# data[].attributes.body
Zerk eragin zuen hiriak berpiztea?

1.000. urtetik aurrera, arriskua desagertzearen ondorioz merkataritza igotzen joan zen.

Nerkataritza-ekoizpenaren gorakadak...

Europako klimak hobetu egin ziren adibidez klima-balditza hobegoak. Horretaz gain, berrikuntza tekniko batzuk sartu zituzten:

Nekazaritza-tresnak hobetu: Golde belarriduna eta arnes berriak.

Laborantza-metodo berriak: Hiru urteko txandaketa sartu zuten.

Haize- eta ur-erroten erabilera orokortzen: Antzinako ezagutzen ziren errota horiek dira.

... biztanleria-hazkundea sustatu zuen...

Biztanleria hobeto elikatuta egoteagatik haibat gauza hobetu ziren, adibidez gaixotasunen aurkako erresistentzia, Europako biztanleria handitu... .

Jende askok eskatu zuen lehen abandonatutako lurrak berriz landatzeko.

Beste aldetik, landare-eremutako biztanleria-hazkundeak nekazariak hirientan emigratzera bultzatu zituen.

... bai eta nekazaritzako soberakin gehiago izatea ere.

Produktibitatea hobetzeari eta laborantza-lurren azalera handitzeari esker, nekazarien soberakina sortu ziren, merkataritzan saltzeko.

Produktu-truke horrek merkataritza eta artisautza-ekoizpenak suspertu (reanimar) zituen. Merkatari, artisau eta nekazari emigratuak hirietan ezarri ziren eta biztanle horiek burges deitzen ziren.

Horregatik hirien berpizte hori hirietan geratu ziren eta hiri berri asko ere sortu ziren.

# data[].attributes.body
Garraioak eta merkataritza garatu ziren...

Garraioetan: Lepokoak, ferrak eta lemak eraiki zuten.

Merkataritza: Merkataritzan diru-trukea, kanbio-letra eta maileguak egiten ziren. Distantziaren arabera merkataritza hiru zatitan banatzen da. Horretaz gain, kanbio-letrak sortu ziren ordainketak errazago egiteko.

Gertukoa: Landa-herrixken artean. Azokak egiten ziren.

Ertainekoa: Herrixken eta hirien artean. Hemen ere azokak egiten ziren.

Urrunekoa: Urruneko merkataritza itsaso bidez egiten zen eta hauek izan ziren merkataritza horren gune nagusiak: Italiako iparraldean, Mediterraneoan, eta Herbehereak eta Atlantikoan.

... ibilbideak seguruagoak zirelako eta urrunago joaten zirelako.

XI. eta XIII. mendean segurtasun hndiagatik hedatu zen merkataritza.

Lehorreko ibilbideak: Salgaiak animalien gainean edo gurdietan garraiatzen zituzten, bideak erabilgarriak baziren. Ibaien bidez ere eramaten zituzten, ibaiak behar adina emari izanez gero.

Itsas ibilbideak: Mediterraneoan, gurutzadak tarteko (Lur Santua konkistatzeko kanpaina militarrak, XI. eta XIII. mendeetan) bizantziar inperioa sendotu zen eta kristau-estatu txikiak sortu ziren.

# data[].attributes.body
Hiriak eremu onetan kokatzen zituzten...

Erdi Aroko hiriak komunikazio-bideetatik gertu kokatzen ziren.

Beharrak asetzeko lurrean kokatuta zeuden hiriak, adibidez: ura, lur onak, gatza, meategiak...

...bertako hirigintza irregularra zen...

Hiri. nukleoa harresiz inguratuta egoten zen , hiriak defendatzea, kanpotik etorritakoei zergak konratzea eta merkataritza-produktuak kontrolatzea errazago egiteko.

Oinplanoa oso irregularra izaten zen eta erdigunean kokatutako plaza baten inguruan antolatzen zen. Plazan, katedrala, uldaletxea eta lonja egoten ziren. Biztanleriak auzoetan bizitzen ziren erlijioaren edo artisautza-jardueren arabera.

Auzo batzuk errebalak deitzen ziren harresitik kampo kokatzen zirelako.

... eta hiriko patrizioek osatzen zuten gobernua

Biztanleek bere magistratuak (zinegotziak) hautatzen zituzten ordenaz eta justiziaz arduratzeko. Magistratuen burua gumaisua edo alkatea zen eta udaletxean biltzen ziren.

Gutxinaka, merkatari- eta bankari-familia aberatsenek hirietako gobernua bereganatu zuten. Bertan, talde pribilegiatu bat sortu zuten: Hiriko patrizioak.

