# data[].attributes.headline
Koppel wind en zonneparken aan andere maatschappelijke opgaven, Jan Janse

# data[].attributes.subject
Koppel wind en zonneparken aan andere maatschappelijke opgaven, Jan Janse

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het eerste opwekproject met verticale zonnepanelen is een feit: in Culemborg staan 958 panelen rechtop in metalen houders in stroken op het land van een melkveehouder. Zonneproject Den Heuvel is een mooi innovatief project van de lokale energiecoöperatie Vrijstad Energie, waarmee ze meerdere vliegen in een klap slaat: duurzame energie opwekken en piekbelasting op het elektriciteitsnet verminderen, terwijl het land gebruikt kan blijven worden en het bodemleven en de biodiversiteit ook nog wordt verbeterd. In dit artikel lichten we het project uit.

Arjen Schamhart, projectleider vanuit Vrijstad Energie, werd in 2019 gebeld door de eigenaar van een boerderij in Culemborg: Gijs de Raad. De Raad wilde zijn asbestdaken saneren, en koos ervoor om er met een lokale coöperatie zonnepanelen op te leggen om zo de kosten van de sanering te dekken. "Hij had gehoord dat ik vanuit Vrijstad Energie projecten met zonnepanelen doe en de coöperatieve gedachte sprak hem aan", vertelt Schamhart. "Zo kwamen we in gesprek en zijn we een project gaan ontwerpen. Uitgangspunt was dat wij in plaats van dakhuur de asbestsanering zouden betalen."

Ze begonnen met inventariseren hoeveel daken er op het erf beschikbaar waren, wat de asbestsanering zou kosten, hoeveel panelen er op de daken pasten, wat de opbrengst zou zijn en hoe groot de netaansluiting moest zijn. Bij dat laatste liepen ze vast. Schamhart: "De benodigde netaansluiting bleek zo kostbaar te zijn, dat we een project met alleen zonnepanelen op dak niet rond konden rekenen. De netaansluiting was verhoudingsgewijs te duur. Bovendien viel de SDE-subsidie te laag uit."

Het project kon dus niet uit. Schamhart stelde voor de maximale capaciteit van de aansluiting te benutten door ook een veldopstelling met panelen te plaatsen, maar de eigenaar sprak duidelijke taal: " No way, dat gaan we niet doen op mijn land."

Voor Schamhart was nee geen antwoord. Hij ging op zoek naar wat wel mogelijk was. In een folder van Rijkswaterstaat kwam hij een klein plaatje van verticale zonnepanelen tegen. Daarmee ging hij verder op onderzoek uit. Hij kwam uit bij een Duitse start-up die verticale systemen verkoopt, en kwam met het idee terug bij De Raad. "Hij vond het een geweldig plan", vertelt Schamhart. "Zo kon hij zijn grond blijven gebruiken, en ging het plan van asbest saneren en zonnepanelen op zijn dak ook door."

Foto: William Hoogteyling

Het innovatieve zonnepanelensysteem met steeds twee bifacial panelen boven elkaar, is gebouwd met glas-glaspanelen (aan twee kanten glas). Bifacial houdt in dat een paneel aan twee kanten energie kan opvangen. Het voordeel van glas-glas is een langere levensduur en minder onderhoud.

Schamhart is erg enthousiast over de techniek: "Het is flexibel, betaalbaar en waanzinnig stevig. Echt voor de toekomst weggelegd. Je kunt er zelfs hekwerken van maken," legt hij uit, "dus je kunt er ook een heel gebied mee omzomen."

Wel vindt Schamhart dat je eerst altijd de beschikbare daken moet volleggen. "Voor mij is het een gruwel dat er zonnepanelen op landbouwgrond gelegd worden, ik ben ervan overtuigd dat dat niet de weg is. Maar we weten ook dat daken alleen niet voldoende zijn om genoeg zonne-energie op te wekken. Als we moeten kijken naar alternatieven, dan is een verticaal systeem op een veld ideaal. We kunnen een enorme slag slaan door dit systeem te gebruiken."

In het grote plaatje van een duurzaam energiesysteem zijn verticale panelen een slimme aanvulling op de standaard zonneweides die vaak in een zuidopstelling liggen. Op zuidgerichte panelen wekken midden op de dag de meeste stroom op. Verticale panelen staan daarentegen in een oost-westopstelling, waardoor ze aan het begin en eind van de dag pieken, de momenten waarop juist veel stroom gebruikt wordt. De combinatie van opwekprojecten in zuidopstelling en oost-westopstelling zorgt ervoor dat de energieopbrengst in een gebied gelijkmatig over de dag verdeeld wordt, waardoor minder opslag nodig is en ook netcongestie wordt beperkt.

De bouw van het zonnepark. Foto: Arjen Schamhart

Of de productie van een paneel die aan twee zijden zonne-energie opvangt, duurder is dan een 'gewoon' paneel? Dat blijkt erg mee te vallen. Schamhart: "Het verschil is maar klein, terwijl de stroomopbrengst van een dubbelzijdig paneel veel groter is. Als je het vergelijkt met een gebruikelijk systeem in oost-westopstelling, dan is een verticaal systeem veel goedkoper. Je hebt immers steeds maar één paneel nodig in plaats van twee. Dus het is heel slim om deze techniek in te zetten."

Nadeel van een verticaal zonnepanelensysteem is wel dat de constructie die gebouwd moet worden, kostbaar is. "Maar die kosten maak je ook bij een zonneweide waarbij je de zonnepanelen iets hoger van de grond plaatst", legt Schamhart uit. "Alleen bij zonneweides waar de zonnepanelen op de grond geplaatst zijn, zijn er amper kosten voor de constructie."

Opbrengstvergelijking van een zuidopstelling en een verticale of oost-westopstelling:

Zuidgericht panelen: 800 en 850 kilowattuur per kilowattpiek

Oost-west/verticaal: 950-1000 kilowattuur per kilowattpiek

Voor de financiering van het project richtte de coöperatie eerst haar peilen op de SDE-subsidie. Die viel helaas te laag uit voor een sluitende businesscase, waar de coöperatie achteraf heel blij mee is. Schamhart: "We liepen hierdoor dan wel een jaar vertraging op, maar daardoor was daar wel ineens de nieuwe Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE) én het Realisatiefonds! Daar konden we toen dankbaar gebruik van maken. We hebben het project opgesplitst in een dak- en grondproject, zodat we twee keer SCE-subsidie konden aanvragen en ook hebben gekregen."

"Bij zonnepanelen op daken kom je er met SCE-subsidie prima uit," vervolgt Schamhart, "maar voor een zonneweide is dat niet altijd het geval, vanwege de kosten voor de constructie. Het gevolg is dat een project groot genoeg moet zijn om financieel uit te kunnen. Zoek daarom de randjes van de SCE op", is Schamharts tip voor andere coöperaties. "Hoe groter het project, hoe meer rendabel. En als je het project verspreidt over meerdere percelen, kun je meerdere SCE-subsidies aanvragen. Je kunt ook subsidie aanvragen in dit kalenderjaar en volgend jaar weer, op hetzelfde perceel."

Schamhart benadrukt wel dat het combineren van een dak- en veldproject op één netaansluiting complex is. "Het kostte me ongelofelijk veel tijd."

Foto: William Hoogteyling

Zonnepanelen laag bij de grond was de afgelopen jaren de standaard bij veldopstellingen. Dit heeft grote impact op het bodemleven en biodiversiteit, doordat licht en neerslag geblokkeerd worden. Hoe hoger de panelen geplaatst worden, hoe minder impact. En bij verticale panelen is die zelfs zo goed als nihil, zo wordt ingeschat, maar daar wordt nog onderzoek naar gedaan.

"Een veld met verticale panelen heeft iets minder zon en iets meer schaduw", aldus Schamhart. "Maar dat voorkomt weer verbranding van teelt, wat je met de hoge temperaturen van deze zomer veel ziet. De panelen bieden de gewassen daar bescherming tegen."

Dat is gelijk ook een ander groot voordeel van verticale zonneweides: je kunt het land blijven gebruiken, bijvoorbeeld om gewassen te kweken. Schamhart: "Hier groeit gras waar de schapen en koeien op grazen. Ook hebben we een deel van het veld ingericht met kruiden, spruitkool en savooiekool, speciaal voor de patrijzen: fazantachtige vogels die hier in het gebied veel voorkomen en waar de grondeigenaar gek op is. Hij is mede daardoor heel trots op het project."

Bovenaanzicht Zonneproject Den Heuvel. Foto: William Hoogteyling

Van lichtschittering is bij verticale panelen geen sprake - door de hoek met de zon is de straling altijd op de grond gericht - maar de panelen hebben wel invloed op het landschap. Een verticaal systeem reikt wat hoger de lucht in dan de meeste zonnevelden, namelijk 2,85 tot 3 meter. Ook kijk je aan twee van de vier zijden van het veld recht tegen de panelen aan.

Schamhart: "Met de welstandscommissie van de gemeente hebben we daar wel even wat gedoe over gehad. Ze wilden geen blokkendoos in het landschap. We zijn toen tot de oplossing gekomen dat we bomen zouden plaatsen aan een zijde en een struweel aan een andere kant, waardoor het beeld er veel beter uitziet."

Het contact met omwonenden verliep heel soepel. "Alle omwonenden zijn zeer regelmatig door de eigenaar geïnformeerd via een appgroep, en die vonden het allemaal prima. Het is een landelijk gebied, dat scheelt. Het aantal mensen dat last kan hebben van de panelen is heel erg beperkt." De coöperatie ontving veel positieve reacties uit het hele land over het vernieuwende project.

Vanwege de vele geïnteresseerden in het project, organiseert Vrijstad Energie in november 2022 een symposium. Iedereen die belangstelling heeft voor het project of verticale panelen is welkom. Onderzoekers die onderzoek doen naar het effect van verticale zonnepanelen op bijvoorbeeld de biodiversiteit zullen hun kennis delen.

Wie belangstelling heeft, kan mailen naar info@vrijstadenergie.nl. Ook is Schamhart voor coöperaties altijd beschikbaar als sparringpartner of voor tips.

Headerfoto: Gijs de Raad (links) en Arjen Schamhart (rechts). Fotografie: William Hoogteyling

# data[].attributes.attachment_link.title
Eerste coöperatieve project met verticale zonnepanelen staat in Culemborg

# data[].attributes.attachment_link.description
Het eerste opwekproject met verticale zonnepanelen is een feit: in Culemborg staan 958 panelen rechtop in metalen houders in stroken op het land van een melkveehouder. Zonneproject Den Heuvel is een mooi innovatief project van de lokale energiecoöperatie Vrijstad Energie, waarmee ze meerdere vliegen in een klap slaat: duurzame energie opwekken en piekbelasting op het elektriciteitsnet verminderen, terwijl het land gebruikt kan blijven worden en het bodemleven en de biodiversiteit ook nog wordt verbeterd.

# data[].attributes.headline
afstudeerscriptie Groningen Universiteit, Janne Fuchs: Historische inspiratie voor een duurzame landbouw-natuurrelatie

# data[].attributes.subject
afstudeerscriptie Groningen Universiteit, Janne Fuchs: Historische inspiratie voor een duurzame landbouw-natuurrelatie

# data[].attributes.headline
Zo dragen zonneparken bij aan de ecologie van Nederland - Holland Solar

# data[].attributes.subject
Zo dragen zonneparken bij aan de ecologie van Nederland - Holland Solar

# data[].attributes.headline
Tijdens de Design Challenge Onze Energie, Ons Landschap werkten zes ontwerpteams aan een nieuw soort futurisme in de berm van een natuurgebied.

# data[].attributes.subject
Tijdens de Design Challenge Onze Energie, Ons Landschap werkten zes ontwerpteams aan een nieuw soort futurisme in de berm van een natuurgebied.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bermen zijn het langgerekte podium waarop het grote publiek beweegt en de natuur oversteekt

Zelfs schone voertuigen hebben een weg nodig en waar een weg is, is een berm, als een vitrage tussen binnen en buiten. Zoals het ronddraaiend podium van de Soldaat van Oranje, zo beweegt reizend Nederland zich door de bermen van Oranje. Je kunt er aandacht hebben voor de bijzondere vorm van bruggen en passages voor planten en dieren die linker- en een rechterberm verbinden. Bermen geven zicht en inzicht op geboortegrond, op natuurgebieden die je niet mag betreden, op de plaatsen waar je voedsel vandaan komt. En het best van allemaal: de berm zelf is het langst aaneengesloten natuurgebied van Nederland! Toch worden bermen zo achteloos onderschat. Gelukkig niet door deze ontwerpteams.

Bekijk de ontwerpen van de teams Anderzijds A67, Het Vlindereffect en Timber Weaves

# data[].attributes.attachment_link.title
Opinie: Een gezellige transitie in de berm

# data[].attributes.attachment_link.description
Zelfs schone voertuigen hebben een weg nodig en waar een weg is, is een berm, als een vitrage tussen binnen en buiten. Zoals het ronddraaiend podium van de Soldaat van Oranje, zo beweegt reizend Nederland zich door de bermen van Oranje.

# data[].attributes.headline
Meer dan glas: ontwerpen van natuur-inclusieve zonneparken

# data[].attributes.subject
Meer dan glas: ontwerpen van natuur-inclusieve zonneparken

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zonnepark Vlagtwedde mocht zich na de voltooiing in 2020 het grootste zonnepark van Nederland noemen, iets waar PowerField zeer trots op is. Sinds het najaar van 2020 is het zonnepark in bedrijf.

Landschappelijke inpassing

Naast het zonnepark is een blauwe bessenteelt gerealiseerd van ongeveer 25 hectare. Deze bessengaard is niet alleen goed voor de werkgelegenheid, maar ook voor de met uitsterven bedreigde bijen die de bessen bestuiven. De bloemenweide van 4 hectare zorgt ervoor dat er insecten worden aangetrokken, waardoor er op termijn meer biodiversiteit ontstaat. Via deze werkwijze zorgt PowerField ervoor dat het zonnepark landschappelijk goed wordt ingepast en een extra bijdrage levert aan de natuur.

Uitbreiding

Gelegen naast het zonnepark heeft PowerField de beschikking over een aaneengesloten perceel van ongeveer 76 hectare. Het voornemen is om hier voor een periode van 30 jaar een zonnepark te realiseren als uitbreiding van zonnepark Vlagtwedde. Informatie over dit project vindt u hier:

# data[].attributes.attachment_link.description
Zonnepark Vlagtwedde mocht zich na de voltooiing in 2020 het grootste zonnepark van Nederland noemen, iets waar PowerField zeer trots op is. Sinds het najaar van 2020 is het zonnepark in bedrijf. Landschappelijke inpassing Naast het zonnepark is een blauwe bessenteelt gerealiseerd van ongeveer 25 hectare.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het project 'Drentse Zonneroute A37' onderzoekt de mogelijkheden van zonne-energie langs de A37, op een traject van 42 km tussen Hoogeveen en de Duitse grens. Op het traject kan naar verwachting 140 megawatt aan zonne-energie worden opgewerkt, wat overeenkomt met stroom voor maximaal 35.000 huishoudens. Voor de zogeheten landschappelijke inpassing van de panelen hebben inwoners uit de omgeving van de weg en andere betrokkenen wensen en ideeën aangedragen die de basis zijn voor het Esthetisch Programma van Eisen. Dit 'eisenpakket' geeft de kaders aan waarbinnen de zonnepanelen langs de A37 landschappelijk moet worden ingepast.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het project 'Drentse Zonneroute A37' onderzoekt de mogelijkheden van zonne-energie langs de A37, op een traject van 42 km tussen Hoogeveen en de Duitse grens. Op het traject kan naar verwachting 140 megawatt aan zonne-energie worden opgewerkt, wat overeenkomt met stroom voor maximaal 35.000 huishoudens.

