# data[].attributes.body
Wellicht interessant voor visiestuk

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
auteur SLO: Monique van der Hoeven, Luc Sluijsmans, Ria van de Vorle

auteur extern: Heusden, B. van

Hoeven, M. van der, Sluijsmans, L., Vorle, R. van de, & Heusen, B. van. (red.). Cultuur in de spiegel: een leerplankader voor cultuuronderwijs. Enschede: SLO.

# data[].attributes.attachment_link.title
Cultuur in de spiegel in de praktijk: een leerplankader voor cultuuronderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
De afgelopen jaren werkte SLO met de Rijksuniversiteit Groningen en twaalf scholen samen aan de vertaling van een theoretisch kader voor cultuuronderwijs naar de onderwijspraktijk. Deze handreiking is het resultaat van die samenwerking. Het leerplankader biedt een structuur en een gemeenschappelijke taal waarmee cultuuronderwijs schoolbreed en in een doorlopende leerlijn kan worden ingericht en vormgegeven.

# data[].attributes.body
Doorlopende leerlijn in cultuureducatie

# data[].attributes.headline
Opdracht Bonnenfanten museum, Trimester 1

# data[].attributes.subject
Opdracht Bonnenfanten museum, Trimester 1

# data[].attributes.body
Powerpoint presentatie over het werk van Sigmar Polke

# data[].attributes.headline
Naar meer waarde in museumeducatie, M. van Boxtel

# data[].attributes.subject
Naar meer waarde in museumeducatie, M. van Boxtel

# data[].attributes.body
Bron over museum educatie en hoe het verbeterd kan worden -> aansluiting op de leerling.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Downloads

Disclaimer/Complaints regulations

If you believe that digital publication of certain material infringes any of your rights or (privacy) interests, please let the Library know, stating your reasons. In case of a legitimate complaint, the Library will make the material inaccessible and/or remove it from the website. Please Ask the Library, or send a letter to: Library of the University of Amsterdam, Secretariat, Singel 425, 1012 WP Amsterdam, The Netherlands. You will be contacted as soon as possible.

# data[].attributes.attachment_link.title
Digital Academic Repository - University of Amsterdam

# data[].attributes.attachment_link.description
Downloads Disclaimer/Complaints regulations If you believe that digital publication of certain material infringes any of your rights or (privacy) interests, please let the Library know, stating your reasons. In case of a legitimate complaint, the Library will make the material inaccessible and/or remove it from the website.

# data[].attributes.headline
Onderwijsdoelen Beeldende vorming op Vmbo,  SLO

# data[].attributes.subject
Onderwijsdoelen Beeldende vorming op Vmbo,  SLO

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wat moet je je leerlingen meegeven?

Voor het leergebied Kunst & Cultuur zijn in de wet vijf globale kerndoelen vastgesteld:

48. ​De leerling leert door het gebruik van elementaire vaardigheden de zeggingskracht van verschillende kunstzinnige disciplines te onderzoeken en toe te passen om eigen gevoelens uit te drukken, ervaringen vast te leggen, verbeelding vorm te geven en communicatie te bewerkstelligen.

49. De leerling leert eigen kunstzinnig werk, alleen of als deelnemer in een groep, aan derden te presenteren.

50. ​De leerling leert op basis van enige achtergrondkennis te kijken naar beeldende kunst, te luisteren naar muziek en te kijken en luisteren naar theater-, dans- of filmvoorstellingen.

51. ​De leerling leert met behulp van visuele of auditieve middelen verslag te doen van deelname aan kunstzinnige activiteiten, als toeschouwer en als deelnemer.

52. ​De leerling leert mondeling of schriftelijk te reflecteren op eigen werk en werk van anderen, waaronder dat van kunstenaars.

Deze vijf kerndoelen gelden voor alle kunstdisciplines. Kortom het gaat om de vaardigheden produceren, presenteren, kijken en luisteren, verslag doen van ervaringen en reflecteren.

Je bent als docent zelf verantwoordelijk voor hoe je de kerndoelen inpast in de onderwijspraktijk.

Componeer je eigen onderwijspraktijk

' Binnen de vaksectie Kunst & Cultuur kiezen we voor de tweede klas elk jaar drie thema's waar we samen aan werken. Denk aan 'Levende stad', 'Kleurrijke verbindingen' en 'Signalen voor de toekomst'. Dit is een voorbeeld van samenhang binnen het leergebied.

Ontwerpen met de 3D-printer, De rol van licht bij natuurkunde en kunst, zijn voorbeelden van samenwerken met andere leergebieden. Maar je kunt ook de vakken afzonderlijk aanbieden.

Verder gaan met kunst in de bovenbouw

Verschillende leerlingen kiezen een kunstvak als keuze-examenvak in de bovenbouw. Voor alle leerlingen is CKV verplicht. Er zijn verschillende examenprogramma's voor vmbo en havo/vwo. Sommige scholen vertalen kerndoel 50 naar CKV junior, dit ter voorbereiding op CKV in de bovenbouw.

Alle doelen en leerlijnen in één tool met Leerplan in beeld

Maak je als school bewust keuzes in het curriculum, passend bij jouw leerlingen en visie? Dan wil je goed weten wat de (wettelijke) doelen zijn en hoe de doorlopende leerlijnen in elkaar zitten. Hoe zorg je dat jouw onderwijsprogramma goed aansluit bij wat leerlingen eerder hebben gehad? Hoe maak je een goede mix van verplichte stof en keuzeonderdelen? Zoek je naar meer samenhang tussen de vakken? Leerplan in beeld helpt je op weg. Het is een digitale tool met doorlopende leerlijnen van primair onderwijs tot bovenbouw vo, maar ook alle wettelijk voorgeschreven kerndoelen en eindtermen per vak.

# data[].attributes.attachment_link.description
Jij als kunstvakleraar hebt meer ruimte dan je misschien denkt in jouw leergebied. Wat is hierover in de wet vastgelegd?

# data[].attributes.headline
Anekdote uit een Teams-Call met een vriendin

# data[].attributes.subject
Anekdote uit een Teams-Call met een vriendin

# data[].attributes.body
Tijdens een Teams-Call met een vriendin kregen we het over het Eurovisie Songfestival. We vonden beide dat Jeangu Macrooy (de Nederlandse inzending) een goed nummer had, en we vonden de onderliggende laag over het slavernijverleden interessant en belangrijk. Ik maakte toen de opmerking ''Ik denk dat zonder Black Lives Matter Jeangu niet als inzending was gekozen''. Mijn vriendin zei toen: ''Maar Maartje, BLM was pas nadat Jeangu al als inzending was gekozen''.
Ik voelde me toen heel naïef dat ik dit dacht. Ik bedoelde het als iets positiefs dat BLM dit te weeg had gebracht, maar ik bracht het op een hele ongepaste manier. Dit was een typische situatie waarin ik iets langer had moeten nadenken voordat ik sprak. Mijn vriendin vatte dit niet beledigend op, maar ik kan me voorstellen dat deze opmerking bij sommige mensen in het verkeerde keelgat had kunnen schieten.

# data[].attributes.body
Artikel over museumeducatie

# data[].attributes.headline
Constructivisme is een slechte didactische raadgever

# data[].attributes.subject
Constructivisme is een slechte didactische raadgever

# data[].attributes.body
Kritiek op het Constructivisme wat een rol speelt in Authentieke kunsteducatie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Analyse | door Sarah Bergsen & Erik Meester & Paul A. Kirschner & Anna Bosman

| Onderwijsvernieuwingen waarin de docent de rol aanneemt als 'facilitator, gids of coach' zijn geen aantoonbare garantie voor succes. Toch is het 'constructivistische' gedachtengoed nog altijd populair in het hoger onderwijs, getuige het grote aantal minimaal begeleide onderwijsvormen. "Tegenwoordig zouden we beter moeten weten," stellen Sarah Bergsen, Erik Meester, Paul Kirschner en Anna Bosman.

"Goed onderwijs begint bij een goede docent" - Foto: U.S. Air Force photo/Wayne Russell

De filosofie heeft de mens veel nieuwe en waardevolle inzichten gebracht. In de loop der tijd en op basis van nieuw onderzoek blijken die niet altijd te kloppen. Zo is de wereld niet opgebouwd uit de basiselementen water, vuur, aarde en wind maar uit atomen, en is de vorm van organismen niet afgeleid van een bovenaardse ideeënwereld maar van ons genoom. Met andere woorden: niet ieder filosofisch idee ziet zich later bevestigd in de empirische wetenschap. Zo blijkt ook dat constructivisme, dat van kennistheorie verheven is tot onderwijsfilosofie, geen goed algemeen uitgangspunt is voor didactiek.

Constructivisme is een kennistheorie die benadrukt dat kennis tot stand komt door actieve constructie en geen passieve representatie van de werkelijkheid is. Volgens deze stroming interpreteert ieder individu de werkelijkheid om zich heen op een eigen manier. Kennis wordt dus als het ware door de mens zelf geconstrueerd: die brengt onderdelen van een complex idee samen om zo te komen tot een bepaald begrip (Bednar et al., 1991). Hoe iedere persoon de werkelijkheid ziet en interpreteert, is afhankelijk van zijn eigen kennis en geschiedenis.

In het hoger onderwijs wordt dit begrip vervolgens gevalideerd door sociale interacties met medestudenten of met de docent: het sociaal-constructivisme (Ertmer & Newby, 2013). Het resultaat is het idee dat je kennis dus ook niet direct kunt overdragen en dat de waarde en betekenis van het expliciet onderwijzen van kennis en vaardigheden binnen deze filosofie in feite onduidelijk is.

De opmars van het 'nieuwe leren'

Sinds de jaren zestig wordt het constructivistische gedachtengoed steeds populairder in het onderwijs (zie 'Spoetnikcrisis'). Dit heeft gezorgd voor een vruchtbare bodem voor de opmars van verschillende smaken en vormen van het zogenaamde 'nieuwe leren' (zie onder meer Gerrits, 2004; Kok, 2003; Schouwenburg, 2015). Centraal staat vaak projectgestuurd of ervaringsgericht onderwijs. Schoolconcepten als unitonderwijs, ateliers, leerpleinen, faseonderwijs, natuurlijk leren, verwondering, gepersonaliseerd leren en leerhuizen gelden als vernieuwingsonderwijs. De grootste gemene deler: deze vernieuwingsscholen stappen af van klassikaal en door de docent gestuurd onderwijs.
De Spoetnikcrisis
Het invoeren en verspreiden van de constructivistische didactiek werd bespoedigd door een onverwachte factor: de Koude Oorlog. In 1957 lanceerde de Sovjet-Unie de eerste kunstmaan, de Spoetnik 1. In het Westen, en vooral in de Verenigde Staten, dat zich tot dan toe op wetenschappelijk gebied superieur had beschouwd, was de schok groot. De westerse wereld moest vervolgens in snel tempo natuurwetenschappers en ingenieurs klaarstomen en afleveren. Beleidsmakers in het onderwijs veronderstelden - zonder zich erom te bekommeren of hun gedachten klopten - dat de beste didactiek was om de werkwijze van wetenschappers en ingenieurs te kopiëren (ontleend aan Kirschner, 2000).

In het hoger onderwijs wordt het nieuwe leren vaak georganiseerd in de vorm van projecten rond een complex probleem of vraagstuk. In elk project staat een bepaald thema centraal. Een groep studenten verdiept zich in dit thema om vervolgens gezamenlijk een opdracht uit te werken die zij uiteindelijk presenteren aan anderen. De veronderstelling is dat ze hiermee generieke of 'brede' vaardigheden aanboren en verder ontwikkelen, zoals samenwerken, creativiteit en kritisch denken. Daarvan leer je meer dan van specifieke kennis en vaardigheden, zo gaat de redenering.

Hoe ziet dit proces er concreet uit? De studenten moeten zelf, op actieve wijze, complexe onderwerpen en leer- en werkomgevingen verkennen. Op deze manier worden zij geacht, in een bepaald domein, te leren nadenken als een expert. Leerdoelen zijn daarom niet zozeer inhoudelijk van aard, maar meer gericht op het proces van 'construeren'. Het gaat erom dat de student dat proces effectief kan monitoren, evalueren en de constructies kan actualiseren. De docent richt zich op het ontwerpen en aanbieden van een rijke leeromgeving waarin de student de benodigde authentieke ervaringen kan opdoen: "The goal of instruction is not to ensure that individuals know particular facts but rather that they elaborate on and interpret information" (Ertmer & Newby, 2013).

De veronderstelling is dat studenten met een probleemgestuurde methode generieke of 'brede' vaardigheden aanboren en verder ontwikkelen.

De rol van docent, kortom, verandert van een wetende expert in een soort facilitator, door het bieden van een rijke leeromgeving. Hij kan vervolgens de rol aannemen van coach die de studenten volgt, waar nodig het leerproces bijstuurt en op verzoek kan worden geraadpleegd. Op deze manier komen de student en het zelfsturend vermogen centraal te staan en ontstaat er, zo wordt verondersteld, een betere transfer naar andere (werk)situaties.

Het constructivistische gedachtengoed heeft ook vele andere domeinen beïnvloed, waaronder de ethiek, de theologie, de kunst en de wiskunde. Voor het hoger onderwijs was het vooral Von Glasersfeld (1984) die een centrale rol heeft gespeeld in de natuurwetenschappen (Matthews, 1998). Von Glasersfeld gebruikte ook het werk van de bekende ontwikkelingspsycholoog Jean Piaget, hoewel er opmerkelijk genoeg helemaal geen aanwijzingen zijn dat die laatste dacht dat de werkelijkheid niet te kennen is en dat elke geconstrueerde opvatting over de werkelijkheid juist is. Ooit zei Piaget (in Klahr & Nigam, 2004): ' Each time one prematurely teaches a child something he could have discovered for himself, that child is kept from inventing it and consequently from understanding it completely. '

Overigens heeft Piaget zich als ontwikkelingspsycholoog nooit beziggehouden met leren of het ontwerpen van lessen of een curriculum, dus is het de vraag of hij werkelijk veronderstelde dat we alleen door iets zelf te ontdekken zouden kunnen leren. Hij vond onderwijs aanbieden aan kinderen die er nog niet aan toe zijn zinloos. Maar dat is wat anders dan ze geen aanbod doen.

Geen goede raadgever

De invoering van de Tweede Fase en het Studiehuis in 1998 was een voorbode van de wens om het onderwijs in Nederland op constructivistische leest te schoeien. Tien jaar na dato verscheen het vernietigende rapport Tijd voor onderwijs van de parlementaire enquêtecommissie onder leiding van toenmalig PvdA-Kamerlid Jeroen Dijsselbloem, over de ondoordachte implementatie van het nieuwe leren: "De kring van beleidsmakers stond onvoldoende open voor kritiek en waarschuwingen. Eigen ervaringen in plaats van wetenschappelijk onderzoek vormden de onderbouwing van de ingezette didactische vernieuwingen. Deugdelijke pilots en experimenten ontbraken."
De holle retoriek van 21st century skills
Het advies aan de regering was om zich niet met de didactiek of het 'hoe' te bemoeien, slechts met het 'wat'. Het lijkt erop dat het ministerie die raad heeft opgevolgd. Een belangrijk deel van het onderwijsveld (lees: de schoolbesturen) is evenwel onverdroten doorgegaan met het 'vernieuwen' - of beter gezegd: het 'veranderen' - van het onderwijs. Beleid gebaseerd op constructivistisch gedachtengoed is nog steeds veelvoorkomend, terwijl er anno 2019 nog steeds geen bewijzen zijn dat de docent die een stap terug doet door de regie over het leren zo veel mogelijk bij de student te leggen, effectiever en efficiënter is dan de docent die expliciete instructies geeft (zie onder meer Kirschner, Sweller & Clark, 2006; Mayer, 2004). Dit werd nog eens bevestigd in recente PISA-onderzoeksresultaten van : " Perhaps surprisingly, in no education system do students who reported that they are frequently exposed to enquiry-based instruction score higher in science" (OESO, 2016). En: " What happens inside the classroom is crucial for students' learning and career expectations. In almost all education systems, students score higher in science when they reported that their science teacher "explain scientific ideas", "discuss their questions" or "demonstrate an idea" more frequently" (ibidem).