# data[].attributes.headline
4. Nola bizi ziren Erdi Aroko hirietako biztanleak?

# data[].attributes.subject
4. Nola bizi ziren Erdi Aroko hirietako biztanleak?

# data[].attributes.body
... eta gizarte-talde berria sortu ziren haietan

Hirietan, gizarte- talde berri bat sortu zen, burgesia. Burgesek produktuak saltzeagatik edo beren negozioetan irabaziak lortzeagatik ziren aberatsak. Burgesek bi taldeetan bereizten ziren: goi-burgesia eta behe-burgesia.

Burgesiaz gain, hirietan nobleak, kleroak, mirabeak eta eskaleak (herri xeheko jende asko) bizi ziren.

Hirietak biztanleak pertsona askeak ziren, hau da, ez zeuden jaun feudo baten menpe.

Hiriak artisautzako eta merkataritzako guneak ziren...

Artisauak lanbide gremiotan antolatzen ziren. Gremioak lanbide berdinen elkarte bat zen. Hiru mailatan antolatzen ziren: Maisu artisau, ofiziala eta ikastuna.

Maisu artisau: Goi maila ziren.

Ofiziala: Erdi maila ziren.

Ikastuna: Behe maila ziren.

# data[].attributes.body
Burgesiaren babesak monarkaren autoritatea sendotu zuen...

Politika asuntoan, ez zuten feudoa kontrolatzen:

Feudoak nobleen eskumenak ziren.

Burgesen laguntza bilatzen zuten:

Burgesek hiriak kontrolatzen zituzten.

Monarkek burgesiaren babesa lortzeko, errege-erreginek legeak edo hirigutunak sinatu zituzen. Horien bidez, hiriei pribilegioak edo foroak ematen zitzaizkien. Erresumako hiri berriek, merkatuan irekitzeko baimenak eta erresuma osoan zirkulatzeko bermeak ziurtatzen zituzten.

Pribilegio horien truke, jaun feudalakmendean har zitzaketen ( burgesek ordaintzen zituzten zergak aukera eman monarkei soldadu mertzenarioak kontratatzeko).

... eta gorteen edo parlamentuen sorrera bultzatu zuen

Gobernatzeko monarkek Curiaren (Errege kontseilua) laguntza zuten. Baina XII . mendetik aurrera, monerkak burgesak ere gonbidatu zituzten, hirien ordezkari; hasieran, ez-ohiko bileretara eta, geroago ohikoetara ere. Hiru estamenduek monarkarekin egiten zuten bilera horiei gorte edo parlamentu esaten zitzaien.

# data[].attributes.headline
6. Zer eragin izan zuen Izurrite Beltzak Europako gizartean?

# data[].attributes.subject
6. Zer eragin izan zuen Izurrite Beltzak Europako gizartean?

# data[].attributes.body
XIV. mendean, Europan biztanleriak zenbait zorigaitz (desgracia) sufritu (gosea, gerra eta izurritea) zituzten.

Izurrite Beltza Europara iritsi zen...

Izurrite Beltza 1348.urtearen inguruan iritsi zen Europara, Asiatik. Gaixotasun infekzioa zen eta ez zekiten zerk eragiten zuen, beraz hipotesi zentzugabeak ere adierazi zituzten.

Gaixotasun hori arkakusoen ziztaden bidez transmititzen zen, batez ere oso hilkorra zen eta sintoma batzuk ekartzen zituen. Horregatik esaten zitzaion Izurrite Beltza.

Zenbat neurri hartu zituzten, baina gaixotasuna hala ere ez zen gelditzen.

... eta jada ahulduta zegoen biztanleriari eragin zion

Gaixotasun horrek ondorio oso larriak ekarri zuen gizartean, beste hiru faktorerekin batera:

XIV. mendean, gerra ugari gertatu ziren.

Lurren zati handi baten produktibitatea oso txikia zen.

Aldi horretan, Izotz Aro Txikia hasi zen.

Zer ondorio ekarri zuen pandemiak?

Ondorioak demografian: Europako biztanleriaren %30-40ren heriotza ekarri zuen.

Ondorioak ekonomian: Geldialdia gertatu zen artisautzan eta merkartaritzan eta nekazaritza-ekoizpenak behera egitea.

Ondorioak gizartean: Jaunen aurkako matxinada eta hiri-matxinada (gerra) asko gertatu ziren.

Ondorioak pentsamoldean: Jainkoaren zigorra zela eta beren erlijio-fanatismoa erakutsi zuten. Heriotzen dantzak antzezten zituzten.