# data[].attributes.headline
Verantwoord zonnepark is zuinig op landschap en natuur - TNO

# data[].attributes.subject
Verantwoord zonnepark is zuinig op landschap en natuur - TNO

# data[].attributes.attachment_link.title
Verantwoord zonnepark is zuinig op landschap en natuur | TNO

# data[].attributes.attachment_link.description
TNO onderzoekt hoe forse uitrol van zonneparken op land en water mogelijk is zonder aantasting van landschap, waterkwaliteit en ecologie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Samen de zon, met Solarfields

Bij Solarfields geloven we dat we de wereld kunnen verbeteren met duurzame energie. Méér groene stroom, mínder CO2-uitstoot en een mooie opbrengst voor jou. We voelen de urgentie om nú stappen te zetten om Nederland op grote schaal te verduurzamen. Daarom ontwikkelen, bouwen en beheren we zonneparken van formaat. Op grond, dak en water.

Meer over Solarfields

# data[].attributes.attachment_link.description
Samen de zon, met Solarfields Bij Solarfields geloven we dat we de wereld kunnen verbeteren met duurzame energie. Méér groene stroom, mínder CO2-uitstoot en een mooie opbrengst voor jou. We voelen de urgentie om nú stappen te zetten om Nederland op grote schaal te verduurzamen. Daarom ontwikkelen, bouwen en beheren we zonneparken van formaat.

# data[].attributes.headline
Zuid-Holland - Ruimtelijke verkenning zonnevelden 2017

# data[].attributes.subject
Zuid-Holland - Ruimtelijke verkenning zonnevelden 2017

# data[].attributes.headline
Are Microgrids a Key to Grid Resiliency?

# data[].attributes.subject
Are Microgrids a Key to Grid Resiliency?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The aging energy grid is being pushed to the breaking point. Power outages from extreme weather alone cost anywhere from $2 billion to $77 billion per year. And some isolated communities still rely on diesel generators for electricity, since powerlines don't reach them. Grid expansion isn't an option-in most cases, the economics don't make sense.

New research from a team at Pacific Northwest National Laboratory (PNNL) shows that resilient, hyper-local microgrids provide economic value, if designed with the right mix of power sources. In a series of studies and a presentation at the European Wave and Tidal Energy Conference, the team predicted the role that both large and small microgrids can play in the drive toward renewable and resilient power.

Microgrid Lessons from a Tiny Hawaiian Island

Spurred by a state mandate, the Hawaiian island of Moloka'i is grappling with how to transition to 100% renewables by 2045. Without access to a larger grid and with reliance on imported diesel, residents pay nearly three times more than the U.S. average cost of electricity. Less than a third of that power comes from renewables, while the rest comes from fuel-powered generators.

Microgrids are typically powered by solar and/or wind, which use extra power to charge batteries, plus a generator for backup. Replacing generators with marine energy not only ramps up resiliency, but it also cuts reliance on fuel. (Animation by Sara Levine | Pacific Northwest National Laboratory)

"Microgrid design is complicated. A lot of communities aren't set up to develop something like that," said Dhruv Bhatnagar, a PNNL mechanical engineer who was part of the PNNL research team focused on Moloka'i as part of a larger evaluation of marine energy resources.

To meet the zero emissions goal, the research team found that using marine energy can cut the need to build solar and wind up to 50% compared to not including marine energy in the portfolio, plus less battery storage is needed. That's good news for communities since batteries are expensive. Also, less emphasis on solar means a reduced land-use footprint. And space is a big deal on a small island.

Resilient Microgrids to Rebound Faster, Longer

A solar array at Energy Northwest's Horn Rapids Solar, Storage & Training Project in Richland, Washington. This facility combines solar generation with battery storage. (Photo by Andrea Starr | Pacific Northwest National Laboratory)

When Hurricane Sandy slammed into the Eastern Seaboard in 2012, the damage was so significant, parts of New York and New Jersey were without power for months after the storm. Yet a microgrid at Princeton University in New Jersey kept the lights on for emergency workers and at key facilities.

"It's hard to put a price tag on resiliency," said Sarah Newman, a PNNL data scientist who led a study evaluating microgrid design for U.S. Army posts, which need to be self-sufficient for longer durations. For example, a hospital will place more value on reliable, resilient energy during disasters, as opposed to a homeowner who might be able to go a few hours without power.

Battery storage at Energy Northwest's solar array. Batteries are a critical component of microgrids, which also often include backup generators to withstand emergency outages during a broad range of weather conditions. (Photo by Andrea Starr | Pacific Northwest National Laboratory)

Microgrid Modeling

The modeling work being done by PNNL can help decision makers weigh tradeoffs and ultimately design microgrids that are more likely to keep the lights on during an emergency or power areas without access to a main grid. With climate change-related extreme weather expected to climb, designing resilient microgrids will likely continue to be pertinent in the future.

# data[].attributes.attachment_link.title
Are Microgrids a Key to Grid Resiliency?

# data[].attributes.attachment_link.description
The aging energy grid is being pushed to the breaking point. Power outages from extreme weather alone cost anywhere from $2 billion to $77 billion per year. And some isolated communities still rely on diesel generators for electricity, since powerlines don't reach them. Grid expansion isn't an option-in most cases, the economics don't make sense.

# data[].attributes.headline
een ontwerp voor een lokaal knooppunt voor opslag en conversie van energie

# data[].attributes.subject
een ontwerp voor een lokaal knooppunt voor opslag en conversie van energie

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aanpak

rekenen en analyseren

Om gevoel en grip te krijgen voor energie-opwekking en -gebruik in de toekomst hebben we samen met John Schröer enkele eenvoudige berekeningen gedaan. We hebben berekend hoeveel energie in theorie opgewekt kan worden als alle daken in het gebied uitgerust worden met een combinatie van PV- en PVT-panelen en kleine windrotoren voor particulieren. Daarnaast hebben we aan de hand van gegevens over elektriciteits-, gas-, diesel- en benzineverbruik geschat wat het toekomstige energieverbruik in het gebied zal zijn, rekening houdend met verwachte trends. Daaruit kwam de conclusie dat het zeer aannemelijk is dat Notter-Zuna energieleverend kan worden (meer opwek dan gebruik) zonder grote impact op het landschap (in de vorm van zonnevelden en windturbines).

De Eeuwige Bron

Het Energieknooppunt komt te liggen in een aantrekkelijk Twents agrarisch landschap aan de voet van de Sallandse Heuvelrug. Het moet daarom zorgvuldig ingepast worden in het landschap. Daarnaast spelen er op dit moment verschillende ontwikkelingen in het gebied, zoals de pilot van het concept De Eeuwige Bron, waarvan energie één van de pijlers vormt. Dit is daarom een integrale studie geworden waarbij opgaven op het gebied van water en landbouw meegenomen zijn.

Het energiesysteem als onderdeel van het concept Eeuwige Bron:

# data[].attributes.attachment_link.description
Een agrarisch gebied dat energieleverend is en waar energie een verdienmodel vormt voor de lokale gemeenschap. Dat is het doel van het concept Energieknooppunt. H+N+S heeft dit theoretische concept een stap verder gebracht met een ruimtelijke verkenning voor de buurtschappen Notter en Zuna, als onderdeel van het concept de Eeuwige Bron.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zonnepark Molenwaard is medio maart 2020 op het net aangesloten. De locatie van het zonnepark is gelegen tussen de Woldweg en de Gorechtlaan, ten noorden van de Burgemeester van Roijenstraat.

Het park bestaat uit ruim 90.000 zonnepanelen en levert groene stroom aan zo'n 10.000 huishoudens. Het zonnepark beslaat een oppervlakte van 35 hectare, waarvan ongeveer 7 hectare wordt ingericht met o.a. nieuwe watergangen en grondwallen met beplanting.

Op deze pagina kunt u visualisaties en een 3D-animatievideo van het zonnepark bekijken.

Molenwaard - Hoogezand in één overzicht

# data[].attributes.attachment_link.description
Zonnepark Molenwaard is medio maart 2020 op het net aangesloten. De locatie van het zonnepark is gelegen tussen de Woldweg en de Gorechtlaan, ten noorden van de Burgemeester van Roijenstraat. Het park bestaat uit ruim 90.000 zonnepanelen en levert groene stroom aan zo'n 10.000 huishoudens.

# data[].attributes.headline
Hoe zit het met de biodiversiteit onder zonnepanelen?

# data[].attributes.subject
Hoe zit het met de biodiversiteit onder zonnepanelen?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Met deze vragen in mijn hoofd ben ik afgereisd naar Zwolle waar Rosanne Bevers, business development manager bij GroenLeven, mij oppikt. Het zonnepark is slecht bereikbaar met openbaar vervoer en zo hebben we meteen een uur de tijd om het thema door te nemen. In de auto op weg naar Appelscha passeren we een weiland vol zonnepanelen. "Dat kan niet een park van ons zijn", zegt Bevers stellig. "Die panelen staan veel te dicht op elkaar. Bij ons moet er minimaal 2 meter tussen zitten, bij voorkeur zelfs 3 meter. Omdat de grond anders verstikt."

Het park waar we naar op weg zijn is met 16 hectare relatief klein. Ook is het met drie jaar een van de oudste zonneparken van GroenLeven. Daaraan is te zien hoe snel de ontwikkelingen gaan. Bevers is politicoloog en heeft de energiesector leren kennen in haar vorige baan bij netbeheerder Liander. Bij GroenLeven is zij verantwoordelijk voor het ontwikkelen van zonneparken. Daarnaast heeft ze een passie voor de natuur. Het bevorderen van biodiversiteit is een belangrijk aspect daarbij. "Het stond in mijn vacature en was de reden dat ik bij GroenLeven wilde werken."

Samen met andere ontwikkelaars en branche vereniging Holland Solar is GroenLeven dit jaar een onderzoek gestart naar de wijze waarop zonneparken de biodiversiteit en bodemkwaliteit kunnen verbeteren. Dat moet binnen vier jaar een Ecocertified Solarlabel opleveren. "Wat mij betreft is het zon op dak, daarna zon op land in combinatie met natuur. Mijn droom is dat we alle parken ecologisch gaan beheren. Die zonnepanelen liggen er voor 25 jaar. Zou zonde zijn als we ze niet inzetten voor het verbeteren van de natuur", zegt Bevers.

Hoe houd je bij de aanleg van een zonnepark rekening met biodiversiteit?
"Het meest bepalend is hoe lichtdoorlatend de panelen zijn. Glaspanelen bijvoorbeeld laten 6 tot 9 procent licht door. Dat levert ook onder de rijen genoeg licht op voor planten om te groeien. Ook de opstelling speelt mee. Staan de panelen naar het zuiden gericht dan is dat gunstiger voor de biodiversiteit dan een gesloten oost-west opstelling. Ook de hoogte van de panelen, hoe schuin ze staan en in hoeverre ze regenwater doorlaten, maakt verschil. We werken nu met klik-in systemen. Daarin zitten stroken die water doorlaten. En water plus licht is leven."

Naast licht en water is de kwaliteit van de ondergrond cruciaal voor het ontstaan van biodiversiteit. Vaak komen zonneparken op voormalige landbouwgrond. "Die is heel stikstofrijk", zegt Bevers. "Dat kan, door ieder jaar te maaien en af te voeren, in twintig jaar tijd schrale grond worden. Maar dan is het daarna voor de boer niet meer te gebruiken als landbouwgrond. Landbouwgrond is gemiddeld vier a vijf keer zoveel waard als natuurgrond. Dat gaat geen boer doen want dan vernietigt hij zijn hele kapitaal. Wij gaan daartussenin zitten."

"Het duurt jaren voordat op landbouwgrond vanzelf weer inheemse plantensoorten gaan groeien. Om dat proces te versnellen gaan we een paar jaar verschralen. Dat kun je doen door er een bodemlaag af te halen, ook wel afplaggen genoemd, voordat de panelen erop komen. Of door een aantal jaren te maaien en afvoeren. Van het maaisel kan bokashi gemaakt worden: gecomposteerd maaiafval, dat geschikt is als mest omdat het stikstof bevat."

Daarna zaait GroenLeven bloemen- en kruidenmengsels in die thuishoren in het gebied. "Voor een derde van de 25 bestaande parken maken we samen met een hovenier een plan. Een ecoloog van Faunax in Leeuwarden houdt de telling bij." En hoewel veel ecologen niet geloven in deze vorm van natuurherstel is alles wat GroenLeven nu doet meegenomen, vindt Bevers. "Er is veel te winnen, ook zonder een super verschraalde heidegrond. Wij creëren geen nieuwe natuur maar wel meer leven."
Wat kost het om de biodiversiteit te herstellen en hoeveel geld reserveert GroenLeven daarvoor?
"Hoe duur het is ligt aan wat je doet. Speciale glas-glaspanelen laten meer licht door maar zijn duurder, net als het verbreden van de rijafstand. Ook het zaaien en maaien kost geld. En een park levert niet meer energie op doordat het ecologisch beheerd wordt. Maar wij willen gewoon goede parken hebben, ecologisch beheerd. En de nieuwe eigenaren aan wie we de parken verkopen, zoals energiecoöperaties en pensioenfondsen, willen dat ook."

"Wij creëren geen nieuwe natuur maar wel meer leven"

Rosanne Bevers

Na een uurtje rijden komen we aan bij het park dat verscholen ligt achter een hoge met brem begroeide wal die de 36.000 panelen aan het oog onttrekt. "Ik zie een oase van rust waar we een heleboel moois kunnen maken", zegt Vincent Douwes. Als asset manager is Douwes bij GroenLeven verantwoordelijk voor het onderhoud van een tiental parken en 100 zonnedaken. "Ik ben van huis uit vogelaar. Ik bestudeer vogels over de hele wereld. En dat heeft zich uitgebreid naar vlinders, insecten en eigenlijk alles wat in onze Nederlandse natuur leeft en groeit."

"Ik word wel blij van wat ik hier zie. Natuurlijk staan er zonnepanelen. Maar vergeleken met een weiland vol Engels raaigras en koeien zit het hier vol leven. Een paar weken terug stikte het hier van de spinnen, dus er was flink wat te eten. Dus waren er ook veel vogels en libellen, want die eten weer die spinnen."

Een belangrijke voorwaarde voor het ontstaan van natuur is rust. Er komt hier niemand. Dankzij de wal rondom het park heerst er een serene stilte. Onze laarzen plonzen door het water. Aan de noordkant van het park bestaat de grond uit stikstofrijke leem waardoor er een soort moeras is ontstaan. "Hier groeit waterpostelein, waterkers." Douwes wijst naar de grond. "We hebben ook watermunt gehad, dat rook ontzettend lekker."

"In Donkerbroek gaan we een poel graven van een paar vierkante meter aan de rand van het park", zegt Bevers. "Dat is bedoeld voor kikkers, padden en salamanders, daar komen libellen op af. Dat doen we ook op het zonnepark Exloo in Drenthe. Daar komen poeltjes met micro reliëf waardoor daar meerdere typen vegetatie kan ontstaan. En we zorgen voor verblijfplaatsen en schuilplekken voor dieren door stapels dood hout neer te leggen."

Verderop wordt de grond droger. "Ten zuiden van trafo 6 (een elektriciteitshuisje, red.) gaan we heel kort maaien, dan omspitten en dan zaaien we een kruidenmengsel in", zegt Douwes. "Tijd zal moeten uitwijzen of het zal werken. Tussen de panelen hebben we dit nog nergens geprobeerd. Maar de waterschappen hebben er wel al ervaring mee op de dijken."

"Ik zie een oase van rust waar we een heleboel moois kunnen maken"

Vincent Douwes

De wal rondom het park is dichtbegroeid. "Hier aan de rand van het park in de berm zitten broeihopen van ringslangen", zegt Douwes. "Daar overwinteren ze in en leggen ze hun eieren in." Verderop bij het hek stuiten we op een wissel. "Dat is een weggetje dat gemaakt is door dieren. Het wordt gebruikt door de vos en de das en konijnen, egels, hazen."

Het park is niet toegankelijk voor bezoekers en juist het feit dat hier geen mensen komen is gunstig voor de natuur. Rondom het zonnepark leven dassen. De bestaande burcht met meerdere in - en uitgangen is recentelijk uitgebreid met een ingang in de wal rondom het zonnepark; blijkbaar hebben de dieren het hier prima naar hun zin.