De constructivistische onderwijsfilosofie blijkt op basis van empirische wetenschap dus geen goede raadgever als het gaat om het inrichten van het onderwijs en het maken van didactische keuzes. Minimaal begeleide onderwijspraktijken, zoals discovery learning, enquiry-based learning Of, in het Amerikaans-Engels: inquiry-based learning. en problem-based learning, blijven desondanks populair. Dat de beroemde onderwijspsycholoog Jerome Bruner deze praktijken in de jaren zestig nog aanbeval, is begrijpelijk, aangezien er toen nog weinig bekend was over de menselijke cognitieve architectuur. Tot op dat moment werd de psychologie van het leren gedomineerd door het behaviorisme; de cognitieve psychologie stond nog in de kinderschoenen. Tegenwoordig zouden we beter moeten weten.

Eigenlijk heel raar

Het begrip 'constructivisme' omvat veel meer dan we hier kunnen bespreken, maar de meeste onderwijsprofessionals zijn bekend met het constructivisme als kennistheorie of epistemologie. Epistemologie bestudeert hoe we 'ware' kennis kunnen vergaren en wat het betekent om iets te weten (Steup, 2005). Deze discussie over de aard van kennis is een vaak terugkomend fenomeen in de geschiedenis van de filosofie. Maar sinds de opkomst van vooral de cognitieve psychologie zijn er ook steeds meer wetenschappelijke inzichten met een empirische basis die ons in deze discussie een stapje verder kunnen helpen. Ook vanuit de culturele antropologie is het idee dat je kennis niet direct kunt overdragen - zoals de constructivistische filosofie impliceert - eigenlijk heel raar. Er wordt juist algemeen aangenomen dat de overdracht van cumulatieve cultuur aan volgende generaties datgene is wat de mens als soort (homo sapiens) uniek maakt (Haidle et al., 2015).

In 1992 legde Paul Kirschner voor het eerst uit dat er in onderwijsland een belangrijke denkfout werd gemaakt . Didactiek gaat over de empirische wetenschap van het lesgeven; het ondersteunen van de student in zijn of haar leerproces door wetenschappelijk effectieve en bewezen instructiestrategieën toe te passen. Een kennistheorie - en dat is het constructivisme - is geen didactiek. Binnen de cognitieve psychologie is de meerderheid wel van mening dat leren het actief (re)construeren van kennis is; wij creëren zelf de cognitieve schema's in ons langetermijn geheugen, voegen nieuwe informatie in die schema's toe, verbreden en verdiepen die schema's c.q. maken nieuwe (sub)schema's en passen die schema's - wanneer nodig - actief aan aan nieuwe informatie en ervaringen. Het is echter onjuist te veronderstellen dat we de wijze waarop mensen informatie verwerken en kennis opdoen, direct kunt vertalen naar een manier van onderwijzen.

Leren lezen

Neem de manier waarop je leert lezen. Ervaren lezers hoeven niet elke letter van een woord hardop te verklanken om vervolgens de uitgesproken klanken tot een woord samen te voegen (v-i-s: vis). Een ervaren lezer ziet vrijwel in één oogopslag het woord 'vis' staan. Toch halen we het niet (meer) in ons hoofd om beginnende lezers te vragen elk woord als een geheel te zien en dan voor te lezen; dat zou betekenen dat je vrijwel elk woord apart moet aanleren (zoals in het Chinees). Ons schriftsysteem kent een duidelijke structuur. Het merendeel van de letters (bijvoorbeeld: p, k, i) of letterclusters (bijvoorbeeld: ee, eu, oe) wordt op een bepaalde manier uitgesproken. Dat betekent dat een belangrijk deel van het beginnend leren lezen eruit bestaat de losse letters te onderwijzen. Met elke geleerde letter kun je woordjes maken en zo leren kinderen binnen een jaar technisch lezen.

Dit voorbeeld laat zien dat de wijze waarop ervaren lezers lezen geen goede didactische raadgever is voor een leesdidactiek. Toch lijkt deze misleidende zienswijze in het hoger onderwijs gemeengoed geworden, getuige de gepropageerde lesboeken (e.g. Fry, Ketteridge & Marshall, 2009) en de eenzijdige nadruk op constructivisme als ideologische grondslag van het onderwijs (Kok, 2003). Onderwijsonderzoeker Piet van der Ploeg waarschuwde hier al in 2005 voor. "Door blind te varen op het constructivisme dreigen pabo's theoretisch te verdwalen. Het is vruchtbaarder om weer aansluiting te zoeken bij de pedagogiek" (p. 13). Wil dit dan zeggen dat het constructivisme helemaal geen waarde voor het onderwijs heeft?

Experts leren anders

We weten al heel lang op basis van een grote hoeveelheid empirisch onderzoek dat beginners - en dat zijn de meeste leerlingen en studenten - vooral gebaat zijn bij expliciete, directe instructie met begeleide inoefening en relevante feedback (Becker & Gersten, 2001; Stockard et al., 2018). Experts daarentegen zijn degenen die in hun vakgebied de randen van de kennis hebben bereikt. Niemand kan hun nog iets leren; ze zijn immers zelf de expert. De enige route die zij kunnen bewandelen om hun kennis uit te breiden is door te proberen nieuwe verbanden te zoeken of een experiment of onderzoek uit te voeren, in ieder geval geheel zelfsturend te zijn; en uiteraard hoort daar ook overleg met andere experts uit het vakgebied bij.
Een expert leert anders dan een beginner
Wetenschappers zitten in die positie. Zij kunnen niet anders dan constructivistisch werken als het gaat om het ontdekken van iets nieuws; dat is hun epistemologie. Maar deze manier verschilt sterk van die van een beginner. Een wetenschapper in de biologie voert onderzoek uit, een student in de biologie leert hoe hij onderzoek moet uitvoeren - dat is een cruciaal verschil. Het uitvoeren van een discipline is niet hetzelfde als het leren van die discipline: " A student, as opposed to a scientist, is still learning about the subject area in question and, therefore, possesses neither the theoretical sophistication nor the wealth of experience of the scientist. Also, the student is learning science - as opposed to doing science - and should be aided in her/his learning through the application of an effective pedagogy and good instructional design" (Kirschner, 2009).

Het verschil zit in zowel de kwaliteit als de kwantiteit van de kennis waarover beginners en experts beschikken (zie Tabel 1). Het gildesysteem is een ander goed voorbeeld van het aloude en beproefde onderscheid tussen een expert (de meester) en zijn beginners (de leerling en de wat meer gevorderde gezel).

Tabel 1: Verschillen tussen beginner en expert (ontleend aan Didau, 2019)

Onderzoek binnen domeinen als schaken (De Groot, 1946, 1965; zie kader 'Het denken van den schaker'), de natuurkunde (Chi, Feltovich & Glaser, 1979) en de luchtverkeersleiding (Van Meeuwen et al., 2014), laat zien dat experts over andere zogenoemde schemata in hun langetermijngeheugen beschikken dan beginners. Deze schemata bevatten niet alleen meer kennis; deze kennis is ook beter georganiseerd. De kennis van de expert stelt hen in staat de dieptestructuur van een probleem te herkennen, in plaats van zich te laten verwarren door de oppervlaktestructuur.

Deze uitgebreidere schemata van experts zorgen ervoor dat zij minder last hebben van de beperkingen van het werkgeheugen dan beginners. Zij zien geen onsamenhangende verzameling stukken informatie, maar geordende brokken en/of samenhangende eenheden (ook wel chunks genoemd). Ook kunnen experts andere probleemoplossende strategieën inzetten die effectiever, efficiënter, sneller toepasbaar en minder cognitief belastend zijn.

Een ander belangrijk argument om vrijwel alle studenten als beginners te zien, is ironisch genoeg ook gebaseerd op het werk van Piaget. In zijn fasetheorie over de cognitieve ontwikkeling veronderstelde hij aanvankelijk dat kinderen in de leeftijd van twaalf tot vijftien jaar overgaan van de concreet-operationele fase naar de formeel-operationele fase. In zijn beperkte steekproef van kinderen zag hij deze overgang in denken, maar later bleek dat de meerderheid van capabele volwassenen dit stadium niet haalden. Alleen op het gebied van hun expertise blijken ze op een formeel-operationele wijze te denken en handelen (Chiapetta, 1976; Tricot & Sweller, 2014). Piaget zat er op dit punt dus naast; iets wat hij later in zijn loopbaan ook constateerde (Piaget, 1972). Rijping verklaart niet alles, want voor de overgang naar de formeel-operationele fase zijn doelgerichte en domeinspecifieke inspanningen nodig.

Het denken van den schaker

De Nederlandse psycholoog Adriaan Dingeman de Groot publiceerde in 1946 zijn proefschrift over schaken. In zijn onderzoek kregen schaakgrootmeesters en amateurschakers vijf seconden een schaakopstelling te zien, waarna zij die moesten reproduceren. Sommige opstellingen waren gangbaar (in het schaakspel bekende opstellingen) en voor hen betekenisvol, anderen waren willekeurig (in het schaakspel onbekende schaakopstellingen). De schaakgrootmeesters konden, in tegenstelling tot de amateurschakers, bijna alle gangbare schaakopstellingen moeiteloos reproduceren. Zie Figuur 1 en 2, waarin een schaakgrootmeester en een amateurschaker eenzelfde schaakopstelling moesten reproduceren (De Groot, 1946, p. 258). Maar kregen de schaakgrootmeesters een willekeurige schaakopstelling voorgelegd, dan konden ze net zoveel schaakstukken reproduceren als de amateurschakers.

Dit laat zien dat experts handelen vanuit kennis en bekende patronen die zich in hun langetermijngeheugen bevinden en die ze hebben verkregen uit tienduizenden, zo niet honderdduizenden gespeelde en bestudeerde schaakpartijen. Hierdoor kunnen zij snel de beste oplossingen selecteren en toepassen op problemen.

Het onderzoek van De Groot zorgde voor een revolutie in de cognitieve psychologie. Het toonde aan dat experts niet per definitie 'intelligenter' of beter zijn in 'probleemoplossend vermogen'. De hoeveelheid kennis (en/of eruditie) bepaalt of iemand - binnen een complex domein, in dit geval schaken - probleemoplossend vermogen kan laten zien.

We hebben tot dusver de veelvoorkomende misvatting weerlegd dat studenten een soort juniorexperts zijn en dat zij complexe 'levensechte' problemen kunnen oplossen zonder intensieve instructie en begeleiding van de docent, zoals experts dat doen. Maar we hoeven ook niet terug naar het onderwijs van een eeuw geleden. Er is namelijk nog een ander alternatief.

Kennis lenen aan de student

In de onderwijscontext kun je ervan uitgaan dat studenten beginners zijn en docenten experts. Studenten zijn, vooral in het begin van hun opleiding, nog bezig met het opbouwen, uitbreiden, verdiepen en versterken van de kennis. De kans op het succesvol oplossen van een complex probleem is afhankelijk van de hoeveelheid domeinspecifieke (voor)kennis waarover studenten beschikken (Willingham, 2002). In de meeste gevallen is deze (voor)kennis nog niet of onvoldoende aanwezig. De docent heeft dan de belangrijke taak om zijn kennis als het ware te lenen aan de student en ervoor te zorgen dat deze kennis in het langetermijngeheugen van de student terechtkomt. Dit noemen we het borrowing and reorganising principle (Bartlett, 1932; Sweller & Sweller, 2006).

Dit gaat niet vanzelf en vraagt om een expliciete en responsieve benadering van lesgeven. Daarbij doet de docent er goed aan nieuwe informatie in kleine stappen aan te bieden en bij elke stap veel denkvragen te stellen, om zodanig enerzijds het begrip van studenten te controleren en anderzijds wat er geleerd is te versterken . De docent moet veel demonstreren met uitleg over hoe je iets doet en waarom, het liefst met ondersteunende visualisaties. Door de voortdurende interactie tussen docent en student kan de docent gerichte en tijdige feedback geven en de begeleiding geleidelijk afbouwen, totdat de student het zonder ondersteuning kan (Rosenshine, 2012).

Voor de student is het van belang om eerst aandacht te besteden aan de belangrijke basiskennis die nodig is om op lange termijn de complexe taken effectief te kunnen begrijpen en uitvoeren; op deze manier voorkom je dat enkel de studenten met veel voorkennis deze complexe taken begrijpen en kunnen uitvoeren. Het gevoel van zelfeffectiviteit en bekwaamheid is het gevolg van goed onderwijs en zal hun uiteindelijk het zelfvertrouwen geven om na hun studie als juniorexpert aan de slag te gaan (Willingham, 2009).

Voor de student is het van belang om eerst aandacht te besteden aan de belangrijke basiskennis die nodig is om op lange termijn de complexe taken effectief te kunnen begrijpen en uitvoeren.

Dat wil niet zeggen dat er helemaal geen ruimte is voor de eerdergenoemde minimaal begeleide onderwijspraktijken. Zo zijn er ook disciplines waarin de ontwikkelingen dermate snel gaan, dat de kennis wellicht zelfs bij docenten moeilijk bij te benen is, zoals in de ICT-sector. In dergelijke situaties zullen studenten problemen moeten oplossen door te experimenteren en dit te testen op effectiviteit. Dit noemen we het randomness as genesis principle (Sweller & Sweller, 2006).

Voor het gros van de opleidingen geldt dit principe echter niet. Het betekent dan ook dat deze praktijken niet het uitgangspunt zouden moeten zijn voor het gehele curriculumontwerp. De opleiding moet rekening houden met de expertise van de student en met een goede opbouw van deeltaken, waarin ze bovenstaande instructiestrategieën toepast (Ericsson, 2006; Kalyuga, Rikers & Paas, 2012). Als docent moet je zeker niet de complexiteit vermijden; wel is het zaak om daar zorgvuldig naartoe te werken.

Vertrouw op vakmanschap

Het kan de onderwijssector verder helpen als die, naast filosofische en normatief pedagogische opvattingen, die in wezen niet toetsbaar zijn, gebruik zou maken van de empirische wetenschappen, zoals de cognitieve psychologie. Onderzoek uit de cognitieve psychologie geeft ons een toetsbare theorie over de manier waarop mensen leren en waarop we studenten het best kunnen helpen in hun leerproces (het doel van het onderwijs; Mayer, 2004; Weinstein, Sumeracki & Caviglioli, 2018). Zonder deze kennis over hoe wij leren, vaar je - als het gaat om het vormgeven en uitvoeren van onderwijsprogramma's - blind (Sweller, 2017). Dat hebben we geïllustreerd aan de hand van de constructivistische filosofie: dat is geen didactiek en moet als zodanig dan ook geen deel uitmaken van het onderwijs.

Ongestructureerde en minimaal begeleide leersituaties zijn zeker geen garantie voor succes en kunnen sterk bijdragen aan (1) een kleinere kans op een effectief leerproces voor - in het bijzonder - beginnende studenten, (2) een minder belangrijke rol voor de docent en (3) vergroting van de zogenoemde achievement gap, omdat studenten met meer voorkennis meer kansen krijgen dan studenten met minder voorkennis.

Goed onderwijs begint juist bij een goede docent, niet bij een facilitator, gids of coach. Buiten de lerende zelf is de docent de belangrijkste factor als het gaat om studiesucces. We zouden in het onderwijs dus blijvend moeten inzetten en vertrouwen op het vakmanschap van docenten, in plaats van het onderwijs daaromheen te organiseren.

Dit artikel verscheen ook in TH&MA onder de titel 'Constructivisme is een slechte raadgever'

Literatuurverwijzingen

Categorization and representation of physics problems by experts and novices.

Talenten transformeren. Over het nieuwe leren en leerarrangementen.

Constructivism in science education.

Epistemology.

Steup, M. (2005).

Understanding how we learn: A visual guide.

Kennistheorie

Why don't students like school? A cognitive scientist answers questions about how the mind works and what it means for the classroom.

