na ziemię)
i zwycięstwo Słowa Bożego nad Bestią, uwięzienie szatana, powstanie Nowego Jeruzalem),

KOMPOZYCJA
a) cztery - symbol świata ziemskiego
(4 strony świata, 4 żywioły itd.),

b) siedem - mistyczna liczba, tajemnica (w ,,Apokalipsie'' jest 7 gwiazd,
7 pieczęci, 7 trąb, 7 aniołów itd.),

c) Baranek - Chrystus, zwycięzca,

d) Niewiasta - Kościół, wiara,

e) Smok - szatan, zło,

f) Bestia (666) - ucieleśnienie zła,
KSIĘGA TAJEMNIC I SYMBOLI
h) pieczęć - wyroki Boże,

i) księga - zapis planów Boga,

j) łuk - zwycięstwo, zabór,

k) miecz - wojna, zniszczenie,

l) Babilon - zepsucie, miejsce grzechu,

ł) Nowe Jeruzalem - miejsce dla wybranych, gdzie dominuje dobro

# data[].attributes.attachment_link.title
Wizja końca świata w Apokalipsie św. Jana

# data[].attributes.attachment_link.description
a) powstała w latach 60. n.e. oraz na początku lat 90. n.e., gdy jej autor objawienia na wyspie Patmos; b) autorstwo przypisuje się św. Janowi, autorowi Ewangelii; c) w tłumaczeniu słowo ,,apokalipsa'' oznacza objawienie, odsłonięcie tajemnicy zakrytej przed oczami ludzi. Terminem tym określamy odrębny gatunek literacki, który powstał na przełomie III i II w.

# data[].attributes.headline
Biblijne oblicza miłości - "Pieśń nad Pieśniami"

# data[].attributes.subject
Biblijne oblicza miłości - "Pieśń nad Pieśniami"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
a) powstała ok. V w. p.n.e., prawdopodobnie jako śpiewnik weselny, z którego korzystano, by śpiewać na cześć młodej pary, albo jako utwór metaforyczny, który został napisany
w oparciu o pieśni weselne;

b) tytuł utworu oznacza najpiękniejszą, najdoskonalszą pieśń;

c) autor jest nieznany (przypuszczano, że był nim wymieniany w utworze król Salomon).
GENEZA ,,PIEŚNI NAD PIEŚNIAMI''
a) interpretacja dosłowna: jako poemat miłosny (brak w niej wzmianek o Bogu, narodzie wybranym i religii; odczytywana dosłownie opowiada o uczuciu i miłości zmysłowej dwojga ludzi);

b) interpretacja alegoryczna: żydowska i chrześcijańska tradycja uznaje ,,Pieśń nad Pieśniami'' za alegoryczny obraz miłości Boga
do ludu wybranego (Oblubieniec to symbol Boga, a Oblubienica - narodu wybranego Izraela);

c) interpretacja symboliczna: Jahwe - Izrael, Jezus - Kościół chrześcijański, Bóg - człowiek, Mesjasz - naród wybrany.
RÓŻNE ODCZYTANIA ,,PIEŚNI NAD PIEŚNIAMI''
W „Pieśni nad pieśniami" znaleźć można wiele środków stylistycznych, które są charakterystyczne dla tekstów biblijnych. Są to przede wszystkim:

a) liczne epitety (np. „najpiękniejsza"), które bardzo szczegółowo i obrazowo opisują czytelnikowi świat przedstawiony,

b) rozbudowane porównania (np. „Jako lilia między cierniem, tak przyjaciółka moja między córkami"), które w plastyczny sposób przekazują czytelnikowi to, co właśnie dzieje się w tekście,

c) apostrofa (np. ,,przyjaciółko moja''), czyli bezpośredni zwrot podmiotu do swojego odbiorcy.
ŚRODKI POETYCKIE W ,,PIEŚNI NAD PIEŚNIAMI''

# data[].attributes.attachment_link.title
Biblijne oblicza miłości - Pieśń nad Pieśniami

# data[].attributes.attachment_link.description
a) powstała ok. V w. p.n.e., prawdopodobnie jako śpiewnik weselny, z którego korzystano, by śpiewać na cześć młodej pary, albo jako utwór metaforyczny, który został napisanyw oparciu o pieśni weselne; b) tytuł utworu oznacza najpiękniejszą, najdoskonalszą pieśń; c) autor jest nieznany (przypuszczano, że był nim wymieniany w utworze król Salomon).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
a) psalmy wywodzą się ze starożytnej poezji hebrajskiej (najstarsze z nich pochodzą najprawdopodobniej z XI w. p.n.e., zaś ostatnie powstały w III w. p.n.e.);

b) pełniły funkcję modlitwy;

c) badacze początkowo uważali, że autorem psalmów jest król Dawid, ze względu na to, że jego imię pojawia się w około 70 utworach, ale za autora następnych uważano jego syna Salomona i innych (współcześni bibliście nie potwierdzają
tych przypuszczeń)
RODOWÓD PSALMÓW
a) jest gatunkiem lirycznym, który charakteryzuje się podniosłym stylem i religijną tematyką; jego struktura ma charakter rytmiczny, opierający się na powtórzeniach lub podobieństwach w budowie wypowiedzeń;