Het Ecocertified Solarlabel is er nog niet, maar als het aan Douwes en Bevers ligt komt dat er snel. "We hebben nog veel meer duurzame energie nodig. Dat mag niet ten koste gaan van biodiversiteit en het leven in de bodem", zegt Douwes. "En ik ben ervan overtuigd dat het samen kan gaan", vult Bevers aan. "Op de nieuwere parken kunnen we vanaf het begin met biodiversiteit aan de slag. Maar dat hebben we hier moeten leren."

Lees ook

Join the change, word lid

Met deze vragen in mijn hoofd ben ik afgereisd naar Zwolle waar Rosanne Bevers, business development manager bij GroenLeven, mij oppikt. Het zonnepark is slecht bereikbaar met openbaar vervoer en zo hebben we meteen een uur de tijd om het thema door te nemen. In de auto op weg naar Appelscha passeren we een weiland vol zonnepanelen. "Dat kan niet een park van ons zijn", zegt Bevers stellig. "Die panelen staan veel te dicht op elkaar. Bij ons moet er minimaal 2 meter tussen zitten, bij voorkeur zelfs 3 meter. Omdat de grond anders verstikt."

Het park waar we naar op weg zijn is met 16 hectare relatief klein. Ook is het met drie jaar een van de oudste zonneparken van GroenLeven. Daaraan is te zien hoe snel de ontwikkelingen gaan. Bevers is politicoloog en heeft de energiesector leren kennen in haar vorige baan bij netbeheerder Liander. Bij GroenLeven is zij verantwoordelijk voor het ontwikkelen van zonneparken. Daarnaast heeft ze een passie voor de natuur. Het bevorderen van biodiversiteit is een belangrijk aspect daarbij. "Het stond in mijn vacature en was de reden dat ik bij GroenLeven wilde werken."

Samen met andere ontwikkelaars en branche vereniging Holland Solar is GroenLeven dit jaar een onderzoek gestart naar de wijze waarop zonneparken de biodiversiteit en bodemkwaliteit kunnen verbeteren. Dat moet binnen vier jaar een Ecocertified Solarlabel opleveren. "Wat mij betreft is het zon op dak, daarna zon op land in combinatie met natuur. Mijn droom is dat we alle parken ecologisch gaan beheren. Die zonnepanelen liggen er voor 25 jaar. Zou zonde zijn als we ze niet inzetten voor het verbeteren van de natuur", zegt Bevers.

Hoe houd je bij de aanleg van een zonnepark rekening met biodiversiteit?
"Het meest bepalend is hoe lichtdoorlatend de panelen zijn. Glaspanelen bijvoorbeeld laten 6 tot 9 procent licht door. Dat levert ook onder de rijen genoeg licht op voor planten om te groeien. Ook de opstelling speelt mee. Staan de panelen naar het zuiden gericht dan is dat gunstiger voor de biodiversiteit dan een gesloten oost-west opstelling. Ook de hoogte van de panelen, hoe schuin ze staan en in hoeverre ze regenwater doorlaten, maakt verschil. We werken nu met klik-in systemen. Daarin zitten stroken die water doorlaten. En water plus licht is leven."

Naast licht en water is de kwaliteit van de ondergrond cruciaal voor het ontstaan van biodiversiteit. Vaak komen zonneparken op voormalige landbouwgrond. "Die is heel stikstofrijk", zegt Bevers. "Dat kan, door ieder jaar te maaien en af te voeren, in twintig jaar tijd schrale grond worden. Maar dan is het daarna voor de boer niet meer te gebruiken als landbouwgrond. Landbouwgrond is gemiddeld vier a vijf keer zoveel waard als natuurgrond. Dat gaat geen boer doen want dan vernietigt hij zijn hele kapitaal. Wij gaan daartussenin zitten."

"Het duurt jaren voordat op landbouwgrond vanzelf weer inheemse plantensoorten gaan groeien. Om dat proces te versnellen gaan we een paar jaar verschralen. Dat kun je doen door er een bodemlaag af te halen, ook wel afplaggen genoemd, voordat de panelen erop komen. Of door een aantal jaren te maaien en afvoeren. Van het maaisel kan bokashi gemaakt worden: gecomposteerd maaiafval, dat geschikt is als mest omdat het stikstof bevat."

Daarna zaait GroenLeven bloemen- en kruidenmengsels in die thuishoren in het gebied. "Voor een derde van de 25 bestaande parken maken we samen met een hovenier een plan. Een ecoloog van Faunax in Leeuwarden houdt de telling bij." En hoewel veel ecologen niet geloven in deze vorm van natuurherstel is alles wat GroenLeven nu doet meegenomen, vindt Bevers. "Er is veel te winnen, ook zonder een super verschraalde heidegrond. Wij creëren geen nieuwe natuur maar wel meer leven."
Wat kost het om de biodiversiteit te herstellen en hoeveel geld reserveert GroenLeven daarvoor?
"Hoe duur het is ligt aan wat je doet. Speciale glas-glaspanelen laten meer licht door maar zijn duurder, net als het verbreden van de rijafstand. Ook het zaaien en maaien kost geld. En een park levert niet meer energie op doordat het ecologisch beheerd wordt. Maar wij willen gewoon goede parken hebben, ecologisch beheerd. En de nieuwe eigenaren aan wie we de parken verkopen, zoals energiecoöperaties en pensioenfondsen, willen dat ook."

"Wij creëren geen nieuwe natuur maar wel meer leven"

Rosanne Bevers

Na een uurtje rijden komen we aan bij het park dat verscholen ligt achter een hoge met brem begroeide wal die de 36.000 panelen aan het oog onttrekt. "Ik zie een oase van rust waar we een heleboel moois kunnen maken", zegt Vincent Douwes. Als asset manager is Douwes bij GroenLeven verantwoordelijk voor het onderhoud van een tiental parken en 100 zonnedaken. "Ik ben van huis uit vogelaar. Ik bestudeer vogels over de hele wereld. En dat heeft zich uitgebreid naar vlinders, insecten en eigenlijk alles wat in onze Nederlandse natuur leeft en groeit."

"Ik word wel blij van wat ik hier zie. Natuurlijk staan er zonnepanelen. Maar vergeleken met een weiland vol Engels raaigras en koeien zit het hier vol leven. Een paar weken terug stikte het hier van de spinnen, dus er was flink wat te eten. Dus waren er ook veel vogels en libellen, want die eten weer die spinnen."

Een belangrijke voorwaarde voor het ontstaan van natuur is rust. Er komt hier niemand. Dankzij de wal rondom het park heerst er een serene stilte. Onze laarzen plonzen door het water. Aan de noordkant van het park bestaat de grond uit stikstofrijke leem waardoor er een soort moeras is ontstaan. "Hier groeit waterpostelein, waterkers." Douwes wijst naar de grond. "We hebben ook watermunt gehad, dat rook ontzettend lekker."

"In Donkerbroek gaan we een poel graven van een paar vierkante meter aan de rand van het park", zegt Bevers. "Dat is bedoeld voor kikkers, padden en salamanders, daar komen libellen op af. Dat doen we ook op het zonnepark Exloo in Drenthe. Daar komen poeltjes met micro reliëf waardoor daar meerdere typen vegetatie kan ontstaan. En we zorgen voor verblijfplaatsen en schuilplekken voor dieren door stapels dood hout neer te leggen."

Verderop wordt de grond droger. "Ten zuiden van trafo 6 (een elektriciteitshuisje, red.) gaan we heel kort maaien, dan omspitten en dan zaaien we een kruidenmengsel in", zegt Douwes. "Tijd zal moeten uitwijzen of het zal werken. Tussen de panelen hebben we dit nog nergens geprobeerd. Maar de waterschappen hebben er wel al ervaring mee op de dijken."

"Ik zie een oase van rust waar we een heleboel moois kunnen maken"

Vincent Douwes

De wal rondom het park is dichtbegroeid. "Hier aan de rand van het park in de berm zitten broeihopen van ringslangen", zegt Douwes. "Daar overwinteren ze in en leggen ze hun eieren in." Verderop bij het hek stuiten we op een wissel. "Dat is een weggetje dat gemaakt is door dieren. Het wordt gebruikt door de vos en de das en konijnen, egels, hazen."

Het park is niet toegankelijk voor bezoekers en juist het feit dat hier geen mensen komen is gunstig voor de natuur. Rondom het zonnepark leven dassen. De bestaande burcht met meerdere in - en uitgangen is recentelijk uitgebreid met een ingang in de wal rondom het zonnepark; blijkbaar hebben de dieren het hier prima naar hun zin.

Het Ecocertified Solarlabel is er nog niet, maar als het aan Douwes en Bevers ligt komt dat er snel. "We hebben nog veel meer duurzame energie nodig. Dat mag niet ten koste gaan van biodiversiteit en het leven in de bodem", zegt Douwes. "En ik ben ervan overtuigd dat het samen kan gaan", vult Bevers aan. "Op de nieuwere parken kunnen we vanaf het begin met biodiversiteit aan de slag. Maar dat hebben we hier moeten leren."

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoe zit het met de biodiversiteit onder zonnepanelen? | Change Inc.

# data[].attributes.attachment_link.description
Met deze vragen in mijn hoofd ben ik afgereisd naar Zwolle waar Rosanne Bevers, business development manager bij GroenLeven, mij oppikt. Het zonnepark is slecht bereikbaar met openbaar vervoer en zo hebben we meteen een uur de tijd om het thema door te nemen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Samen de zon, met Solarfields

Bij Solarfields geloven we dat we de wereld kunnen verbeteren met duurzame energie. Méér groene stroom, mínder CO2-uitstoot en een mooie opbrengst voor jou. We voelen de urgentie om nú stappen te zetten om Nederland op grote schaal te verduurzamen. Daarom ontwikkelen, bouwen en beheren we zonneparken van formaat. Op grond, dak en water.

Meer over Solarfields

# data[].attributes.attachment_link.title
Noordscheschut - Hoogeveen - Solarfields

# data[].attributes.attachment_link.description
Samen de zon, met Solarfields Bij Solarfields geloven we dat we de wereld kunnen verbeteren met duurzame energie. Méér groene stroom, mínder CO2-uitstoot en een mooie opbrengst voor jou. We voelen de urgentie om nú stappen te zetten om Nederland op grote schaal te verduurzamen. Daarom ontwikkelen, bouwen en beheren we zonneparken van formaat.

# data[].attributes.headline
Utrecht - Advies ARK energielandschappen 2014

# data[].attributes.subject
Utrecht - Advies ARK energielandschappen 2014

# data[].attributes.headline
Door zonneparken kan de bodemkwaliteit achteruit gaan. Wat kunnen we doen?

# data[].attributes.subject
Door zonneparken kan de bodemkwaliteit achteruit gaan. Wat kunnen we doen?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zonneparken zijn een belangrijke schakel in de energietransitie van grijze naar groene stroom. Toch is er al lange tijd discussie over de negatieve effecten van zonneparken, zoals het aanzien van het landschap, de biodiversiteit en bodemkwaliteit.

Want een groot deel van de Nederlandse zonneparken is ingericht met oost-west georiënteerde zonnepanelen: een dakje van panelen die tegen elkaar aan staan, waardoor zo'n 90 procent van het grondoppervlak bedekt is. Het gaat dan om de ruimte tussen en onder de panelenrijen, en niet om de ruimte in de rand rondom het zonnepark.

Geen groei meer

"Je ziet dat op die plekken helemaal niets meer groeit", zegt TNO-onderzoeker Kay Cesar. "Planten groeien door fotosynthese en daar heb je zonlicht voor nodig. Als dat niet kan gebeuren, stopt de aanvoer van voedsel en koolstof in de bodem. Het hele ecosysteem van schimmels, bacteriën, wormen en mollen raakt uit balans", licht Cesar toe. "De natuurlijke kracht van de bodem gaat verloren."

Wanneer een zonnepark na 25 jaar wordt opgeruimd, is de kans groot dat de bodem niet meer bruikbaar is: de eerst vruchtbare grond verliest daarmee aan waarde. En dat is zonde, vinden de onderzoekers van TNO, want het herstellen van de bodemkwaliteit kost veel meer tijd en geld dan een aanpassing in het ontwerp van de zonneparken.

Semi-transparant en tweezijdig

Daarom doen de onderzoekers van TNO een suggestie. Eerdere praktijkmetingen van Wageningen University and Research (WUR) toonden aan dat onder zonnepanelen op het zuiden met een lagere bedekkingsgraad veel meer planten groeien dan onder oost-west panelen. TNO bootste die omstandigheden na met een geavanceerde computerprogramma: BIGEYE. De beste oplossing blijkt het gebruik van semi-transparante en tweezijdige zonnepanelen. Die leveren evenveel rendement én zorgen voor een goede bodem.

De zogenoemde bifacial zonnepanelen compenseren het verlies van het doorgelaten licht omdat ze het gereflecteerde licht van de bodem via de achterkant van het paneel ook omzetten in stroom. "Ze worden al op grote schaal geproduceerd: zo'n 15 procent van de zonnepanelen wereldwijd zijn al bifacial. De verwachting is dat tegen 2030 de helft van alle panelen tweezijdig zijn", zegt Cesar. Kostentechnisch is het volgens de ervaren TNO-onderzoeker niet heel veel anders dan de bestaande zonnecellen. "Ze hebben nu al dezelfde prijs als hoge rendement panelen en bovendien leveren de bifacial panelen een nóg hoger rendement."

TNO testte eerder al de tweezijdige zonnepanelen, en deze bleken inderdaad uitstekend te werken.

Niet ombouwen maar toekomstige plannen verbeteren

Het ombouwen van de bestaande zonneparken is volgens Cesar niet de bedoeling. "De energietransitie kan niet wachten, maar we kunnen het proces voor de komende zonneparken wel verbeteren." Huidige oost-west georiënteerde zonnepanelen komen veel vaker voor in Nederland dan in andere Europese landen. Dat komt volgens Cesar door de subsidiewetgeving, de hoge grondkosten en netaansluiting. "Als je zonnepanelen optimaal oriënteert, wordt niet de volledige opbrengst gesubsidieerd. Ook is de grond hier duur, waardoor mensen zo veel mogelijk panelen tegen elkaar willen zetten", legt Cesar uit. De semi-transparante tweezijdige panelen kunnen daar verandering in brengen. "We pleiten voor een nieuwe norm waarbij bodemkwaliteit en biodiversiteit in mee worden genomen."

Het TNO-rapport, in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf, sluit aan op het eerder gepubliceerde onderzoek van WUR naar de effecten van zonneparken op de biodiversiteit. De WUR nam 25 zonneparken onder de loep om vast te stellen welk soort parken welke effecten hebben op onder meer bodem, vegetatie en soortenrijkdom. Daar kwamen vooral de oost-west georiënteerde parken slecht uit de bus.
Wil je meer weten over duurzame ontwikkelingen in de voeding- en landbouwsector? Bos in plaats van weiland: er komen steeds meer voedselbossen in Nederland.

# data[].attributes.attachment_link.title
Door zonneparken kan de bodemkwaliteit achteruit gaan. Wat kunnen we doen? | Change Inc.

# data[].attributes.attachment_link.description
Zonneparken zijn een belangrijke schakel in de energietransitie van grijze naar groene stroom. Toch is er al lange tijd discussie over de negatieve effecten van zonneparken, zoals het aanzien van het landschap, de biodiversiteit en bodemkwaliteit.

# data[].attributes.body
In the 1990s, partners at Tule Lake began an experimental rotation of wetlands (termed “Walking Wetlands”) within commercial farm fields on both Refuges.  Not surprisingly, these newly restored wetlands supported a large number and diversity of waterfowl and other waterbirds.  However, what surprised both farmers and agency personnel was that wetlands had substantial benefits to agriculture as well.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Management of Tule Lake and Lower Klamath National Wildlife Refuges (NWR) is guided by the Kuchel Act. This Federal legislation mandates a coexistence of wetland wildlife habitat and commercial agriculture, a combination of purposes that is unique within the National Wildlife Refuge System. When enacted in 1964, the legislation sought to maintain the wetland wildlife values of the Refuges while simultaneously maintaining a 22,000 acre lease land farming program. Over the last several decades interpretation of the Kuchel Act has become increasingly controversial and the focus of several lawsuits. Settlement of these lawsuits resulted in very little change in Refuge operations or improvements in wildlife habitat. Instead, litigation tended to further polarize Refuge stakeholders. In the early 1990's, the U.S. Fish and Wildlife Service (Service) realized that new strategies for managing these seemingly conflicting land uses needed to be developed. Decades of stabilized water levels reduced wetland productivity and diversity, and continuous farming had increased the need for expensive crop inputs to maintain yields. Could innovative management strategies be found whereby wetlands and agricultural lands could be integrated in ways that maintained ecological integrity as well as the economic well being and sustainability of surrounding rural communities? Benefits of such a program could extend far beyond the Refuge and the larger Klamath Basin.