# data[].attributes.attachment_link.title
Constructivisme is een slechte didactische raadgever - ScienceGuide

# data[].attributes.attachment_link.description
Analyse | door Sarah Bergsen & Erik Meester & Paul A. Kirschner & Anna Bosman | Onderwijsvernieuwingen waarin de docent de rol aanneemt als 'facilitator, gids of coach' zijn geen aantoonbare garantie voor succes. Toch is het 'constructivistische' gedachtengoed nog altijd populair in het hoger onderwijs, getuige het grote aantal minimaal begeleide onderwijsvormen.

# data[].attributes.headline
Of Diagrams and Rhizomes: Visual Culture, Contemporary Art, and the Impossibility of Mapping the Content of Art Education

# data[].attributes.subject
Of Diagrams and Rhizomes: Visual Culture, Contemporary Art, and the Impossibility of Mapping the Content of Art Education

# data[].attributes.body
Artikel van Brent Wilson over hoe belangrijk het is om de visuele cultuur van de leerling in je lessen te gebruiken. -> belang van actuele kunst

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
What are the boundaries of art education? Discipline-Based Art Education expanded the content of art education, and now, proposals to move art education toward visual culture promise to further complicate our field. The difficulty encountered in attempting to add the content of emerging contemporary artworks and popular visual culture to a map of an education provides an analogy for the problems faced by proponents of visual cultural-based curricula. In this article, the dojinshi phenomenon, pertaining to the fanzine-like comic books that Japanese teenagers create, is used to illustrate the futility of diagramming within art education content which is rhizomatic-more like the tangle of a patch of grass than the orderly structure of a tree. Three strategies are presented for dealing with contemporary art and rhizomatic popular visual culture within art education curricula: (1) opting for the status quo which precludes the addition of contemporary art and popular visual culture, (2) supplementing existing curricula, and (3) fully submitting to the new and popular. One tactic is also presented-that of moving pedagogy to a space situated between conventional artworld-based school curricular content and content from contemporary art and popular visual culture. This tactic is proposed as a means for teachers and students to collaboratively embrace dynamic changes and expansions of content in a site alongside traditional art education.

# data[].attributes.attachment_link.title
Of Diagrams and Rhizomes: Visual Culture, Contemporary Art, and the Impossibility of Mapping the Content of Art Education

# data[].attributes.attachment_link.description
What are the boundaries of art education? Discipline-Based Art Education expanded the content of art education, and now, proposals to move art education toward visual culture promise to further complicate our field. The difficulty encountered in attempting to add the content of emerging contemporary artworks and popular visual culture to a map of an education provides an analogy for the problems faced by proponents of visual cultural-based curricula.

# data[].attributes.headline
The Problematic Nature of the Artist Teacher Concept and Implications for Pedagogical Practice

# data[].attributes.subject
The Problematic Nature of the Artist Teacher Concept and Implications for Pedagogical Practice

# data[].attributes.body
Artikel van M. Hoekstra over het concept van de ''Artist-Teacher.''

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Abstract

The main argument of this article is that the problematic nature of the artist teacher concept might not be the duality between art and education, but might refer to a limited understanding of education, in such a way that art would appear to be contrasting to education. A different definition of education is required to understand the qualities of the artist teacher. Pre-existing pedagogical practices where children initiate their own learning, like Reggio Emilia and the Dutch project Toeval gezocht, transcend the boundaries of the educational paradigm. These democratic pedagogies can inform the notion of 'artistic teaching' in such a way that the artist teacher concept is no longer one of conflicting paradigms but instead becomes a critical model for teaching.

# data[].attributes.attachment_link.title
The Problematic Nature of the Artist Teacher Concept and Implications for Pedagogical Practice

# data[].attributes.attachment_link.description
The main argument of this article is that the problematic nature of the artist teacher concept might not be the duality between art and education, but might refer to a limited understanding of education, in such a way that art would appear to be contrasting to education.

# data[].attributes.body
publicatie van F. Haanstra over Authentieke kunsteducatie. Relatie met ''schoolkunst'' en het constructivisme

# data[].attributes.body
Artikel van F. Haanstra over Autentieke kunsteducatie, en artikel over visuele cultuur van de leerling van B. Wilson.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1. HOME

2. KENNIS

3. Onderzoek

Authentieke kunsteducatie

publicatie

In dit nummer lees je vijf bijdragen, vier onderwijskundige en een filosofische, over verschillende aspecten van authentieke kunsteducatie.

Stand van zaken

In het openingsartikel geeft Folkert Haanstra een stand zaken van authentieke kunsteducatie. Hij beschrijft het begrip en de uiteenlopende betekenissen die er aan worden toegekend. Aan de hand van onderzoeksgegevens en praktijkervaringen beschrijft hij de belangrijke criteria van authentiek leren: inhoudelijk oriëntatie op de leefwereld van de leerlingen, relevantie van het leren buiten de school, leren door complexe taaksituaties en onderlinge communicatie en samenwerking tussen leerlingen. Tot slot volgen de mogelijkheden en beperkingen van authentieke kunsteducatie in de onderwijscontext.

Toetsen

Onderwijskundige Judith Gulikers beschrijft authentiek beoordelen, het belang ervan in het onderwijs en de cruciale rol van leerlingpercepties hierin. Authentiek toetsen wordt gedefinieerd en een vijfdimensionaal model voor het opstellen van toetsen met verschillende soorten en maten van authenticiteit wordt beschreven. Onderzoek onder mbo- en vmbo-leerlingen geeft inzicht in cruciale kenmerken van authentiek beoordelen voor verschillende typen leerlingen. De vooroordelen over authentiek beoordelen die verandering van de toetspraktijk in de weg staan worden besproken en weerlegd. Tot slot wordt ingegaan op mogelijkheden om beoordeling in de kunstvakken authentieker te maken.

Betekenisvol

Lucy Green, hoogleraar muziekonderwijs aan de University of London, schrijft dat popmuziek in het curriculum is opgenomen, maar dat dit niet betekent dat het muziekonderwijs daarmee voor de leerlingen echt en betekenisvol is geworden. Ze onderzoekt hoe dat wel zou kunnen. Ze stelt dat er gebruik moet worden gemaakt van de informele manieren waarop (pop)muziek buiten school wordt geleerd, geproduceerd en verspreid. Begrippen als muzikale autonomie, persoonlijke autonomie en muzikale authenticiteit worden besproken, in relatie tot muzikale betekenis en informeel leren in het onderwijs.

Kunstervaringen

Een belangrijk gebied waar op authentieke wijze wordt geleerd over beeldende kunst en vormgeving is volgens de Amerikaanse emeritus hoogleraar Brent Wilson het derde pedagogische gebied, een conceptueel gebied in de marges van het reguliere beeldend onderwijs. Het gaat daarin om authentieke kunstervaringen, waarbij de interesses, ideeën en voorkeuren gelijkwaardig zijn en met als kenmerk discussie, onderhandeling, uitwisseling, aanmoediging en vooral: vrijwilligheid. Wilson schetst zijn ontdekking van het derde pedagogische gebied en geeft voorbeelden uit het verleden en het (digitale) heden.

Waarnemen

Het laatste artikel is van filosoof Rob van Gerwen. De vraag is of authenticiteit waargenomen kan worden, wat men dan waarneemt en welke criteria men daarbij hanteert. Deze vragen zijn van het grootst mogelijke belang voor een goed begrip van de manier van omgaan met kunstwerken van allerlei soort. Van Gerwen verdedigt de stelling dat een authentieke waarneming van een kunstwerk er een is waarbij men de maker in het werk waarneemt.

Download C+E 31

Bezoekadres
Lange Viestraat 365
3511 BK Utrecht
030 711 51 00
info@lkca.nl

Postadres
Postbus 452
3500 AL Utrecht

Ontvang jij onze nieuwsbrief al?

Elke twee weken het laatste nieuws

Kies zelf je thema's

Schrijf je in

publicatie

# data[].attributes.attachment_link.description
Stand van zaken In het openingsartikel geeft Folkert Haanstra een stand zaken van authentieke kunsteducatie. Hij beschrijft het begrip en de uiteenlopende betekenissen die er aan worden toegekend. Aan de hand van onderzoeksgegevens en praktijkervaringen beschrijft hij de belangrijke criteria van authentiek leren: inhoudelijk oriëntatie op de leefwereld van de leerlingen, relevantie van het leren [...]

# data[].attributes.body
anekdotes van persoonlijke ervaringen die in verband staan met inclusie en diversiteit.

# data[].attributes.body
discussies en lesopdrachten tijdens Vakbeschouwing

# data[].attributes.body
Niet-Westerse kunstuitingen in de media en in educatie.

# data[].attributes.body
Over het thema slavernij binnen musea, journalistiek en kunsteducatie. Kritische noten en bruikbare boeken en websites.

# data[].attributes.body
Bronnen over kunsteducatie op school

# data[].attributes.body
Bronnen over ontwikkelingen in musea op het gebied van educatie, diversiteit en inclusie.

# data[].attributes.body
Bronnen over de Say it Loud expositie in het Bonnefanten museum + afgeronde opdracht

# data[].attributes.headline
artikel NOS over de expositie ''Slavernij''

# data[].attributes.subject
artikel NOS over de expositie ''Slavernij''

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De tentoonstelling over het Nederlandse slavernijverleden in het Rijksmuseum in Amsterdam is vanmiddag geopend door koning Willem-Alexander. Mede-oprichter van cultuurhistorische organisatie The Black Archives Mitchell Esajas is enthousiast. Maar hij en kunstenaar, activist en BIJ1-kandidaat Quinsy Gario zeggen dat er meer structurele veranderingen in Nederland nodig zijn.

Gario vindt de tentoonstelling interessant, maar hij zou liever iets anders zien. "Het is nu tien jaar geleden dat het Nationaal Instituut voor Nederlands Slavernijverleden en Erfenis is geschrapt van de Rijksbegroting. Rutte wilde dat instituut niet redden. Als dat niet was gebeurd, zouden we structurele tentoonstellingen kunnen hebben over het slavernijverleden, maar we kiezen voor incidentele acties."

De opening van de tentoonstelling doet Gario denken aan 2013. Dat was het jaar waarin het precies 150 jaar geleden was dat slavernij in Nederland en de toenmalige koloniën werd afgeschaft. "In dit jaar werd ook met extra incidentele evenementen hierbij stilgestaan, maar wie weet dat nu nog?"

'Eerste keer zo expliciet'

Maar ook incidentele acties zijn welkom, zegt Esajas. "Het viel me altijd op wanneer ik het Rijksmuseum bezocht dat ik echt moest zoeken om een hoekje te vinden over dit onderwerp. Deze tentoonstelling is de eerste keer dat er zo expliciet aandacht wordt gegeven aan het slavernijverleden. Dat werd tijd; heel goed dat het nu eindelijk gebeurt. Ik vraag me wel af wat er na de expositie gebeurt, verdwijnt deze informatie dan of krijgt de slavernij permanent prominent aandacht in het museum?"
In deze video laten conservatoren zien wat het kunstwerk 'La Bouche du Roi' van de Beninse kunstenaar Romuald Hazoumé, bijzonder maakt:

# data[].attributes.attachment_link.title
'Eindelijk expliciet aandacht voor slavernijverleden in tentoonstelling'

# data[].attributes.attachment_link.description
De tentoonstelling over het Nederlandse slavernijverleden in het Rijksmuseum in Amsterdam is vanmiddag geopend door koning Willem-Alexander. Mede-oprichter van cultuurhistorische organisatie The Black Archives Mitchell Esajas is enthousiast. Maar hij en kunstenaar, activist en BIJ1-kandidaat Quinsy Gario zeggen dat er meer structurele veranderingen in Nederland nodig zijn.

# data[].attributes.body
Goede expositie om te bezoeken met een klas als je het moeilijk vindt om dit thema in de klas te bespreken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stories over slavernij. Niet als abstract begrip, maar in de vorm van persoonlijke en waargebeurde verhalen. Verhalen uit zowel Brazilië, Suriname en het Caribisch gebied, als uit Zuid-Afrika en Azië. Verhalen over mensen die tot slaaf waren gemaakt en slavenhouders, over mensen die profiteerden van het systeem of het bevochten. Ze maken onlosmakelijk deel uit van onze geschiedenis.

De komende weken plaatsen we nog meer verhalen. Hou deze pagina in de gaten en kijk ze allemaal. Meer informatie over de fysieke tentoonstelling vind je hier.

Vind je deze verhalen goed?

# data[].attributes.attachment_link.description
Stories over slavernij. Niet als abstract begrip, maar in de vorm van persoonlijke en waargebeurde verhalen. Verhalen uit zowel Brazilië, Suriname en het Caribisch gebied, als uit Zuid-Afrika en Azië. Verhalen over mensen die tot slaaf waren gemaakt en slavenhouders, over mensen die profiteerden van het systeem of het bevochten.

# data[].attributes.body
Samenwerking tussen museum, school en kunstenaars in Breda. Laat zien hoe waardevol samenwerkingen zijn, sluit aan op ''Remixing the Art-curriculum''  van Emiel Heijnen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bezoek met je leerlingen het museum en enthousiasmeer hen voor de geschiedenis van Breda. Met een speciaal educatief programma, gebaseerd op de lopende tentoonstellingen. Speciaal voor eindexamenleerlingen organiseert Stedelijk Museum Breda ieder jaar een expositie met junior curatoren:
de VO expo.

VO expo
Stedelijk Museum Breda organiseert ieder jaar samen met het Bredase speciaal voortgezet onderwijs een expositie met werken van leerlingen. Met deze tentoonstelling willen zij de creativiteit van leerlingen uit het bijzonder onderwijs onder de aandacht brengen van een breed publiek. Daarnaast worden de leerlingen zo gestimuleerd om zelf beter naar elkaars werk te kijken en daarover na te denken.

In de tentoonstelling is ook aandacht voor het creatieve proces. Een aantal leerlingen is namelijk nauw betrokken bij het maken van de expositie. Samen met medewerkers van het museum selecteerden zij de werken en bedachten ze het concept voor de expo.

Maatwerk VO
Stedelijk Museum Breda heeft een breed aanbod dat aansluit bij verschillende vakken van het voortgezet onderwijs. Tentoonstellingen en programma's gericht op beeld, erfgoed en geschiedenis van de stad Breda en crossovers van deze kernthema's. Voor leerlingen wordt er aandacht besteed aan vorm, functie en context.

Voor leerlingen organiseert het museum inleidingen, presentaties en rondleidingen. Deze programma's zijn gebaseerd op de lopende tentoonstellingen. Neem contact op met de afdeling educatie en participatie over de mogelijkheden en de actuele programma's.

De afdeling educatie en participatie is te bereiken via (076) 529 99 00 of email.
U kunt ook uw gegevens invullen op het uitgebreide aanvraagformulier (PDF), hieronder te downloaden. Stuur deze dan naar email
Uitgebreid educatie aanvraagformulier

# data[].attributes.attachment_link.description
Bezoek met je leerlingen het museum en enthousiasmeer hen voor de geschiedenis van Breda. Met een speciaal educatief programma, gebaseerd op de lopende tentoonstellingen. Speciaal voor eindexamenleerlingen organiseert Stedelijk Museum Breda ieder jaar een expositie met junior curatoren: de VO e ...

# data[].attributes.body
Tentoonstelling in Stedelijk museum Breda, focus op LGBTQ+ community

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Vanaf 2018 geven Nieuwe Veste, Stadsarchief Breda en Stedelijk Museum Breda samen invulling aan de Maand van de Geschiedenis in Breda. We willen zo de rijke historie van de stad op een aantrekkelijke manier onder de aandacht brengen van een breed publiek. Met Breda in Aktie! zetten we in 2018 een uitroepteken achter onze vertaling van het landelijk thema Opstand. Achter het thema van dit jaar plaatsen we een vraagteken: Zij/Hij?