b) wśród ,,Księgi Psalmów'' można wyróżnić psalmy: błagalne (lamentacyjne), dziękczynne, pochwalne, prorockie, mądrościowe i żałobne;

c) zbiór psalmów nazywa się psałterzem.
PSALM
Uniwersalizm, czyli powszechność, wspólność psalmów wyraża się tym, że, choć powstały tysiące lat temu, można je odnosić do sytuacji człowieka żyjącego współcześnie.
UNIWERSALIZM ,,PSALMÓW''
,,Psalm 100'' ma charakter dziękczynny. Bóg przedstawiony jest
w nim jako doskonały Stwórca świata. Według słów zwartych
w psalmie, człowiek powinien być wdzięczny Bogu, a jednocześnie podporządkować się jego woli. W ,,Psalmie 100'' znajdziemy porównanie ludzi do owiec, które Bóg prowadzi. Utwór zachęca
do błogosławienia imienia Pana oraz chwalenia jego doskonałego dzieła. Psalm ten ma również charakter błagalny, bowiem znajdziemy w nim skierowaną do Boga prośbę człowieka
o wysłuchanie jego próśb.
,,PSALM 100. SŁUŻCIE PANU Z WESELEM''
Tytuł wskazuje na tematykę psalmu, dotyczącą nawrócenia grzesznika Jest to pieśń błagalna, w której podmiot liryczny, pełni szacunku i podziwu, woła do Pana i błaga Go
i zwrócenia się do Bożego miłosierdzia.
o łaskę. Utwór porusza problematykę wszystkich grzeszników, zwracając uwagę na to, że nie ma osoby na świecie, która uchroniłaby się zupełnie od grzechu. Osoba mówiąca w tekście to grzesznik, który się nawrócił i pragnie wybaczenia Pańskiego. Uniwersalna wymowa psalmu porusza problem grzechu i Boskiego przebaczenia. Jednakże
by je uzyskać, niezbędne jest nawrócenie i zwrócenie się ku Bogu.
,,PSALM 130. Z OTCHŁANI GRZECHU KU BOŻEMU MIŁOSIERDZIU"

# data[].attributes.attachment_link.description
a) psalmy wywodzą się ze starożytnej poezji hebrajskiej (najstarsze z nich pochodzą najprawdopodobniej z XI w. p.n.e., zaś ostatnie powstały w III w.

# data[].attributes.headline
Dociekanie sensu ludzkiego życia w "Księdze Koheleta"

# data[].attributes.subject
Dociekanie sensu ludzkiego życia w "Księdze Koheleta"

# data[].attributes.attachment_link.title
Dociekanie sensu ludzkiego życia w Księdze Koheleta

# data[].attributes.attachment_link.description
a) geneza: powstała ok. III/II w. p.n.e.; b) jest to jedna z ksiąg mądrościowych (dydaktycznych) Starego Testamentu (rady, co człowiek powinien zrobić); c) nazwa księgi wskazuje na jej autora - nie jest to imię własne, lecz nazwa funkcji pełnionej przez konkretną osobę, która była kimś w rodzaju łącznika zgromadzenia z Bogiem (grecka nazwa Eklezjastes).

# data[].attributes.headline
Rozważania o cierpieniu - "Księga Hioba"

# data[].attributes.subject
Rozważania o cierpieniu - "Księga Hioba"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
a) geneza: badacze przypuszczają, że ,,Księga Hioba'' powstała w V w. p.n.e., autor nie jest znany;

b) czas i miejsce akcji: bohater ,,Księgi'' pochodzi z ziemi Us (Uz, Hus) - krainy położonej na południowy wschód od Palestyny;

c) kompozycja: dwie krótkie części napisane prozą (wstęp
i zakończenie) oraz obszerny wierszowany poemat;

d) jest to jedna z ksiąg mądrościowych (dydaktycznych) Starego Testamentu.
,,KSIĘGA HIOBA''
a) Bóg - wszechobecna postać, poddająca człowieka próbie. Stwórca wskazuje diabłu Hioba, podkreślając, że jest on jednym z najbardziej bogobojnych ludzi. Wierząc w jego pobożność, poddaje go próbie. Pokora Hioba podoba się Bogu;

b) problem niezawionionego cierpienia - niesprawiedliwym wydaje się los, który dotyka bohatera. Tragedia jest tak wielka, że całe otoczenie Hioba widzi w jego doświadczeniu widoczny ,,palec boży'';

c) człowieczeństwo - opowieść o Hiobia ma wymiar uniwersalny (Hiob uosabia każdego, cierpiącego niewinnie człowieka);

d) postawa Hioba stała się wielką inspiracją dla artystów poruszających
w swych dziełach wątek ludzkiej godności i humanizmu.
MOTYWY ,,KSIĘGI HIOBA''

# data[].attributes.attachment_link.description
a) geneza: badacze przypuszczają, że ,,Księga Hioba'' powstała w V w. p.n.e., autor nie jest znany; b) czas i miejsce akcji: bohater ,,Księgi'' pochodzi z ziemi Us (Uz, Hus) - krainy położonej na południowy wschód od Palestyny; c) kompozycja: dwie krótkie części napisane prozą (wstępi zakończenie) oraz obszerny wierszowany poemat; d) jest to jedna z ksiąg mądrościowych (dydaktycznych) Starego Testamentu.