In the 1990s, the Service and its partners began seeking answers to these questions by initiating a program of experimental rotation of wetlands (termed "Walking Wetlands") within commercial farm fields on both Refuges. Not surprisingly, these newly restored wetlands supported a large number and diversity of waterfowl and other waterbirds. However, what surprised both farmers and agency personnel was that wetlands had substantial benefits to agriculture as well.

The "Walking Wetlands" program

To explore the feasibility of restoring wetlands on former agricultural fields, the Service began construction of several experimental wetlands. Using specific water management regimes, former croplands could be rapidly restored to productive wetland habitats that were utilized by a wide variety of wetland birds. Although representing only 4% of Refuge wetlands, these experimental wetlands were found to support up to 30-90% of some waterbird species.

Figure 1. Typical "Walking Wetland" in the first summer following farming.

After several years in wetland status, several fields were returned to the farming program, thus allowing local growers the opportunity to determine whether wetlands in rotation with agricultural crops would be beneficial to their operations. Although initially skeptical, farmers reported that wetlands appeared to suppress populations of soil pathogens to crops, enhance soil fertility and tilth, reduce farming inputs, and boost the quantity and quality of yields.

Fig. 2. Organic potato field following "Walking Wetlands" program, Tule Lake National Wildlife Refuge.

After management of the initial experimental wetlands demonstrated that wetlands could be rapidly created on agricultural lands and that rotation of these wetlands had benefits to wildlife and farmers, the program cooperatively expanded to include 600 to 1,200 acres of year-round and seasonally flooded wetlands on the refuges.

Moving beyond the Refuge boundaries

In participating in the Refuge's "Walking Wetlands" program, growers have found that following wetland cycles of one to four years, no soil fumigation is required, thereby, saving up to $200/acre and yields of some crops increased 25%. In addition, Refuge farmers have discovered that the soil pest and disease control function of wetlands is sufficient to allow for organic crop production.

The value of these benefits is reflected in the approximate doubling of lease revenues which followed flooding cycles in the commercial lease lands. As of 2007, 21% of Tule Lake NWR agricultural lease lands had undergone a wetland cycle. These lands accounted for 37% of the total lease revenues to the government.

Due to demonstrated success on Refuge agricultural lands, several farmers adjacent to both Tule Lake and Lower Klamath NWRs expressed interest in incorporating wetlands into their farming operations. Private lands; however, provided a unique challenge. On the Refuges, farm fields are converted to wetlands when farm leases or share-crop agreements expire. In contrast, a grower on private lands can seldom afford to take land out of production for even a single year. To solve this dilemma, the Service is providing an incentive by compensating farmers with croplands within its share-crop program on the Refuge (2,500 acres), in return for an equal acreage of wetlands on private lands. Historically, these share-crop lands were allotted to farmers based on a lottery system.. Presently, share-crop fields are allotted based on the farmer's ability to provide wetlands on private lands. The proportion of the refuge's share-crop fields left in unharvested grains remains the same at 25-33%. In 2009, "Walking Wetlands" on private lands in the Klamath Basin totaled approximately 2,490 acres, with an additional 1,640 acres on the refuges. The net result is more wetlands and wildlife habitat created in the Klamath Basin, and less reliance on fertilizers and pesticides in crop production. Both wildlife and rural farm economies benefit from this strategy.

The "Walking Wetlands" cycle

The duration of flooding and the hydrology of the wetlands vary from one to four years and are managed as either seasonally flooded (fall through spring) or flooded on a year round basis. Fields are typically first flooded as soon after harvest as possible and are utilized almost immediately by fall migrant waterfowl and sandhill cranes as well as wintering raptors including large numbers of bald eagles. Following the wetland cycling, fields are returned to agricultural production.

The Future

The Service is rapidly running out of crop-share acreage from which to compensate farmers during the time when their fields are in wetland status. In addition, particularly in the Tule Lake Basin, funding is needed to construct the facilities needed to impound water on private lands (due to the winter flood irrigation practices in the Lower Klamath Basin, facilities are already in place on private lands.). Modification of conservation programs in the existing Farm Bill or development of new programs is needed that allow for the rapid rotation of wetlands within individual farms.

In addition to the rapid expansion of the "Walking Wetlands" program within the Klamath Basin, the Service has received several inquires about the program from other areas of the West including the Skagit River in Washington and the Sacramento/San Joaquin Delta of California. As word travels, it is likely additional areas of interest will undoubtedly surface.

The Service, its partners, and the local community continue to look for opportunities to expand and improve the "Walking Wetland" program. This initiative promises to both benefit wetland dependent wildlife species as well as adjacent rural communities. Walking wetlands have been applied to approximately 15,000 acres of farmland, both on private lands and federal lease lands. The problems inherent in the coexistence of wetlands and agriculture are not restricted to the Klamath Basin; they are problems of national and international significance. Symptoms of these long standing problems include the high proportion of endangered plants and animals worldwide that are dependent on wetlands, declining quality of water in the world's streams and lakes, and the proliferation of pesticides and fertilizers in agricultural operations. The mandates of the Kuchel Act for wildlife and agriculture presents the Service and its partners a unique opportunity to take a lead in addressing these difficult issues and developing techniques which may be applicable to other areas of North America.

In partnership with:

U.S. Fish and Wildlife Service

U.S. Bureau of Reclamation

Tule Lake Irrigation District

Natural Resource Conservation Service

Running Y Ranch

Ducks Unlimited

California Department of Fish and Game

University of California

University of Washington

U.S. Geological Survey

Klamath Project Water Users

Oregon Audubon

California Waterfowl Association

National Fish and Wildlife Foundation

Point Reyes Bird Observatory

# data[].attributes.attachment_link.title
Walking Wetlands - Tule Lake - U.S. Fish and Wildlife Service

# data[].attributes.attachment_link.description
Management of Tule Lake and Lower Klamath National Wildlife Refuges (NWR) is guided by the Kuchel Act. This Federal legislation mandates a coexistence of wetland wildlife habitat and commercial agriculture, a combination of purposes that is unique within the National Wildlife Refuge System.

# data[].attributes.headline
Video winnend ontwerp Grote Vriendelijke Reus

# data[].attributes.subject
Video winnend ontwerp Grote Vriendelijke Reus

# data[].attributes.attachment_link.title
Lieke de Jong over haar winnende ontwerp voor een energielandschap met algen en insecten.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
EnergieNet Ameland

De gemeente Ameland ontwikkelt samen met inwoners, bedrijven en lokale partijen een innovatief energienet. Zo'n netwerk is nodig voor de verdere verduurzaming van de energievoorziening op het eiland. Het stemt vraag en aanbod van duurzame energie voortdurend op elkaar af. De ontwikkeling van een slim energienet van deze omvang is uniek in Nederland. Daarom heeft de Gemeente Ameland bij het ministerie van I&M een aanvraag gedaan voor de experimenteerstatus.

Ameland heeft al flinke stappen gezet op het gebied van duurzame energie. Desondanks zal de energievoorziening op het eiland de komende jaren nog verder en ingrijpender veranderen. Het gasverbruik verschuift bijvoorbeeld steeds meer naar elektriciteit en aardgas wordt vervangen door biogas. Daarnaast gaat de NAM haar productielocaties voor de kust en op Ameland verduurzamen, wat betekent dat het elektriciteitsnet op het eiland twee tot drie keer zoveel duurzame elektriciteit moet gaan leveren.

Het toekomstige EnergieNet Ameland gaat alle deze ontwikkelingen aan elkaar verbinden en moet er daarnaast voor zorgen dat de energievoorziening duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar blijft. Niet alleen voor de inwoners van het eiland, maar ook voor de honderdduizenden toeristen die elk jaar naar Ameland komen. Daarmee is de uitdaging voor het EnergieNet Ameland enorm. De inwoners van het eiland denken vanaf het begin actief mee over de vormgeving van hun EnergieNet Ameland. Daarvoor is onder meer een grote maquette van het eiland ontwikkeld. Die is te vinden in het Natuurcentrum.
Lees hier het persbericht over het Innovatieve EnergieNet Ameland
Terug naar kaart

# data[].attributes.attachment_link.description
De gemeente Ameland ontwikkelt samen met inwoners, bedrijven en lokale partijen een innovatief energienet. Zo'n netwerk is nodig voor de verdere verduurzaming van de energievoorziening op het eiland. Het stemt vraag en aanbod van duurzame energie voortdurend op elkaar af. De ontwikkeling van een slim energienet van deze omvang is uniek in Nederland.

# data[].attributes.headline
Zonnepanelen, strokenteelt en biodiversiteit: gaat dat samen? 

# data[].attributes.subject
Zonnepanelen, strokenteelt en biodiversiteit: gaat dat samen? 

# data[].attributes.attachment_link.title
GroenLeven on LinkedIn: Zonnepanelen, strokenteelt en biodiversiteit: gaat dat samen? - Video | 12 comments

# data[].attributes.attachment_link.description
GroenLeven is voortdurend op zoek naar innovatieve manieren om agrarische teelt met biodiversiteit en duurzame energie te combineren. Deze demo in de Veenkoloniën... 12 comments on LinkedIn

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'T GOY Sinds 1 maart is zonnepark 't Goy operationeel. Op 14 hectare grond, gelegen langs het Amsterdam-Rijnkanaal in het dorp 't Goy (gemeente Houten) is Zonnepark 't Goy één van de eerste zonneprojecten in de provincie Utrecht. Met 39.000 zonnepanelen en een verwachte jaaropbrengst van circa 15.000 MWh kan het park ruim 4.500 huishoudens voorzien van groene energie. Dit is 20% van alle huishoudens in de gemeente Houten.
'T GOY Sinds 1 maart is zonnepark 't Goy operationeel. Op 14 hectare grond, gelegen langs het Amsterdam-Rijnkanaal in het dorp 't Goy (gemeente Houten) is Zonnepark 't Goy één van de eerste zonneprojecten in de provincie Utrecht. Met 39.000 zonnepanelen en een verwachte jaaropbrengst van circa 15.000 MWh kan het park ruim 4.500 huishoudens voorzien van groene energie. Dit is 20% van alle huishoudens in de gemeente Houten.

Het zonnepark komt voort uit de intrinsieke motivatie van Monique Birkhoff en haar man. Ze willen niet alleen hun steentje bijdragen, maar ook een extra stap zetten als het gaat om duurzame initiatieven en innovatie. Zo doen zij mee met de transitie naar een duurzame samenleving. Het begon met pure interesse, maar toen de 14,5 hectare grond in het dorpje 't Goy te koop werd gezet en geschikt bleek voor een zonneveld was de knoop snel doorgehakt. Vandebron is de groene energieleverancier die de energie vervolgens levert aan de huishoudens.

Het zonnepark is gebouwd door Pfalz Solar uit Ludwigshafen en de aansluiting van het park op het openbare net is verzorgd door Stedin. Encon uit Nijmegen heeft het technisch ontwerp van het park uitgevoerd. Het park is mede gefinancierd door de Rabobank en Meewind. Biodiversiteit Niet alle grond is volgebouwd met zonnepanelen. Circa 1 hectare is bestemd voor biodiversiteit. Er worden wilde bloemenvelden aangelegd en er zullen diverse soorten fruitbomen worden geplant. Ook zullen er insectenhotels worden geplaatst. Zo wordt er niet alleen zonne-energie opgewekt, maar hebben flora en fauna ook volop ruimte.

Bij een introductieavond in september 2017 bleek een positieve houding bij de direct omwonenden van het zonnepark. Tijdens diverse werkbijeenkomsten zijn de wensen van omwonenden geïnventariseerd en zijn zoveel mogelijk individuele wensen opgenomen in het ontwerp. Vanwege de coronamaatregelen is helaas de feestelijke opening van het Zonnepark 't Goy niet doorgegaan.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zonnepark 't Goy levert aan 4500 huishoudens groene energie in regio Houten

# data[].attributes.attachment_link.description
'T GOY] Sinds 1 maart is zonnepark 't Goy operationeel. Op 14 hectare grond, gelegen langs het Amsterdam-Rijnkanaal in het dorp 't Goy (gemeente Houten) is Zonnepark 't Goy één van de eerste zonneprojecten in de provincie Utrecht. Met 39.000 zonnepanelen en een verwachte jaaropbrengst van circa 15.000 MWh kan het park ruim 4.500 huishoudens voorzien van groene energie.

# data[].attributes.headline
Kansen en uitdagingen voor circulaire Zon PV: met focus op materiaal en technologie

# data[].attributes.subject
Kansen en uitdagingen voor circulaire Zon PV: met focus op materiaal en technologie

# data[].attributes.body
2 PJ opwekken in het 1000 jaar oude landschap van de Lopikerwaard, hoe dan?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De ontwerpcompetitie is halverwege 2018 ontstaan naar aanleiding van een advies van de onafhankelijk adviseur ruimtelijke kwaliteit Paul Roncken aan de provincie. Gedeputeerde Pim van den Berg heeft met deze ontwerpcompetitie een podium geboden aan de ontwerpen. De resultaten van de competitie laten vernieuwende ideeën en perspectieven op energielandschappen zien. Hierdoor blijkt dat het spectrum van mogelijke oplossingen voor de inrichting van grootschalige energielandschappen misschien nog wel veelzijdiger is dan we nu denken.

Ontwerpopdracht grootschalig energielandschap

Hoe kun je 2 petajoule (PJ) aan energie per jaar opwekken in de vorm van een grootschalig en iconisch landschap? Met deze ontwerpvraag gingen acht studenten van de Academie van Bouwkunst Amsterdam in het najaar van 2018 aan de slag. Na een paar maanden van onderzoeken en ontwerpen hebben de studenten tijdens de Dag van de Ruimtelijke Kwaliteit voor groot publiek hun beeldende ontwerpen gepresenteerd. Aansluitend heeft de jury de juryprijs uitgereikt aan de winnende ontwerper en is door Paul Roncken de winnaar van de Wicked Problem Prijs bekend gemaakt.

'De kracht van algen en insecten' beste ontwerp

Lieke de Jong mocht de juryprijs in ontvangst nemen uit handen van juryvoorzitter Joris Hogenboom voor haar ontwerpstudie 'De kracht van algen en insecten'. Het ontwerp ontving lof van de jury voor het prachtig gevisualiseerde en inspirerende ontwerp. Het gebruik van algenteelt voor energiewinning is een heel interessante gedachte. Doorslaggevend was de diepe gedachtesprong die gemaakt is voor de integrale aanpak van de opgaven in het gebied. Zij wint met haar ontwerpstudie een studiereis naar een energielandschap naar keuze en mag iemand meenemen.

Wicked Problem Prijs uitgereikt

Naast de juryprijs was er nog een aanmoedigingsprijs te verdienen, de Wicked Problem Prijs. Deze prijs legt de nadruk op het goed in beeld brengen van de sociale uitdaging om huidige grondeigenaren in een historisch, maar dalend landschap, aan nieuwe energielandschappen te verbinden. Hester Koelman is met ontwerp 'Land van Successie' in staat gebleken om vrijwel alle aspecten van het complexe vraagstuk concreet te maken.

Een enthousiaste vakjury heeft de acht ontwerpen beoordeeld. De jury bestond uit Saskia van Dockum, directeur-rentmeester Utrechts Landschap; Bob Duindam, wethouder gemeente Oudewater; Joris Hogenboom, directeur Natuur en Milieufederatie Utrecht; Gerda Kool, bestuurder LTO Noord en Anthony Tom, directeur-bestuurder Mooisticht.