Met Zij/Hij? stellen we het publiek én onszelf de vraag wat die tegenstelling vandaag betekent. Dat doen we met bijzondere verhalen die zijn geworteld in onze stad en die de geschiedenis verbinden met de actualiteit. Het toevoegen van het vraagteken verwijst naar de boodschap dat wij geen verschil maken en dat gelijkheid nog steeds niet vanzelfsprekend is.

Ontdek gisteren, begrijp vandaag
Tijdens de Maand van de Geschiedenis belichten we drie onderwerpen die nauw met elkaar verbonden zijn door de betekenis van gelijkheid en diversiteit. We geven een beeld van genderverschillen in de lokale historie, van lang geleden, naar meer recent, tot en met nu.

Maria van Antwerpen
Het goed gedocumenteerde maar haast ongelofelijke verhaal van de Bredasche
Heldinne - geboren en gestorven in Breda - begint wanneer zij in 1746 als Jan van Ant
dienst neemt in het Staatse Leger. Onder die naam trouwt ze met een vrouw. De geschiedenis herhaalt zich als ze in dienst gaat bij het Garnizoen Amsterdam en opnieuw huwt. Voor beide 'misdaden' is ze vervolgd en veroordeeld.

De vrouwelijke cadetten op de KMA
Carrière maken in het leger was voor vrouwen lange tijd uitgesloten. Pas in 1978 werd de eerste vrouwelijke cadet toegelaten op de KMA. Sinds 1982 staan in Nederland alle functies in de krijgsmacht open voor vrouwen. Waar Maria van Antwerpen ruim twee eeuwen geleden nog werd veroordeeld als soldaat, kon in 2005 de eerste vrouwelijke generaal worden aangesteld. Defensie viert dit jaar 75 jaar vrouwen in de krijgsmacht.

De LHBTI-gemeenschap in onze stad
De stereotype tegenstelling tussen man en vrouw doet de werkelijkheid geen recht. In de stad waar het eerste genderneutrale paspoort werd uitgegeven, moet je kunnen zijn wie je bent. Daarom geven we de Bredase LHBTI-gemeenschap in de Maand van de Geschiedenis een eigen gezicht.

Programma
De hele maand oktober staat geschiedenis in de spotlights op diverse locaties in de stad. Voor elke leeftijd valt er tijdens de Maand veel te zien, te ontdekken en te bespreken - en ook zelf te doen! Er zijn exposities, lezingen en workshops. In NEXT, de projectruimte van Stedelijk Museum Breda, kom je in de tentoonstelling Zij/Hij? meer te weten over het leven van Maria van Antwerpen. Haar carrière als soldaat slaat de brug naar de bijzondere verhalen van twaalf vrouwelijke cadetten van de KMA.

De Bredase fotograaf Wiesje Peels maakte portretten van de LHBTI-gemeenschap die worden getoond in een buitenexpositie bij Nieuwe Veste. De sprekende beelden nodigen de kijker uit om zich af te vragen wat hij denkt te zien en - misschien nog belangrijker - of het antwoord ertoe doet. Na afloop van de expo neemt Stadsarchief Breda de portretten op in de collectie.

Samen met Blind Walls Gallery geven we Maria van Antwerpen een eigen 'blind wall', een nieuwe muurschildering in de stad. We houden een spoken word-evenement met als thema 'Alles inclusief' en we organiseren theater-, film- en discussieavonden in samenwerking met Stichting BO, de Bredase belangenvereniging voor de LHBTI-gemeenschap. Alle activiteiten van De Maand van de Geschiedenis zijn gratis toegankelijk. Bekijk het programmaoverzicht. Uitgebreide informatie over het programma vind je op maandvandegeschiedenis.nl.

Samenwerking
Geschiedenis schrijf je samen. We organiseren de Maand van de Geschiedenis mét de stad en voor de stad. Dit jaar zijn we trots op de samenwerking met Stichting BO, de KMA/het Ministerie van Defensie en Blind Walls Gallery.

www.maandvandegeschiedenis.nl

# data[].attributes.attachment_link.description
Vanaf 2018 geven Nieuwe Veste, Stadsarchief Breda en Stedelijk Museum Breda samen invulling aan de Maand van de Geschiedenis in Breda. We willen zo de rijke historie van de stad op een aantrekkelijke manier onder de aandacht brengen van een breed publiek. Met Breda ...

# data[].attributes.body
Artikel over racisme in relatie tot cultuuruitingen. Via de Fontys Library.

# data[].attributes.body
Samenwerking tussen verschillende Brabantse musea om meer diversiteit aan te brengen in het museumpubliek.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het Design Museum Den Bosch, Het Noordbrabants Museum, Stedelijk Museum Breda, Van Abbemuseum Eindhoven en Museum Helmond hebben het doel gesteld dat in 2024 onze bezoekersgroep groter en qua sociale en culturele achtergrond rijker is. ⁠

# data[].attributes.attachment_link.title
Vacature alert: help jij Brabantse musea aan meer jonge bezoekers?

# data[].attributes.attachment_link.description
Daarom zoeken we een projectleider publieksverbreding en een junior educatiemedewerker publieksverbreding. ⁠ ⁠ De vacatures staan op de website van Het Noordbrabants Museum en op Culturele Vacatures. Je hebt nog tot 22 februari om te reageren!⁠

# data[].attributes.headline
Pand van The Black Archives besmeurd met ''roetveegpiet is genocide''. 

# data[].attributes.subject
Pand van The Black Archives besmeurd met ''roetveegpiet is genocide''. 

# data[].attributes.headline
Aantekeningen tijdens het kijken van ''Het Rijksmuseum en de slavernij'' op 19-02-21 

# data[].attributes.subject
Aantekeningen tijdens het kijken van ''Het Rijksmuseum en de slavernij'' op 19-02-21 

# data[].attributes.body
‘’Vroeger zeiden we dat het het museum is van de elite dus daar vind je niks over slavernij. Maar er is wel degelijk heel veel wat daaraan verbonden is. daarom hebben we 80 objecten gekozen die een directe band met slavernij hebben.’’

In de documentaire word ook gesproken over de terminologie van huidskleuren. De term blank word vermeden en er wordt gekozen voor witte en zwarte mensen. In plaats van ‘’Slaaf’’ zeggen ze tot slaaf gemaakte man/vrouw.

Wat me opviel was dat er op de presentatieavond bijna alleen maar blanke 50 plussers waren.

De tentoonstelling moest niet te zwaar zijn, niet voor de witte en ook niet voor de zwarte bezoekers.

‘’Ik zou zo’n kaart nooit willen ophangen zonder dat ik weet wat het met mensen doet’’. De curatoren gaan dus in gesprek met de doelgroep.

''Het is belangrijk dat deze periode moet worden erkend als zijnde onrechtvaardig net zoals de apartheid en de tweede wereldoorlog.''

Het is een documentaire die je goed kunt laten zien aan een middelbare schoolklas als je het zelf moeilijk vind om erover te praten als docent. Ik laat liever mensen aan het woord die racisme hebben meegemaakt dan dat ik aannames maak van hoe dit voelt.

De tot slaaf gemaakte of bedienden kunnen niet altijd geïdentificeerd worden in een schilderij.

# data[].attributes.headline
Het Rijksmuseum en de slavernij -documentaire

# data[].attributes.subject
Het Rijksmuseum en de slavernij -documentaire

# data[].attributes.attachment_link.description
Alle documentaires die onder de noemer 2Doc: uitgezonden zijn op NPO 2.

# data[].attributes.headline
Remixing the Art Curriculum - Emiel Heijnen

# data[].attributes.subject
Remixing the Art Curriculum - Emiel Heijnen

# data[].attributes.body
Uitwerking van hoe Autentieke kunsteducatie in de praktijk kan functioneren.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Met je aankoop steun je het Rijksmuseum

Wereldwijde verzending

Veilig betalen

Het verhaal van João, Wally, Oopjen, Paulus, van Bengalen, Surapati, Sapali, Tula, Dirk, Lohkay

Wat wist een vrouw die leefde en werkte in slavernij over haar 'eigenaar' in de Republiek der Nederlanden? Wat wist een suikerraffinadeur in Amsterdam van de omstandigheden waaronder de ruwe suiker die hij verwerkte, was verbouwd? En wat wist een vrijheidsstrijder op Curaçao van de strijd voor gelijke burgerrechten die in Europa werd gevoerd?

Onder Nederlands gezag zijn in de koloniale tijd meer dan een miljoen mannen, vrouwen en kinderen uit Azië en Afrika tot slaaf gemaakt en verscheept naar een voor hen onbekende plek op de wereld. Over hun levens is vaak weinig bekend. Aan de hand van diverse bronnen brengt Slavernij tien personen uit deze periode in beeld: mensen die leden onder het slavernijsysteem, die ertegen in opstand kwamen en mensen die ervan profiteerden. Dit brede palet aan individuele ervaringen laat uiteenlopende facetten van de Nederlandse slavernij geschiedenis zien en geeft ons een bijzonder inzicht in de maatschappelijke werkelijkheid van toen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Met je aankoop steun je het Rijksmuseum Wereldwijde verzending Veilig betalen Het verhaal van João, Wally, Oopjen, Paulus, van Bengalen, Surapati, Sapali, Tula, Dirk, Lohkay Wat wist een vrouw die leefde en werkte in slavernij over haar 'eigenaar' in de Republiek der Nederlanden?

# data[].attributes.headline
Middelbare school opdracht van PACE high school over niet-westerse kunst

# data[].attributes.subject
Middelbare school opdracht van PACE high school over niet-westerse kunst

# data[].attributes.body
Artikel van de New York Times.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Romuald Hazoume's "Ear Splitting," made of brush, speakers and plastic can (left). A portrait mask from Ivory Coast at the Metropolitan Museum (right). Credit... Left, CAAC/Pigozzi Collection, Geneva; Right, Metropolitan Museum of Art

"WHAT happened to Africa?" an art-world friend asked. "It disappeared."

She was right. Do a quick scan of major exhibitions in big American museums in the past few years and Africa's barely there. The same with India. Even China, usually an easier sell, is seen only discreetly. Wasn't the multicultural surge of yesteryear supposed to produce the opposite effect?

Another thing. A lot of new non-Western acquisitions by museums are of contemporary art. Classical African sculptures still turn up. But they're outnumbered by dynamic, straight-from-the-studio work, like the glowing wall hangings made of bottle caps by the Ghanaian artist El Anatsui, and the masks pieced together from gasoline jugs and junked hardware by Romuald Hazoume of Benin.

Where the pull toward the new is particularly strong, though, is in university art history programs, the training grounds of future museum personnel. An overwhelming number of applicants now declare contemporary art their field of choice: 80 percent was a figure I heard repeatedly - but unofficially - in conversations during the annual College Art Association conference this winter.

So the situation is that our encyclopedic museums - the ones that most people visit, and look to as repositories of what we most value in art - are rarely doing ambitiously scaled, big-idea shows of older non-Western art, and American art historians of the rising generation aren't studying it these days. (Europe is doing somewhat better on both counts.) In the craze for the new, certain areas of Western art are being neglected too. But it's non-Western art, chronically marginalized, that is especially vulnerable.

Lack of visibility tends to lead to lack of financing, which translates into slow, halting research, leaving vast amounts of foundational field work barely started. All the while, time is taking its toll. Cultures are vanishing and changing form in urbanizing Africa. Ancient monuments are crumbling in India. Vital aesthetic traditions in China are fading fast. As an additional handicap, again, contrary to multiculturalist expectations, the numbers of new graduate students in most non-Western fields have not grown significantly in decades.

The bottom line is plain: unless some of those few scholars stay on the case, we risk losing both the art and the history in "art history," particularly where conservational safeguards are fragile or difficult to maintain.

Image

Ai Weiwei's "Colored Vases" from 2006 are Neolithic vessels that have been dipped in industrial paint. Credit... Lisson Gallery, London

That said, the reasons people pursue careers in newer art are understandable. Money is one. To an unprecedented degree, contemporary art, no matter what its geographic or cultural source, is now thoroughly tied to and buoyed by the global economy. This phenomenon is fairly recent. Not long ago the contemporary market meant Europe and America. Now it also means New Delhi, Beijing and Dubai. New art has become a worldwide industry. Industries generate jobs.

Holders of degrees in contemporary art history don't have to limit their career prospects to the low-paying teaching gigs that remain the fate of their colleagues in more traditional studies. They can, in greater numbers than ever, become curators, corporate advisers, auction house experts and dealers in a luxury business that has, so far, floated above the prevailing economic turbulence. Sticklers for academic orthodoxy are prone to hint at corner-cutting features of a contemporary-art major. Language requirements are often minimal, English being the global art world lingua franca. And with only the history of today and yesterday to deal with, primary research can be done, over a Starbucks latte, via Google.

Such skeptics might be persuaded to acknowledge that modern and contemporary studies offer perception-altering images of an art long-filtered through Western stereotypes. At the same time, these skeptics would have serious problems with other scholars in the contemporary field who hold traditional - "tribal" - art partly responsible for perpetuating those stereotypes, and who, for that reason, avoid it.

And avoidance is easy. The market has made it so.

Starting in the 1950s, traditional objects came in a great wave to the United States from Africa, where they were bought, in quantity and at modest prices, by groups of avid amateur collectors. This influx of art, much of it excitingly unfamiliar, coincided with and encouraged a boom in scholarship by young art historians, many of them recent Peace Corps veterans who were doing extensive field work in Africa.

To simplify a complicated story, the flow stopped in the 1980s. The supply of objects that met Western requirements of value - age, evidence of ritual use, beauty of a kind that fit modernist criteria - came to an end. Art-wise, Africa was farmed out. With the new scarcity, prices soared; the days of buying and discovery more or less ended. Private collections went to museums, where they were - and are - occasionally refreshed by new additions. Meanwhile scholars were beginning to examine other, more accessible African genres: photography, film, sign painting, fashion, much of it being created in the present.

Major collecting of traditional - meaning premodern - Asian art ended around the same time, for different reasons. India and China placed their cultural patrimonies in lockdown, where they have stayed, with China now aggressively buying back art from abroad. Even borrowing it has become difficult to impossible.

The Indian artist Pushpamala N.'s "Lakshmi," a photograph made in collaboration with Clare Arni. Credit... Bose Pacia, NY

Recent exhibitions of Chinese art at the Metropolitan Museum of Art required virtuosic diplomacy, with loans being negotiated up to the 11th hour. A show of ancient Indian sculpture that was scheduled to open at Asia Society in February has yet to materialize; the objects from museums in Pakistan, which make up most of the show, have not been sent.

Small wonder that the Met and other museums have begun to supplement their non-Western holdings with contemporary work, available and affordable, while the Asia Society has for over a decade devoted much of its energy to new art from Asia and its diasporas.

The shift to new from old in academia has occurred within roughly the same time frame. Young scholars of African art began focusing on present-day urban material culture rather than on an object-intensive study of rural traditions. Research in Indian art began to start where it once stopped: at the modern era. Chinese art history, which long doggedly clung to an age-old practice of connoisseurship, has absorbed Western social and political theory.

The attempt to unite traditional and contemporary remains a source of tension, like an identity crisis unresolved. Some scholars continue to decry present-mindedness. They hear a clock ticking, and see only the preservative work not being done. Others take a more positive view: African and Asian cultures, they say, by their volatile and multifarious natures, are in states of perpetual transformation. This present is always, instantaneously, the new past. We document that instant.

As for museums, they haven't figured out what to do. Blockbuster-consciousness has them thinking ancient, rare, monumental,expensive,never-seen-before. All of this is now harder and harder to come up with, but institutions won't risk trying alternative models, though there are some out there. (Just look at exhibition catalogs published by the Museum for African Art in New York in the 1980s and '90s.)

But the big question is, why does the direction taken by museums, or by art history as a discipline, have to be an either-or? Traditional or contemporary, old-style or new style, in-the-field or online. That's the rhythm of fashion: something always has to be out so that something else can be in. But writing the history of art shouldn't work that way. Good artists don't work that way. Why not take lessons from them?