# data[].attributes.headline
Księga Rodzaju - dzieje początków świata i ludzkości

# data[].attributes.subject
Księga Rodzaju - dzieje początków świata i ludzkości

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
a) biblia (z gr. biblion) - księga, zwój papirusu;

b) testament (z łac. testamentum) - przymierze (stare
i nowe przymierze z Bogiem);

c) ewangelia (z gr. ewangelion) - dobra nowina;

d) werset - wyodrębniony graficznie odcinek tekstu, obejmujący kilka zdań tworzących całość znaczeniową
i rytmiczną.

WAŻNE TERMINY

a) Stary Testament: tradycja ustna XIII/XII w. p.n.e. (Mojżesz), a nawet XIX w. p.n.e. (Abraham). Najstarsze zapisy VI/V w. p.n.e. Zapisany po hebrajsku (zapisy
z Palestyny) i grecku (przez Żydów żyjących w diasparach);

b) Nowy Testament: I i II w. n.e., zapisany po grecku
i aramejsku.

CZAS I JĘZYK POWSTANIA BIBLII

a) księgi historyczne, m.in. Tora w Starym Testamencie, Ewangelie w Nowym Testamencie;

b) księgi mądrościowe, m.in. Księga Hioba w Starym Testamencie, Listy Apostolskie w Nowym Testamencie,

c) księgi profetyczne (prorockie), m.in. Księga Izajasza
w Starym Testamencie, Apokalipsa św. Jana w Nowym Testamencie.

PODZIAŁ KSIĄG

Kanon (z łac. canon - zbiór, reguła, prawidło; kanoniczny - ogólnie przyjęty, obowiązujący) chrześcijański ustalono na Soborze Trydenckim w 1546r. Składa się z:

a) 46 ksiąg Starego Testamentu;

b) 27 ksiąg Nowego Testamentu.

Teksty, które nie znalazły się w tym kanonie, czyli nie zostały uznane przez Ojców Kościoła za natchnione, nazywamy apokryfami.

KANON CHRZEŚCIJAŃSKI

a) Septuaginta- III/II w. p.n.e., najstarszy przekład Starego Testamentu na język grecki. Według tradycji 70 tłumaczy przełożyło Stary Testament na język grecki w ośrodku aleksandryjskim w ciągu 70 dni;

b) Wulgata (z łac. powszechna, zwyczajna) - V/IV w. p.n.e., tłumaczenie Biblii na łacinę przez św. Hieronima;

c) przekłady na język polski: ,,Biblia Jakuba Wujka'' (1593r.), ,,Biblia Tysiąclecia'' (1965r.); protestanckie: ,,Biblia Brzeska'' (1563 r.), ,,Biblia Gdańska'' (1632r.)

PRZEKŁADY BIBLII

- dziełem literackim (z niej pochodzi wiele gatunków literackich, jak np.: psalm, hymn, pieśń, przypowieść, stanowi źródło toposów, archetypów, symboli i alegorii) i inspiracją dla późniejszych artystów;

- świadectwem historycznym dotyczącym zwłaszcza dziejów
i obyczajowości narodu żydowskiego;

- zbiorem uniwersalnych prawd moralnych dla Europejczyków;

- dla wierzących świętą księgą, w której znajduje się zapis Bożego objawienia;

- źródłem frazeologizmów (biblizmów).

CZYM JEST ,,BIBLIA''?

a) na poziomie literalnym - tekst rozumiany dosłownie - jako zapis faktu, pouczenie lub instrukcja;

b) na płaszczyźnie alegorycznej - każdy z wątków interpretowany jako element niosący dodatkowe znaczenie religijne lub moralne;

c) na poziomie moralistycznym - tekst odczytywany jako rady
i wskazówki, które pomagają zrozumieć człowiekowi jego postawę oraz czyny;

d) na płaszczyźnie mistycznej - lektura Pisma Świętego wiąże się
z obcowaniem ze słowem Bożym.

JAK ODCZYTYWAĆ BIBLIĘ?

# data[].attributes.attachment_link.description
a) biblia (z gr. biblion) - księga, zwój papirusu; b) testament (z łac. testamentum) - przymierze (starei nowe przymierze z Bogiem); c) ewangelia (z gr. ewangelion) - dobra nowina; d) werset - wyodrębniony graficznie odcinek tekstu, obejmujący kilka zdań tworzących całość znaczeniowąi rytmiczną. WAŻNE TERMINY a) Stary Testament: tradycja ustna XIII/XII w.