Hoe nu verder?

De kracht van de verbeeldingen van ontwerpstudies is groots, mooi en inspirerend. Met de resultaten van de ontwerpcompetitie biedt de provincie Utrecht zichzelf, maar ook andere maatschappelijke organisaties, de kans zich te laten inspireren door de mogelijkheden voor grootschalige energielandschappen.

Voor persinformatie:
Marlies.Verhoef@provincie-utrecht.nl, (030) 258 20 07 / 06 - 18 30 04 72

Voor algemene vragen over de provincie Utrecht:
info@provincie-utrecht.nl, (030) 258 91 11

# data[].attributes.attachment_link.description
De ontwerpcompetitie is halverwege 2018 ontstaan naar aanleiding van een advies van de onafhankelijk adviseur ruimtelijke kwaliteit Paul Roncken aan de provincie. Gedeputeerde Pim van den Berg heeft met deze ontwerpcompetitie een podium geboden aan de ontwerpen. De resultaten van de competitie laten vernieuwende ideeën en perspectieven op energielandschappen zien.

# data[].attributes.headline
Amersfoort - Ruimtelijk kader hernieuwbare energie 2016

# data[].attributes.subject
Amersfoort - Ruimtelijk kader hernieuwbare energie 2016

# data[].attributes.body
derde generatie zonnecellen

# data[].attributes.attachment_link.title
Winnaar ARC21: The Netherlands Pavilion Solar Roof in Dubai - Marjan van Aubel Studio ism V8 architecten - De Architect

# data[].attributes.attachment_link.description
Marjan van Aubel Studio (ism V8 architecten) heeft de opdracht gekregen om Het Nederlandse paviljoen van de World Expo in Dubai van energie te voorzie...

# data[].attributes.body
Op oude afvalberg

# data[].attributes.headline
Noord-Holland - Ruimtelijke spelregels: presentatie conferentie zonnecentrales 2016

# data[].attributes.subject
Noord-Holland - Ruimtelijke spelregels: presentatie conferentie zonnecentrales 2016

# data[].attributes.attachment_link.title
Toets en afwegingskader duurzame energie IJsselstein

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dit zonnepark biedt duurzame stroom aan ruim 3.500 bewoners. Dat is vergelijkbaar met het energieverbruik van alle bewoners van de wijk Rustenburg.

Het initiatief voor zonnepark Hoevelakensebeek is in 2019 genomen door IX Zon. Na een informatiebijeenkomst is een vergunning aangevraagd bij de gemeente. Op de plannen zijn geen zienswijzen ingediend waarna de omgevingsvergunning in maart 2020 is verleend. IX Zon, de initiatiefnemer, heeft het project overgedragen aan NZeF (Nationaal Zonne-energie Fonds). Dat is de nieuwe eigenaar die de aanleg en exploitatie van dit zonnepark verzorgt.

De aanleg van het zonnepark staat gepland voor september 2021. De komende zomermaanden zijn er al wel voorbereidende werkzaamheden zoals de aanleg van paden, kabels en leidingen en het graven van extra sloten. Als het park begin 2022 in gebruik is, wekt het duurzame stroom op voor minimaal 3.500 huishoudens. Qua uitstoot van CO2 een vermindering van 6.400 ton.

Wethouder duurzaamheid Astrid Janssen: "Met dit zonnepark dragen we niet alleen bij aan een gezondere samenleving, ook de natuur wordt versterkt en Amersfoortse inwoners kunnen door deelname in obligaties ook financieel meeprofiteren."

Financieel meedoen

Het gaat om een obligatielening van in totaal € 200.000. Als bewoner kun je geld inleggen waarover je jaarlijks rente krijgt uitgekeerd. Dit is 4,5% over de inleg gedurende een looptijd van maximaal 10 jaar. Deze inschrijving is alleen mogelijk voor inwoners uit Amersfoort en Hoevelaken. Zij kunnen hun belangstelling registeren via www.nzef.nl/zonnepark-hoevelakensebeek en meedoen voor minimaal € 500 en maximaal € 2.500. De obligatielening zal dit najaar starten.

Duurzaam opwekken met aandacht voor natuur

Bijna de helft van het zonnepark wordt gebruikt voor het verbeteren van de natuurwaarden, meer water en herstel van het landschap. Met natuurlijke oevers, extra bomen en verschillende soorten struiken. De bodem tussen de panelen wordt met bloemrijk grasland opnieuw ingezaaid en beperkt gemaaid. Zo wordt de natuurbeleving voor fietsers en wandelaars vanaf de Koedijkerweg beter en wordt het gebied voor insecten en vogels aantrekkelijker.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Nationale Zonne-energie Fonds (NZeF) start na de zomer met de aanleg van het zonnepark Hoevelakensebeek. Dit zonnepark is ongeveer 13,5 ha groot en ligt ingepast tussen de A1 en de Hoevelakense beek. Bijna de helft (5,8 ha) van het gebied waar de zonnepanelen komen, wordt ingericht om de natuurwaarden en het landschap te verbeteren.

# data[].attributes.headline
Webinar Businesskansen voor Circular & Solar

# data[].attributes.subject
Webinar Businesskansen voor Circular & Solar

# data[].attributes.attachment_link.title
Webinar Businesskansen voor Circular & Solar

# data[].attributes.headline
Monitor concept-RES: Een analyse van de concept-Regionale Energie Strategieën

# data[].attributes.subject
Monitor concept-RES: Een analyse van de concept-Regionale Energie Strategieën

# data[].attributes.headline
Energielandschappen RES-U16: Ontwerpend onderzoek naar bouwstenen voor energietransitie in het landschap - Land ID

# data[].attributes.subject
Energielandschappen RES-U16: Ontwerpend onderzoek naar bouwstenen voor energietransitie in het landschap - Land ID

# data[].attributes.body
Op oude afvalberg

# data[].attributes.headline
Noord-Holland - Ruimtelijke spelregels 2016

# data[].attributes.subject
Noord-Holland - Ruimtelijke spelregels 2016

# data[].attributes.attachment_link.title
Noord Holland_ Ruimtelijke spelregels_ 2016

# data[].attributes.headline
Toelichting op zoekgebieden in IJsselstein

# data[].attributes.subject
Toelichting op zoekgebieden in IJsselstein

# data[].attributes.attachment_link.title
Toelichting op zoekgebieden toets en afwegingskader IJsselstein

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Geschreven op 13-3-2020 - Erik van Erne. Geplaatst in Energie en Besparing
Update 21 december 2020: Solarfields brengt met Zonnepark Hollandia de grootste zonneweide van Nederland online.
13 maart 2020: Solarfields en Avitec zijn onlangs gestart met de realisatie van zonnepark Vloeivelden Hollandia. Een bijzonder project vanwege de uiteindelijke dubbel bestemming van de percelen.

Naast duurzame energieproductie middels het te realiseren zonnepark, blijven de percelen in gebruik bij Avebe als waterbuffer voor haar productielocatie Gasselternijveen.

De tarragrond welke vanuit het productieproces van Avebe overblijft, wordt eveneens binnen het zonnepark duurzaam herbestemd in een landschappelijke grondwal.

Ben Timmermans van Avitec; Wensen vanuit de omgeving voor een landschappelijke inpassing van het zonnepark en wensen van Avebe voor blijvend gebruik van de percelen en een duurzame oplossing voor de tarragrond, zijn mooi samen gebracht in dit project.

Rondom het zonnepark is een dijklichaam aanwezig waardoor het zonnepark volledig uit het zicht van de omgeving wordt gerealiseerd. Omdat de zonnepanelen op een constructie boven het maaiveld worden geplaatst, zal hieronder gewoon gras blijven groeien en kan onder de zonnepanelen water worden opgeslagen.

Hoofdaannemer IB Vogt is gestart met het aanbrengen van de bekabeling. Hierna zal er gestart worden met het aanbrengen van de constructie. Om dit te vieren verricht Wethouder Freek Buijtelaar samen gedeputeerde Tjisse Stelpstra op donderdagmiddag 12 maart, om 14.30 uur, de symbolische eerste handeling op het zonnepark. Zonnepark Vloeivelden Hollandia beslaat met ca 300.000 panelen een oppervlakte van bijna 100 hectare. Verwachting is dat het zonnepark vanaf eind november stroom levert aan ongeveer 35.000 huishoudens op jaarbasis.

Henk Groenewold van Solarfields; Het zonnepark is een technisch hoogstaand ontwerp, waarbij rekening is gehouden met de wensen van het naastgelegen Astron/Lofar, dat haar onderzoek zo kan ongestoord kan blijven voortzetten.

Avitec is een innovatief, maatschappelijk betrokken en duurzaam bedrijf dat alle disciplines binnen civiele projecten beheerst; van ontwerp, uitvoering en recycling tot en met beheer en onderhoud. Avitec wil met dit zonnepark haar duurzame beleid en electrificatie van haar machinepark verder uitbouwen.

Solarfields is een ervaren ontwikkelaar van grootschalige zonneparken en zonnesystemen. Solarfields ontwikkelt eigen projecten en biedt ondersteuning bij de realisatie van projecten van anderen. Inmiddels heeft het bedrijf al meerdere projecten gerealiseerd. Ook dit jaar staan er een groot aantal projecten gepland voor uitvoering.

Zie ook: Zonnedijk Slaperdijk Eemshaven Groningen: Vijf Kilometer Met 17.000 Zonnepanelen by Solarfields - Zonnepark Westermeerdijk: Zonnepark Bij De Windmolens Van Westermeerwind by Solarfields - Zonnepark Sinnegreide Bij De Swadde In Buitenpost Met 34.000 Zonnepanelen by Solarfields - Zonnepark Marum-Alberdaheerd Met 27.216 Zonnepanelen in Marum by Solarfields - Zonnepark De Kie in Franeker Met 29.008 Zonnepanelen by Solarfields - Zonnepark AVRI Geldermalsen Met 34.368 Zonnepanelen Op Oude Afvalberg by Solarfields - Zonnepark Scaldia in Vlissingen en Borssele met 220.000 Zonnepanelen by Solarfields - Zonnepark Fort de Pol Met 14.500 Zonnepanelen op Voormalige Vuilstort in Zutphen by Solarfields - Zonnepark Molenwaard Met 90.000 Zonnepanelen in Hogezand by Solarfields - Zonnepark Heemserpoort Met 48.580 Zonnepanelen In Hardenberg by Solarfields - Solar Carport Lowlands Biddinghuizen Met 90.000 Zonnepanelen: Grootste Solar Carport Ter Wereld by Solarfields - Zonnepark Dorhout Mees Biddinghuizen Met 140.000 Zonnepanelen Op Golfbaan by Solarfields - Zonnepark Geefsweer Met 22.000 Zonnepaneln In Gebruik Genomen by Solarfields

# data[].attributes.attachment_link.title
Zonnepark Vloeivelden Hollandia Met 300.000 Zonnepanelen by Solarfields

# data[].attributes.attachment_link.description
Geschreven op 13-3-2020 - Erik van Erne. Geplaatst in Energie en Besparing Update 21 december 2020: Solarfields brengt met Zonnepark Hollandia de grootste zonneweide van Nederland online. 13 maart 2020: Solarfields en Avitec zijn onlangs gestart met de realisatie van zonnepark Vloeivelden Hollandia. Een bijzonder project vanwege de uiteindelijke dubbel bestemming van de percelen.

# data[].attributes.headline
Polder Rijnenburg: landschappelijke cultuurhistorische analyse - DS 2007

# data[].attributes.subject
Polder Rijnenburg: landschappelijke cultuurhistorische analyse - DS 2007

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
BrummenEnergie heeft een zonnepark ontwikkeld op de Elzenbos.

Het gaat om een terrein van ongeveer 3 hectare in de oksel van de Elzenbosweg en de N348, waarbij het park direct tegen de provinciale weg aan ligt.

Het zonnepark heeft zo'n 6.240 zonnepanelen en is op 31 maart 2021 aangesloten op het net. De officiële opening volgde op 15 juli, waarbij Jaap Ypma als nestor van BrummenEnergie samen met projectleider Guus Koster het informatiebord onthulde.

Onthulling Infobord, Jaap Ypma en Guus Köster

Ontwikkeld in 100% eigendom

BrummenEnergie heeft Zonnepark Elzenbos zelf ontwikkeld. Met de omwonenden is overlegd, onder andere over de landschappelijke inpassing van het zonnepark in het gebied, de aansluiting met andere gebruiksfuncties in het gebied en de wensen van omwonenden met betrekking tot financiële en andere vormen van participatie in het project. De wensen van de omwonenden rondom de inpassing zijn nagenoeg allemaal ingewilligd in de omgevingsvergunning.

De beplanting rondom het hek is aangebracht, maar het heeft tijd nodig om te groeien en zichtbaar te worden. Bekijk hier de ontwerpschets van het inpassingsplan.

Vanwege de coronacrisis is het vanaf voorjaar 2020 niet mogelijk geweest om opnieuw met omwonenden om de tafel te gaan zitten. Via huis-aan-huis verspreiding van meerdere brieven zijn de omwonenden wel steeds op de hoogte gebracht van de meest recente ontwikkelingen rondom het zonnepark. Ook de mogelijkheid om financieel te participeren is hierbij aan de orde gekomen.

Mee-investeren

Begin juli 2020 hebben eerst omwonenden en leden van BrummenEnergie de kans gekregen mee te investeren in het zonnepark. Vanaf augustus stond deze mogelijkheid ook open voor overige inwoners uit de regio. Onze verwachtingen zijn daarbij ruimschoots overtroffen! In totaal is het mooie bedrag van 70.000 euro geïnvesteerd door omwonenden, leden en inwoners uit de regio. Een extra herfinancieringsronde in juni 2021 leverde nog eens in korte tijd 20.000 euro op.

Omgevingsvergunning

Uiteraard zijn alle benodigde vergunningen verleend door de gemeente Brummen. We hebben daarbij van de gemeente het terrein gepacht. BrummenEnergie en de gemeente Brummen hebben ook een ontwikkelovereenkomst getekend, waarbij de gemeente Brummen de gronden in de Elzenbos voor 25 jaar beschikbaar stelt voor de exploitatie van het zonnepark. De bestemming van het terrein blijft bouwgrond, zodat na die 25 jaar hier woningen gebouwd kunnen worden. Eerder al stemde de gemeenteraad unaniem in met het initiatief van Brummen Energie voor een zonnepark in de Elzenbos. Ook is de benodigde SDE+ subsidie toegekend.

Energie afnemen

Nu Zonnepark Elzenbos stroom levert, is het mogelijk voor inwoners van Brummen, Eerbeek en omgeving stroom af te nemen uit de 'eigen achtertuin'. Wil je ook 100% duurzame stroom afnemen die lokaal is opgewekt? Dat kan via Aanmelden groene energie.

Vragen of meer weten?

Neem contact op met projectleider Jaap Ypma, via of op telefoonnummer 06-27589217, of met projectleider Guus Köster via of op telefoonnummer 06-28842293.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
duurzaam groen energie stroom brummen eerbeek solarpark windmolens

# data[].attributes.attachment_link.description
BrummenEnergie heeft een zonnepark ontwikkeld op de Elzenbos. Het gaat om een terrein van ongeveer 3 hectare in de oksel van de Elzenbosweg en de N348, waarbij het park direct tegen de provinciale weg aan ligt. Het zonnepark heeft zo'n 6.240 zonnepanelen en is op 31 maart 2021 aangesloten op het net.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Grondstofrisico's in kaart gebracht voor negen cruciale technologieën

Batterijen, brandstofcellen, windturbines, tractiemotoren, zonnepanelen, robots, drones, 3d printen, ICT; zonder kritieke materialen werken deze technologieën niet. Het rapport 'Critical Raw Materials for Strategic Technologies and Sectors in the EU' analyseert leveringsrisico's en geeft aanbevelingen. Kritieke...