Wangechi Mutu's "Flying Class," (2011), a mixed-media collage. Credit... Susanne Vielmetter Los Angeles Projects and Gladstone Gallery, New York

Check out, for example, the Indian artist Pushpamala N. who, in one photograph, poses as the Hindu goddess Lakshmi as depicted in an early 20th-century painting by Raja Ravi Varma, which was turned into a popular devotional print. In the photograph (taken by Clare Arni) Pushpamala N. is a deity, a Bollywood film star and a contemporary performance artist.

Or consider the Chinese conceptualist Ai Weiwei, who is now in police custody in Beijing. He updates museum-quality Neolithic vases by dipping them in candy-colored industrial paint. Or Wangechi Mutu, born in Kenya, now living New York, whose collages combine, among other things, images of classical African carving and clippings from porn and fashion magazines.

These artists combine old and new in ways that look like nothing seen before.

Nothing seen before was what a generation of art historians of Africa found and responded to 40 years ago, both on the ground in Africa and in American private collections: a stream of dazzling raw data that delivered sensual shocks and inspired new ideas. Young scholars, many of them students of those historians, are finding the same stimulation in contemporary work.

And now, as the field changes generational hands, it's crucial to bring both streams into alignment, to start looking again for the new in the traditional (it's there), and to start locating links to the past in the new (also there).How and at what pace these navigations will proceed remains an open question, but there's some evidence that movement is underway. The many dozens of research papers presented last month at the Triennial Symposium of African Art in Los Angeles indicated shifts of balance in the field. Amid reports on Somali cinema, Ghanaian haute couture and South African World Cup paraphernalia, there were presentations on ancient Malian terra cottas and Songye power figures. Three panels on the art of African iron-working, from ancient times to the present, represented hands-on field work of a kind that has been on the decline, and promised an exhibition to boot. And there was the vitalizing presence of 18 historians who were born in Africa and now work there, true stakeholders in how it is perceived and preserved.

A small show now at the Met points a way for museums to go with their increasingly hybrid, category-crossing non-Western collections. Titled "Reconfiguring an African Icon: Odes to the Mask by Modern and Contemporary Artists from Three Continents," it unites sublime early-20th-century Baule carved wood portrait masks from Ivory Coast with recent African and African-American mask sculptures, including some of Mr. Hazoume's zany industrial concoctions, which are both tributes to traditional and send-ups of the West's infatuation with African art.

Adventurous as the show is for this institution, it has also been installed in a very non-Western location: that is to say, in an odd space,a pedestrian-mall hallway between galleries of modern art and the Michael C. Rockefeller wing of what was once called primitive art.So it's far from center stage, hard to find, and because of the traffic, a little tough to focus on once you have found it.

But the point isn't where it is placed, but that it's there (and will be through Aug. 21). And once you stop to look, and give it your full attention, and glimpse its implications for the future of a great art and a perpetually lost-and-found art history, it's there in a very big way.

# data[].attributes.attachment_link.title
Under Threat: The Shock of the Old (Published 2011)

# data[].attributes.attachment_link.description
"WHAT happened to Africa?" an art-world friend asked. "It disappeared." She was right. Do a quick scan of major exhibitions in big American museums in the past few years and Africa's barely there. The same with India. Even China, usually an easier sell, is seen only discreetly.

# data[].attributes.headline
A Theoretical Basis for Non-Western Art History Instruction

# data[].attributes.subject
A Theoretical Basis for Non-Western Art History Instruction

# data[].attributes.attachment_link.description
JSTOR is a digital library of academic journals, books, and primary sources.

# data[].attributes.headline
Non-Western art and arts definition door S. Davies (PDF)

# data[].attributes.subject
Non-Western art and arts definition door S. Davies (PDF)

# data[].attributes.attachment_link.title
The distinction between western and non-western art is outdated – Framer Framed

# data[].attributes.attachment_link.description
Dutch museums should be freed from the shackles of colonial relations. This will enable them to look beyond the limits of their traditional area’s of interest. Historic colonial boundaries still divide the world into the West and the non-West. Dutch museums reflect these old colonial visions and relationships: our art museums focus mainly on the […]

# data[].attributes.headline
Anekdote uit mijn werk in de bibliotheek

# data[].attributes.subject
Anekdote uit mijn werk in de bibliotheek

# data[].attributes.body
Ik werk al 4,5 jaar als opruimmedewerker bij Theek5 Oosterhout. Het is vrij grote en nieuwe bibliotheek voor een stad als Oosterhout. Onze collectie is dan ook het grootst van alle aangesloten bibliotheken.
Ik wilde graag boeken lenen over Aziatische kunstenaars voor mijn onderzoek voor Massacultuur. Maar ik kon er welgeteld maar één vinden: een biografie over Ai Wei Wei.
We hebben wel tientallen boeken over Rembrandt en van Gogh, maar over een Aziatische kunstenaars maar eentje. Ligt dit aan de interesse van de bibliotheekbezoekers, of aan de manier waarop de Nederlandse kunsteducatie in elkaar zit?

# data[].attributes.headline
Discussie tijdens Vakbeschouwing op 22-01-21

# data[].attributes.subject
Discussie tijdens Vakbeschouwing op 22-01-21

# data[].attributes.body
Maartje, Floortje en Sofie.

Stelling: we willen niet over racisme praten omdat we er niets van begrijpen.

Samenvatting van het gesprek:
- Is het wel aan ons (3 blanke vrouwen) om het hierover te hebben?
- Het creëren van een veilige sfeer in de klas is de basis om het over inclusiviteit te  kunnen hebben.
- Vroeger hadden we vriendinnetjes met een andere huidskleur, en toen hadden we dat niet bewust door. We vragen ons af hoe zij het contact met ons hebben ervaren: hebben we weleens onbewust een nare/racistische opmerking gemaakt?
- Opvoeding is belangrijk binnen het omgaan met andere culturen/opvattingen.
- We willen het er graag over hebben maar we kunnen ons er nooit volledig in verplaatsen omdat we zelf nooit racisme hebben meegemaakt.
- Je moet écht openstaan voor de mening van anderen en niet je mening van te voren klaar hebben.

# data[].attributes.headline
Boek dat tijdens de les van Christianne werd aangedragen voor meer verdieping. 

# data[].attributes.subject
Boek dat tijdens de les van Christianne werd aangedragen voor meer verdieping. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ga naar zoeken Ga naar hoofdinhoud

Let op: Door de winterse weersomstandigheden kan de bezorging van je pakket langer duren

Samenvatting

How European is Europe? In Rotterdam, the 2001 Cultural Capital of Europe, curator Salah Hassan posed this question to 18 international artists. Yinka Shonibare, Jimmie Durham, Willem Boshoff, Heri Dono, Coco Fusco, Ni Haifeng, Ken Lum, Maria Magdalena Campos-Pons, and Keith Piper are just a few of the artists whose non-European perspective has been brought to bear on the contradictions between the official story of Europe and its everyday reality, where heterogeneity, hybridity, and cultural influences mutually determine the norm. In addition to documenting the works created especially for this project, Unpacking Europe also provides essays by leading critics that place the exhibition's theme in a broader context.

Productspecificaties

Inhoud

Taal

Engels

Bindwijze

Paperback

Druk

1

Verschijningsdatum

maart 2002

Afmetingen

24,1 x 17,4 x 4,3 cm

Aantal pagina's

467 pagina's

Overige kenmerken

Gewicht

1199 g

Verpakking breedte

174 mm

Verpakking hoogte

43 mm

Verpakking lengte

241 mm

Je vindt dit artikel in

Categorieën

Taal

Engels

Boek, ebook of luisterboek?

Boek

Nieuw of tweedehands

Tweedehands

Snelle bezorgopties

Gratis verzending

Uiterlijk 19 februari in huis

In winkelwagen Op verlanglijstje

Bestellen en betalen via bol.com

Prijs inclusief verzendkosten, verstuurd door Bogamo 4 tweedehands outlet

Tweedehands artikelen retourneren is vaak niet gratis

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Unpacking Europe | 9789056622336 | Iftikhar Dadi | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Ga naar zoeken Ga naar hoofdinhoud Let op: Door de winterse weersomstandigheden kan de bezorging van je pakket langer duren How European is Europe? In Rotterdam, the 2001 Cultural Capital of Europe, curator Salah Hassan posed this question to 18 international artists.

# data[].attributes.headline
Boek dat tijdens de les van Christianne werd aangedragen voor meer verdieping. 

# data[].attributes.subject
Boek dat tijdens de les van Christianne werd aangedragen voor meer verdieping. 

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ga naar zoeken Ga naar hoofdinhoud

Let op: Door de winterse weersomstandigheden kan de bezorging van je pakket langer duren

Pepijn Brandon

Pepijn Brandon is senior onderzoeker bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en specialist in de geschiedenis van kapitalisme, oorlogsvoering en Atlantische slavernij. Hij is universitair docent aan de Vrije Universiteit en doceerde daarnaast onder andere aan de University of Pittsburgh en Harvard.

Samenvatting

Amsterdam en de slavernij in Oost en West

Driehonderd jaar lang was de stad Amsterdam een speler in de slavenhandel en slavernij in de Oost en West. Maar welke politieke en persoonlijke rol hadden de bestuurders van de stad daar eigenlijk bij? In hoeverre beïnvloedde de slavernij de ontwikkeling van Amsterdam en zijn inwoners? En wat voor invloed hadden de keuzes van Amsterdamse bestuurders op de levens van de honderdduizenden tot slaaf gemaakte mensen in Amerika, Afrika en Azië? En tot slot: werkt dit verleden vandaag de dag nog door in de stad?

In De slavernij in Oost en West probeert een veertigtal experts antwoorden te vinden op dit soort vragen. Aan de hand van toegankelijk geschreven essays laten zij hun licht schijnen over het wereldwijde slavernijverleden van Amsterdam van de zestiende tot de achttiende eeuw, en de betekenis daarvan vandaag de dag.

Pepijn Brandon is senior onderzoeker bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en universitair docent aan de Vrije Universiteit. Guno Jones is als interdisciplinair onderzoeker verbonden aan de Vrije Universiteit. Nancy Jouwe is freelance onderzoeker en co-auteur van onder meer de Gids Slavernijverleden Amsterdam. Matthias van Rossum is senior onderzoeker aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. De beeldredactie is verzorgd door Merve Tosun.

Je hebt ook van die mensen die negatieve reviews plaatsen van nog te publiceren werken. En dat onder een schuilnaam die meteen hun recalcitrante persoonlijkheid blootgeeft.

Te theoretisch

Onduidelijk

Het boek mist duiding vanuit de tijdsgeest, het beeld is niet compleet. Jammer, er is juist behoefte aan een open onafhankelijk onderzoek. Het boek is geschreven met het doel een basis te vormen voor een excuses. Past in de deze tijd, maar of het correct is. Ik geef het 1 ster, maar kan me voorstellen dat anderen het 5 sterren geven omdat het is geschreven naar hun verwachtingspatroon. Ik had meer verwacht (lees: gehoopt).

Interessant en heel leerzaam boek.

Select

Voor 23:59 besteld, morgen in huis

In winkelwagen Op verlanglijstje

Prijs inclusief verzendkosten, verstuurd door bol.com

Ophalen bij een bol.com afhaalpunt mogelijk

30 dagen bedenktijd en gratis retourneren

Dag en nacht klantenservice

Cadeautje? Laat het voor je inpakken en bezorgen

Bezorgopties

Vandaag nog in huis (bestel doordeweeks voor 13:30, bezorging tussen 18:00 en 22:00)

Doordeweeks ook 's avonds in huis

Ook zondag in huis (bestel voor za 23:59)

Kies zelf de bezorgdag

Bekijk alle bezorgopties

Recent bezochte artikelen

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | De slavernij in Oost en West, Pepijn Brandon | 9789000372867 | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Ga naar zoeken Ga naar hoofdinhoud Let op: Door de winterse weersomstandigheden kan de bezorging van je pakket langer duren Pepijn Brandon is senior onderzoeker bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en specialist in de geschiedenis van kapitalisme, oorlogsvoering en Atlantische slavernij.

# data[].attributes.headline
Discussie tijdens Vakbeschouwing op 08-01-21

# data[].attributes.subject
Discussie tijdens Vakbeschouwing op 08-01-21

# data[].attributes.body
Floortje, Maartje en Sofie en Jamie

Wat vinden wij van beelden van koloniale figuren in de grote stad die worden beklad? Wat moet er met de beelden gebeuren?

- De wens is om de beelden te verwijderen.
- Als ze blijven staan dan kun je de discussie er nog over voeren.
- Het begint bij educatie over de rol van Nederland tijdens de slavernij.
- De beelden moeten niet vernietigd worden.
- Deze figuren moeten niet als held worden neergezet maar op een andere locatie in een andere context met uitleg erbij. Het moet bespreekbaar blijven.
- Plakkaten uit gevels halen is lastiger, hier kan extra uitleg bij worden gezet.
- Straatnamen gebaseerd op koloniale figuren moeten worden aangepast.
- Een met verf beklad beeld moet niet worden schoongemaakt, op deze manier staat het in het ''nu''.
- Aparte ruimte (bijv. stadhuis of museum) in de stad waar deze beelden kunnen worden geplaatst.

# data[].attributes.headline
Beelden in Amsterdam en Rotterdam beklad door anti-racisme activisten

# data[].attributes.subject
Beelden in Amsterdam en Rotterdam beklad door anti-racisme activisten

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De verantwoordelijkheid voor de acties is opgeëist door Helden van Nooit, een vooralsnog onbekend collectief van 'antiracistische en dekoloniale activisten' die 'standbeelden in de juiste context plaatsen', zo staat in het persbericht. Ze opereren in het kielzog van de internationale Black Lives Matter-beweging, die de discussie over koloniale figuren heeft doen oplaaien. Onder meer in het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en België werden afgelopen week voormalige helden van hun sokkel gehaald.

Het standbeeld van Piet Hein, een zeevaarder uit Delfshaven die vooral bekend is van de verovering van de Spaanse zilvervloot in 1628, staat nog overeind, maar is door de activisten beklad met de woorden 'dief' en 'killer'. Verderop werd de gevel van de Rotterdamse kunstinstelling Witte de With - vernoemd naar een 'foute zeeheld' - besmeurd met rode handafdrukken.

De toonaangevende expositieruimte voor hedendaagse kunst kondigde in 2017 al aan van naam te zullen veranderen, maar tot op heden is dit niet gebeurd. In januari zal hier verandering in komen, beloofde de directeur vrijdag.

Ook het standbeeld van de vermoorde politicus Pim Fortuyn, wiens 'martelaarschap' volgens de activisten wordt verheerlijkt, werd onder handen genomen. Voor de tweede keer in korte tijd: vorige week al werd met witte graffiti het woord 'racist' op het beeld gespoten. De gemeente Rotterdam doet aangifte van de bekladdingen.

Tropenmuseum

Niet alleen in Rotterdam, ook in Amsterdam hebben de activisten van Helden van Nooit een boodschap achtergelaten. Dit gebeurde in de vorm van een laag verf op de gevel van het Tropenmuseum. De actievoerders stellen dat het museum geroofde collecties huisvest die aan de landen van herkomst zouden moeten worden geretourneerd.

Museumdirecteur Stijn Schoonderwoerd zegt in een reactie dat hij de frustratie van de actievoerders begrijpt. Het Tropenmuseum erkent zijn eigen koloniale verleden en is voorstander van het terugsturen van roofkunst, maar kan dit niet eigenhandig doen. 'Het kabinet is nog bezig met het ontwikkelen van nationaal beleid op het gebied van koloniale kunst', aldus Schoonderwoerd. 'Tot die tijd kunnen we zelf niets teruggeven. De collecties van alle rijksmusea zijn nationaal bezit, dus het is de staat die uiteindelijk beslist of een gestolen object wordt teruggestuurd. Ook wij hopen echt dat dit in de nabije toekomst mogelijk is.'

De discussie over het uitbannen van namen die verwijzen naar de koloniale geschiedenis speelt langer, en heeft de nodige resultaten opgeleverd. Zo besloot het Amsterdam Museum vorig jaar de term 'Gouden Eeuw' te schrappen en kregen scholen die vernoemd waren naar omstreden VOC-vaarders een nieuwe naam.