# data[].attributes.headline
Miejsca wspólne w kulturze, czyli motywy w mitologii

# data[].attributes.subject
Miejsca wspólne w kulturze, czyli motywy w mitologii

# data[].attributes.headline
Między początkiem a końcem - mit kosmologiczny i eschatologiczny

# data[].attributes.subject
Między początkiem a końcem - mit kosmologiczny i eschatologiczny

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
DRZEWO GENEALOGICZNE NAJSTARSZYCH BOGÓW GRECKICH
sturęcy / hekatonchejrowie

matka: Gaja i Reja bardzo kochały swoje dzieci. Kiedy okazało się, że ojcowie są dla nich śmierletnym zagrożeniem, zaczęły przeciw nim spiskować, sprzymierzyły się z dziećmi w walce z ojcami.

ojciec: Uranos i Kronos rywalizują z własnym potomstwem, walczą z nimi o władzę. Dzieci nie spełniają ich oczekiwań, są gotowi je zabić. Ojciec zwalcza syna, a syn odbiera mu władzę i go zabija.

JAKI OBRAZ MATKI I OJCA - PRARODZICÓW - WYŁANIA SIĘ Z MITU KOSMOGONICZNEGO?

1. przejście przez bramę piekielną (symbol opuszczenia świata żywych na zawsze);

2. przejście przez przedsionek piekieł, gdzie znajdują się: Smutek, Choroby, Nędza itp. (cierpienie, jakie musi przejść umierający);

3. przepłynięcie z Charonem Styksu za jednego obola (symbol zmiany, oczyszczenia);

4. spotkanie z Cerberem (symbol nieodwracalności śmierci);

5. oczekiwanie na sąd w królestwie cieni (rozliczenie ziemskiego życia)

WĘDRÓWKA DUSZY PO ŚMIERCI DO ŚWIATA UMARŁYCH

MIT O ASKLEPIOSIE: nie można wydrzeć bogom tajemnicy wieczności, śmierć jest konieczna.

MIT O DEMETER I KORZE: przebywanie bogini w zaświatach oznacza dla ludzi zamieranie przyrody.

MIT O SYZYFIE: mit ukazuje karę, która czeka każdego, kto próbuje uniknąć śmierci.

MIT O ZEJŚCIU ODYSEUSZA DO HADESU: dusze, które zobaczył Odys
w podziemiach, tęsknią do ziemskiego życia, cierpią.

MIT O UJARZMIENIU CERBERA PRZEZ HERAKLESA: istoty piekielne tracą swoją moc, kiedy zostaną wywleczone na ziemię (Cerber boi się światła słonecznego).

MIT O ATENIE I ARACHNE: bogini okazała litość, zamieniając zmarłą dziewczynę w pająka.

JAK STAROŻYTNI GRECY POSTRZEGALI ŚMIERĆ?

# data[].attributes.attachment_link.title
Między początkiem a końcem - mit kosmoginiczny i eschatologiczny

# data[].attributes.attachment_link.description
DRZEWO GENEALOGICZNE NAJSTARSZYCH BOGÓW GRECKICH sturęcy / hekatonchejrowie matka: Gaja i Reja bardzo kochały swoje dzieci. Kiedy okazało się, że ojcowie są dla nich śmierletnym zagrożeniem, zaczęły przeciw nim spiskować, sprzymierzyły się z dziećmi w walce z ojcami. ojciec: Uranos i Kronos rywalizują z własnym potomstwem, walczą z nimi o władzę.

# data[].attributes.headline
Wprowadzenie do literatury starożytnej Grecji i Rzymu. Mitologiczne archetypy i toposy.

# data[].attributes.subject
Wprowadzenie do literatury starożytnej Grecji i Rzymu. Mitologiczne archetypy i toposy.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
MIT to opowieść o bogach, demonach, legendarnych bohaterach i nadnaturalnych wydarzeniach. Mity próbują wyjaśnić odwieczne zagadnienia ludzkiego życia, śmierci, dobra, zła, przeznaczenia człowieka. Wyrażają
i porządkują wierzenia danej społeczności. PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O MICIE Zbiór mitów to MITOLOGIA.
Mity mają bardzo duże znaczenie dla twórców kolejnych epok. Są źródłem toposów (motywów, tematów)
i archetypów (wzorców postępowania).

Najbardziej znane toposy to motywy: miłości (uczucie łączące Orfeusza i Eurydykę), walki (pojedynek Achillesa z Hektorek), wędrówki (powrót Odyseusza), domu (Itaka) czy labiryntu (w micie o Tezeuszu).

ŹRÓDŁO TOPOSÓW I ARCHETYPÓW

KOSMOGONICZNE

opowiadają o powstaniu świata (grecki mit o narodzinach świata z Chaosu)

RODZAJE MITÓW

ANTROPOGENICZNE

opowiadają o powstaniu człowieka (mit o Prometeuszu)

TEOGONICZNE

opowiadają o narodzinach bogów (mit o Atenie)

GENEALOGICZNE

opowiadają historie starożytnych rodów (mit o rodzie Labdakidów - historia Edypa)

opowiadają o bohaterach
(mit o Herkulesie)

ESCHATOLOGICZNE

przedstawiają wyobrażenia
o zaświatach, życiu po śmierci (mit o Orfeuszu)

poznawcza - mity tłumaczą zjawiska przyrodnicze, oswajają lęki, objaśniają zjawiska przyrody
(mit o Demeter i Korze);

światopoglądowa - mity kształtują pogląd ma świat, pokazują wzorce zachowań, określają normy życia społecznego (mit o Prometeuszu);

sakralna - mity organizują wierzenia, określają kompetencje bogów i sposoby oddawania im czci
(mit o narodzinach Afrodyty).