# data[].attributes.attachment_link.title
Lees nu ons kennisdossier: Circulaire Zonnepanelen - Circulaire Maakindustrie

# data[].attributes.attachment_link.description
Maar liefst 8.9 miljoen zonnepanelen werden in 2020 geïnstalleerd in Nederland. En om de energietransitie te laten slagen komen er nog heel veel bij. Welke kansen zijn er voor een circulaire zonnepaneelketen? Nieuwsgierig? Lees nu ons Kennisdossier: Circulaire Zonnepanelen. Wil je liever een PDF versie downloaden? Klik dan hier.

# data[].attributes.headline
Next generation solar power plants? A comparative analysis of frontrunnersolar landscapes in Europe

# data[].attributes.subject
Next generation solar power plants? A comparative analysis of frontrunnersolar landscapes in Europe

# data[].attributes.headline
Design challenge Onze Energie, Ons Landschap

# data[].attributes.subject
Design challenge Onze Energie, Ons Landschap

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hoe kunnen we een geluidswerend ontwerp maken, waarbij energieopwekking wordt gekoppeld aan de omringende natuur en ook de verbeelding wordt aangesproken? Deze vraag staat centraal in de design challenge 'Onze Energie, Ons Landschap' voor het snelweglandschap van de A67 ter hoogte van de Strabrechtse Heide.

foto: Zonneroute A37, ontwerp Studio Marco Vermeulen

Uitdagen van ontwerpteams

Met deze opdracht willen Staatsbosbeheer en Kunstloc Brabant, i.s.m. Nationaal Landschap Het Groene Woud (project ECCO) en diverse projectpartners, een stimulans geven aan het verbindend ontwerpen waarbij een combinatie wordt gemaakt tussen ruimtelijke kwaliteit, energieopwekking en natuur- en landschapsverbetering. We dagen ontwerpteams met deze opdracht uit om oplossingen te bedenken die specifiek voor deze plek of elders in Nederland toegepast kunnen worden. De oplossingen moeten innovatiever zijn dan een stapeling van de verschillende functies en zullen de verbeelding moeten aanspreken. In combinatie met de natuur- en geluidsopgave zoeken we binnen deze prijsvraag naar slimme, duurzame en multifunctionele oplossingsrichtingen vanuit hernieuwbare energiebronnen. Gevraagd is vernieuwingszin, creativiteit en de kracht tot verbeelden.

Casus Strabrechtse Heide aan de A67

Verandering van ons landschap is van alle tijden: Het Nederlandse landschap blijft steeds in beweging. In heel ons land en ook in Noord-Brabant ligt er een stapeling van opgaven die ruimtebeslag vragen. Denk aan woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie en de stikstofproblematiek van industrie, verkeer en landbouw. Tegelijkertijd is het noodzakelijk nieuwe natuur te ontwikkelen om biodiversiteitsdoelen te kunnen halen en willen we verlies van karakteristieke gebiedseigen natuur voorkomen. Langs de A67 spelen deze opgaves in een notendop. De grote bos- en heidegebieden van Leende en Strabrecht behoren tot een stukje oorspronkelijk Brabants landschap. Grote heideterreinen die honderden jaren als begrazingsgebied werden gebruikt en waar mensen zich al voor de jaartelling vestigden. Nu is het een door een snelweg begrensd gebied als economische corridor naar Duitsland, een prachtig met de Europese status beschermd natuurgebied, maar wel met fijnstof, stikstof en geluid overspoeld. Nieuwsgierig geworden naar de Strabrechtse Heide? Bekijk dan dit filmpje:

Ambitie ontwerpopgave

Rijkswaterstaat is bezig met voorbereidingen voor het upgraden van de A67 waarin mogelijk ook een geluidsvoorziening van 2,5 km mee te nemen is. In combinatie met de natuur- en geluidsopgave zoeken we binnen deze Design Challenge niet naar een traditionele oplossing van een geluidswal met zonnepanelen, maar naar slimme, innovatieve, duurzame en multifunctionele oplossingsrichtingen die niet alleen probleemoplossend zijn maar tot een meerwaarde leiden voor het landschap van Brabant. En die opschaalbaar en toe te passen zijn op andere vergelijkbare plekken in Nederland

Met de uitkomsten willen we een stimulans geven aan het verbindend ontwerpen tussen de diverse maatschappelijke opgaven. De ambitie is om met ontwerpend onderzoek te verkennen hoe we de ruimtelijke kwaliteit, energieopwekking en natuur- en landschapsverbetering kunnen combineren en te verbeelden hoe het anders kan. En daarmee burgers, particuliere initiatieven, gemeenten, provincie en het Rijk inspireren, verleiden en de meerwaarde tonen van creatief en verbeeldend ruimtelijk ontwerp.

Selectie en resultaten

Op basis van criteria heeft een onafhankelijke jury 6 teams geselecteerd om deel te nemen aan de design challenge. De criteria zijn:

Kwaliteit en multidisciplinaire samenstelling van het team.

Verbeeldingskracht en onderzoekend karakter van het portfolio.

Overtuigingskracht van de motivatie die in de visie op de opgave naar voren komt.

Maak kennis met de teams:

Team 1: Cécilia Gross (42), architect; Maike van Stiphout (56), landschapsarchitect; Reinier Bosch (40), kunstenaar; Hermen Jansen (37), projectverantwoordelijke o.a. ontwerpend onderzoek mobiliteit en duurzame energieopwekking.

Team 2: Frank Talsma (45), landschapsarchitect; Ronald Buiting (58), ecoloog; Ad Kil (55), architect; Ro Koster (57), interieurarchitect/kunstenaar.

Team 3: Lars van Vianen (34), ontwerpend onderzoeker; Sander Boer (48), architect.

Team 4: Marieke de Keijzer (39), landschapsarchitect; Iris de Kievith (49), architect; Annemarie Piscaer (41), ontwerper.

Team 5: Matthijs la Roi (33), architect/kunstenaar; Kyriakos Chatziparaskevas (38), architect; Andre Posnansky (42), adviseur duurzame energieproductie en innovatie.

Team 6: Paul de Kort (59), beeldend kunstenaar; Isabella Hol (27), landschapsarchitect, Eddy Wymenga (58), ecoloog; Arno Eisses (56), geluidsexpert.

Bekijk hier het verslag van de jury

De geselecteerde teams nemen deel aan twee inspirerende en verdiepende expertmeetings, die voeding geven aan voorstellen en ontwerppraktijk. We werken in de expertmeetings vanuit een specifiek perspectief: de eerste staat in het teken van landschap, natuur en de omgeving (waaronder burgerparticipatie). De tweede in het teken van energie en de deposities/emissies.

Het ontwerpend onderzoek, gevoed door de expertmeetings, resulteert in één (conceptueel) ontwerp per ontwerpteam. Dit ontwerp bestaat in hoofdzaak uit inspirerende beelden, die ondersteund worden door een korte tekst. Uit het presentatiemateriaal moet het idee/verhaal duidelijk worden verteld.

Ontwerpen van de zes teams

Het Vlindereffect

Dit voorstel voor een ultralichte overspanning over de snelweg verbindt leefgebieden van insecten, wekt schone energie op en vormt een esthetische toevoeging aan het energielandschap. Het ragfijne snelwegweb heeft een kleinere footprint dan zonne- weiden en is modulair ontworpen om te kunnen evolueren. Het web versterkt lokale ecosystemen op kleine schaal, maar heeft tegelijkertijd impact op de aanpak van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies wereldwijd: Het Butterfly Effect.

kernteam: Cécilia Grossn, Architect | VenhoevenCS architecture+urbanism Maike van Stiphout, Landschapsarchitect | DS landschap Reinier Bosch, Ceo| Studio Solarix | Hermen Jansen, Architect | VenhoevenCS architecture+urbanism

uitgebreid team: Caspar Lysen, Stedenbouwkundige | VenhoevenCS architecture+urbanism Maria Boletou, Assistant designer | VenhoevenCS architecture+urbanism Arian Shahverdi , Assistant designer | VenhoevenCS architecture+urbanism Timothée Pignoux, Junior designer | VenhoevenCS architecture+urbanism Zuzana Jancovicova, Landschapsarchitect | DS landschap

Meer weten over Design Challenge Onze Energie, Ons Landschap of het betrekken van ontwerpers bij verduurzaming?

Neem contact met ons op.

# data[].attributes.attachment_link.title
Design challenge Onze Energie, Ons Landschap

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe kunnen we een geluidswerend ontwerp maken, waarbij energieopwekking wordt gekoppeld aan de omringende natuur en ook de verbeelding wordt aangesproken? Deze vraag staat centraal in de design challenge 'Onze Energie, Ons Landschap' voor het snelweglandschap van de A67 ter hoogte van de Strabrechtse Heide.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het project is opgedeeld in 3 fasen: de verkenningsfase, de planuitwerkingsfase en de realisatiefase. In de eerste fase, de verkenningsfase inventariseren we eerst alle mogelijke oplossingen en (meekoppel)kansen. Deze oplossingen beoordelen we op basis van waterveiligheid, duurzaamheid, de impact op omgeving en milieu, ruimtelijke kwaliteit, kosten en draagvlak. Ook moeten de maatregelen goed passen in de omgeving. Het resultaat van de verkenningsfase is een Voorkeursalternatief (VKA).

# data[].attributes.attachment_link.description
Het project is opgedeeld in 3 fasen: de verkenningsfase, de planuitwerkingsfase en de realisatiefase. In de eerste fase, de verkenningsfase inventariseren we eerst alle mogelijke oplossingen en (meekoppel)kansen. Deze oplossingen beoordelen we op basis van waterveiligheid, duurzaamheid, de impact op omgeving en milieu, ruimtelijke kwaliteit, kosten en draagvlak.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zonnepark Westermeerdijk is een gezamenlijk initiatief van Solarfields en de agrariërs die gezamenlijk het windmolenpark aan de Westermeerdijk hebben gerealiseerd. Door de aanwezigheid van windmolens op de percelen is de inzetbaarheid van machines en werktuigen minder rendabel. De kleinere percelen die zijn ontstaan nabij de windmolens, worden ingezet voor het plaatsen van zonnepanelen. Op deze wijze wordt de grond optimaal gebruikt, wat ook een effectieve agrarische bedrijfsvoering ten goede komt. Daarnaast benutten we de bestaande elektriciteitskabel van de windmolens voor het zonnepark.

De vergunning voor dit zonnepark is inmiddels verleend en de subsidie aangevraagd.

"Wij hebben Solarfields gevraagd om samen met ons zonnepark Westermeerdijk te realiseren. Een goede keus want de samenwerking is prettig, professioneel en we zijn samen op de goede weg om van het project een succes te maken."

- Wim van der Linde en Reinder Homan grondeigenaren en initiatiefnemers zonnepark

Westermeerdijk - Noordoostpolder in één overzicht

# data[].attributes.attachment_link.title
Westermeerdijk - Noordoostpolder - Solarfields

# data[].attributes.attachment_link.description
Zonnepark Westermeerdijk is een gezamenlijk initiatief van Solarfields en de agrariërs die gezamenlijk het windmolenpark aan de Westermeerdijk hebben gerealiseerd. Door de aanwezigheid van windmolens op de percelen is de inzetbaarheid van machines en werktuigen minder rendabel. De kleinere percelen die zijn ontstaan nabij de windmolens, worden ingezet voor het plaatsen van zonnepanelen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Zonnepark Ouddorp aan Zee is er gekomen op initiatief van Recreatiepark De Klepperstee. Toen zij niet in staat bleek het te realiseren heeft Deltawind in 2011 het initiatief over genomen. De wens om ook een statement te maken met grootschalige zon heeft er toe geleid dat de leden hebben ingestemd met de financiering.

# data[].attributes.headline
Noord-Brabant - Ontwerpend onderzoek zonneakkers 2013

# data[].attributes.subject
Noord-Brabant - Ontwerpend onderzoek zonneakkers 2013

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dit zonnepark biedt duurzame stroom aan ruim 3.500 bewoners. Dat is vergelijkbaar met het energieverbruik van alle bewoners van de wijk Rustenburg.

Het initiatief voor zonnepark Hoevelakensebeek is in 2019 genomen door IX Zon. Na een informatiebijeenkomst is een vergunning aangevraagd bij de gemeente. Op de plannen zijn geen zienswijzen ingediend waarna de omgevingsvergunning in maart 2020 is verleend. IX Zon, de initiatiefnemer, heeft het project overgedragen aan NZeF (Nationaal Zonne-energie Fonds). Dat is de nieuwe eigenaar die de aanleg en exploitatie van dit zonnepark verzorgt.

De aanleg van het zonnepark staat gepland voor september 2021. De komende zomermaanden zijn er al wel voorbereidende werkzaamheden zoals de aanleg van paden, kabels en leidingen en het graven van extra sloten. Als het park begin 2022 in gebruik is, wekt het duurzame stroom op voor minimaal 3.500 huishoudens. Qua uitstoot van CO2 een vermindering van 6.400 ton.

Wethouder duurzaamheid Astrid Janssen: "Met dit zonnepark dragen we niet alleen bij aan een gezondere samenleving, ook de natuur wordt versterkt en Amersfoortse inwoners kunnen door deelname in obligaties ook financieel meeprofiteren."

Financieel meedoen

Het gaat om een obligatielening van in totaal € 200.000. Als bewoner kun je geld inleggen waarover je jaarlijks rente krijgt uitgekeerd. Dit is 4,5% over de inleg gedurende een looptijd van maximaal 10 jaar. Deze inschrijving is alleen mogelijk voor inwoners uit Amersfoort en Hoevelaken. Zij kunnen hun belangstelling registeren via www.nzef.nl/zonnepark-hoevelakensebeek en meedoen voor minimaal € 500 en maximaal € 2.500. De obligatielening zal dit najaar starten.

Duurzaam opwekken met aandacht voor natuur

Bijna de helft van het zonnepark wordt gebruikt voor het verbeteren van de natuurwaarden, meer water en herstel van het landschap. Met natuurlijke oevers, extra bomen en verschillende soorten struiken. De bodem tussen de panelen wordt met bloemrijk grasland opnieuw ingezaaid en beperkt gemaaid. Zo wordt de natuurbeleving voor fietsers en wandelaars vanaf de Koedijkerweg beter en wordt het gebied voor insecten en vogels aantrekkelijker.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het Nationale Zonne-energie Fonds (NZeF) start na de zomer met de aanleg van het zonnepark Hoevelakensebeek. Dit zonnepark is ongeveer 13,5 ha groot en ligt ingepast tussen de A1 en de Hoevelakense beek. Bijna de helft (5,8 ha) van het gebied waar de zonnepanelen komen, wordt ingericht om de natuurwaarden en het landschap te verbeteren.

# data[].attributes.headline
Groene Hart: Ontwerpend onderzoek naar een adaptief en gedifferentieerd landschap met de bodem als conditie, het watersysteem als instrument en het landgebruik als resultante 

# data[].attributes.subject
Groene Hart: Ontwerpend onderzoek naar een adaptief en gedifferentieerd landschap met de bodem als conditie, het watersysteem als instrument en het landgebruik als resultante 

# data[].attributes.headline
Novel design for east-west solar parks reduces soil deterioration

# data[].attributes.subject
Novel design for east-west solar parks reduces soil deterioration

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
The Netherlands Organization for Applied Scientific Research (TNO) has designed a new approach for building east-west-oriented solar parks which it claims can prevent soil deterioration and offer the same yield as south-oriented PV plants.

In a dedicated placed so closely together and cover almost all the ground beneath, thus reducing the light reaching it over a 25-year period or more. study, the Dutch scientists explained that, although east-west solar parks are becoming increasingly popular in the Netherlands where land constraints and high land costs are pushing developers to build solar plants with a highly packed panel density , these installations present a challenge for the soil, because they are

According to the researchers, industry-standard east-west solar parks built in the country have a ground coverage ratio of over 90%, which is highly detrimental for the soil beneath the panels. "It will then take a great deal of time and effort to restore the soil quality that existed before the solar farm was constructed," the TNO scientists said.

To combat this, the researchers have developed two variants of their novel design. The first sees module arrays built in portrait orientation that are eight meters long, feature a large gap between the arrays, and have a ground coverage ratio of around 77%. "Clearly the irradiance below the bottom gap between an east - and a west - facing module is very high but it also allows more light in the immediate region below those modules," the academics said. "Also the l arger top gap allows more light and distributes that light over a fairly large region."