Critici stellen dat de geschiedenis niet kan worden uitgewist en dat het beter is om verwijzingen naar het verleden van context te voorzien, zodat iedereen een goed geïnformeerd oordeel kan vormen. De gemeente Amsterdam wil dit doen aan de hand van informatieborden bij standbeelden, gebouwen en straatnamen die een link hebben met het koloniale verleden, kondigde het college vrijdag aan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Standbeelden en instituten in Rotterdam en Amsterdam beklad door activisten

# data[].attributes.attachment_link.description
De verantwoordelijkheid voor de acties is opgeëist door Helden van Nooit, een vooralsnog onbekend collectief van 'antiracistische en dekoloniale activisten' die 'standbeelden in de juiste context plaatsen', zo staat in het persbericht. Ze opereren in het kielzog van de internationale Black Lives Matter-beweging, die de discussie over koloniale figuren heeft doen oplaaien.

# data[].attributes.headline
Anekdote uit mijn praktijk als illustrator

# data[].attributes.subject
Anekdote uit mijn praktijk als illustrator

# data[].attributes.body
Ik kreeg vanuit een online zorg-platform de vraag of ik een beeld kon maken met een Afro-Amerikaanse vrouw als zijnde patiënt en een blanke vrouwelijke arts. Het bedrijf was erg tevreden met de illustratie en gebruikte deze voor hun welkomst pagina. Ze merkte dat er een verschil was van 10% met hoelang mensen op deze pagina bleven voordat ze de website verlieten ten aanzien van hun vorige beeld wat een foto was van twee blanke vrouwen.
Omdat het beeld schijnbaar niet goed werkte voor de doelgroep van de website (die voornamelijk uit 40 plussers bestaat) werd er aan mij gevraagd of ik de Afro-Amerikaanse vrouw tóch in een blanke vrouw kon veranderen. Volgens hun verkochten blanke vrouwen nou eenmaal beter bij hun doelgroep.

Ze wilde het beeld met de Afro-Amerikaanse vrouw wel van me kopen omdat ze dan konden afwisselen met het beeld van de blanke vrouw om op deze manier hun doelgroep een beetje ''op te voeden.''

# data[].attributes.body
Volkskrant artikel 15 juni 2020.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In het oplaaiende debat over standbeelden van omstreden helden zijn historici opvallend afwezig. Dat is jammer, want een van de eerste verantwoordelijkheden van historici is het bewaken van historische feiten. In de racisme- en kolonialismediscussie is historische waarheid, voor zover die bestaat, soms ver te zoeken.

Algemeen wordt aangenomen dat de Amsterdamse grachtengordel grotendeels gebouwd is op koloniale winsten en winsten uit slavenhandel. Maar dat klopt niet. De koloniale handel heeft op zijn hoogst 10 procent bijgedragen aan de Nederlandse handel in de 17de eeuw. Binnen Europa werd 90 procent verdiend. De handel op 'slavenkoloniën' als Suriname was helemáál verwaarloosbaar, omdat die nog geen 2 procent heeft bijgedragen. Iedere historicus weet dat, maar het grote publiek blijkbaar niet.

Elke zeeheld wordt voor het gemak versleten voor slavenhandelaar, ook als daar geen enkele aanleiding toe is. Mensen als Piet Hein en Michiel de Ruyter vielen in hun tijd eerder op door hun humane standpunten. Ze hebben zeker niets met slavenhandel te maken gehad. Maar men weet dat niet en roept om het verwijderen van hun standbeelden. En de historici zwijgen en zien toe.

Historici zouden moeten uitleggen hoe met het verleden moet worden omgegaan. Twee dingen zijn daarbij belangrijk: ten eerste dat 'één waarheid' niet bestaat en dat er altijd meerdere kanten aan een zaak zitten. Ten tweede dat iedere tijd zijn eigen waarden- en normenpatroon heeft en dat het niet aangaat het normen- en waardenpatroon van onze tijd zonder meer als algemeen geldig aan alle tijden op te leggen.

Ingepeperd

Dat er niet slechts één waarheid is, wordt door de beeldenstormers totaal over het hoofd gezien. Zij propageren een samenleving waarin iedereen één manier van denken met één heilige 'waarheid' over het verleden krijgt ingepeperd. Om te beginnen in - wat zij noemen - 'de schoolboekjes' die het zwart-witverhaal van witte onderdrukkers en zwarte helden aan iedere Nederlandse leerling zouden moeten voorhouden. Schoolboeken die leerlingen niet invoeren in de historische discussie, maar één ideologische 'waarheid' proberen in te prenten, horen niet bij een vrij land, maar bij een totalitaire dictatuur. Historici zijn er om daarop te wijzen.

Dat iedere tijd zijn eigen normen- en waardenpatroon heeft, maakt het moeilijk om met het verleden om te gaan. Om maar een voorbeeld te noemen dat aansluit bij de beeldenstorm: het eerbiedwaardige oude standbeeld van Erasmus in Rotterdam zou volgens de huidige normen en waarden beslist moeten worden verwijderd. Erasmus was namelijk niet alleen een wijze humanist, een gematigde vredesstichter en een voorvechter van tolerantie, maar ook een gehaaide antisemiet, die Joden aanduidde als een 'verderfelijke pest', een 'gevaar voor christenen', 'arrogant, onhandelbaar, corrupt en volslagen blind'.

Maar de antisemitische uitspraken van Erasmus pasten bij het algemene gedachtenpatroon dat destijds in het christelijke Europa bestond. Ze waren niets speciaals voor Erasmus, die zich eerder onderscheidde door al die andere standpunten die we tegenwoordig nog steeds zo waarderen. Het is dus juist om dat standbeeld niet te verwijderen, ook al vanwege de historische waarde die het vertegenwoordigt omdat het eeuwenlang het enige standbeeld in Nederland is geweest.

Normaal verschijnsel

Dat iedere tijd zijn eigen normen- en waardenpatroon heeft, geldt ook voor de slavernij - hoe treurig het ook is om dat te moeten constateren. In de wereld van vóór 1800 werd slavernij in alle samenlevingen buiten Europa, inclusief de Afrikaanse, als een normaal verschijnsel beschouwd. Afrikaanse handelaren verkochten Afrikanen aan Europeanen, die ze over de oceaan verscheepten om op hun plantages te werken. Zo bezien is de slavernij een gedeelde geschiedenis en een gedeelde verantwoordelijkheid van wit en zwart.

Waar de nuance wordt bedreigd door één ideologische manier van denken, lopen vrijheid en democratie gevaar. Waar geen begrip bestaat voor het fundamentele verschil tussen verleden en heden, kunnen geen lessen meer worden geleerd uit de ervaringen van de mensheid, omdat men denkt alles al a priori te weten. Dat is wat in geschiedenislessen op school zou moeten worden geleerd. Wat er gebeurt als het geschiedenisonderwijs dat doel onvoldoende bereikt, wordt helaas duidelijk in de huidige zwart-witdiscussie waar niemand mee is gediend.

Arie Wilschut is historicus, oud-lector aan de HvA en auteur van schoolboeken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Opinie: Hoog tijd dat historici zich melden in debat over 'foute' helden

# data[].attributes.attachment_link.description
In het oplaaiende debat over standbeelden van omstreden helden zijn historici opvallend afwezig. Dat is jammer, want een van de eerste verantwoordelijkheden van historici is het bewaken van historische feiten. In de racisme- en kolonialismediscussie is historische waarheid, voor zover die bestaat, soms ver te zoeken.

# data[].attributes.body
Volkskrant artikel 17 juni 2020

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Historicus Arie Wilschut betoogt (O&D, 16 juni) dat we naar de feiten over slavernij moeten kijken. Vervolgens stelt hij: 'Algemeen wordt aangenomen dat de Amsterdamse grachtengordel grotendeels gebouwd is op koloniale winsten en winsten uit slavenhandel.'

Hoe weet hij dat dit algemeen wordt aangenomen? Dat staat niet in de geschiedenisboeken van mijn kinderen (12 en 15 jaar) of op www.entoen.nu. Ze leren dat de rijkdom van 'handel en scheepvaart' kwam, ook binnen Europa. Het slavernijverleden is slechts een pijnlijke voetnoot.

Of bedoelt hij dat de gemiddelde Nederlander dit aanneemt? Volgens mij denkt de gemiddelde Nederlander bij de grachtengordel niet aan slavenhandel, maar aan rondvaartboten, trapgevels of BN'ers.

BLM-activisten krijgen vaak afschuwelijke reacties als ze het slavernijverleden aankaarten. Ook 'het redelijke midden' is er wel klaar mee. Niets wordt 'algemeen aangenomen' en we hebben het beest van de geschiedenis weer niet in de bek gekeken.

Wilschut hoopt dat historici meer van zich laten horen. Ik raad de poster '10 x meer geschiedenis' op www.theblackarchives.nl aan. Die maakt de geschiedenis niet zwart-wit, maar juist veelkleurig.

Heleen Ronner is docent NT2.

1

2

# data[].attributes.attachment_link.title
Opinie: Slavernij is nu slechts pijnlijke voetnoot in schoolboekjes

# data[].attributes.attachment_link.description
Historicus Arie Wilschut betoogt (O&D, 16 juni) dat we naar de feiten over slavernij moeten kijken. Vervolgens stelt hij: 'Algemeen wordt aangenomen dat de Amsterdamse grachtengordel grotendeels gebouwd is op koloniale winsten en winsten uit slavenhandel.' Hoe weet hij dat dit algemeen wordt aangenomen?

# data[].attributes.headline
Algemene informatie over de Say it Loud expositie

# data[].attributes.subject
Algemene informatie over de Say it Loud expositie

# data[].attributes.attachment_link.description
Deelnemende kunstenaars: Kent Chan, Brian Elstak, Quinsy Gario, Ni Haifeng, Raquel van Haver, Hans van Houwelingen, Alle Jong, Kahlil Joseph, Patricia Kaersenhout, Kerry James Marshall, Tuan Andrew Nguyen, Otobong Nkanga, Alison Saar, Betye Saar, Juul Sadée, Henry Taylor, Kim Zwarts.

# data[].attributes.headline
Educatie opties in het Bonnefanten Museum

# data[].attributes.subject
Educatie opties in het Bonnefanten Museum

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Onderwijs, groepen & families - Bonnefantenmuseum Maastricht

# data[].attributes.attachment_link.description
Bekijk ons aanbod voor scholen en andere groepen.

# data[].attributes.headline
Lil Hitler Sculpture in Warsaw Ghetto - Maurizio Cattalan

# data[].attributes.subject
Lil Hitler Sculpture in Warsaw Ghetto - Maurizio Cattalan

# data[].attributes.body
Kunstwerk dat ik samen met Floortje, Jamie en Malou heb geanalyseerd tijdens de les van Christianne op 30 oktober.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
So, there's a bit of fuss over semi-retired Italian prankster-artist Maurizio Cattelan's HIM... again. The 2001 sculpture of Adolf Hitler was recently installed in a former Warsaw ghetto alley. It can only be viewed through a small peephole in a rotting gate, looking like a small praying boy.

Poland's chief rabbi Michael Schudrich approved the installation for its "educational value," but according to Messianic Jewish ministry leader Jan Markell - the latest voice of Lil Hitler outrage - the rabbi "probably is a self-hating Jew." Why? "This is a terrible affront to any Jew that I know of." Jan? MEET MORE JEWS!

There's a repeating motif in the criticism of "the senseless provocation," to the tune of "If this man ever prayed, he would be praying to the Prince of Darkness" and "As far as the Jews were concerned, Hitler's only 'prayer' was that they be wiped off the face of the earth." Um, but like, um, no?

Granted, the installation's location is meant to provoke, but it's not malicious, it's ballsy.

"There is no intention from the side of the artist or the centrer to insult Jewish memory," the Centre for Contemporary Art's director Fabio Cavallucci said. "It's an artwork that tries to speak about the situation of hidden evil everywhere... Every criminal was once a tender, innocent and defenseless child." Scanning Polish online media, that seems to be the most common reaction from the visiting Polish public: No one could tell it's Hitler until they were told. Some blindly interpreted the figure as a pathetic little boy who wants to be like other boys but cannot. When they were showed the front close-up, many were indeed uncomfortable, some projected an apologetic presence, some tuned into the "deceptively hidden evil" vibes, but overall, the interviewees reacted to it critically and calmly. Outrage is a media game.

Personally, seeing the egomaniac trapped in a Warsaw ghetto alley, at the very site of his regime's crimes, looked upon as a pathetic little kid, is very gratifying - a very different effect than of HIM hanging, ridiculously strung up in a bundle with the other pieces at Cattelan's Guggenheim retrospective.

"When people see this piece, they react with gasps, tears, disbelief. The impact is stunning," a collector and Holocaust survivor Stefan Edlis once said in 2009. "That is how you judge art."

Let my people have a sense of perspective.

# data[].attributes.attachment_link.title
Maurizio Cattelan's Lil Hitler Sculpture in Warsaw Ghetto Is an "Affront to Any Jew" But Not Really - ANIMAL

# data[].attributes.attachment_link.description
So, there's a bit of fuss over semi-retired Italian prankster-artist Maurizio Cattelan's HIM... again. The 2001 sculpture of Adolf Hitler was recently installed in a former Warsaw ghetto alley. It can only be viewed through a small peephole in a rotting gate, looking like a small praying boy.

# data[].attributes.body
Informatie over het kunstwerk van de website van het museum

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hermes Trismegistos I-IV
1995
kunsthars en lak op stof
4 delen I: 200 x 190 cm II-IV: 300 x 400 cm
1996.SP.03

Het monumentale vierdelige werk Hermes Trismegistos vult de wanden van een volledige tentoonstellingszaal. De schilderijen die rondom de bezoeker hangen, vormen ondanks hun onderlinge verschillen één geheel. Drie enorme doeken tonen sterk uitvergrote fragmenten van de voorstelling die op het kleinste schilderij in zijn geheel te zien is: de mythische Hermes Trismegistos in gezelschap van twee personen die hem vol achting benaderen en van hem een geschrift in ontvangst nemen. Op deze in een vaag rastersilhouet weergegeven afbeelding wordt in de drie grote schilderijen als het ware gedetailleerd 'ingezoomd'.

De voorstelling is ontleend aan de mozaïek-vloer in de kathedraal van Siena in Italië. Het mozaïek met Hermes Trismegistos stamt uit 1488 en ligt direct bij de ingang. Het is gemaakt met zwarte, rode en witte stenen naar een ontwerp van Giovanni di Stefano. De afbeelding wordt omlijst door een decoratieve meander-rand. Centraal staat Hermes Trismegistos in een voornaam gewaad. Zijn ene hand rust op een steenblok met inscriptie gedragen door twee sfinxen. Met zijn andere hand geeft hij een opengeslagen boek aan twee personen naast hem. Volgens de overlevering was Hermes een geleerde Egyptenaar uit Mozes' tijd. Hij wordt beschouwd als de grondlegger van de alchemie en van de hermetische filosofie. Deze leer richt zich op de hereniging van oude oosterse en westerse wijsheid, op de zoektocht naar de bron van alle kennis (de alchemistische 'steen der wijzen') en op de formule om uit lood goud te maken. De voorstelling toont het moment dat Hermes het Schrift en de Rechtsleer aan twee wijzen, één uit het Oosten en één uit het Westen, overhandigt. De scène toont grote gelijkenis met het bijbelse tafereel van Mozes en de stenen tafelen.

Opvallend is de manier waarop Polke het oorspronkelijke beeld heeft bewerkt en de oude mozaïekvloer als uitgangspunt nam voor een eigen versie waarin de mystieke boodschap volledig aan het beeld ondergeschikt lijkt te zijn gemaakt. Op het kleinste doek is de voorstelling in haar geheel overgenomen maar zijn de figuren geabstraheerd weergegeven in een grove rastertechniek die doet denken aan de reproducties in kranten en goedkoop drukwerk. Polke gebruikte het alledaagse karakter ervan vaak om een ironisch commentaar te geven op de pretenties van de moderne kunst waarin begrippen als 'authenticiteit' en 'inspiratie' vaak centraal staan.