FUNKCJE MITÓW

W mitach utrwaliły się archetypy - pradawne, niezmienne wyobrażenia, które tkwią
w świadomości zbiorowej całej społeczności. Dotyczą wzorów ludzkich postaw i zachowań, np.:

- Demeter - czułość matki;

- Ikar - marzyciel, człowiek bezmyślny, pragnący pokonać granice stawiane przez naturę;

- Dedal - archetyp człowieka rozważnego, doświadczenia, realista;

- Orfeusz - poświęcenie w imię miłości;

- Prometeusz - altruista i buntownik;

- Syzyf - człowiek, który pracuje bez efektów;

- Niobe - skrzywdzona, cierpiąca matka;

- Edyp - symbol okrutnego losu;

- Herakles - odwieczny sen o potędze, siła, męstwo;

- Penelopa - archetyp wiernej żony;

- Odys - archetyp wędrowca (homo viator).

MITOLOGICZNE ARCHETYPY

TOPOS WĘDRÓWKI

Pojawia się w mitologiach całego świata. W mitach greckich dola wędrowca jest najczęściej kojarzona z historią Odyseusza. Król Itaki nadaremno stara się powrócić do domu. Klątwa Posejdona przedłuża wędrówkę bohatera
o pełne dziesięć lat. Powrót Odyseusza do ojczyzny jest często odczytywany jako metafora ludzkiego życia.

MITYCZNE TOPOSY

TOPOS WYSP SZCZĘŚLIWYCH

Kraina wiecznego szczęścia przeznaczona dla dusz zmarłych, którzy za życia kierowali się dobrem i moralnością. Jest to synonim pozaziemskiego raju, azylu, miejsca wypełnionego spokojem i harmonią. W niektórych mitach Wyspy Szczęśliwe umieszczone są w podziemiach Hadesu, w innych - są tożsame z Polami Elizejskimi.

MITYCZNE TOPOSY

TOPOS ARKADYJSKI

Arkadia to mityczna kraina szczęścia, symbol ziemskiego raju, miejsce spokoju, ładu, harmonii i radości. Motyw Arkadii - urokliwego miejsca zamieszkanego przez pasterzy - pojawia się po raz pierwszy w ,,Bukolikach'' Wergiliusza.

MITYCZNE TOPOSY

TOPOS LABIRYNTU

Motyw wielkiej, skomplikowanej budowli ma swe źródło
w micie o Tezeuszu i Minotaurze. Mitycznym twórcą labiryntu miał być wielki, starożytny wynalazca - Dedal. Budowla powstała z rozkazu króla Krety, pragnącego ukryć przed światem swego potwornego syna. Tezeusz, z pomocą królewskiej córki Ariadny, zabija Minotaura i odnajduje drogę powrotną z labiryntu.

MITYCZNE TOPOSY

TOPOS GENEZYJSKI

Wywodzi się z mitów opisujących powstanie świata.
W mitologii greckiej pierwsi bogowie wyłaniają się z chaosu, tworząc kolejne elementy nowego świata. Ze związków pomiędzy pierwszymi bogami rodzą się kolejni. Rozpoczyna się walka o władzę, zakończona zwycięstwem najsilniejszych.

MITYCZNE TOPOSY

kosmogonia - mitologiczne lub religijne wyobrażenie o pochodzeniu świata - opowieść danej kultury
o własnych korzeniach;

antropomorfizm - ukształtowanie bogów na podobieństwo do ludzi (wygląd + emocje,
motywy postępowania).

WAŻNE POJĘCIA

# data[].attributes.attachment_link.title
Wprowadzenie do literatury starożytnej Grecji i Rzymu

# data[].attributes.attachment_link.description
MIT to opowieść o bogach, demonach, legendarnych bohaterach i nadnaturalnych wydarzeniach. Mity próbują wyjaśnić odwieczne zagadnienia ludzkiego życia, śmierci, dobra, zła, przeznaczenia człowieka. Wyrażająi porządkują wierzenia danej społeczności. PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O MICIE Zbiór mitów to MITOLOGIA. Mity mają bardzo duże znaczenie dla twórców kolejnych epok. Są źródłem toposów (motywów, tematów) i archetypów (wzorców postępowania).

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Teatr wywodził się z uroczystości religijnych ku czci boga Dionizosa. Najpierw mężczyźni tworzyli chór wykonujący pieśni chwalące boga. Wśród nich znajdował się koryfeusz - przodownik chóru. Dopiero później zaczęli pojawiać się aktorzy. TEATR ANTYCZNY
tylko mężczyźni, którzy grali również role kobiece

AKTORZY W TEATRZE ANTYCZNYM

nosili maski, wskazujące na płeć
i wiek postaci (aktor mógł być np. kobietą)

nosili kostiumy wzorowane na uroczystych strojach kapłanów (kolory
o znaczeniu symbolicznym, np. purpura - władza)

na scenie mogły występować najwyżej trzy osoby (jeden aktor mógł odgrywać kilka ról)

poruszali się na koturnach (grube, drewniane podeszwy)

- katharsis - podczas oglądania tragedii widzowie przeżywali pewien rodzaj oczyszczenia z trudnych emocji;