In the second variant, which has the same ground coverage ratio as the first, the scientists halved the height of the module arrays and the size of the gaps and, at the same time, utilized semi-transparent bifacial modules. "A 77% coverage design with semi-transparent, bifacial panels scores better in terms of the effect on soil quality than south-facing standard panels with 53% coverage. As a result, almost 100% of the soil receives sufficient sunlight at a higher degree of coverage," they further explained.

The TNO said this new research is in line with another study published earlier this year by the Netherlands' Wageningen University & Research, on the effects of solar parks on biodiversity. "The 'educated guess' of the project partners is that well-designed, operated, and maintained solar parks can have a positive impact compared to well-defined reference situations, and especially compared to intensive agricultural monoculture use," Wim Sinke, principal scientist for solar energy at the energy transition unit of TNO, told pv magazine in May 2021.

This content is protected by copyright and may not be reused. If you want to cooperate with us and would like to reuse some of our content, please contact: editors@pv-magazine.com.

# data[].attributes.attachment_link.title
Novel design for east-west solar parks reduces soil deterioration

# data[].attributes.attachment_link.description
Researchers from the TNO in the Netherlands have proposed two novel east-west PV plant designs that are claimed to increase soil quality underneath the solar panels. Both approaches are said to provide a 77% ground coverage ratio, which compares to a 90% ratio in conventional east-west oriented projects.

# data[].attributes.headline
Tastbare tijd: Cultuurhistorische atlas van de provincie Utrecht 

# data[].attributes.subject
Tastbare tijd: Cultuurhistorische atlas van de provincie Utrecht 

# data[].attributes.headline
Zonder netverzwaring maximaal hernieuwbare energie produceren: Ontwerpen voor melkveehouderij en akkerbouw om meer hernieuwbare energie te produceren door energieproductie op het eigen bedrijf flexibel te benutten - WUR

# data[].attributes.subject
Zonder netverzwaring maximaal hernieuwbare energie produceren: Ontwerpen voor melkveehouderij en akkerbouw om meer hernieuwbare energie te produceren door energieproductie op het eigen bedrijf flexibel te benutten - WUR

# data[].attributes.headline
Randvoorwaarden voor Zonneweides Provincie Utrecht - Masterthesis

# data[].attributes.subject
Randvoorwaarden voor Zonneweides Provincie Utrecht - Masterthesis

# data[].attributes.attachment_link.title
Masterthesis Derk Boswijk CDA versie 2.4

# data[].attributes.attachment_link.description
Voor de Landschapstriennale van 2021 zijn Sven Stremke, Paolo Picchi en Dirk Oudes (Academie van Bouwkunst Amsterdam) curator van een tentoonstelling over energielandschappen. De tentoonstelling laat het werk van 10 jonge ontwerpers zien die in de afgelopen jaren in ontwerpstudio's of afstudeerprojecten aan de energietransitie hebben ontworpen.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
beleidstekst

4. Waterveiligheid en wateroverlast

Het grootste deel van onze provincie ligt in overstroombaar gebied. De huidige waterveiligheidsnormen voor de waterkeringen langs Neder-Rijn en Lek zijn erg laag in vergelijking tot de omvang van de bevolking en de te beschermen waarden in het gebied achter de dijken. Dat betekent dat ook de gevolgen bij een eventuele doorbraak van de keringen enorm zullen zijn en gezien de functie van Utrecht als knooppunt van Nederland kunnen de gevolgen van een overstroming in onze regio het hele land ontwrichten. Daarom willen wij de provincie Utrecht nu en in de toekomst beschermen tegen hoogwater en overstromingen. Bovendien zetten wij in op het robuuster maken van het regionale watersysteem tegen wateroverlast als gevolg van extreme neerslag.

4.1 Primaire waterkeringen
Beleid
Wij leveren vanuit onze provinciale rol een bijdrage aan een waterveilige provincie en aantrekkelijke leefomgeving bij de primaire keringen:

Wij waarborgen een goede ruimtelijke doorwerking en inpassing van projectplannen voor primaire waterkeringen.

Wij zien toe op een goede afweging van eventuele lokale nieuwe Ruimte voor de rivierprojecten en (innovatieve) dijkversterkingen.

Wij zien toe op een goede afweging van cultuurhistorische, landschappelijke, recreatieve en ecologische waarden bij waterveiligheidsmaatregelen bij de primaire waterkeringen. Wij zetten bij verbeteringen van primaire waterkeringen in op behoud of versterking van de ruimtelijke kwaliteit. Wij houden daarbij rekening met andere gebiedsontwikkelingen en stimuleren een zoveel mogelijk integrale uitvoering van dijkverbeteringen.

Bij grootschalige, gemeente overstijgende dijkverbeteringen die strijdig zijn met meerdere bestemmingsplannen kunnen wij in overleg met de betrokken overheden het provinciaal inpassingsplan als instrument inzetten.

Toelichting
Een groot deel van de provincie Utrecht is kwetsbaar voor overstromingen. Primaire waterkeringen langs de Neder-Rijn, Lek, Eemmeer en Eem beschermen onze provincie tegen grootschalige overstromingen. Voor de provincie Utrecht is het van groot belang voor de veiligheid van haar inwoners en de bescherming van economische waarden dat de primaire waterkeringen op orde zijn. Binnen het Deltaprogramma zijn de strategie en de kaders voor de toekomstige maatregelen op het gebied van waterveiligheid neergelegd. In de tussentijdse wijziging van het Nationaal Waterplan (2014) zijn de doelen van het nieuwe waterveiligheidsbeleid vastgelegd. Langs de Neder-Rijn en Lek is als gevolg van dit nieuwe waterveiligheidsbeleid sprake van een aanzienlijke verbeteropgave om te voldoen aan de nieuwe beschermingsniveaus bij de primaire keringen. Wij leveren hier vanuit onze eigen rol en verantwoordelijkheden een bijdrage aan. De komende jaren spelen de volgende verbeteringen aan primaire waterkeringen in de provincie Utrecht:

# data[].attributes.attachment_link.description
Het grootste deel van onze provincie ligt in overstroombaar gebied. De huidige waterveiligheidsnormen voor de waterkeringen langs Neder-Rijn en Lek zijn erg laag in vergelijking tot de omvang van de bevolking en de te beschermen waarden in het gebied achter de dijken.

# data[].attributes.headline
Deventer - Zonnestroom Structuurvisie 2013

# data[].attributes.subject
Deventer - Zonnestroom Structuurvisie 2013

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In Almere gaat de zon een woonwijk collectief verwarmen. De huizen in het Zoneiland in de wijk Noorderplassen West krijgen op de eerste dag van de zomer hun energie grotendeels van de zon. Dit heeft de gemeente maandag bekendgemaakt.

Nuon bouwde, in opdracht van de gemeente, een groot veld zonnecollectoren. Dwars door dit veld met 520 zonnepanelen loopt een busbaan. De energie die wordt opgewekt door de zon stroomt het energienet in en wordt vervolgens door de wijk verspreid.

Deze energie is goed voor bijvoorbeeld een miljoen douchebeurten per jaar. Op het systeem zijn 2700 huishoudens aangesloten.

Zaterdag zijn er in de Almeerse wijk allerlei zonnige activiteiten. Er worden films gedraaid in de zogenoemde solarcinema, de zonnewagen van Nuon is te bekijken en er zijn rondleidingen op het terrein.

# data[].attributes.attachment_link.description
In Almere gaat de zon een woonwijk collectief verwarmen. De huizen in het Zoneiland in de wijk Noorderplassen West krijgen op de eerste dag van de zomer hun energie grotendeels van de zon. Dit heeft de gemeente maandag bekendgemaakt. Nuon bouwde, in opdracht van de gemeente, een groot veld zonnecollectoren.

# data[].attributes.attachment_link.description
Solarpark de Kwekerij ligt tegen de dorpsrand van Hengelo aan. Het is zowel een zonnepark als een natuurpark.

# data[].attributes.headline
Groningen - Handreiking locatiekeuze en ontwerp zonneparken 2016

# data[].attributes.subject
Groningen - Handreiking locatiekeuze en ontwerp zonneparken 2016

# data[].attributes.headline
Handreiking zonne-energie gemeente Gilze en Rijen - Stad om Land

# data[].attributes.subject
Handreiking zonne-energie gemeente Gilze en Rijen - Stad om Land

# data[].attributes.attachment_link.title
Handreiking zonne-energie gemeente Gilze en Rijen

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Voormalig stortlocatie Braambergen in Almere wordt getransformeerd tot recreatiegebied Zonnepark. Het gebied wordt ingericht als recreatiepark waar tevens duurzame energie kan worden opgewekt. Over het park lopen diverse routes voor verschillende gebruikers met onder meer een mountainbikeparcours. De kruinen van twee van de drie stortheuvels worden volledig bekleedt met zonnepanelen, een centrale recreatiestrook vormt met zitgelegenheid en een solarbase verharding een verbindend element in het landschap.

Duurzame ontwerpen voor recreatiepark ZonnePark Braambergen Almere

Arc2 architecten heeft voor dit recreatiegebied verschillende duurzame ontwerpen gemaakt waarvan enkele (infrastructurele) objecten in de nabije toekomst zulllen worden gerealiseerd:

EnergiePark: studie-ontwerp recreatiepark Braambergen Energy-Axis Floriade 2022 Almere;

ZonneBrug: verbindend element met zonnepanelen voor langzaamverkeer tussen twee hogergelegen delen in het park;

Circulair Paviljoen: opbouw van het paviljoen bestaat voornamelijk uit een circulaire toepassing van duurzame en biobased materialen;

UtopiaBrug: circulaire voetbrug volledig opgebouwd uit onderdelen van een bestaande brug op het Floriadeterrein;

SpiralTower: hergebruik tijdelijke uitkijktoren uit houten pallets. Voorheen stond de toren tijdelijk op de Esplanade Almere-Stad ter gelegenheid van de feestelijke heropening van Kunstlinie Almere Flevoland (KAF).

# data[].attributes.attachment_link.title
recreatiepark ZonnePark Braambergen Almere - Arc2 architecten

# data[].attributes.attachment_link.description
Voormalig stortlocatie Braambergen in Almere wordt getransformeerd tot recreatiegebied Zonnepark. Het gebied wordt ingericht als recreatiepark waar tevens duurzame energie kan worden opgewekt. Over het park lopen diverse routes voor verschillende gebruikers met onder meer een mountainbikeparcours.

# data[].attributes.attachment_link.title
Visie landelijk gebied IJsselstein 20190402

# data[].attributes.attachment_link.title
Rijnenburg en Reijerscop | Bolfoto visualisatie door The Imagineers

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit is een voorbeeld. Windmolens en zonnevelden kunnen ook op andere plekken komen.Een definitief besluit is nog niet genomen.

# data[].attributes.headline
Presentatie Krispijn Beek: veenweidegebied 

# data[].attributes.subject
Presentatie Krispijn Beek: veenweidegebied 

# data[].attributes.headline
Basisinformatie over energie-infrastructuur: Opgesteld voor de Regionale Energie Strategieën

# data[].attributes.subject
Basisinformatie over energie-infrastructuur: Opgesteld voor de Regionale Energie Strategieën

# data[].attributes.headline
Samenwerkende PARKs – advies Regionale Energiestrategie Groene Hart

# data[].attributes.subject
Samenwerkende PARKs – advies Regionale Energiestrategie Groene Hart

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
beleidstekst

4. Waterveiligheid en wateroverlast

Het grootste deel van onze provincie ligt in overstroombaar gebied. De huidige waterveiligheidsnormen voor de waterkeringen langs Neder-Rijn en Lek zijn erg laag in vergelijking tot de omvang van de bevolking en de te beschermen waarden in het gebied achter de dijken. Dat betekent dat ook de gevolgen bij een eventuele doorbraak van de keringen enorm zullen zijn en gezien de functie van Utrecht als knooppunt van Nederland kunnen de gevolgen van een overstroming in onze regio het hele land ontwrichten. Daarom willen wij de provincie Utrecht nu en in de toekomst beschermen tegen hoogwater en overstromingen. Bovendien zetten wij in op het robuuster maken van het regionale watersysteem tegen wateroverlast als gevolg van extreme neerslag.

4.1 Primaire waterkeringen
Beleid
Wij leveren vanuit onze provinciale rol een bijdrage aan een waterveilige provincie en aantrekkelijke leefomgeving bij de primaire keringen:

Wij waarborgen een goede ruimtelijke doorwerking en inpassing van projectplannen voor primaire waterkeringen.

Wij zien toe op een goede afweging van eventuele lokale nieuwe Ruimte voor de rivierprojecten en (innovatieve) dijkversterkingen.

Wij zien toe op een goede afweging van cultuurhistorische, landschappelijke, recreatieve en ecologische waarden bij waterveiligheidsmaatregelen bij de primaire waterkeringen. Wij zetten bij verbeteringen van primaire waterkeringen in op behoud of versterking van de ruimtelijke kwaliteit. Wij houden daarbij rekening met andere gebiedsontwikkelingen en stimuleren een zoveel mogelijk integrale uitvoering van dijkverbeteringen.

Bij grootschalige, gemeente overstijgende dijkverbeteringen die strijdig zijn met meerdere bestemmingsplannen kunnen wij in overleg met de betrokken overheden het provinciaal inpassingsplan als instrument inzetten.

Toelichting
Een groot deel van de provincie Utrecht is kwetsbaar voor overstromingen. Primaire waterkeringen langs de Neder-Rijn, Lek, Eemmeer en Eem beschermen onze provincie tegen grootschalige overstromingen. Voor de provincie Utrecht is het van groot belang voor de veiligheid van haar inwoners en de bescherming van economische waarden dat de primaire waterkeringen op orde zijn. Binnen het Deltaprogramma zijn de strategie en de kaders voor de toekomstige maatregelen op het gebied van waterveiligheid neergelegd. In de tussentijdse wijziging van het Nationaal Waterplan (2014) zijn de doelen van het nieuwe waterveiligheidsbeleid vastgelegd. Langs de Neder-Rijn en Lek is als gevolg van dit nieuwe waterveiligheidsbeleid sprake van een aanzienlijke verbeteropgave om te voldoen aan de nieuwe beschermingsniveaus bij de primaire keringen. Wij leveren hier vanuit onze eigen rol en verantwoordelijkheden een bijdrage aan. De komende jaren spelen de volgende verbeteringen aan primaire waterkeringen in de provincie Utrecht:

# data[].attributes.attachment_link.description
Het grootste deel van onze provincie ligt in overstroombaar gebied. De huidige waterveiligheidsnormen voor de waterkeringen langs Neder-Rijn en Lek zijn erg laag in vergelijking tot de omvang van de bevolking en de te beschermen waarden in het gebied achter de dijken.

# data[].attributes.headline
Zonnepark boven boomgaard - Gelsdorf, DE

# data[].attributes.subject
Zonnepark boven boomgaard - Gelsdorf, DE

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
In Duitsland testen onderzoekers van Fraunhofer hoe appelbomen groeien wanneer ze worden overkapt door zonnepanelen. De verwachting is dat de appeloogst even goed zal zijn als zonder panelen, misschien zelfs beter. Daarnaast kan een eigen zonnepark de boer een extra bron van inkomsten bieden.

Het proefproject loopt bij een appelboomgaard in Gelsdorf, twintig kilometer ten zuiden van Bonn, in Rijnland-Palts. Bij Bio-Obsthof Nachtwey heeft het Fraunhofer-Institut für Solare Energiesysteme ISE samen met de fabrikant BayWa r.e. zo'n 9100 vierkante meter aan zonnepanelen opgesteld boven de appelbomen. Tezamen kunnen die, onder de gunstigste omstandigheden, 258 kilowatt aan stroom opwekken.

Heftige hagelbuien

Daarnaast bieden de panelen bescherming aan de appelbomen. Die kunnen namelijk last hebben van te veel regen, of zelfs beschadigd raken door heftige hagelbuien, omstandigheden die vaker gaan voorkomen vanwege klimaatverandering. Maar ook te felle zon, in de zomer, is niet goed voor de appelbomen. Zonnepanelen kunnen dat felle zonlicht voor een deel tegenhouden (en omzetten in schone elektriciteit).