Behalve een vrij (her)gebruik van allerlei afbeeldingen is ook Polkes experimentele materiaalgebruik opvallend. Hij onderzoekt de effecten van verschillende verfsoorten, kleurstoffen en schildertechnieken. Het vierdelige Hermes Trismegistos is geschilderd op polyester doek dat met lak gedeeltelijk transparant is gemaakt. Bij één van de delen is het spieraam duidelijk te zien. Het kleinste doek is geschilderd in een kleur die het midden houdt tussen lichtblauw en smaragdgroen. Doordat het met een doorzichtige kunststof is overtrokken, ontstaat er een paarlemoer effect en lijkt het voortdurend van kleur te veranderen. Op de drie grote doeken heeft Polke de kleur aan de achterzijde van de transparante stof aangebracht. De verf trekt een grillig spoor en de kleurbanen waaieren breed uit over het beeldvlak. Het is alsof de kunstenaar zijn materialen hier in een geheim recept wil laten vervloeien om tot een alchemistische 'veredeling' te komen. Volgens de leer van de alchemie symboliseren de afzonderlijke kleuren ook de verschillende stadia van vervolmaking van mens en natuur. Met deze serie portretteert Polke niet zozeer de persoon van de mythische alchemist en filosoof, maar maakt hij de (artistieke) creatie zelf tot onderwerp: de scheppingsdrift die altijd in wording is. Uiteindelijk maakt alleen de kunstenaar 'goud uit lood'.

Beeld: © The estate of Sigmar Polke, Köln, c/o Pictoright Amsterdam 2021

# data[].attributes.attachment_link.description
Hermes Trismegistos I-IV 1995 kunsthars en lak op stof 4 delen I: 200 x 190 cm II-IV: 300 x 400 cm 1996.SP.03 Het monumentale vierdelige werk Hermes Trismegistos vult de wanden van een volledige tentoonstellingszaal. De schilderijen die rondom de bezoeker hangen, vormen ondanks hun onderlinge verschillen één geheel.

# data[].attributes.body
Kort filmpje waarin de museum directeur over het kunstwerk spreekt.

# data[].attributes.attachment_link.title
Museumdirecteur Martijn van Nieuwenhuyzen over 'Hermes Trismegistus I-IV' van Sigmar Polke gemist? Start met kijken op NPO Start

# data[].attributes.body
Afkomstig uit het gratis informatieboekje van het museum.

# data[].attributes.body
Interessante aflevering van Kunstuur over zwarte kunstenaars.
Helaas is deel 2/2 niet meer te bekijken.

# data[].attributes.attachment_link.title
Black is the Color (1/2) gemist? Start met kijken op NPO Start

# data[].attributes.attachment_link.description
Zwarte kunstenaars zijn tijdenlang systematisch uitgesloten van de Amerikaanse kunstgeschiedenis. Nu is er gelukkig sprake van een reusachtige inhaalslag.

# data[].attributes.headline
Vier kunstenaars over hun zwarte identiteit, activisme en kunst

# data[].attributes.subject
Vier kunstenaars over hun zwarte identiteit, activisme en kunst

# data[].attributes.body
Interessant artikel van Vice

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Styling/concept: AiRich, model: Sharné Georgianna

Het Stedelijk Museum heeft het werk van de Zuid-Afrikaanse fotograaf en visueel activist Zanele Muholi naar Nederland gehaald. Tot 15 oktober is haar werk te zien in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Op de expositie is onder andere een serie te zien van indringende portretten van lesbische Zuid-Afrikaanse vrouwen. Zanele Muholi portretteert de zwarte LGBTQI-identiteit in het hedendaagse Zuid-Afrika, waarmee ze vecht tegen de stigmatisering van onder andere haar eigen identiteit als zwarte lesbische vrouw.

Ook in Nederland zijn er kunstenaars waarvan hun zwarte identiteit een dominante rol speelt in de kunst die ze maken. De problemen waar zij als zwarte Nederlanders tegenaan lopen - zoals racisme, stigmatisering en het dominante Westerse schoonheidsideaal - proberen ze met hun kunst op verschillende manieren zichtbaar en bespreekbaar te maken.

Vandaag lees je het verhaal van vier Nederlandse kunstenaars met een Afro-achtergrond over hun kunst, zwarte identiteit en activisme.

AiRich, beeldend kunstenaar uit Amsterdam

i-D: Speelt jouw achtergrond een rol in de kunst die jij maakt?
AiRich: Mijn achtergrond speelt zeker een grote rol in mijn kunst. Ik blijf in mijn kunst namelijk heel dicht bij mezelf en mijn zwarte identiteit.

Hoe kunnen we dat terugzien?
Ik ben begonnen als documentairemaakster en ben vervolgens de fotografie ingerold. In principe sta ik voornamelijk bekend om mijn beeldend werk en de kostuums en styling die ik met Afrikaanse elementen verwerk. Mijn werk reflecteert mijn dikkere lippen, mijn bredere neus, mijn kroeshaar en alles wat binnen de zwarte identiteit valt. Ook ben ik geïnspireerd door Afrikaanse mythische verhalen waarmee ik ben opgegroeid.

Zit er een activistisch element in je kunst?
Subtiel, ik noem mezelf graag een stille activist. Ik zie het als mijn taak om de zwarte identiteit uit te dragen en te blijven koesteren. Alleen al door het gebruik van kroeshaar, een zwarte huidskleur en Afrikaanse gezichtskenmerken voer ik een strijd tegen het standaard Westerse schoonheidsideaal. Dat ideaal zorgt er namelijk voor dat veel zwarte mensen binnen mijn gemeenschap met een negatief zelfbeeld kampen. Neem bijvoorbeeld Vogue. Volgens hoofdredactrice Karin Swerink zijn er te weinig geschikte zwarte modellen, en worden ze daarom niet op de cover gezet. Op Instagram zie ik echter veel prachtige zwarte meiden voorbijkomen, dus waar is die uitspraak op gebaseerd? Welke criteria wordt er gehanteerd als het op schoonheid aankomt? In mijn werk zet ik zwarte meisjes op een voetstuk; het zijn Godinnen en hun bijdrage is onmisbaar op deze planeet.

Met welke thema's, naast het thema schoonheid, houd jij je bezig?
De rode draad in mijn werk is om vanuit de bron, Afrika, op een speelse manier elementen te gebruiken die onze waardigheid en sierlijkheid tonen. Indirect houd ik me met racisme bezig. Racisme is naast het Westerse schoonheidsideaal namelijk wereldwijd geïnstitutionaliseerd. Op verschillende manieren komt racisme terug. Ik vind namelijk dat racisme zich in Nederland op een stille manier manifesteert. Ik vecht voornamelijk tegen clichébeelden en stereotyperingen die er van zwarte mensen bestaan. Door in mijn werk dicht bij mijzelf te blijven, bied ik een beeldend alternatief en probeer ik deze opgedrongen Westerse beelden te doorbreken.

Waarom manifesteert racisme zich op een stille manier in Nederland, volgens jou?
Nederlanders wijzen altijd naar de Verenigde Staten wanneer ik over racisme praat. En dan even de discussie rondom Zwarte Piet terzijde, ik heb constant te maken met grappen of stereotyperingen, om hoe ik eruit zie. Mensen lijken niet door te hebben dat er een racistische kern zit in de grappen die ze over mijn uiterlijk maken lijkt het wel. Racisme manifesteert zich in Nederland op een stiekeme manier, vind ik. Racisme wordt zelfs bijna ontkend en er wordt niet geluisterd naar wat zwarte Nederlanders te zeggen hebben. Ik heb nu nog steeds in 2017 discussies met mensen over het feit dat ik niet neger genoemd wil worden.

Charl Landvreugd, beeldend kunstenaar uit Rotterdam

i-D: Speelt jouw achtergrond een rol in de kunst die jij maakt?
Charl Landvreugd: Bij elke kunstenaar speelt de achtergrond van de maker een rol. Of dat nou bewust is of niet.

Waarom?
Omdat kunst vaak pas interessant wordt als het iets vertelt over de maker ervan. Ook al denken kunstenaars dat ze abstract werk maken of andere intellectuele arbeid verrichten; er blijft altijd een relatie tussen maker en het werk bestaan.

Waarin kun je in jouw werk dan zien dat het om jou gaat?
Ik werk veelal met modellen die op mij lijken.

Zit er een activistisch element in je kunst?
Alleen omdat ik met modellen werk die op mij lijken? Aan een kunstenaar die blonde modellen gebruikt vraag je toch ook niet of hij activistisch bezig is? Mijn werk gaat uit van de vanzelfsprekendheid van mijn bestaan als Europeaan en Nederlander. Dat standpunt van vanzelfsprekendheid wordt door sommigen als activistisch gezien.

Hoezo interpreteren mensen je kunst dan als activistisch, denk je?
Ze zien het alsof je in oppositie bent tegen de [blanke] meerderheidsgroep, maar ik verhoud me tot [mijn zwarte identiteit] in de breedste zin van het woord. Je moet je eigen subjectiviteit als uitgangspunt nemen.

Kun je kleurloos niet als de norm nemen?
Iemand die zegt dat ze geen kleur zien ontkent de effecten van kleur in de samenleving.

Want?
Dan ontken je het alledaags racisme en de privileges die aan kleur verbonden zijn.

Waar gaat jouw kunst en onderzoek precies over?
Hoe de Afro-Europese subjectiviteit eruit ziet en hoe dit vorm krijgt in beeldende kunst.

Is de Afro-Europese identiteit volgens jou nog niet gedefinieerd?
Daarom gebruik ik het woord subjectiviteit, het is een alledaagse wisselwerking in plaats van een vaststaand iets. We nemen veelal Amerikaanse begrippen als 'zwart' over om zoiets als een Afro-Europese 'identiteit' te markeren, maar dat begrip is niet van ons. Wij moeten voor ons zelf als groep bepalen hoe we ons willen definiëren. Het is duidelijk dat er veel Afro-mensen in Nederland zijn maar in groepscontext is nog niet helemaal duidelijk wie we zijn en hoe dat eruit ziet.

Waaraan zie je dat?
Er wordt in Nederland vaak over 'de migrant' gesproken. Bij dat woord horen abstracte ver-van-mijn-bed begrippen als 'aantal' of 'boten'. We kunnen met z'n allen niet accepteren dat we gedefinieerd worden door de ander. Ik laat graag de menselijke kant zien die hierachter schuilt.

Brian Elstak, beeldend kunstenaar en illustrator uit Zaanstad

i-D: Speelt jouw achtergrond een rol in de kunst die jij maakt?
Brian Elstak: Mijn achtergrond speelt zeker een rol in het werk dat ik maak. Soms sta ik er niet bij stil, maar mijn achtergrond is een startpunt en een soort gegeven waardoor mijn interesse wordt gevormd. Er is dus absoluut een relatie tussen mijn identiteit en wat ik maak.

Hoe kunnen we dit terugzien in jouw werk?
Toen ik gefrustreerd raakte over de discussie rondom Zwarte Piet heb ik een korte animatie gemaakt waarin Sint Nicolaas zelf ziek werd van alle trammelant. Die animatie is toen wel viral gegaan. Mijn frustratie kwam voort uit het feit dat empathie vaak ver te zoeken is. Men wil niet begrijpen dat bepaalde acties of uitspraken andere Nederlanders van kleur bijvoorbeeld pijn kan doen. Kijk naar Giel Beelen en de hysterische apengeluiden waarmee hij Sylvana Simons en vele anderen heeft beledigd. Ook deelde ik een tijdje de letter L uit aan politici. Take this L is een fenomeen uit de Amerikaanse hiphopcultuur. De L staat voor loser. Zijlstra en Rutte heb ik bijvoorbeeld een L gegeven voor hun uitspraken. Ik verpak mijn kunst in jongerentaal en referenties uit de popcultuur en meme-cultuur.

Zie je je werk als activistisch?
Niet altijd, ik ben namelijk niet alleen puur activistisch bezig. Ik maak in principe wat ik leuk vind. Ik wil niet specifiek politiek bezig zijn. Ik houd het graag breed, alleen als het te erg in mijn hoofd zit wil ik wel een boodschap uitdragen en dan heb ik daarmee vaak wel mijn zegje gedaan. Ik wil vaak iets vanuit mijn zicht als persoon met kleur laten zien maar niet per se een hele visie uitleggen. Kunst is ook een kwestie van interpretatie.

Waar loop als je als zwarte Nederlander in de creatieve sector tegen aan?
Ik merk dat mensen mij per ongeluk ontdekken, ik neem namelijk niet dezelfde weg die veel andere Nederlandse beeldende kunstenaars nemen om op te vallen. Ik zie veel bereidwilligheid om diversiteit aan te moedigen in de creatieve sector, veel organisaties moeten ook wel. Ik zie nog wel dat te vaak dezelfde namen genoemd worden en dat is een probleem, want er is genoeg talent dat niet wit is.

Vind je dat er actief gezocht moet worden naar talent met kleur?
Er moet projectmatig gehengeld worden naar talent in bepaalde hoeken. We moeten geloven in jonge mensen en hun een platform proberen te bieden. Ik wil graag kunnen schuiven om plaats te maken voor jong talent. Ik wil misschien te snel, maar ik hoop dat er steeds meer ruimte gaat komen voor jong en divers talent in alle sectors van de culturele wereld. De wil is er absoluut, maar er is nog wel werk aan de winkel.

Tessa Boerman, documentairemaker uit Amsterdam

i-D: Speelt jouw achtergrond een rol in de kunst die jij maakt?
Tessa Boerman: Je bent wie je bent en dat lijkt vanzelfsprekend. Tegelijkertijd ben ik me ervan bewust dat ik door mijn achtergrond op een bepaalde manier naar de wereld kijk die niet vanzelfsprekend is voor anderen. Ik ben van Koreaans- Afro-Amerikaanse origine en heb daardoor ervaren dat vooral context bepaalt welk deel van je identiteit op welk moment prominent wordt. Mijn Koreaanse of Amerikaanse familie vindt mij bijvoorbeeld super Europees, maar bij 'zwarte Nederlander' kunnen ze zich niks voorstellen. In Nederland ben ik juist weer vooral zwart. Context bepaalt dus welk aspect opeens belangrijk wordt. Identiteit staat niet vast, maar is fluïde. Het bevragen van impliciete normen keert ook terug in mijn werk.

Hoe kunnen we dit terugzien in jouw werk?
Ik registreer dit soort normen en aannames en stel het aan de kaak; in mijn documentaires maar ook in het Black Rebels programma voor het Internationaal Film Festival Rotterdam of in mijn pleidooi voor diversiteit in de filmsector. Ik ben een ultieme individualist die gelooft in de erkenning van het individu binnen een collectief.

Wat hoop jij dat de kijker zich realiseert na het kijken van je documentaires of programma's?
Dat ze zich betrokken of zelfs verbonden voelen bij iemand die ze in eerste instantie als de ander beschouwden. Dat hun wereldbeeld verruimt en ze daardoor meer mogelijkheden ontdekken.

Hoe hoop je dat de wereld er ooit uit gaat zien?
Ik hoop dat we als beschaving een evolutie doormaken, waarin we naar het beste in onszelf streven. En daarbij de mens in al zijn verscheidenheid kunnen accepteren in plaats van op te leggen zoals het zou moeten zijn.

Waar loop je als zwarte Nederlander in de creatieve sector tegen aan?
Het witte, mannelijke, cisgender en heteronormatieve perspectief is dominant - of 'normaal' zoals Rutte zou zeggen. Ondanks dat inmiddels duidelijk is dat er heel veel verschillende perspectieven zijn, is die dominante norm vanzelfsprekend. Dit is helaas ook zo in de creatieve sector, waar je toch meer open geesten en creativiteit zou verwachten.

Zie je je werk als activistisch?
Ja zeker en al heel lang. Op dit moment is diversiteit vrij hip, maar er was een tijd dat activisme taboe was en pleiten voor minderheden slecht was voor je carrière. Ik geloof in inclusiviteit omdat ons lot met elkaar verbonden is. Zoals James Baldwin zei: "If I'm not safe, you are not safe."