- komedie pozwalały wyśmiać negatywne zjawska życia społecznego
i politycznego miasta;

- funkcje państwowotwórcze - propagowanie ideologii miasta-państwa;

- brak scen krwawych.
ROLA TEATRU:
- nazwa oznacza dosłownie ,,pieśń kozłów'';

- podstawowy gatunek dramatu;

- obejmuje utwory utrzymane w poważnym tonie, ukazujące bohatera usiłującego uniknąć swego przeznaczenia lub uwikłanego w konflikt równorzędnych racji;

- działania bohatera prowadzą nieuchronnie do katastrofy (fatum);

- obowiązywała zasada trzech jedności (czasu, miejsca i akcji).
TRAGEDIA:
Akcja obejmowała jeden wątek, toczyła się w jednym miejscu i nie przekraczała jednej doby.

- gatunek dramatu obejmujący utwory
o pogodnej tematyce;

- losy bohaterów zmierzają do szczęśliwego końca;

- efekty humorystyczne oparte są na komizmie: postaci, sytuacji lub języka.
KOMEDIA:
dostosowanie stylu utworu (m.in. składni i słownictwa) do jego tematyki i charakterów występujących w nim postaci (tragedia - sposób mowy patetyczny
i wniosły, komedia - sposób mowy potoczny i rubaszny)
ZASADA ,,DECORUM'': AJSCHYLOS (525-456 r. p.n.e.)
uniwersalne problemy moralne, problem winy
i kary, monumentalne postacie

TRZECH TRAGIKÓW GRECKICH
SOFOKLES (496-406 r. p.n.e.)
tragiczne losy władców Teb
i ich potomków, człowiek bezsilny wobec losu, potrzeba moralnego wyboru, psychologia postaci
EURYPIDES (485-407 r. p.n.e.)
reformator teatru greckiego, wprowadził postacie kobiet, ograniczył rolę wątków religijnych

# data[].attributes.attachment_link.description
Teatr wywodził się z uroczystości religijnych ku czci boga Dionizosa. Najpierw mężczyźni tworzyli chór wykonujący pieśni chwalące boga. Wśród nich znajdował się koryfeusz - przodownik chóru. Dopiero później zaczęli pojawiać się aktorzy. TEATR ANTYCZNY tylko mężczyźni, którzy grali również role kobiece AKTORZY W TEATRZE ANTYCZNYM nosili maski, wskazujące na płeći wiek postaci (aktor mógł być np.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
b) doskonałości formy osiągniętej dzięki zastosowaniu kanonu (podstawowego wzorca), czyli właściwych proporcji ciała przedstawianego w rzeźbie; c) wewętrzny ład, układ, harmonia, równowaga środków wyrazu - odpowiedni układ elementów dzieła sztuki; d) rytmiczność, symetria - sposób realizacji harmonii w dziele; e) mimesis - naśladowanie natury (wydobycie z niej piękna), co nie wyklucza iluzji. SZTUKA ANTYCZNA dążyła do piękna. Jego ideał polegał na:
- kolumnada - nadawała rytm greckim arcydziełom, pozwalała zachować symetrię, stwarzała wrażenie doskonałej harmonii elementów;

- kopuła - sklepienie architektoniczne, oparte na murze;

- łuk - krzywa linia, element architektoniczny;

- łuk triumfalny - budowla wznoszona na cześć militarnych zwycięstw władców i wodzów;

- arkady - tworzyły je kolumny, często łączone łukami;

- akwedukt - budowla mająca na celu zaopatrywanie miasta w wodę;

- amfiteatr - budowla wykorzystywana przy imprezach masowych (Koloseum - największy amfiteatr).
POJĘCIA ZWIĄZANE Z ARCHITEKTURĄ
Rzeźba mająca na celu zachwyt nad pięknem ludzkiego ciała. Przedstawia młodzieńca trzymającego w lewej ręce włócznię. Ukazuje ideał cielesnej harmonii - figura młodzieńca charakteryzuje się swobodą i dynamiką.
Ciężar ciała postaci spoczywa na jednej nodze (kontrapost). Dzieło to ukazuje przykład cielesnej doskonałości - jest to realizacja zasady ,,mimesis''. Poliklet zachował w swoim dziele właściwe proporcje ciała człowieka (obliczeń wielkości poszczególnych części ciała do całej sylwetki dokonywał za pomocą szerokości ludzkiego kciuka).
PRZYKŁADOWE DZIEŁA SZTUKI Poliklet ,,Doryforos''
Marmurowa rzeźba grecka przedstawia Laokoona (kapłana Apolla z Troi) wraz z synami, którzy są zabijani przez węże morskie. Laookon, będąc kapłanem, popełnił świętokradztwo, żeniąc się i łamiąc tym samym nakaz celibatu. Czynem tym ściągnął na siebie gniew Apollina. Historia Laookona jest opisana w II księdze ,,Eneidy'' Wergiliusza.
PRZYKŁADOWE DZIEŁA SZTUKI Grupa Laokoona

# data[].attributes.attachment_link.description
b) doskonałości formy osiągniętej dzięki zastosowaniu kanonu (podstawowego wzorca), czyli właściwych proporcji ciała przedstawianego w rzeźbie; c) wewętrzny ład, układ, harmonia, równowaga środków wyrazu - odpowiedni układ elementów dzieła sztuki; d) rytmiczność, symetria - sposób realizacji harmonii w dziele; e) mimesis - naśladowanie natury (wydobycie z niej piękna), co nie wyklucza iluzji.