Als appelbomen echter te weinig zonlicht krijgen, gaat dat ten koste van de oogst. 'Appels blijven dan kleiner of krijgen niet die mooie rode blos. Boeren kunnen er dan minder voor vragen', vertelt Max Trommsdorff, hoofd van de groep Agrivoltaics van het Fraunhofer ISE in Freiburg, die bij het project betrokken is.

Kwaliteit en kwantiteit

De centrale vraag van het onderzoeksproject is dan ook: hoe presteren de appelbomen ten opzichte van de standaard manier van verbouwen, zowel in kwaliteit als in kwantiteit. In andere woorden, leveren de bomen even goede appels op en is de oogst ongeveer even groot?

'Daarbij is het nog wel de vraag waarmee we moeten vergelijken', vertelt Trommsdorff. 'Met een appelboomgaard in een open veld, of met appelbomen die onder beschermende netten staan? We hebben voor dat laatste gekozen, om ons agrivoltaïsche systeem te kunnen vergelijken met de nieuwste trends in het beschermen van fruitbomen.'

Fel zonlicht tegenhouden

Behalve dat er acht verschillende appelrassen worden bekeken in het project, zijn er ook twee verschillende typen zonnepanelen. Bij het ene zitten de zonnecellen (de blauwe vierkanten van silicium) in lange strips naast elkaar. Bij het tweede type zijn de cellen geordend in vierkante blokken. 'De panelen laten allemaal evenveel licht door, rond de 45 procent, maar we zijn benieuwd welke beter presteren bij het tegenhouden van het felle zonlicht', legt Trommsdorff uit. Een derde systeem dat wordt getest, bestaat uit PV-panelen die meedraaien met de zon.

Meerdere seizoenen volgen

Het project gaat een aantal jaar lopen. De onderzoekers willen minstens in één seizoen gaan meten hoe de appels het doen. 'De zonnepanelen zijn in de lente van 2021 geïnstalleerd. We hebben nieuwe appelboompjes geplant, dus die leveren nu nog geen appels. Maar volgende zomer willen we de eerste data verzamelen. We hopen uiteindelijk de boomgaard meerdere seizoenen te kunnen volgen, want de verschillen tussen de jaren kunnen enorm zijn.'

Frambozen

Het is niet voor het eerst dat fruitbomen een dakje krijgen van zonnepanelen. Eerder ging de Duitse fabrikant van fotovoltaïsche installaties BayWa r.e. al aan de slag bij een Nederlandse producent van frambozen. Ook dat project is, net als het nieuwe onderzoeksproject van het Fraunhofer, een pilot.

De eerste resultaten zijn daar hoopgevend: de schuin opgestelde panelen zorgen in de zomer voor lagere temperaturen bij de frambozenplanten, wat beter is voor de groei. 'De onderzoekers zagen daar een schoorsteeneffect', zegt Trommsdorff. Tussen de rijen panelen zitten brede uitsparingen, waardoor de lucht die onder het panelendek is opgewarmd, weg kan.

Extra inkomsten voor de boer

De toekomst lijkt dus aan de fruitboomgaarden met een zonnepark erboven. Nog los van de beschermende eigenschappen van de zonnepanelen, kan een agrivoltaïsch systeem voor de boer ook extra inkomsten genereren. Die produceert dan naast appels, voortaan ook groene stroom. Met deze elektriciteit laat hij zijn machines draaien, maar als er wat groene stroom overblijft, kan de boer die het stroomnet op sturen, en zo wat bijverdienen. Een appeltje voor de dorst.

Foto's Fraunhofer ISE.

Vond je dit een interessant artikel, abonneer je dan gratis op onze wekelijkse nieuwsbrief.
Please enable JavaScript to view the comments powered by Disqus.
Print dit artikel

# data[].attributes.attachment_link.title
Proef met zonnepanelen boven appelboomgaard

# data[].attributes.attachment_link.description
In Duitsland testen onderzoekers van Fraunhofer hoe appelbomen groeien wanneer ze worden overkapt door zonnepanelen. De verwachting is dat de appeloogst even goed zal zijn als zonder panelen, misschien zelfs beter. Daarnaast kan een eigen zonnepark de boer een extra bron van inkomsten bieden.

# data[].attributes.attachment_link.description
Het landschap in de provincie Utrecht is bijzonder gevarieerd. Die afwisseling willen we graag behouden en - waar mogelijk - versterken.

# data[].attributes.attachment_link.title
D21015679 concept-Afwegingskader duurzame energie opwekken in Oudewater

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Triodos Bank realiseert het project in nauwe samenwerking met ontwikkelaar EDGE Technologies en We Drive Solar . De bidirectionele laders zijn direct aangesloten op 3.253 m2 aan zonnepanelen en hebben een driedubbele functie. Elektrische auto's kunnen hier opladen. Auto's waarvan de accu vol genoeg is, kunnen ook weer stroom terugleveren, zodat de energie kan worden gebruikt in het kantoorgebouw of worden teruggeleverd aan het elektriciteitsnet.

De autobatterij wordt maximaal opgeladen als het aanbod van elektriciteit groter is dan de vraag, zoals bij een overschot van zonne-energie. Een batterij kan ook elektriciteit aan het net terugleveren als de vraag naar energie hoog is. Zo creëer je flexibele opslagcapaciteit die pieken op het net kan verminderen. Matthijs Bierman: 'Daarmee draagt het systeem bij aan de oplossing voor een van de grootste uitdagingen in de energietransitie.'

Onderdeel van het plan is dat Triodos Bank haar deelauto's vervangt door 100% elektrische auto's, zodat deze onderdeel worden van het bidirectionele laden. Triodos Bank gaat onderzoeken hoe naast de medewerkers van Triodos Bank ook de inwoners van Zeist en omstreken gebruik kunnen maken van haar elektrische deelauto's. Matthijs Bierman: 'Het plan past bij onze nieuwe ambities op het gebied van duurzame mobiliteit. We willen het autodelen zo duurzaam en aantrekkelijk mogelijk maken. Niet alleen voor onze medewerkers, maar ook voor de lokale gemeenschap.'

Triodos Bank is al een aantal jaar nauw betrokken bij de ontwikkeling van opwekking van duurzame energie in combinatie met slimme laadpalen en deelautosystemen. Zo neemt de bank sinds 2016 als partner deel aan de innovatieve Smart Solar Charging proeftuin in regio Utrecht.

> Lees meer over De Reehorst, het nieuwe remontabele kantoorgebouw van Triodos Bank

# data[].attributes.attachment_link.title
Triodos Bank heeft wereldprimeur met slimme laadoplossing | Triodos Bank

# data[].attributes.attachment_link.description
Triodos Bank realiseert het project in nauwe samenwerking met ontwikkelaar EDGE Technologies en We Drive Solar . De bidirectionele laders zijn direct aangesloten op 3.253 m2 aan zonnepanelen en hebben een driedubbele functie. Elektrische auto's kunnen hier opladen.

# data[].attributes.headline
Handreiking voor vergunningverlening drijvende zonneparken op water - STOWA

# data[].attributes.subject
Handreiking voor vergunningverlening drijvende zonneparken op water - STOWA

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De handreiking bestaat uit twee tools: het Stroomschema en de Analysetool. Deze geven inzicht in de mogelijke effecten op waterkwaliteit, waterkwantiteit en ecologie én ze geven richtlijnen voor de vergunningverlening (zie downloads). Het Stroomschema behandelt de actueel geldende wettelijke kaders rond de aanleg van zonnepanelen op water. De gebruiker wordt stap voor stap door het stroomschema geleid en komt daarbij langs alle vergunningaspecten die van belang zijn. Voor een nadere toelichting op de vergunningaspecten zie het rapport 'omgevingsdeel Zon op Water ' (zie downloads).

De Analysetool toont de verwachte effecten van het plaatsen van zonnepanelen op water op de waterkwaliteit. De tool is gebaseerd op een driedimensionaal waterkwaliteitsmodel dat op een groot aantal (fictieve) watersystemen is toegepast. Het effect op de waterkwaliteit wordt onder andere bepaald aan de hand van de grootte van het wateroppervlak, de lichtdoorlatendheid van de zonnepanelen en het percentage water dat bedekt is met de zonnepanelen. Door het invoeren van de gebiedseigenschappen en de paneeleigenschappen krijgt de gebruiker snel inzicht in de effecten op de waterkwaliteit van zijn beoogde gebied.

# data[].attributes.attachment_link.title
Handreiking voor vergunningverlening drijvende zonneparken op water

# data[].attributes.attachment_link.description
Waar en onder welke voorwaarden is het toegestaan om zonnepanelen op water te plaatsen en wat zijn de mogelijke effecten op het watersysteem? De ‘Handreiking voor vergunningverlening drijvende zonneparken op water’ biedt zowel vergunningaanvragers als vergunningverleners handvatten bij het beantwoor…

# data[].attributes.headline
De energietransitieals verbinder vanplatteland en stad? - Platform31

# data[].attributes.subject
De energietransitieals verbinder vanplatteland en stad? - Platform31

# data[].attributes.headline
COMBINING NATURE DEVELOPMENT WITH RENEWABLE ENERGYEXPLORING THE BARRIERS AND OPPORTUNITIES FOR ECOLOGICAL SOLAR FIELDS IN UTRECHT’S GREEN CONTOUR

# data[].attributes.subject
COMBINING NATURE DEVELOPMENT WITH RENEWABLE ENERGYEXPLORING THE BARRIERS AND OPPORTUNITIES FOR ECOLOGICAL SOLAR FIELDS IN UTRECHT’S GREEN CONTOUR

# data[].attributes.attachment_link.title
combining nature development with renewable energy

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Stel: je gebruikt doodgewone zonnepanelen als pixels. Met panelen in verschillende tinten blauw maak je een beeld. Vanaf de grond zie je het nog niet, maar vanaf een hoog gelegen uitkijkpunt wél: een roos, een geometrisch patroon, of een portret van Vincent van Gogh: alles kan. Wow-effect gegarandeerd. Dit is, in een notendop, het idee achter 'Dutch Blue' van Caro Agterberg. In januari 2018 won ze er de ideeënprijsvraag 'Energy meets the Arts' mee.
De energietransitie, de overgang van fossiele naar duurzame energie, is in volle gang.
Energieneutraal bouwen en elektrisch rijden zijn het nieuwe normaal, windmolenparken en zonnevelden worden in hoog tempo aangelegd. Kunstloc schreef in oktober 2017 de prijsvraag 'Energy meets the Arts' uit, omdat ze één stem in de discussies te weinig hoorde: die van kunstenaars en ontwerpers. Kunstloc roept hen op om mee te denken over de gevolgen van de energietransitie voor onze leefomgeving. Want het is niet alleen een zaak van technologische en economische verandering. Wil de energietransitie écht succesvol zijn, dan is nog iets anders nodig: verbeelding en verleiding.

Caro Agterberg is opgeleid aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht, en specialiseerde zich in het vormgeven van de buitenruimte. De prijsvraag was voor haar een aanleiding om een idee, dat ze al langer had, verder uit te werken. "Een paar jaar geleden zag ik in Engeland het Witte Paard van Uffington. Dat is een prehistorische tekening in het landschap, gemaakt met witte kalk. Vanaf de grond zie je de vlakken en lijnen, maar alleen vanaf de tegenoverliggende heuvels of vanuit de lucht zie je de hele tekening. Je kan het vergelijken met de Nazcalijnen van Peru. Toen dacht ik al: zó zouden we zonnepanelen moeten plaatsen." Voor haar inzending voor de prijsvraag dook ze in de materie en ontdekte dat er zonnepanelen bestaan in verschillende tinten blauw. "Met die kleurnuances ben ik gaan spelen en schetsen. Zonnevelden zijn nu functionele, rechthoekige vlakken in het landschap, maar je kan er veel meer mee doen."
Dirk Oudes was één van de juryleden van de prijsvraag. Hij is landschapsarchitect, opgeleid aan Wageningen University & Research. Nu is hij als onderzoeker verbonden aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam, waar hij samen met studenten onderzoek doet naar de vormgeving van energielandschappen. "De kracht van Agterbergs idee zit hem in de eenvoud", legt hij uit. "De technologie bestaat al, alleen de manier waarop je de zonnepanelen plaatst is anders. Ingrepen zoals deze zijn hard nodig, omdat we moeten nadenken over hoe ons landschap verandert. We zijn eraan gewend dat onze energiebronnen onzichtbaar zijn, ver weg: olie en kolen worden over zee aangevoerd, gas komt door lange ondergrondse buizen uit Rusland. Maar wind- en zonne-energie wekken we op in ons eigen landschap, vaak zelfs in ons eigen huis. Voor een boer kan het aanleggen van een zonneveld op zijn land aantrekkelijk zijn, als het meer oplevert dan traditionele gewassen zoals uien of wortels. Maar de omwonenden zien hierdoor hun leefomgeving industrialiseren, en komen in verzet. Nu zie je vaak dat die omwonenden betrokken worden op een economische manier: ze kunnen gebruik maken van de opgewekte energie, of krijgen een aandeel in de winst. Maar het is minstens zo belangrijk om mensen op andere manieren te betrekken, en de beleving van het landschap mee te wegen. Het is nodig om hier met de blik van de ontwerper naar te kijken."

Agterberg: "De beelden die je met Dutch Blue kunt creëren, kunnen echte landmarks worden. Ze zijn verbonden met die plek en kunnen iets zichtbaar maken van de lokale geschiedenis. Een zonneveld in Brabant ziet er anders uit dan in Groningen. Doordat mensen zich ermee verbonden voelen, kunnen ze zich de energielandschappen ook toe-eigenen. Over de inpassing van zonneparken in het landschap moet echt beter worden nagedacht. Ik pleit ervoor dat provincies de regie hierover naar zich toetrekken. Zo kun je verspreid over heel Brabant zonneparken aanleggen, elk met een eigen beeld en een mooi uitkijkpunt. Ik droom ervan dat mensen op zondagmiddag tegen elkaar zeggen: kom, we gaan de zonneparken doen."
Oudes: "Het landschap verandert, doordat we duurzame energie dicht bij huis opwekken. Ik zie dat als iets positiefs: we trekken onze energievoorziening weer meer naar onszelf toe. We zijn er in Nederland goed in om creatief om te gaan met onze beperkte ruimte. Het is geen gek idee om een energielandschap tegelijk een recreatieve functie te geven, zoals Agterberg voorstelt."
Agterberg: "Ons landschap is al vaker mee veranderd met onze energiebronnen. Denk maar aan het steken van turf, of de historische windmolens zoals bij Kinderdijk. Daar zien we de schoonheid van, we ervaren het zelfs als een deel van onze identiteit. Ook grote projecten die diep ingrijpen in het landschap, zoals de Deltawerken en de Afsluitdijk, hebben we voor elkaar gekregen, en we zijn er trots op. Wij zijn hier gewoon goed in. Waarom pakken we de energietransitie dan zo rommelig aan? Zo lelijk? Het is hoog tijd dat kunstenaars hierbij betrokken worden."
Oudes: "Door het klimaatakkoord van Parijs, en de aanstaande beëindiging van de gaswinning in Groningen komt de energietransitie in een stroomversnelling. Ideeën die lang alleen op papier bestonden, worden nu daadwerkelijk gerealiseerd. De rol van ontwerpers wordt nu steeds belangrijker."
Agterberg: "De technologische veranderingen gaan snel, en de zonnepanelen zoals we ze nu kennen zullen ooit wel weer verdwijnen. Maar Dutch Blue kunnen we nú realiseren. Dus laten we er alsjeblieft iets moois van maken."

# data[].attributes.attachment_link.description
Stel: je gebruikt doodgewone zonnepanelen als pixels. Met panelen in verschillende tinten blauw maak je een beeld. Vanaf de grond zie je het nog niet, maar vanaf een hoog gelegen uitkijkpunt wél: een roos, een geometrisch patroon, of een portret van Vincent van Gogh: alles kan. Wow-effect gegarandeerd.