Hoe wil je gaan bijdragen aan meer inclusiviteit?
Intersectioneler te werk gaan als we het over kwesties en groepen hebben. Dus bijvoorbeeld ook de diversiteit binnen de zwarte gemeenschap laten zien en opkomen voor kwetsbare groepen zoals zwarte transgenders. Voor deze en voor andere groepen moet echt meer aandacht gaan komen.

# data[].attributes.attachment_link.title
vier kunstenaars over hun zwarte identiteit, activisme en kunst

# data[].attributes.attachment_link.description
Styling/concept: AiRich, model: Sharné Georgianna Het Stedelijk Museum heeft het werk van de Zuid-Afrikaanse fotograaf en visueel activist Zanele Muholi naar Nederland gehaald. Tot 15 oktober is haar werk te zien in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Op de expositie is onder andere een serie te zien van indringende portretten van lesbische Zuid-Afrikaanse vrouwen.

# data[].attributes.body
Posters over onderbelichte onderwerpen in de Nederlandse geschiedenis, de posters zijn gratis te downloaden.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
​Op deze pagina vind je meer informatie rondom de de poster 'Tien keer meer geschiedenis - Verzwegen geschiedenis op school'. Je kan hier een extra toelichting per tijdvak vinden met algemene informatie en links naar nadere informatie!
BEKIJK NU OOK DE ENGELSTALIGE VERSIE VAN DE POSTER: 'TEN TIMES MORE HISTORY, BROADENING THE MAINSTREAM CURRICULUM'!
Op zaterdag 1 juni 2019 lanceerden we bij The Black Archives de poster 'Tien keer meer geschiedenis - Verzwegen geschiedenis op school'. Met verschillende sprekers gingen we in gesprek over de noodzaak van een bredere blik op het geschiedenis onderwijs. Bekijk een video onderaan deze pagina, of klik hier voor meer informatie en de video van dit evenement.

de Commissie Wereldgeschiedenis van de Vereniging van Docenten Geschiedenis en Staatsinrichting in Nederland (VGN Kleio) en met diverse historici en experts. Het sluit aan bij Verzwegen Geschiedenis
The Black Archives ontwikkelde de poster 'Tien keer meer geschiedenis' in samenwerking met Social Innovation Works (destijds) / Fawaka WereldBurgerschap (voortzetting), met de serie Verzwegen Geschiedenis waarmee we i.s.m. FunX en De Correspondent een serie artikelen over verborgen geschiedenissen hebben gepubliceerd. De poster is gericht op het bevorderen van onderwijs rondom wereldgeschiedenis, verzwegen perspectieven en het aanzwengelen van een gesprek hierover op verschillende niveaus.

Voor de poster is in samenwerking met diverse deskundigen een selectie gemaakt van gebeurtenissen, ontwikkelingen, groepen en personen. Hierbij lag de focus op geschiedenis buiten de bekende Europese kaders. Hopelijk prikkelt de poster tot een goed gesprek over de vraag hoe meer aandacht kan worden gegeven aan wereldgeschiedenis en verzwegen perspectieven. En hopelijk biedt de poster op deze manier inspiratie voor aanvullingen op het geschiedenisonderwijs.

POSTER DOWNLOADEN?
Hieronder kan je de poster gratis downloaden, in een heel groot bestand (ca 20MB) dat je kan je printen op A0-formaat, bijvoorbeeld bij een drukkerij bij jou in de buurt. De poster past twee keer staand naast elkaar op een A0-vel.

Voor de poster geldt de Creative Commons-licentie Naamsvermelding-GelijkDelen 4.0 Internationaal. Je mag de poster (en onderdelen van de poster) dus zelf printen, kopiëren en verspreiden, maar ook bewerken en verder gebruiken. Verwijs daarbij altijd naar de originele poster.

POSTER AFHALEN?
De posters zijn te koop voor €4,- per stuk, of €30,- voor 10 stuks.

- Bij The Black Archives in Amsterdam (adres: Zeeburgerdijk 19b) is de poster verkrijgbaar tijdens de openingstijden van onze exposities. Op dit moment is The Black Archives helaas gesloten tot nader bericht, houd de website in de gaten voor updates.

- Bij De Correspondent in Amsterdam (adres: Barentszplein 7) is de poster doordeweeks verkrijgbaar van maandag tot en met donderdag tussen 10 uur en 17 uur. Vraag aan de deur bij De Correspondent naar Andreas Jonkers. LET OP: alleen gepast betalen.

VERDERE DISTRIBUTIE?
We verspreiden de posters graag door heel Nederland in samenwerking met onderwijsorganisaties, gemeenten en anderen. Neem hierover graag contact met ons op via meergeschiedenis@gmail.com .
Hieronder vind je meer informatie over de inhoud van de de poster 'Tien keer meer geschiedenis - Verzwegen geschiedenis op school'. Zowel extra toelichting per tijdvak als meer algemene informatie.
Over bepaalde cruciale onderdelen uit de geschiedenis leer je niet of nauwelijks op school. Terwijl ze onmisbaar zijn als je onze samenleving en de wereld van vandaag wil begrijpen. In onze geschiedenislessen gaat veel aandacht uit naar Nederlandse en Europese geschiedenis. Wat moeten we weten over ontwikkelingen in andere delen van de wereld?
Ken je de 10 tijdvakken uit het geschiedenisonderwijs? Op de poster presenteren we per tijdvak een alternatieve titel en een wereldkaart waarop je voorbeelden ziet van gebeurtenissen, samenlevingen en personen van over de hele wereld.
UITNODIGING
Hang de poster op in de klas, thuis, op je werkplek - of geef 'm door. De poster is bedoeld als handreiking voor een gesprek. Wat gebeurt er als je je perspectief verandert? En hoe zou onderwijs met meer aandacht voor wereldgeschiedenis en verzwegen perspectieven eruit kunnen zien?

In de 10 tijdvakken die op dit moment in het onderwijs gebruikt worden bestaat dit tijdvak niet. Wij hebben het toegevoegd om de verspreiding van mensen (Homo sapiens) over de wereld te laten zien, vanuit Afrika en Zuid-Azië In de originele 10 tijdvakken heet dit tijdvak de 'Tijd van jagers en boeren'. Wij voegen hier 'en eerste steden' aan toe. Op de poster zie je op de wereldkaart bij dit tijdvak dat de landbouw vóór 3000 BCE op verschillende plekken ter wereld is ontstaan (in Noordoost-Amerika, Midden-Amerika, in de Amazone en de Andes, in Mesopotamië, in Egypte, in de Sahel, in Ethiopië, in het huidige China, in de Indusvallei en in Papoea / het huidige Indonesië). En dat rond 3000 BCE (circa 5000 jaar geleden) ook al de eerste steden ontstonden. In de Andes, in Mesopotamië, in de Indusvallei en in Egypte.​ , van circa 300.000(!) jaar geleden tot circa 12.000 jaar geleden.​
Verspreiding Homo sapiens over de wereld: Zie het artikel 'De verspreiding van de mens over de aarde' bij NEMO Kennislink
In de originele 10 tijdvakken heet dit tijdvak de 'Tijd van monniken en ridders',
In de originele 10 tijdvakken heet dit tijdvak de 'Tijd van steden en staten'. Op de poster is op de wereldkaart bij dit tijdvak te zien dat in deze periode de economische opbloei in Europa samenvalt en samenhangt met ontwikkelingen in de Islamitische wereld en verschillende grote rijken. In Azië onder meer het Mongoolse rijk, een van de grootste rijken ooit. In Afrika onder meer Mali. In Zuid-Amerika komen het Inca-rijk en het rijk van de Azteken tot bloei. ​
​In de originele 10 tijdvakken heet dit tijdvak de 'Tijd van ontdekkers en hervormers'. In 1492 voer Columbus vanuit Spanje naar de Amerika's (bij wat nu de Bahama's en Cuba zijn). Dit was het startpunt van een periode van explosieve uitwisseling op allerlei vlakken tussen de Amerika's aan de ene kant - en Europa, Afrika en Azië aan de andere kant. Op de poster staan op de wereldkaart bij dit tijdvak ook voorbeelden van wereldreizigers uit andere delen van de wereld dan Europa: Juan Garrido, Hasekura Tsunenaga en Manteo.
In de originele 10 tijdvakken heet dit tijdvak de 'Tijd van regenten en vorsten'. Als het over Nederland gaat wordt de zeventiende eeuw vaak de 'Gouden Eeuw' genoemd. Vanuit andere regio's is dezelfde periode een tijd van onder andere kolonisatie,
In de originele 10 tijdvakken heet dit tijdvak de 'Tijd van pruiken en revoluties'. In dit tijdvak vonden verschillende belangrijke revoluties plaats: de Franse en Amerikaanse, en ook de In de originele 10 tijdvakken heet dit tijdvak de 'Tijd van burgers en stoommachines'. Op de poster zie je in dit tijdvak op de wereldkaart onder andere dat veel Zuid-Amerikaanse landen 'onafhankelijk' werden, de slavernij formeel werd afgeschaft, grote delen van Afrika door Europese landen 'verdeeld' werden bij de Conferentie van Berlijn, en er verschillende opstanden in Azië waren.
In de originele 10 tijdvakken heet dit tijdvak de 'Tijd van wereldoorlogen'. Wij voegen daar 'en zelfbeschikking' aan toe. Op de poster zie je in dit tijdvak op de wereldkaart onder andere een roep om onafhankelijkheid en 'mensenrechten' op de Pan-Afrikaanse Congressen die tientallen jaren werden gehouden - en ook activisme in de Amerika's en Azië.
In de originele 10 tijdvakken heet dit tijdvak de 'Tijd van televisie en computers'. Op de poster gaat aandacht uit naar internationale mensenrechten, die pas na de Tweede Wereldoorlog vanuit de Verenigde Naties (opgericht in 1945) wereldwijd in het centrum van de aandacht kwamen te staan. Ook gaat aandacht uit naar de ontwikkeling van dekolonisatie en globalisering. En ook is er aandacht voor ongelijkheid en duurzaamheid.
​
Overige links worden nog toegevoegd. Suggesties? Mail ze naar meergeschiedenis@gmail.com.
​ Overige links worden nog toegevoegd. Suggesties? Mail ze naar meergeschiedenis@gmail.com. Overige links worden nog toegevoegd. Suggesties? Mail ze naar meergeschiedenis@gmail.com. Terwijl in Europa democratisering en emancipatie langzaam vorm krijgt, drukt de overmacht van Europese landen - en met name het Britse Imperium - een steeds zwaarder stempel op de wereld. Haïtiaanse Revolutie. In Haïti, wat toen de Franse kolonie Saint-Domingue was, organiseerden tot slaaf gemaakte Afrikanen een opstand die leidde tot de oprichting van een onafhankelijke staat. Naast de wereldkaart staat een overzicht van verschillende opstanden in de Amerika's.​
​
Overige links worden nog toegevoegd. Suggesties? Mail ze naar meergeschiedenis@gmail.com. Overige links worden nog toegevoegd. Suggesties? Mail ze naar meergeschiedenis@gmail.com. waarin (West-) Europese landen met geweld een dominante positie in oude en nieuwe handelsroutes verwerven. Op de poster zie je in dit tijdvak op de wereldkaart onder andere de zogenaamde 'trans-Atlantische' handel, ofwel 'driehoekshandel', waarbij goederen en ook slaafgemaakte mensen werden verscheept. Op de wereldkaart staat ook het Marron-dorp 'Quilombo dos Palmares', waar slaafgemaakte Afrikanen in Zuid-Amerika streden tegen het slavernijregime. Overige links worden nog toegevoegd. Suggesties? Mail ze naar meergeschiedenis@gmail.com.
Overige links worden nog toegevoegd. Suggesties? Mail ze naar meergeschiedenis@gmail.com. Overige links worden nog toegevoegd. Suggesties? Mail ze naar meergeschiedenis@gmail.com. wat ten onrechte een in zichzelf gekeerd Europa in een verder stilstaande wereld suggereert. Op de poster zijn op de wereldkaart bij dit tijdvak onder andere de Zijderoutes en zeeroutes te zien die in deze tijd Azië, Afrika en Europa verbinden. Deze continenten zijn in dit tijdvak nog niet verbonden met de Amerika's. In de Amerika's zorgen andere handelsroutes intern wel voor verbindingen.​
Ontstaan landbouw:
Lees op Wikipedia over de Geschiedenis van de landbouw en de Neolithische revolutie.
​
​Eerste steden:
​Overige links worden nog toegevoegd. Suggesties? Mail ze naar meergeschiedenis@gmail.com.

In de originele 10 tijdvakken heet dit tijdvak de 'Tijd van Grieken en Romeinen'. Op de poster zie je op de wereldkaart dat in dit tijdvak tegelijk een aantal andere beschavingen opkwamen. Niet alleen in Europa, maar ook in Afrika, Azië en de Amerika's.​
​​
Overige links worden nog toegevoegd. Suggesties? Mail ze naar meergeschiedenis@gmail.com.

De onderstaande suggesties zijn opgeschreven door Marian Heesen van de Commissie Wereldgeschiedenis van VGN Kleio:

Voor de geschiedenis van de Amerika's zijn de werken van Charles Mann goede leeskost. Over Suriname zijn er van Anton de Kom en Stedman's . Vorig jaar verscheen over Stedman van Roelof van Gelder (2018). Voor direct gebruik in de klas is de strip van Ineke Mok en Eric Heuvel (2015) geschikt.

De wereldgeschiedenis gezien vanaf zee wordt prachtig beschreven in

Ook zijn er allerlei MOOCS in de aanbieding over wereldhistorische onderwerpen, bijvoorbeeld via Coursera.

COLOFON
'Tien keer meer geschiedenis - Verzwegen geschiedenis op school' is een uitgave van The Black Archives in het kader van het project Verzwegen Geschiedenis van The Black Archives, De Correspondent en FunX. Voor de ontwikkeling van de poster is samengewerkt met Social Innovation Works (destijds) / Fawaka WereldBurgerschap (voortzetting) en met de Commissie Wereldgeschiedenis van de Vereniging van Docenten in Geschiedenis en Staatsinrichting in Nederland (VGN Kleio).
​
​Concept en realisatie: Miguel Heilbron
Vaststelling inhoud in samenwerking met: Marian Heesen, commissie Wereldgeschiedenis VGN Kleio
Vormgeving: BUROBRAAK visual identity & social design
Met input van: Hanane Abouellotfi, Jessica de Abreu, Martin Bootsma, Mano Delea, Mitchell Esajas, Karwan Fatah-Black, Francio Guadeloupe, Fadie Hanna, Antheun Janse, Andreas Jonkers, Rinske Koehorst, Caspar Lobbrecht, Leo Lucassen, Wim Manahutu, Wayne Modest, Khadija al Mourabit, Eva Naaijkens, Grâce Ndjako, Lennert van Oorschot, Tugba Oztemir, Mark Ponte, Pim Renou, Maurice San A Jong & Alderik Visser.

​

# data[].attributes.attachment_link.description
​Op deze pagina vind je meer informatie rondom de de poster 'Tien keer meer geschiedenis - Verzwegen geschiedenis op school'. Je kan hier een extra toelichting per tijdvak vinden met algemene informatie en links naar nadere informatie! BEKIJK NU OOK DE ENGELSTALIGE VERSIE VAN DE POSTER: 'TEN TIMES MORE HISTORY, BROADENING THE MAINSTREAM CURRICULUM'!

# data[].attributes.body
Close-up van het zout van het kunstwerk

# data[].attributes.body
Say it Loud expositie, Bonnefanten Museum

# data[].attributes.body
Ikzelf die zout van het kunstwerk in een zakje schept tijdens de ''Say it Loud'' expositie in het Bonnefanten Museum.

# data[].attributes.body
Illustratie Say it Loud expositie, Bonnefanten Museum

# data[].attributes.body
Say it Loud expositie , Bonnefanten museum