# data[].attributes.headline
Filozofia antyczna - badanie świata natury.

# data[].attributes.subject
Filozofia antyczna - badanie świata natury.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Temat: Filozofia antyczna - badanie świata natury.

całościowe poznanie rzeczywistości i określenie miejsca, jakie zajmuje w niej człowiek CEL FILOZOFII ANTYCZNEJ
- autor słów: Scio me nihil scire (,,Wiem, że nic nie wiem'');

- uważał, że trzeba słuchać wewnętrznego głosu, który ostrzega nas przed czynieniem zła;

- twierdził, że człowiek mądry zawsze wybierze sprawiedliwość i dobro;

- utożsamiał cnotę (etyczną doskonałość) z mądrością;

- uważał, że to co powszechnie uchodzi za wiedzę, jest pozbawione wartości;

- jego uczniem był Platon
SOKRATES
- podobnie jak Sokrates uważał, że dobro i mądrość idą
w parze;

- wierzył w świat idei, twierdząc, że rzeczywistość ziemska jest tylko cieniem;

- uważał, że poznawanie jest przypominaniem tego, co dusza już widziała;

- jego zdaniem człowiek powinien słuchać rozumu, którego zadaniem jest kierowanie myśli ku absolutnemu dobru i pięknu;

- jego uczniem był Arystoteles.
PLATON
- uważał, że praprzyczyna wszystkiego zrodziła się
z absolutu;

- był zwolennikiem ,,złotego środa'';

- uważał, że podstawą sądów o rzeczywistości są obserwacje zmysłowe i dociekania umysłowe;

- polecał obserwować rzeczywistość i na tej podstawie wyciągać wnioski.
ARYSTOTELES EPIKUREIZM
- twórca: Epikur;

- za największe dobro uważał przyjemność rozumianą jako brak cierpienia;

- według niego szczęście dawały człowiekowi bliskie relacje z innymi ludźmi oraz przebywanie na łonie natury;

- uważał, że śmierć nas nie dotyczy

INNE GRECKIE SZKOŁY FILOZOFICZNE
STOICYZM
- twórca: Zenon z Kition;

- człowiek nie ma wpływu na różne wydarzenia, zatem wobec nieszczęść
i przeciwności losu należy zachować spokój i pogodzić się z nimi, kierując się rozumem
SCEPTYZM
- twórca: Pyrron z Elidy;

- nie chciał oceniać ani opisywać rzeczywistości, ponieważ człowiek nie jestw stanie jej poznać;

- ze względów praktycznych warto postępować zgodnie
z rozsądkiem, podporządkowywać się prawom i obyczajom

# data[].attributes.attachment_link.description
Temat: Filozofia antyczna - badanie świata natury.

# data[].attributes.headline
Grecja i Rzym oraz ich wpływy na kształtowanie cywilizacji europejskiej.

# data[].attributes.subject
Grecja i Rzym oraz ich wpływy na kształtowanie cywilizacji europejskiej.

# data[].attributes.headline
Wstęp do starożytności. Fundamenty kultury europejskiej.

# data[].attributes.subject
Wstęp do starożytności. Fundamenty kultury europejskiej.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
SINUSOIDA KRZYŻANOWSKIEGO
II poł. XIX w.

Według koncepcji Juliana Krzyżanowskiego - polskiego historyka literatury - epoki literackie układają się na zasadzie sinusoidy - wzniosłości jednych i „upadku" drugich. Tworzą w ten sposób pary przeciwieństw.

STAROŻYTNOŚĆ (ANTYK) - czasy istnienia najstarszych cywilizacji na obszarze śródziemnomorskim, głównie
w Grecji i Rzymie.

Początek epoki : IV w. p.n.e. (wynalezienie pisma).

Koniec epoki : 476 r. (upadek cesarstwa zachodniorzymskiego).

Nazwa ,,antyk'' pochodzi z jęz. łacińskiego (antiquus - dawny).

CYWILIZACJA ANTYCZNA

- politeizm - wielobóstwo;

- wiedza o mechanizmach rządzenia państwem;

- idea wielkiej, zjednoczonej Europy,

- zasady prawa rzymskiego ukształtowały podstawy systemu prawa funkcjonującego do dziś

FUNDAMENTY KULTURY EUROPEJSKIEJ

CHRZEŚCIJAŃSTWO

- monoteizm - wiara w jednego Boga;

- kodeks etyczny oparty na Ewangeliach (szacunek do drugiego człowieka);

- moralny drogowskaz dla całej kultury europejskiej (zasady uniwersalne)

Ateny (najważniejsze greckie miasto), Rzym (stolica imperium) i Jerozolima (święte miasto Żydów i chrześcijan) to symboliczne fundamenty kultury europejskiej.

# data[].attributes.attachment_link.description
SINUSOIDA KRZYŻANOWSKIEGO II poł. XIX w. Według koncepcji Juliana Krzyżanowskiego - polskiego historyka literatury - epoki literackie układają się na zasadzie sinusoidy - wzniosłości jednych i „upadku" drugich. Tworzą w ten sposób pary przeciwieństw. STAROŻYTNOŚĆ (ANTYK) - czasy istnienia najstarszych cywilizacji na obszarze śródziemnomorskim, główniew Grecji i Rzymie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Odrysuj w zeszycie swoją dłoń. Na każdym z odrysowanych palców zapisz poszczególne pytania, na jakie musi znaleźć się odpowiedź w ogłoszeniu.

FUNKCJA INFORMATYWNA

(przedstawieniowa, poznawcza)

- służy przekazywaniu informacji;

- dominuje zwłaszcza w tekstach naukowych, popularnonaukowych, artykułach prasowych, ogłoszeniach w serwisach informacyjnych,

- wypowiedź skupia się na samym komunikacie i jego wartości informacyjnej;

- brak nacechowania emocjonalnego wypowiedzi;

- dominują zdania oznajmujące

FUNKCJA EKSPRESYWNA

- wyraża emocje nadawcy oraz sygnalizuje jego stan fizyczny lub psychiczny;

- w wypowiedzi, częto mającej formę zdań wykrzyknikowych, występują wyrazy ekspresywne (np. zdrobnienia, zgrubienia, wykrzykniki wyrażające emocje i stany);

- dominuje w liryce osobistej, recenzjach, wypowiedziach potocznych

FUNKCJA IMPRESYWNA

(nakłaniająca)

- oddziaływanie na zachowanie odbiorcy (np. prośba, polecenie, rozkaz, komenda, polecenie służbowe, podanie, instrukcja, przemówienie, apel);

- w wypowiedzi używa się: trybu rozkazującego, bezokoliczników lub czasowników: musieć, trzeba, należy, powinien;

- zasady grzeczności językowej (tryb przypuszczający lub słowo proszę);

- szczególny typ: funkcja perswazyjna (nadawca komunikatu oddziałuje na czyjąś postawę i zachowanie, odwołując się do emocji)

FUNKCJA POETYCKA

- zwraca uwagę na formę i właściwości budowy komunikatu, brzmienie poszczególnych słów;

- wykorzystuje środki stylistyczne (np. epitety, metafory, porównania) oraz środki związane z budową i brzmieniem utworu (np. rymy i rytm w poezji)

FUNKCJA METAJĘZYKOWA

- koncentruje się na opisie języka;

- przejawia się np. w pytaniach o znaczenie języka, wypowiedziach objaśniających znaczenie wyrazu, definicjach

FUNKCJA FATYCZNA

- wypowiedź nastawiona na kontakt między nadawcą a odbiorcą;

- używana jest w celu nawiązania, podtrzymania lub zakończenia kontaktu językowego;

- charakterystyczne są dla niej: formy wołacza, wykrzykniki lub formuły powitań i pożegnań

FUNKCJA MAGICZNA

- nadawca, za pośrednictwem wypowiedzianych słów, stara się wpłynąć na otaczający go świat i stworzyć określoną sytuację
(np. poprzez użycie życzenia, zaklęcia, klątwy, przekleństwa)

Dziękuję za udział w lekcji.

# data[].attributes.attachment_link.description
Odrysuj w zeszycie swoją dłoń. Na każdym z odrysowanych palców zapisz poszczególne pytania, na jakie musi znaleźć się odpowiedź w ogłoszeniu.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
AKT KOMUNIKACJI JĘZYKOWEJ - przekaz językowy skierowany
w określonej sytuacji przez nadawcę do odbiorcy.

(indywidualny lub zbiorowy)

(indywidualny lub zbiorowy)

(bezpośredni lub pośredni)

(wspólny dla nadawcy i odbiorcy, werbalny lub niewerbalny)

Odrysuj w zeszycie swoją dłoń. Na każdym z odrysowanych palców zapisz poszczególne pytania, na jakie musi znaleźć się odpowiedź w ogłoszeniu.

Wyodrębnij poszczególne akty komunikacji językowej w oparciu o podaną sytuację:

Pracownik napisał do pracodawcy list z prośbą o udzielenie urlopu.

WARUNKI SKUTECZNEJ KOMUNIKACJI:

- zwięzła i jasna wypowiedź;

- dbałość
o poprawność wypowiedzi;

- kontrola celu wypowiedzi;

- dostosowanie języka do sytuacji;

- respektowanie zasad etyki językowej;

- dostosowanie mowy ciała do treści komunikatu.

Dziękuję za udział w lekcji.

# data[].attributes.attachment_link.description
AKT KOMUNIKACJI JĘZYKOWEJ - przekaz językowy skierowanyw określonej sytuacji przez nadawcę do odbiorcy. (indywidualny lub zbiorowy) (indywidualny lub zbiorowy) (bezpośredni lub pośredni) (wspólny dla nadawcy i odbiorcy, werbalny lub niewerbalny) Odrysuj w zeszycie swoją dłoń. Na każdym z odrysowanych palców zapisz poszczególne pytania, na jakie musi znaleźć się odpowiedź w ogłoszeniu.